بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جهاد و امر به معروف و نهی از منکر در کلام امام علی علیه السلام :

در شرح کلمات نورانی امام علی علیه السلام کلمه سی در نهج البلاغه است، در حقیت یکی از خطبه های نورانی امیرالمؤمنین است که سید رضی این را به عنوان کلمات حکیمانه یا کلمات قصار ذکر کرد. در آنجا از حضرت سؤال کردند ایمان چیست؟ فرمود: ایمان چهار رکن دارد: صبر و یقین و عدل و جهاد. اینها یک سلسله معانی لغوی دارند که معنای آن آسان است؛ اما یک سلسله معانی خاص دارد که حضرت به آن معانی خاص پرداختند؛ مثلاً در جریان عدل ما می گوییم کسی که کارهای واجب را انجام می دهد و از حرام پرهیز می کند، این عادل است. اما وجود مبارک آن حضرت وقتی عدل را معنا می کند می فرماید تا کسی محقق نباشد، در فهم معارف الهی دقیق و عریق نباشد، عادل نیست. این چه کار به عدل مصطلح دارد؟ هر فقیهی را هم عادل نمی گویند، هر حکیمی را هم عادل نمی گویند، هر پیش نمازی را هم عادل نمی گویند. آن کسی که بفهمد اینها چه گفته اند اوّلین شرط عدل این است. این عدل کجاست با آن عدلی که ما در رساله ها داریم کجاست!

فرمود: «وَ الْعَدْلُ مِنْهَا عَلَی أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَی غَائِصِ الْفَهْمِ»؛ فهم می دانید دقیق تر از علم است، به هر انسانی که می فهمد عادل نمی گویند. آن کسی که اهل نهر است در نهر شنای علمی می کند به او عادل نمی گویند. آنکه اهل بحر است، در دریا شنا می کند، به او می گویند عادل، «عَلَی غَائِصِ الْفَهْمِ»؛ کسی که اهل غوّاصی است. غوّاص برای این نیست که شنا بکند، به آن کسی که در دریا برای خنک شدن شنا می کند که نمی گویند غوّاص. غوّاص به کسی می گویند که غوص کند تا گوهر بگیرد. کسی که به دنبال ماهی است که غوّاص نمی گویند. «عَلَی غَائِصِ الْفَهْمِ»، آن دریادلی که غوص می کند و گوهر می یابد، اوّلین شرط عدل را داراست و سه شرط دیگر که در جلسه قبل گذشت.

اما حالا می رسیم به مسئله جهاد. فرمود: «وَ الْجِهَادُ مِنْهَا عَلَی أَرْبَعِ شُعَبٍ عَلَی الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْی عَنِ الْمُنْکرِ وَ الصِّدْقِ فِی الْمَوَاطِنِ وَ شَنَآنِ الْفَاسِقِینَ فَمَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنِینَ وَ مَنْ نَهَی عَنِ الْمُنْکرِ أَرْغَمَ أُنُوفَ [الْمُنَافِقِینَ ] الْکافِرِینَ وَ مَنْ صَدَقَ فِی الْمَوَاطِنِ قَضَی مَا عَلَیهِ وَ مَنْ شَنِئَ الْفَاسِقِینَ وَ غَضِبَ لِلَّهِ غَضِبَ اللَّهُ لَهُ وَ أَرْضَاهُ یوْمَ الْقِیامَهِ»؛ اینها معنای جهاد است. در جهاد اصغر که جنگ های مقدس و دفاع مقدس هشت ساله را همه ما تجربه کردیم؛ اما در جهاد اکبر می فرماید جهاد چهار شعبه دارد، اوّل آن امر به معروف و نهی از منکر است. مستحضرید که امر به معروف و نهی از منکر غیر از تعلیم است غیر از تبلیغ است غیر از تألیف است غیر از موعظه است غیر از ارشاد است غیر از «تنبیه الغافلین» است، اینها هر کدام بحث خودشان را دارند. اگر کسی غافل است، تنبیهِ غافل امر به معروف نیست؛ اگر کسی جاهل هست تعلیمِ جاهل امر به معروف نیست؛ اگر کسی معذور است توجه دادن به او امر به معروف نیست. پس تعلیم و تبلیغ و ارشاد و موعظه و اینها هر کدام باب خاص خودشان را دارند؛ اما امر به معروف آن است که شخصی عالماً عامداً دارد گناه می کند، این دیگری که به او دستور می دهد دارد امر می کند نه تعلیم، نه تنبیه، نه ارشاد، بلکه فرمان می دهد. براساس آیه ای که الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بَعْضَهُمْ أَولِیاءُ بَعْضٍ این شخص ولایت دارد، معلّم نیست مبلّغ نیست مرشد نیست، ولی است؛ لذا اگر کسی حرف او را گوش نداد دو تا گناه کرد: یکی اینکه آن کار خلاف را انجام داد؛ دیگر اینکه حرف ولی خودش را گوش نداد. اگر کسی عفاف را، حجاب را رعایت نکرد، عالماً عامداً رعایت نکرد. دیگری دارد امر به معروف می کند به عنوان ولی دارد امر به معروف می کند، نه به عنوان معلّم، یا مُرشد، یا مُبلّغ. او اگر بی اعتنایی کرد و حرف این را گوش نداد، دو تا گناه کرد: یکی به قُل لِّلْمُؤْمِنِینَعمل نکرد؛ دیگر الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بَعْضَهُمْ أَولِیاءُ بَعْضٍ یأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ را عمل نکرد. اگر پسری معاذالله نماز نمی خواند یا نخواند، پدر به عنوان امر به معروف دارد دستور می دهد، اگر این حرف پدر را که دارد امر به معروف می کند نه از جایگاه پدری و گرنه ممکن است او سه مشکل داشته باشد. اگر دستور او را انجام نداد، دو تا گناه کرد: یکی فَأَقِیمُوا الصَّلاَهَ را اطاعت نکرد؛ دیگر اینکه به حرف ولی خود نه پدر، چون او آمر به معروف است عمل نکرد. امر به معروف چیز دیگری است، یک کتاب دیگری در فقه دارد، زیر مجموعه جهاد است. آن شخص باید مؤتمر باشد به این؛ منتها یک ولایت متقابل است. زن نسبت به زن، مرد نسبت به مرد، زن نسبت به مرد، مرد نسبت به زن در نظام اسلامی این طور است: الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَاتُ بَعْضَهُمْ أَولِیاءُ بَعْضٍ یأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ؛ نه «بعضهم معلّمین بعض» یا «مبلّغین بعض»؛ آنها حسابشان جداست؛ لذا جریان امر به معروف و نهی از منکر زیر مجموعه عنوان ولایت است، اوّلاً؛ اگر کسی مؤتمر نشد دو تا گناه کرد، ثانیاً.

فرمود: جهاد مبتنی به امر به معروف و نهی از منکر است. مسئله امر به معروف و نهی از منکر هم درجاتی دارد: اوّلین درجه آن انزجار قلبی است که واقعاً انسان اگر گناهی می بیند منزجر باشد. مرحله ثانیه انزجار چهره و زبانی یا بدنی است. اگر کسی دارد گناهی می کند، همه عابران وقتی که نگاه می کنند، به او یک نگاه تندی بکنند که این چه وضعی است که درآمدی، او خودش را جمع می کند. او اصلاً به این وضع درآمده که خود را نشان بدهد. مردم اگر امر به معروف بکنند؛ یعنی خانم ها وقتی بی حجابی را می بینند باید نگاه تحقیرآمیز بکنند؛ اینکه حداقل واجب است، دیگر لازم نیست کسی بگوید به ما جواب بد می دهند. نگاه باید نگاه «آمرانه بالمعروف و ناهیانه عن المنکر» باشد؛ قهراً آن شخص هم تا وسط راه خودش را جمع می کند. او اصلاً می خواهد خودش را نشان بدهد، وقتی ببیند با انزجار عمومی همراه است، خودش را جمع می کند.

«عَلَی الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْی عَنِ الْمُنْکرِ» و در میدان نبرد هم صادقانه با بیگانه مبارزه کند. «وَ الصِّدْقِ فِی الْمَوَاطِنِ»؛ در صحنه های جنگ، در صحنه های نبرد، شب های عملیاتی صادقانه قیام و استقامت کند. «وَ شَنَآنِ الْفَاسِقِینَ»؛ نسبت به تبهکاران واقعاً بدبین باشد، کینه اینها را در دل داشته باشد. بعد حضرت فرمود: «فَمَنْ أَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ شَدَّ ظُهُورَ الْمُؤْمِنِینَ»؛ این پشتیبانی، پشتوانه بودن همان تعبیر ظهیر است. در قرآن کریم ذات اقدس الهی به ما فرمود: اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ، صراط مستقیم هم فرمود: صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیهِمْ؛ صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیهِمْ هم در سوره مبارکه «نساء» فرمود: فَأُولئِک مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَیهِم مِنَ النَّبِیینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِینَ، پس انبیا و اولیاء «منعمُ علیه» هستند ما در تمام نمازها از خدا می خواهیم که راه اینها را به ما نشان بدهد که یکی از برجسته ترین اینها موسای کلیم است که قبلاً بحث شد. وجود مبارک موسای کلیم عرض می کند خدایا! رَبِّ بِمَا أَنْعَمْتَ عَلَی فَلَنْ أَکونَ ظَهِیراً لِّلْمُجْرِمِینَ، تو نعمت به من دادی، من به شکرانه این نعمت، این نعمت را بیجا مصرف نمی کنم. هرگز از فاسق حمایت نمی کنم. هرگز از اختلاسی حمایت نمی کنم. هرگز از تبهکار حمایت نمی کنم. این دستور روزانه و دستور شبانه روز عمل ماست. می گوییم: اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ صِرَاطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیهِمْ، اینها چه کسانی هستند؟ انبیا و اولیا هستند که در سوره «نساء» مشخص کرد. اینها چه می گویند؟ موسای کلیم یکی از اینهاست. می گوید: رَبِّ بِمَا أَنْعَمْتَ عَلَی فَلَنْ أَکونَ ظَهِیراً لِّلْمُجْرِمِینَ، «ظهیر»؛ یعنی پشتیبان. خدایا! به پاس نعمتی که به من دادی، من هرگز از آدم کاذب، دروغگو، رشوه بگیر و تبهکار حمایت نمی کنم. این دستور شبانه روزی ماست. رَبِّ بِمَا أَنْعَمْتَ عَلَی فَلَنْ أَکونَ ظَهِیراً لِّلْمُجْرِمِینَ، من ظهیر مؤمنین باشم نه ظهیر مجرمین.

اینجا حضرت فرمود: اگر کسی امر به معروف کرد، ظهیر مؤمنین است. «وَ مَنْ نَهَی عَنِ الْمُنْکرِ أَرْغَمَ أُنُوفَ الْمُنَافِقِینَ »؛ «رغم»؛ یعنی خاکمال کردن. اینکه می بینید در کنار سجاده ها یک مهر کوچکی هست، این را می گویند «مِرغَمَهُ الأنف». مستحب است که پیشانو که روی مهر هست، تربتی حالا یا سنگ یا گِل، اگر در درجه اوّل تربت حسینی(سلام الله علیه)، آن نشد یا سنگی یا خاکی که «یصح السّجود» باشد در سجاده باشد که آدم این بینی خود را روی خاک بگذارد. این را می گویند دماغ را خاکمالی کردن! بدترین غده بدخیم درون ما همین تکبر است که ما را رها نمی کند. در هر رکعت دو سجده هست پیشانو روی خاک، این دماغ هم باید خاکمالی بشود؛ منتها آن واجب است و این مستحب. این را