فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی

فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تحلیل و بررسی آیات اجتماعی و سیاسی قرآن با رویکرد وحدت اسلامی و تمدن نوین اسلامی :

مقدمه

تاریخ بشر در سیر تحول خویش همواره با مسائل مختلفی درگیر بوده و در این میان زمینه های گوناگون برای افراد با ایده های مختلف فراهم شده است که عده ای در جریان سیر تکامل معنوی خویش قرارگرفته اند و مبلغین راه حق بوده اند. عده ای نیز در جهت عکس عمل کرده و همواره به نفع خود و از راه های ممکن به بهره جویی پرداخته اند..

امّا آنچه تاریخ برای نسل های آینده به ارمغان می آورد، تضاد فاحش این دو گروه می باشد که همواره در میدان کارزار بوده اند، گروه حقیقت جو و عدالت خواه در جهت رسیدن به جهانی ایده آل و موافق با دستورات و آرمان های الهی، مانند پیامبران و رهروان حقیقی راه آنان و گروه مستکبر در جهت رسیدن به امیال خویش و استثمار گروه مستضعف و دراختیارگرفتن سرمایه های جامعه. این طبقه جهان را فقط با دید آنی خود می نگریستن. از آنجا که انسان موجودی اجتماعی آفریده شده است و برای زندگی در جامعه و رفع نیازهای خود نیازمند برقراری ارتباط و مراوده با دیگر هم نوعان و جهان پیرامون خود می باشد و از این رو نیازمند قوانین و مقراتی است که حد ومرز این ارتباطات را تعیین نماید. برای تدوین قوانین، طبق مستکبر ملاک برتری را قدرت وثروت می دانستند تا ضامن منافع آنان باشد. اما گروه حقیقت جو و عدالت خواه با رهبری و هدایت پیامبران که با منبع وحی در ارتباط و مدافع حق مظلومان و منافع هم گروه ها بودند، برتری را در تقوا و پرهیزکاری می دانستند تا برنامه و دستورات اجتماعی آنان ضامن حقوق هم طبقات باشد.

لقدأرسلنا رسلنا بالبینات و أنزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط و أنزلنا الحدید فیه بأس شدید و منافع للناس و لیعلم الله من ینصره و رسله بالغیب إن الله قوی عزیز (حدید/)

«ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آن ها کتاب (آسمانی) و میزان (شناسایی حقّ از باطل و قوانین عادلانه) نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند و آهن را نازل کردیم (پدید آوردیم) که در آن نیروی شدید و منافعی برای مردم است تا خداوند بداند چه کسی او و رسولانش را یاری می کند بی آنکه او را ببینند، خداوند قوی و شکست ناپذیر است»

در این آیات حکمت الهی از فرستادن رسولان و نازل کردن کتاب و میزان همراه ایشان آمده، گویی می فرماید: هدف از گسیل پیامبران و فرستادن کتاب، این بود که آنان مردم را به عدالت عادت دهند، تا در جامعه ای عدالت محور زندگی کنند و آهن را نازل کرد تا بندگان خود را در دفاع از جامعه و گسترش پیام حق در زمین بیازماید، افزون بر منافع دیگری که آهن دارد و مردم از آن بهره مند می شوند (باقری، ۱۳۹۰: ج۱، ص۱۸).

با ظهور اسلام و نزول قرآن جامعه طبقاتی و اشرافیت فروریخت، زیرا خداوند ملاک برتری را تقوی و پرهیزکاری معرفی فرمود. و در اسلام واقعی بین سیاه حبشی و سفید قریشی تفاوتی وجود ندارد. در این رابطه الله تعالی می فرماید:

یا أیها الناس إنا خلقناکم من ذکر و أنثی و جعلناکم شعوباً و قبائل لتعارفوا إنَّ أکرمکم عندالله أتقیکم (حجرات/۱۳)

«ای مردم! شما را از مردی و زنی آفریدیم و شما را ملت ها و قبیله ها قرار دادیم تا به این وسیله یکدیگر را بازشناسید (نه اینکه به این وسیله بر یکدیگر تفاخر کنید) همانا گرامی ترین شما نزد خداوند پرهیزکارترین شماست».

در اینجا خداوند متعال ملاک برتری انسان را تقوا و پرهیزکاری می داند، به شرط آنکه برای تقرب به درگاه الهی باشد که شایست مقام خلیف الهی در روی زمین است و لازم زندگی اجتماعی اوست و برای برقراری تمدن نوین اسلامی، زندگی اجتماعی سالم و ایجاد وحدت میان این قبایل متعدد که ابتدا از یک منشآ واحد خلق شده اند، لازم می باشد؛ اما این دستور اسلام موافق نظر و منافع ستمگران نیست و از اینجاست که بنای مخالفت با اسلام را بنا نهاده اند و موج اسلام هراسی را در جهان به راه انداخته اند. هرچند گاهی در نفطه ای از جهان به مقدسات مسلمانان توهین می شود و آنان را از امتیازات ویژه در کشور های غیراسلامی محروم می کنند.

بنابراین در جامع کنونی مسلمانان باید با همدیگر اتحاد بیشتری داشته باشند و با اغماض از مسائل تفرقه انگیز دوری کنند و به منظور تقریب و ایجاد وحدت از مطرح کردن این موارد پرهیز نمایند (باقری،۱۳۹۰: ج۱، ص۱۵).

اهمیت موضوع

امروزه به علت گسترش ارتباطات و دسترسی آسان و سریع به اطلاعات متنوع، از طریق رسانه های خبری و شبکه های گروهی در فضای مجازی، موج اسلام هراسی و تبلیغات و تفاسیر گوناگون و مسموم علیه اسلام در کشور های شرق و غرب به راه افتاده است. دشمنان با نفوذ به ممالک اسلامی، به منظور تضعیف اسلام و از طرق مختلف از جمله جنگ سرد و هجم فرهنگی، سعی در انحطاط و تخریب آداب و سنن ملی و فرهنگ بومی مسلمانان را دارند: فرهنگی که از ابتدای ظهور اسلام در ممالک مسلمان نشین، با فرهنگ اسلامی در آمیخته است. تحمیل فرهنگ مهاجم، ایجاد تفرقه بین مذاهب، اشاعه و بزرگنمایی اختلافات، نشر توهین به مقدسات به منظور قداست زدایی دین در ذهن و باور مردم و سوءاستفاده از احکام زنان و خانواده، عوامل مهمی است که خطر ازخودبیگانگی و بی هویتی نسل آینده را با خود به همراه دارد.

غیر از گزینه های مذکور عوامل دیگری نیز جهان اسلام را تهدید می کند:

. تبلیغات وسیع مصرف گرایی و نمایش جاذبه های کذایی دنیوی که منافی اخلاق و عفت عمومی هستند؛

. برنام حذف احکام الهی قرآن در قوانین و مقررات اجتماعی و برنام زندگی کشور ها؛

. جایگزین نمودن سیاست های قدرت طلبانه به منظور وابستگی هرچه بیشتر کشورهای جهان سوم مخصوصاً در خاورمیانه؛

. تبدیل بازار کشورهای اسلامی به بازار مصرف محصولات بیگانگان با تبلیغات پر زرق و برق و محسورکننده.

عوامل مذکور بر این امر دلالت دارد که امروزه جهان اسلام بیشتر از هر چیز به آگاهی بخشی در مورد ماهیت اصلی اسلام و احکام و دستورات آن، بر اساس استنباط متناسب با ضروریات، امکانات و شرایط جدید جامعه نیاز دارد و این امر برعهد علما و مفسرین می باشد.

متأسفانه مسلمانان با وجود جمعیت بیش از یک ونیم میلیارد که دومین رتبه در میان ادیان جهان را به خود اختصاص داده است، به علت نفوذ دشمنان دچاراختلافات درونی، جنگ و خونربزی داخلی گشته اند. در اثر ضعف درونی و نداشتن اتحاد، دشمنان بر آنان مسلط شده اند و از این رو برای تهیه ابتدایی ترین مایحتاج خود به آنان وابسته هستند و عملاً به جای پیروی از دستورات قرآن، پیرو اوامر، دستورات و قوانین قدرت های بزرگ که دشمن دین و قرآن هستند، می باشند. قرآن در سور فرقان آی ۳۰ آنان را از این عمل نهی کرده است و همچنین در آی ۱۴۴ سور نساء می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید! به جای مؤمنان، کافران را ولی و تکیه گاه خود قرار ندهید! آیا می خواهید (با این عمل) دلیل آشکاری علیه خود در پیشگاه خدا قرار دهید؟»

بنابراین لازم است دریچه ای از دیدگاه قرآن کریم در مورد برنام زندگی و روابط درست و مسالمت آمیز میان مردم و برقراری نظم و مقررات عدالت محور در جامعه باز شود تا ایجاد انگیزه ای برای مطالع بیشتر قرآن و معرفی دستورات و احکام آن برای بهره گیری در ادار امور کشور باشد و در حد بضاعت، اثر سوء تبلیغات مسموم سوداگران قدرت طلب و قدرت طلبان سوداگر خنثی شود؛ زیرا با پیشرفت علوم، فنون و کشفیات جدید و به موازات آن توسع بینش، علم و تخصص دانشمندان، هر روز مفاهیم جدید و نابی از این آیات الهی به دست می آید؛ پس شایسته نیست هنوز در برخی موارد به استنباط آیات در چهارده قرن پیش اکتفا شود: استنباطی که بنا به مصلحت، شرایط و ظرفیت جامعه بدوی آن زمان، که هنوز آثار جاهلیت کاملاً از بین نرفته بود،شکل گرفته است که این امر یکی از موانع مهم تشکیل تمدن نوین اسلامی می باشد.

همچنین معطوف نمودن نسل جوان به مبانی فکری و دستورات و توصیه های قرآن در مورد روابط انسانی و توجه به وحدت و همدلی داخلی و خارجی و جذب حمایت دیگر ملت ها بسیار ضروری است. این امر در سای احترام به عقاید، آیین و سنن اقشار جامعه ممکن است؛ زیرا به طور مستقیم نمی توان با هجم فرهنگی مبارزه کرد ولی اقدامات پیشگیرانه، روشنگری و فرهنگ سازی عمیق در طیفی به گستر تمام اقشار جامعه تحت حکومت، می تواند مؤثر باشد.

در غیر این صورت فرصت طلبان با استفاده از ابزار تفرقه زمینه را برای پیاده نمودن اهداف خویش مساعد کرده و به اهداف شوم خود نزذیک می شوند (جعفری، ۱۳۷۸: ج۱، ۵۷).

اثبات حقانیت قرآن

برای بحث و بررسی در هر موردی ابتدا باید به اصل مسئله و اصالت ماهیت آن پرداخته شود. قرآن کریم با اعجاز بیانی اش از سایر کتب آسمانی متمایز شده است. خداوند برای اثبات حقانیت آن مخالفان را دعوت به مبارزه می کند که اگر می توانند کتابی مثل آن بیاورند. (قصص/۴۹) وسپس به ده سوره (هود/۱۳) اکتفا نموده و در ادامه می فرماید اگر می توانید یک سوره مثل آن بیاورید:

وإن کنتم فی ریب مما نزلنا علی عبدنا فأتوا بسور‍‍ه من مثله وادعوا شهداء کم من دون الله إن کنتم صادقین (بقره /)

«و اگر شما را شکّی است در قرآنی که بر بنده خود (محمد صلّی اللَه علیه و آله و سلّم) فرستادیم؛ پس بیاورید یک سوره مانند آن، و گواهان خود را بخوانید به جز خدا، اگر راست می گویید.»

در ادام این مبارزه طلبی در سور یونس آی۳۸ خداوند به منظور تأکید بر ناتوانی مشرکان، به آنان اجازه می دهد که می توانند از هرکسی طلب کمک کنند، امّا نه تنها نمی توانند بلکه تاکنون کسی موفق به کسب پیروزی در این مبارزه نشده است.

از لحاظ اخبار علمی دسته ای از اعجاز قرآن هستند که با پیشرفت علوم و فنون آشکار و اثبات می شوند. که خارج از فکر و ذهن بشر چهارده قرن پیش می باشد.

مفهوم شناسی تفسیر سیاسی

واژ سیاست در لغت از ماد سوس (ساس) و به معنای انجام کاری است که به مصلحت چیزی (کسی) می باشد (طریحی، مجمع البحرین، ذیل ماده سوس) و سیاست مدار به کسی گفته می شود که به اصلاح مردم و کارهای آنان می پردازد (فراهیدی، العین، ذیل ماد ساس)؛ بنابراین، سیاست به معنای در نظر گرفتن مصالح یک چیز یا شخص یا گروه است که اقدام جدی برای اجرای آن مصالح در حق آنان صورت می گیرد.

سیاست در اصطلاح دانشی است که از مناسبات شهروندی بحث می کند (جواد طباطبایی، ۱۳۹۳: ج۲، ص۲۲) یا به روندی گفته می شود که در آن شهروندان به اتخاذ یک تصمیم جمعی مبادرت می ورزند یا فعالیتی اجتماعی است که با تضمین نظم در نبردهایی که از گوناگونی و ناهم گرایی عقیده ها و منافع ناشی می شود، می خواهد به یاری زور که اغلب بر حقوق متکی است، امنیت بیرونی و تفاهم درونی واحد سیاسی ویژه ای را تأمین کند (فروند، : ج ص۱۰۳)؛ بنابراین می توان گفت: سیاست یک دانش اجتماعی دربار شهر و شهروند است و از عقاید و منافع آن ها ناشی می شود که درصدد برقراری امنیت خارجی و تفاهم داخلی می باشد.

ترکیب تفسیر سیاسی قرآن یک عبارت جدیدالتأسیس است که تعریف معتبر و قابل استنادی برای آن پیدا نمی شود؛ اما بنا بر توضیحاتی که در مفهوم شناسی تفسیر و سیاست داده شد، می توان گفت: تفسیر سیاسی قرآن عبارت است از:

بیان تحلیلی اخلاقیِ روان و ساده از مراد استعمالی و جدی آیاتی که در بردارند مسائل اجتماعی، سیاسی، حقوقی و ولایی می باشند (عسکری، ۱۴۱۶، ج۱، ص۱۴۰).

بنا بر توضیحاتی که در تفسیر آن دسته از آیات اجتماعی قرآن داده شد، می توان ارتباطی گویا بین تفسیر این آیات با مفهوم سیاست امروزی بر قرار کرد.

مبانی سیاسی قرآن کریم

همان گونه که اشاره شد قرآن به عنوان کتابی جامع و کامل شامل موضات مختلف و متعدد اجتماعی است که یکی از این موضوعات روابط داخلی وخارجی در امر سیاست است. از آنجا که حکومت در اسلام از مهم ترین بنیان های جامعه به شمار می آید، بیان مسائل و موضوعات سیاسی در اسلام نیز از نیازهای اساسی آن می باشد که می توان آن ها را از آیات قرآن استخراج کرد. اجرای صحیح این برنامه ها که مشتمل بر احکام و حتی توصیه های مؤکد مستقیم و غیرمستقیم که در قالب قصص، مثل و تشبیه بیان شده اند، می توانند سرلوح برنام سیاسی و مملکت داری باشند و به عنوان مثال در آی ۵ سور جمعه خداوند از یهودیان انتقاد می کند که بر اساس کتاب آسمانی خود، پیامبر را می شناختند ولی در اثر لجاجت رسالتش را نپذیرفتند. در این مثل نه فقط عالمان بی عمل بلکه مسئولین بی عمل و سهل انگار هم مورد نکوهش هستند. در منظر قرآن حکومت یکی از پایه ها و بنیان اصلی جامعه است و سیاست درست و صحیح لازم برقراری روابط حسنه بین ملت هاست؛ بنابراین مبانی سیاسی و موضوعات آن در قرآن در آیات متعدد آمده است و بهترین نوع روابط داخلی و خارجی را رفتار عادلانه معرفی می کند (راغب اصفهانی، ۱۴۰۴: ج۳،ص۲۳۰).

از طرف دیگر، خداوند باری تعالی انسان را بر دو بعد روحانی و نفسانی خلق کرده است که گاهی بعد نفسانی با افزایش دارایی و قدرت و مقام دنیایی بر بعد روحانی غلبه می کند و نفس امار انسان را به سوی تمایلات، جاذبه ها و لذایذ کاذب دنیوی از جمله اسراف و افراط و تکبر و قدرت طلبی و نهایتاً در ابعاد گسترد آن به سوی تحمیل عقیده، کشورگشایی، جنگ و خون ریزی می کشاند،

«کلا إنَّ الانسان لیطغی أَن رَآه استغنی» (علق/ و).

«حقا! که انسان سرکشی می کند. همین که خود را بی نیاز پندارد»

بنابراین برنامه ها ودستوراتی لازم است تا مانع خروج انسان از خط اعتدال شود.

در ذیل به مهم ترین مبانی قرآنی در سیاست اشاره می کنیم:

۱. نحو رفتار سیاسی در روابط داخلی و خارجی

روابط داخلی و خارجی که به نوعی همان سیاست های دیپلماتیک در سطح روابط بین الملل است، یکی از شاخصه های حکومتی جامعه است. نوع این رفتارهای سیاسی بیان گر انگیزه های آن حکومت در نحو برخورد با جوامع دیگر است. قرآن کریم بهترین نوع روابط داخلی و خارجی را رفتار عادلانه معرفی می کند:

«یا أَیها الَّذِین آمنُوا کونُوا قَوَّامِینَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا یجْرِمَنَّکمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَی أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَی وَاتَّقُوا اللَّهَ إِن اللَّه خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ» (مائده/۸).

«ای کسانی که ایمان آورده اید! همواره برای خدا قیام کنید و از روی عدالت گواهی دهید! دشمنی با جمعیتی، شما را به گناه و ترک عدالت نکشاند! عدالت کنید که به پرهیزگاری نزدیک تر است! و از (معصیت) خدا بپرهیزید که از آن چه انجام می دهید، باخبر است».

«در قرآن، مردم در قیامت به سه دسته تقسیم شده اند و این از ظرافت های دین ما و تعالیم قرآنی است که در هیچ کدام از کتاب های آسمانی دیده نمی شود. می فرماید در آن واقعه، چون به وقوع بپیوندد، شما سه دسته می شوید: یک بخش اصحاب میمنه هستند و یک بخش اصحاب مشئمه هستند که شؤم همان رفتار ظالمانه می شود و گروهی هم سابقون هستند. قرآن، بسیار زیبا و هنرمندانه ابتدا عدالت را مطرح کرده و اینکه اگر مردم خیلی همت کنند و هنر به خرج دهند در فضای عدالت قرار بگیرند و رفتاری عادلانه و محسنانه داشته باشند، بسیار خوب و عالی است. چنین قاعده و رفتاری در آی ذیل به خوبی مورد تأکید قرار گرفته است: «إن اللَّه یأْمر بالْعدل والْإحسان؛ خداوند فرمان به عدل و احسان و بخشش به نزدیکان می دهد.»(نحل/۹۰) بنابراین، رفتار کینه ورزانه با حکومت های دیگر موجب می شود که انسان در حق آن حکومت ها و مردم آن ها ناعادلانه رفتار کند. این همان اخلاق غیرانسانی است که قرآن کریم جامع اسلامی را از آن برحذر می دارد و به رفتار عادلانه تشویق می کند» (پالمر، ۱۹۹۵: ج۱، ص۲۱۱) تا در گروه اصحاب میمنه قرار گیرند.

۲. سیاست مصلحت اندیشی در قرآن

مصلحت اندیشی در اسلام در شرایط خاص، همواره مد نظر بوده ودر قرآن مکرراً از شتاب زدگی وتصمیمات عجولانه نهی شده است. یکی از این موارد قرارداد صلح حدیبیه است که پیامبر اسلام با توجه به شرایط زمانی و اقتصادی، علی رغم میل باطنی خویش برخی از درخواست های مشرکان را پذیرفتند. این نکته می تواند جای تأمل باشد که مصالح اسلامی فدای تصمیمات لحظه ای، احساسی، لجاجت و غرور نشود.

این آیه از قرآن کریم نیز برای تأیید یکی از تصمیمات پیامبراکرم نارل شد که به این سیاست مهم حکومتی اشاره می کند:

«وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُواْ مَآ ءَاتَهُمُ اللَّه وَرَسُولُهُ وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللَّهُ سَیُؤْتِینَا اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّآ إِلَی اللَّهِ رَغِبُونَ» (توبه/۵۹).

(در حالی که) «اگر به آنچه خدا و پیامبرش به آنان داده، راضی باشند و بگویند: خداوند برای ما کافی است، به زودی خدا و رسولش، از فضل خود به ما می بخشند ما تنها رضای او را می طلبیم. (برای آن ها بهتر است)».

این آیه در مورد عیب جویی منافقان نسبت به تقسیم غنایم جنگی بود (دلشاد، ۱۳۷۷،ج۱، ۹۰).

همچنین برنامه هایی که برای تقویت روحی لشکر اسلام اجرا می شد به نوعی مصلحت اندیشی بود، مثلاً در یکی از جنگ ها، سپاه اسلام که تعدادشان در مقابل کفار کمتر بود، خیمه ها را با فاصله برافراشتند و شب آتش روشن می کردند تا تعداد آن ها بیشتر به نظر آید. و این خدع جنگی موجب عقب نشینی کفار و پیروزی مسلمانان شد. همچنین صحابه کرام در شرف جنگ ها از حنا و رنگ های موجود آن زمان استفاده می کردند تا در نظر دشمن جوان تر و تواناتر به نظر آیند و روحی دشمن را تضعیف کنند.

۳. سیاست های مالی واقتصادی از منظر قرآن

توسع همه جانبه و متوازن اقتصاد ضامن قوام و پایداری جامعه و از ارکان اصلی رشد و توسعه و عدم وابستگی کشور به قدرت ها و رقبا به شمار می آید و زمانی از ارزش وجایگاه خاصی برخوردار است که از راه و روش حلال به دست آمده باشد و در ادار امور خانواده، حمایت از فقیران، درماندگان، اطعام دهی به آنان، صدقه، انفاق و درانجام امورات عام المنفعه هزینه شود و برای برقراری عدالت اجتماعی زکات آن پرداخت شود. سیاست و ادار امور مالی از ارکان اولی حکومت اسلامی است و تأسیس دفتر بیت المال از میراث گرانبهای صدر اسلام است که اکنون به عنوان رکن اولی مالی از آن استفاده می شود.

عدم و یا ضعف مدیریت مالی، فقر را بر جامعه حاکم می کند که خود زیر بنای تباهی، فساد و منکرات است و امنیت جامعه و زندگی مردم را تهدید می کند.

و همچنین الله تعالی در مورد حکم داوری که از ارکان سیاست و مملکت داری است، چنین می فرماید:

«وَإِذا حَکمتُم بَینَ النّاسِ أَن تَحکموا بِالعَدلِ»(نساء /۵۸)

«و هنگامی که میان مردم داوری می کنید به عدالت داوری کنید»

« یا دَاوُودُ إِنا جَعَلْنَاک خَلِیفَهً فِی الْأَرْضِ فاحْکمْ بینَ النَّاسِ بالْحَقِّ» (ص / ۲۶).

«ای داوود تو را در زمین خلیفه و زمامدار کرده ایم پس در میان مردم به حق حکم کن»

در سور بقره آی ۲۴۶ اشاره به لزوم فرمانده و زمامدار دارد که برای محافظت از ملت و پیروزی بر دشمن وجود و حضورش لازم و ضروری است.

حکم معاملات و کسب وکار از منظر قرآن

کسب و کار در اسلام به منزل عبادت و از امور قابل ستایش است، به شرطی که از طریق روش صحیح داد وستد حلال با رضایت طرفین باشد یا از طریق ارث و وراثت حاصل شده باشد (نساء/ ۲۹).

در معاملات بر اساس آی ۲۸۲ سور بقره علاوه بر تنظیم قرارداد کتبی باید عقد شرعی به صورت شفاهی جاری شود.

در این صورت، تصرّف در اموال به دست آمده از طریق یکی از عقود شرعی جایز خواهد بود. (مائده / ۱)

همچنین در آیه ۲۸۲ سوره بقره که دقیق و ریزبینانه تمام موارد را در معامله پیش بینی نموده است می فرماید: «و لاتأکلوا أموالکم بینکم بالباطل وتدلوا بها إلی الحکام لتأکلوا فریقاً من أموال الناس بالإثم وأنتم تعلمون» (بقره / ۱۸۸). «مال مردم به ناحق نخورید وآن را به نزد قاضیان نیفکنید (به وسیل رشوه و زور پاره ای از اموال مردم را بخورید با آنکه شما بطلان دعوی خود را) می دانید.»

با توجه به این آیه غصب مال دیگران از نظر شرعی باطل است، هرچند به ظاهر قانونی باشد، و دادن صورت قانونی به امری باطل و حرام، علاوه بر اینکه خود عملی ناروا و حرام بوده، موجب حلال نمودن آن امر باطل نمی شود؛

اما دخل و تصرف شخص در مال حلال خویش و استفاده از منافع آن برای امورحلال جایز است. (نساء/ ۲۹؛ مائده/آیه ۲) (مجمع البیان، ج ۳ و ۴، ص ۲۳۹؛ الکشاف، ج ۱، ص۲تا ۶)

با توجه به آیات فوق مال اندوزی از طریق قمار، شرط بندی، رشوه، غصب مال با اعمال زور، نفوذ، رانت و قدرت، قسم دروغ، غصب الحیا و… در شمار کسب وکار حرام است و از آن نهی شده است و در بحث ربا در آیات (مائده/۹۰، بقره/۲۷۵/۲۷۸و۲۷۹و۲۸۰) صراحتاً ربا، قمار و شرط بندی را حرام و از اعمال پلید بر می شمارد. همچنین از اموالی که با احتکار، کم فروشی (اعراف/۸۵ و مطففین/۱)، گران فروشی، سرقت و سایر اعمال پلید به دست می آید، نهی شده است و از اسراف (انعام/ ۱۴۱، اعراف/ ۳۱، فرقان،/ ۶۷) و خارج نمودن زر و سیم از چرخ اقتصادی نیز نهی فرموده است. (توبه/ ۳۴)

دخل وتصرف در اموال از منظر قرآن

خداوند می فرماید:

«وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَکمُ الَّتِی جَعَلَ اللَّهُ لَکمْ قِیامًا وَارْزُقُوهُمْ فِیهَا وَاکسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا». (نساء/ )

«و اموال خود را که خداوند آن را وسیل قوام زندگی شما قرار داده به سفیهان ندهید؛ ولی از عواید آن به ایشان بخورانید و آنان را پوشاک دهید و با آنان سخنی پسندیده بگویید»

در آیات متعددی از جمله (بقره/ ۱۹۸، مائده/ ۲، توبه/۷۶) به اهمیت این مسئله اشاره شده است.

البته کم ارزشی مال نسبت به اموری چون پاداش الهی، به این معنا نیست که مردمان، اموال دیگران را کم ارزش جلوه دهند تا این گونه مال ایشان را با ظلم و فساد برداشته و مالک آن شوند، چنان که قوم شعیب با کم فروشی چنین فسادی را در حوز اقتصادی در پیش گرفته بودند. (اعراف/۸۵، هود/۸۴و۸۵) کسانی به این رویه اقدام می کنند که نسبت به خدا خوف و ترسی ندارند، بلکه با بی تقوایی به این کار اقدام می کنند. (شعراء، آیات ۱۷۹ و ۱۸۳)

از دیدگاه قرآن دفاع از مال و جان بر هر فردی لازم است و حمایت و حفظ امنیت اموال فردی و جامعه از مسئولیت های مهم حکومت اسلامی به شمار می آید.

مالکیت زنان از نظر قرآن

هر فردی نسبت به دستاورد و مال خویش حق مالکیت و حق تصرف در چارچوب های شرعی و منفعت حلال دارد و هیچگونه تفاوتی میان زن و مرد، در این مورد نیست.

«وَلَا تَتَمَنَّوْاْ مَا فَضَّلَ اللَّه بِهِ بَعْضَکُمْ عَلَی بَعْضٍ لِّلرِّجَالِ نَصِیبٌ مِّمَّا اکْتَسَبُواْ وَلِلنِّسَآءِ نَصِیبٌ مِّمَّا اکْتَسَبْنَ وَاسئَلُواْ اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِن اللَّه کَانَ بِکُلِّ شَی ءٍ عَلِیماً» (نساء /).

« فضیلت و مزیّتی را که خدا به آن بعضی را بر بعضی برتری داده آرزو مکنید، که هر یک از مرد و زن از آنچه اکتساب کنند، بهره مند شوند. و هرچه می خواهید از فضل خدا درخواست کنید (نه از خلق) که خدا به همه چیز داناست.»

دعوت اجتماعی به عدل و برابری

عدل در قرآن

عدل در قرآن ۲۸ بار تکرارشده است و در لغت به معنی انصاف و داد، آمده است. عدل در لغت یعنی قرار گرفتن هر چیز در جای مناسب خود و به معنای حد واسط بین افراط و تفریط است (او عدل ذالک صیاما قسطاس) یعنی ترازوی وزن که هرگز در وزن خیانت نمی کند.

در قرآن کریم اشاره های روشنی به مساوات و برابری اجتماعی از سوی پیامبران و پیروان آن ها شده است، چنان که گویی باید هست اصلی هویت مؤمن را در عدالت جویی، برابری و مساوات جستجو کرد.

در مکه که پیامبر به تربیت دینی مؤمنان مشغول بود، دشواری های اجتماعی، فقر و فاصله های طبقاتی را به مثابه گردنه ای می دانست که بدون آراستگی انسان به ارزش های اجتماعی چون مواسات، گذار از آن ممکن نیست. قرآن می فرماید:

«فلااقتحم العقبه وماادراک ماالعقبه فک رقبه أو إطعام فی یوم ذی مسغبه یتیما ذا مقربه أومسکینا ذا متربه» (بلد/۱۱تا۱۶)

«ونخواست از گردنه [عاقبت نگری] بالا رود. و تو چه دانی که آن گردن [سخت] چیست. بنده ای را آزادکردن. یا در روز گرسنگی طعام دادن. به یتیمی خویشاوند. یا بینوایی خاک نشین»

از بزرگ ترین و عمیق ترین قوانین و تعالیم قرآن، قانون مساوات و برابری است که قرآن با تشریع این قانون، در میان مسلمانان اتحاد، یگانگی، برابری و برادری برقرار می سازد و همه آنان را در صف واحد قرار می دهد و هرگونه امتیاز و اختلاف نژادی و طبقاتی را در میانشان لغو می سازد (حسینی نسب، ۱۳۸۵: ج ۱، ص۵۸)

حکم قرآن کریم وحدت و همزیستی مسالمت آمیز جهانی همراه با احترام به حقوق انسانی یکایک افراد بشر، بدون توجه به رنگ، نژاد و مذهب است.

«قُلْ یا أَهلَ الْکتابِ تعَالَوْا إِلَی کلِمَهٍ سَوَاءٍ بَینَنَا وَبَینَکمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِک بِهِ شَیئًا وَلَا یتَّخِذَ بعْضُنَا بعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ».(آل عمران/)

«بگو: “ای اهل کتاب! بیایید به سوی سخنی که میان ما و شما یکسان است، که جز خداوند یگانه را نپرستیم و چیزی را همتای او قرار ندهیم، و بعضی از ما، بعض دیگر را، غیر از خدای یگانه، به خدایی نپذیرد. هرگاه (از این دعوت،) سرباز زنند، بگویید: گواه باشید که ما مسلمانیم».

خداوند دین یگانه را برای همگان خواسته است، تا با حفظ هویت دینی، دین باوری جای خود را به دین پرستی نسپارد، و حق پرستی جای تعصب و کشمکش های بیهوده پیروان ادیان و مذاهب را نگیرد.

عدل و قسط

دیدگاه اغلب لغویان مسلمان آن است که ریش سه حرفی قسط، دو معنای متضاد «عدل و داد» و «جوروظلم» دارد (برای نمونه ابن درید، : / ابن فارس، : ۵، ۸۵و۸۶)؛ از همین رو بسیاری از واژه شناسان، این واژه را در شمار اضداد آورده اند (ابن سکیت، : ؛ ابن انباری، : ) بازتاب این دیدگاه در تفاسیر قرآن به وفور یافت می شود (برای نمونه: ابوحیان آندلسی، : ۲، ). لغت شناسان به این نکته توجه داده اند که در قرآن کریم، ریش قسط دارای دو ساخت متفاوت با دو معنای متضاد است: «قسط یقسط ویقسط قسطا و قسوطا فهو قاسط» به معنای جور؛

«أقسط یقسط قسطا واقساط فهو مقسط» به معنای عدل است (راغب اصفهانی، : ؛ ابن قرضاوی، : ۷، -).

صورت باب افعال «أقسط یقسط»، با مصدر «القسط» به معنای عدل و اسم فاعل «المقسط» به معنای عادل، بارها در قرآن کریم به کار رفته است. مشهورترین معنایی که این ریشه در قرآن کریم داراست نیز همین معنای عدل است. برای نمونه می توان به این دو آیه اشاره داشت: «إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمؤْمِنینَ اقتَتَلُوا فأَصْلِحُوا بَینَهُما… فَأَصْلِحُوا بَینَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّه یحبُّ الْمُقْسِطینَ».»(حجرات/)

«…درمیان آن دو صلح عادلانه برقرارسازید وعدالت پیشه کنید که خداوند عدالت پیشه گان را دوست دارد « لَقدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَینَاتِ وَأَنْزَلْنَا معَهُمُ الْکتابَ وَالْمِیزَانَ لِیقومَ الناسُ بالْقِسْطِ…» (حدید /)

«ما روابط رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم، و با آن ها کتاب (آسمانی) و میزان (شناسایی حقّ از باطل و قوانین عادلانه) نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند،…»

عدالت اجتماعی سیاسی از منظر قرآن کریم

با توجه به دسته بندی های آیات قرآنی تمام موضوعات به صورت مستقیم یا غیرمسقیم در مورد تنظیم روابط اجتماعی می باشد و آنجا که در مورد آخرت و زندگی بعد از مرگ توضیح و یا هشدار می دهد، به منظور تنظیم رفتار در دنیا برای توش آخرت و سعادت اخروی است. از طرف دیگر فلسف آفرینش انسان زندگی در اجتماع بوده است.

هدف و فلسف رسالت پیامبران از آدم تا حضرت ختمی مرتبت(ص) هدایت نوع بشر در طول زندگی و رسیدن به سعادت دنیا و آخرت است که با معرفی راه سعادت و آموزش آداب اجتماعی و فردی همراه بوده است. خداوند برای دستیابی بشر به جامعه ای سالم و عدالت محور، به او کرامت بخشید و علم اسما و اشیا را به او آموخت تا به عنوان اشرف مخلوقات جانشین او بر روی زمین باشد و زمین را آباد کند و از طریق عبادت پروردگارش تکامل یابد و از این رو می فرماید:

«وَإِذْ قالَ رَبک لِلْملَائِکهِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَهً قَالُوا أَتجْعَلُ فیهَا منْ یفسِدُ فیهَا وَیسفِک الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِک وَنُقَدِّسُ لَک قَالَ إِنِّی أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ». (بقره/)

«و چون پروردگار تو به فرشتگان گفت من در زمین جانشینی خواهم گماشت [فرشتگان] گفتند آیا در آن کسی را می گماری که در آن فساد انگیزد و خون ها بریزد و حال آنکه ما با ستایش تو [تو را] تنزیه می کنیم و به تقدیست می پردازیم. فرمود من چیزی می دانم که شما نمی دانید».”

و همچنین می فرماید: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیعبُدُونِ» (ذاریات/)

«من جن و انس را نیافریدم جز یرای اینکه عبادتم کنند» (واز این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند)

بنا براین برای هدایت و راهنمایی نسل بشر نیاز به برنامه ها و دستوراتی جامع و کامل بود که فراتر از عقل و خرد مخلوق باشد تا بتواند تأمین کنند نیازها و سعادت او در هردو دنیا باشد. و غیر از پروردگار، که خالق هستی و انسان است و برتمام ابعاد جهان آفرینش، ضمیر ناخود آگاه و آگاه انسان و نیازهای فطری او آگاه است، کسی نمی توانست چنین برنامه ای را تدوین کند. این مقصود با نزول وحی بر پیامبران محقق شد که اگر با دید بصیرت و بدون اغراض و تعصب برخورد شود، جامع ترین کتب آسمانی قرآن است که کامل ترین مرجع برای تدوین منشور حقوق بشر جهانی می باشد

قرآن کریم با بیانی اعجازآمیز و بلاغت فوق بشری، مرجعی کامل برای تدوین قوانین، احکام و برنام زندگی فردی و اجتماعی است که علاوه بر احکام صریح و روشن در آن، نکات، توصیه ها و پند و اندرزها را در قالب قصص، مثل، استعاره و تشبیهات ظریف و جذاب با فصاحت و بلاغت بی بدیل بیان می کند.

این ویژگی ها قرآن را از سایر کتب بشری و حتی آسمانی متمایز ساخته است. به طوری که خداوند در آی ۲۳سور بقره مشرکان را به مبارزه می طلبد که اگر می توانند سوره ای مانند قرآن را بیاورند (راغب اصفهانی، ۱۴۰۴: ج۳، ص۲۲۷).

آنچه قرآن، این کلام الهی غیر مخلوق، را از بقی کتب آسمانی متمایز می کند، فقط محتوای کامل همراه با نظم و فصاحت و بلاغت دلنشین آن نیست؛ بلکه اگر با دید بصیرت و بینش واقع بینانه به آن نظر کنیم، می بینیم که سرشار از مفاهیم و محتویات شگفت ا