بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل توانمندسازی والدین مؤثرترین عامل در ایجاد فرهنگ صحیح استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات :

مقدمه

در این مقاله نقش والدین در جوامع اطلاعاتی را بررسی کرده و تأثیر آن ها را در تشکیل جامعه ای پیشرفته که فرهنگ صحیح استفاده از ابزار فناوری اطلاعات و ارتباطات را دارد، نمایان می کنیم.

در فرهنگ سازی استفاده از فناوری باید توجه ویژه ای به خانواده و والدین داشت و آموزش آن ها باید یکی از کانون های توجه جامعه در حال رشد قرار گیرد. از این رو، سعی شده تا در بخش های مختلف این مقاله به این نکته دست یابیم که ارائه فرهنگ صحیح استفاده از ابزار فناوری به جامعه، از طریق والدین بسیار کاراتر و مؤثرتر است و در این راه، آموزش از اصلی ترین نیازها است.

در موضوع آسیب ها و پیامدهای استفاده غلط از فناوری، اساتید و محققان کشور کتاب ها و مقالات بسیاری را تألیف و منتشر کرده اند. آسیب های اجتماعی و فرهنگی فناوری اطلاعات و ارتباطات به خصوص رایانه و اینترنت مورد بررسی قرار گرفته، حتی مشکلات و آسیب های خانواده در تقابل با این فناوری ها بیان شده است؛ اما نکته ای که شاید بتوان گفت در تمام این بحث ها و گفته ها کمتر به آن پرداخته شده و یا شاید به شکل حاشیه ای و امری فرعی نگاه شده، بحث آموزش والدین در این باره می باشد. تنها کاری که صورت گرفته این است که در انتهای مقالات والدین را به یادگیری مطالب مرتبط با فناوری های روز دعوت کرده و یا اگر در این خصوص کتاب و مقاله ای در جهت آموزش والدین به چاپ رسیده، جز ترجمه راهکارهای کشورهای خارجی نبوده و آن هم با کمی و کاستی روبه رو بوده که از این نگاه به شدت نیازمند بحث و گفتگو در این مورد هستیم. طرحی که مدّ نظر است، ایجاد استاندارد آموزشی بومی و خاص کشور خودمان در جهت آموزش های فناوری و شیوه های مراقبتی و مصونیت بخشی فرزندان به والدین است. و بعد این استاندارد را به صورت دوره های آموزشی و آکادمیک در اختیار والدین قرار داد تا بتوانند این مباحث را آموخته و در خانواده و زندگی خویش از آن ها بهره ببرند.

در این مقاله، جزئیات طرح به شکل مفصل بیان نشده و فقط کلیات مدّ نظر در این استاندارد آموزشی گفته شده است؛ زیرا بحث در این باره بسیار گسترده است و در چنین مقاله ای مجالی برای بحث بر روی تمام جنبه های آن نمی باشد؛ اما تلاش بر این بوده تا اهمیت پرداختن به موضوع توانمندسازی والدین در برخورد با فناوری ها هرچه بیشتر مورد توجه قرار گیرد. سعی شده تا در گردآوری مطالب مورد نیاز این مقاله تمام اطلاعات مربوط به این بحث از مجلات، روزنامه ها و پایگاه های اینترنتی جمع آوری شود و از مطالب آن ها در تهیه این مقاله استفاده شود. در کنار این مطالعه و بررسی برای دستیابی به اطلاعاتی دقیق تر از دیدگاه های والدین و اطلاعات آن ها در مورد فناوری اطلاعات و ارتباطات، اقدام به توزیع پرسش نامه هایی در میان والدین هنرستان نمونه دولتی فنی آزادی فلسطین واقع در منطقه ۷ آموزش و پرورش شهر تهران گردید که از اطلاعات به دست آمده از این پرسش نامه ها در طول مقاله استفاده شده است. جزئیات این تحقیق در بخش ضمایم آورده شده است.

ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات

نیمه دوم قرن بیستم که با رشد و شکوفایی دنیای الکترونیک و با اختراع رایانه ها همراه شد، باعث گردید تا دنیا عصر جدیدی را پیش روی خود ببیند. گسترش رایانه ها و کاربردهایشان، به وجود آمدن ماهواره ها، گسترش رسانه های ارتباط جمعی، ارزش پیدا کردن اطلاعات و انتقال آن ها باعث شد تا عصر جدید را عصر اطلاعات و ارتباطات بنامند. انسان در دنیای کنونی جامعه ای جدید مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات را تجربه می کند که از ویژگی های به خصوصی برخوردار است. در جامعه اطلاعاتی که بنیان و اساس آن مبتنی بر اطلاعات و بهره گیری از فناوری های اطلاعات و ارتباطات است، امروزه مفاهیمی چون: اقتصاد، آموزش، کسب و کار، مدیریت و تجارت با مفاهیم جامعه های سنتی تا قبل از آن متفاوت می باشد.

هر فناوری خود را با ابزاری به دنیا معرفی کرده و از این طریق با انسان ارتباط برقرار می کند. فناوری های اطلاعات و ارتباطات نیز از این قاعده مستثنا نیستند و ما این فناوری ها را از ابزارهایی که در اختیار ما قرار داده است می شناسیم. تلفن، رادیو، تلویزیون، رایانه، شبکه های ماهواره ای، تلفن همراه و بالاخره شبکه جهانی اینترنت همگی محصول پیشرفت ICT در سالیان اخیر است.

هر یک از این ابزارها و فناوری ها در ورود خود به جوامع تحولاتی را ایجاد کرده اند؛ به عبارت دیگر «ظهور هر فناوری سبب ساز تغییراتی در خواسته ها و نیازهای جامعه است.» (سرور، اسفندیار، خانواده در کوچه پس کوچه های اینترنت)

در این تحقیق سعی شده تا بیشتر در مورد دو ابزار رایانه و اینترنت به عنوان اصلی ترین دستاوردهای ICT صحبت شود و تأثیرات آن در جوامع بررسی شود؛ زیرا بیشتر طرح ها و ایده های زندگی های نوین در عصر اطلاعات مبتنی بر این دو ابزار می باشد و با نبود این ها هیچ یک از این طرح ها تحقق نخواهد یافت. طرح هایی چون دهکده جهانی و فضای مجازی، دولت الکترونیک و بانک داری الکترونیک بدون رایانه و اینترنت مفهوم خود را از دست خواهند داد.

بر اساس توضیحات ارائه شده، در ادامه این مقاله هرگاه از فناوری به تنهایی استفاده شد، منظور همان فناوری اطلاعات و ارتباطات یا همان ICT است و منظور از ابزار فناوری، رایانه و اینترنت است.

ICT و جوامع در حال توسعه

بشر در طی سالیان زندگی خود بر روی زمین تمدن ها و اجتماع های بسیاری را تجربه کرده است. این جوامع در طول سالیان دراز تغییرات شگرفی به خود دیده که حاصل اختراعات و تحولاتی بوده که افراد آن جوامع در درون آن ها پدید آورده اند و باعث حرکت جوامع در جهت تکامل و ایجاد رفاه و آسایش در زندگی اقشار مختلف جامعه شده اند. سرعت این تغییر و تحولات در نوع زندگی مردم جهان چه از نظر فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و چه به لحاظ فناوری در قرن اخیر به شدت زیاد شده و این تغییر و تحول مرهون اتفاقات و اختراعات بنیادین و اساسی به وقوع پیوسته است. یکی از این اختراعات، ساخت رایانه ها است که با گسترش روزافزون استفاده از آن در زندگی روزمره مردم، تغییر شگرفی در ساختار جوامع دنیا به وجود آمده است. شاید مخترعان رایانه خود نیز نمی پنداشتند که روزی گستره استفاده از این وسیله به قدری زیاد شود که ابعاد مختلف زندگی افراد جامعه را تحت تأثیر خود قرار دهد.

بعد از اختراع رایانه ها به عنوان وسیله محاسباتی، کاربرد رایانه از شکل محاسباتی خود فاصله گرفت و کاربردهای جدیدی برای آن به وجود آمد، ارتباط و تبادل اطلاعات ضرورت پیدا کرد و در نتیجه، شبکه های رایانه ای جهت ارتباط و انتقال اطلاعات تشکیل شد.

گسترش این شبکه ها باعث به وجود آمدن شبکه جهانی اینترنت گردید و گسترس اینترنت به عنوان یک رسانه باعث شده تا به سرعت طی سالیان اخیر در تمام نقاط جهان نفوذ کند. اینترنت هم به همراه خود کاربردها و مفاهیم مختلفی چون زندگی الکترونیک و بانک داری الکترونیک و تجارت الکترونیک را به وجود آورد که نتیجه آن ورود این وسیله و فناوری های مرتبط با آن به زندگی عادی مردم شد. کم کم اطلاعات، ارزشمند، تأثیرگذار و نقش آفرین شدند، کاربرد اطلاعات به همراه استفاده از فناوری در بخش های مختلف جامعه ضروری به نظر می رسید و درآمدزایی از طریق آن ها باعث شد تا شکل جوامع دست خوش تحولاتی شود. این تغییر و تحولات در جوامع باعث پیدایش جوامعی بر محور اطلاعات و فناوری های اطلاعات و ارتباطات شد به نام جوامع اطلاعاتی؛ جوامعی که در شکل آرمانی خود می تواند با استفاده از فناوری بهترین شرایط را برای زندگی مردم به وجود آورد.

جامعه ای چون جامعه امروز ایران که جزو جوامع در حال توسعه می باشد، نیازمند این است که بتواند هرچه سریع تر خود را به جوامع پیشرفته نزدیک تر سازد و عقب ماندگی های خود را جبران کند. از این رو، هر فناوری جدیدی را سریعاً به خدمت می گیرند، بدون این که به این نکته توجه داشته باشند که هر فناوری براساس یک نیاز به وجود آمده و استفاده از آن ها به صورت فراگیر و عام در جامعه مستلزم احساس نیاز توسط مردم و به وجود آوردن زمینه های ورود آن در جامعه می باشد. می توان گفت برای به کار بردن هر فناوری باید فرهنگ استفاده از آن را داشت. حال اگر جامعه بدون در نظر گرفتن تأثیرات فناوری بر روی افراد جامعه و بدون زمینه سازی و فرهنگ سازی در مورد کاربردهای فناوری آن را وارد اجتماع کند، باعث می شود تا درک فضای جدید برای این چنین جوامعی همراه با پذیرش فرهنگ و ساختار جوامع صنعتی و پیشرفته نباشد و لزوماً برخی از نهادهای اجتماعی به خودی خود دچار فرآیند از خود بیگانگی و سردرگمی و به نوعی بیهودگی خواهند شد. در جوامع پیشرفته احساس نیاز به وجود آمده و برای رفع مشکل و نیاز اقدام به استفاده از فناوری نموده اند و فناوری را بر طبق آیین آداب و سنن خود وارد جامعه شان کرده اند. بنابراین، در زمانی که ما این فناوری ها را در اختیار داریم، نیازمند هستیم که جامعه خود را با فناوری ها تعدیل کنیم و فناوری را مطابق شرایط جامعه خویش ساخته و به کار گیریم. به این ترتیب، می توانیم فضای جامعه را برای پذیرش از فناوری آماده سازیم. ایجاد فرهنگ استفاده صحیح از فناوری ها باعث می شود تا بهترین بهره برداری از آن را در جامعه داشت و آسیب های مخرب فرهنگی و اجتماعی آن را به حداقل رساند.

پیامدهای ICT

با ورد رایانه و اینترنت در جوامع و استفاده گسترده توسط افراد جامعه و به کارگیری از آن در زندگی روزمره خود طی سالیان گذشته ابعاد مثبت و منفی از تأثیرات این فناوری ها بر افراد و ساختار جامعه مشخص گشته است. و بر مبنای همین تأثیرات مثبت و منفی و تجربیات مختلف در جوامع گوناگون طرح ها و تصمیمات خاصی مطابق شرایط و افراد همان جامعه در جهت رفع این مشکلات و آسیب ها اتخاذ شده است.

کافی است به اطرافمان بنگریم که چگونه زندگی الکترونیکی همه عرصه های زندگی بشری را یکی پس از دیگری به احاطه خود درآورده و به همراه ویژگی های مثبت و منفی خود اثرات سوء و مخربی را به دنبال آورده است. تقریباً همگان آثار مثبت استفاده از رایانه و اینترنت را می دانند و یک جامعه برای پیشرفت خود قطعاً روی به استفاده از این ابزارها خواهد آورد و مردم از آن ها در جهت مناسب بهره خواهند برد؛ اما آنچه بیشتر در نظر داریم، آسیب شناسی استفاده از رایانه و اینترنت است. می خواهیم بدانیم تأثیرات منفی این ابزار چیست و چه مشکلاتی را به همراه می آورد؟

در زیر تأثیرات و آسیب های این دو ابزار به شکل خلاصه آورده شده است:

-دکوراژه الکترونیک؛

-انزوای الکترونیک؛

-بمباران اطلاعات الکترونیک؛

-خشونت الکترونیک؛

-پورنوگرافی الکترونیک؛

-اعتیاد الکترونیک.

خوب این آسیب ها طی طرح های پژوهشی به دست آمده و در باره آن ها کتاب ها و مقالات بسیاری تألیف شده و تقریباً در تمام آن ها می توان عناوین بالا را به دست آورد و به طبع تعاریف مفصل، جامع و کاملی در خصوص هر کدام ارائه شده است.

می بینیم که آسیب های این دو ابزار در قبال استفاده نادرست می تواند لطمات جدی را برای هر فرد ایجاد کند و در نهایت می تواند ارزش ها و بنیادهای یک جامعه را متزلزل سازد. باید این آسیب ها را به خوبی شناخت، علل شکل گیری آن ها را واکاوی کرد و راهکارهای متناسب برای آن را یافت و برای اجرای آن ها طرح و برنامه ریزی کرد.

خانواده و جریان فناوری

اگر بپذیریم که روند زندگی در قرن حاضر به سوی هرچه الکترونیکی شدن است و زندگی الکترونیکی را یک واقعیت در حال به وقوع پیوستن بدانیم، آن گاه در خواهیم یافت که هیچ وجهی از وجوه زندگی بشری از تأثیرات این پدیده، یعنی الکترونیکی شدن دور نخواهند ماند.

خانواده، اصلی ترین رکن یک جامعه، در عصر اطلاعات از این تغییر و تحولات به دور نمانده و گسترش روز افزون فناوری های اطلاعات و ارتباطات باعث شده تا سبک زندگی ها، ارتباطات فردی و اجتماعی و ابعاد گوناگون در یک خانواده دگرگون شود و دستخوش تغییر و تحول قرار گیرد. والدین به عنوان سکان داران یک خانواده وظیفه هدایت، رشد و توسعه اعضای خانواده را در تمامی ابعاد آن اعم از فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و اقتصادی بر عهده دارند. بر همین اساس، والدین در عصر جدید باید خود را با تغییرات جدید همگام و همسو سازند تا بتوانند از فرصت هایی که فناوری های نوین برای آن ها فراهم می نماید، به گونه ای احسن و در جهت پیشرفت خانواده استفاده کنند. به این ترتیب، خانواده از پیامدها و آثار مثبت فناوری بهره می برند و این تأثیر مستقیمی در کیفیت زندگی خانواده ها دارد.

اما متأسفانه تحقیقات انجام شده نشان می دهد که در بیشتر موارد میزان اطلاع والدین از فناوری های نوین کمتر از فرزندانشان است و به خصوص آن ها نمی دانند که فرزندانشان چه استفاده ای از این فناوری ها می کنند، چه کارهایی انجام می دهند و چه خطراتی آن ها را تهدید می کند.

رعایت نکردن در استفاده صحیح از ابزار فناوری و آگاهی نداشتن نسبت به آن ها و نهادینه نشدن و فرهنگ سازی نشدن استفاده صحیح از این ابزار می تواند باعث آسیب هایی بر افراد و خانواده ها و جوامع شود که هم به خود افراد جامعه و هم به خانواده صدمه وارد می شود و در ادامه این روند، خود جامعه با مشکلات و تهدیدات اساسی در خصوص فرهنگ و زندگی و هنجارهای اجتماعی مواجه خواهد شد.

اما علت مشکلاتی که برای خانواده ها در جریان پیشرفت فناوری به وجود خواهد آمد، چیست؟ شاید بتوان بخشی اعظمی از آن را در نبود و نداشتن اطلاعات ناکافی والدین دانست. به طبع در خانواده ای که به ابزار فناوری به عنوان سرگرمی نگاه می شود و والدین از آن اطلاع چندانی نداشته و از آن استفاده نمی کنند، این فرزندان هستند که نسبت به فناوری علاقه نشان داده و به سبب جذابیت هایی که برای آن ها دارد، جذب آن ها شده و از آن ها استفاده می کنند؛ بدون این که تحت کنترل باشند و یا این که راهنمایی هایی در این باره دریافت کنند و یا به طور هدفمند از آن ها استفاده نمایند.

گروهی از والدین به دلایل مختلف از جمله کمک به فراگیری علمی، میل آشنایی فرزندان با دنیای ارتباطات، پرکردن اوقات فراغت و ایجاد سرگرمی، دنیای اینترنت و دیگر ابزار فناوری را به فرزندان خود هدیه می دهند؛ بدون آن که خود در این دنیا وارد شده باشند و یا آن که حداقل بلوغ عقلی و اعتماد به نفس فرهنگی فرزند خود را تقویت کرده باشند. والدین بسیاری از تأثیر رایانه و اینترنت بر روی فرزندان خود در خانواده آگاهی ندارند.» (قاسمی، مهری، قدیمی، اکرمی، تهدید فناوری های ارتباطی بر خانواده در هزاره سوم)

آسیب های مخرب فناوری در برخورد اشتباه و فرهنگ غلط در استفاده از فناوری می تواند باعث شود تا فرزندان دچار مشکلات اساسی در خانواده و اجتماع شوند. از دست دادن خلاقیت و عدم توانایی در برخوردهای اجتماعی از آثار استفاده نادرست از فناوری برای فرزندان است.

بررسی ها نشان می دهد جوامع پیشرفته کمتر با چنین مشکلاتی مواجه هستند و این جوامع در حال توسعه هستند که در استفاده از فناوری دچار مشکل می باشند. خانواده ها در گذر از سبک سنتی به مدرن از خود واکنش نشان داده و نمی توانند به توازن لازم دست یابند.

آسیب هایی فناوری در خانواده

آسیب هایی که فناوری در خانواده ایجاد می کند، عبارت است از:

-آسیب های اخلاقی؛

-آسیب های پزشکی؛

-آسیب های فرهنگی و اجتماعی. (ر. ک: احمدی، جمشید، اینترنت قاره ششم)

واقعیت این است که از مهم ترین وظایف والدین، تربیت فرزندان و تأمین سلامت جسمی و روحی آنان است. با توجه به این موضوع به جا است والدین از آنچه در دنیای دیجیتال و فناوری می گذرد، مطلع شوند تا هم خود از این ابزارها استفاده درست کنند و هم با اتخاذ تدابیر خردمندانه وظیفه تربیتی خود در خانواده را انجام دهند و سعی نمایند به جای ایستادگی در برابر فناوری جدید آن را به وسیله ای مفید در تحکیم روابط خانوادگی مبدل سازند.

بررسی اقدامات صورت گرفته

مسئولان هر جامعه در قبال مردم خود مسئولیت دارند. در عصر فناوری اطلاعات جامعه در حال رشد و پیشرفت، برای به کارگیری از ابزارهای فناوری اطلاعات نیاز به ایجاد آمادگی الکترونیکی در جامعه خویش دارد. آمادگی الکترونیکی به عنوان یک مقوله کلی دارای معیارها و شاخص های گوناگون برای سنجش و تشخیص است؛ اما یکی از اصلی ترین این معیارها ظرفیت انسانی به معنای سطح سواد، سطح توانمندی IT و آموزش های کاری می باشد.

اگر شما در یک جامعه تمام شاخصه های آمادگی الکترونیکی را فراهم کنید، اما مردم جامعه سواد و توانمندی استفاده صحیح از آن ها را نداشته باشند، عملاً نمی توان گفت این چنین جامعه ای از نظر آمادگی الکترونیکی در سطح بالایی است. در واقع آن جامعه نمی تواند از مزایای فناوری اطلاعات و ارتباطات بهره برداری مناسب نماید.

در دنیا برای ایجاد این آمادگی در بعد ظرفیت انسانی اقدامات بسیاری صورت گ