بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل خوارج سنتی و خوارج مدرن :

در تاریخ سیاسی اسلام حوادث و رویدادهایی وجود دارد که پس از گذشت بیش از هزار سال همچنان برای مسلمانان و حتی غیر مسلمانان موضوعات قابل توجهی در بر دارد. شکل گیری و پیدایش جریانی که در تاریخ اسلام به «خوارج» معروف شدند از جمله این موارد است که بی تردید بازخوانی آن و بررسی همه جانبه ماهیت آن می تواند در تعمیق شناخت و آگاهی شیعیان و مسلمانان بسیار مؤثر باشد و حتی در برخی شرایط شاید شناخت این جریان از استراتژیک ترین مسائل حکومت اسلامی تلقی شود.

آنچه در این نوشتار آمده است در درجه نخست تلاشی است جهت نشان دادن اهمیت شناخت این جریان و در ادامه نیز مختصری از ویژگی های این جریان بیان شده است. واضح است که بررسی کارشناسانه و همه جانبه مسئله ای با این اهمیت در این مختصر نمی گنجد و قصد ما فقط گشودن بابی در این زمینه است.

ضرورت بازخوانی جریان خوارج

در تاریخ اسلام به طور مشخص حداقل سه گروه مخالف مشاهده می شوند. گروه نخست مشرکانی بودند که علنا ابراز مخالفت می کردند و عمدتا در دوران حیات پیامبر با ایشان مخالفت می کردند. گروه دوم افرادی هستند که در ادبیات دینی از آنان به عنوان منافق یاد می شود. از آنجا که پس از رحلت پیامبر قدرت اسلام به تدریج افزایش پیدا کرد مبارزه و مخالفت علنی با اسلام چندان عقلانی بنظر نمی رسید لذا مخالفت ها در این دوره عمدتا با ظواهر اسلامی بود.گروه سوم نیز مسلمانانی بودند که به طور مشخص پس از جنگ صفین و ماجراهای پس از آن شکل گرفتند و «خوارج» نام گرفتند.

شاید درباره میزان خطر هرکدام از این گروه ها در میان مسلمانان اختلاف نظر وجود داشته باشد. اما تردیدی نیست که در مقاطعی از تاریخ اسلام گروه سوم یا همان «خوارج» به دلیل جهالت و ناآگاهی به صورت ابزاری در اختیار دو گروه قبلی قرار گرفتند.

مرحوم مطهری(ره) از جمله اسلام شناسانی است که نکات بسیار جالبی درباره خوارج گردآوری کرده است و به طور عمده در کتاب معروف «جاذبه و دافعه علی علیه السلام» بیان شده است وی در کتاب مذکور می گوید: «هر وقت جاهل ها و نادان ها و بی خبرها مظهر قدس و تقوا شناخته شوند و مردم آنها را سمبل مسلمانان عملی بدانند وسیله خوبی به دست زیرک های منفعت پرست می افتد. این زیرکها همواره آنها را آلت مقاصد خویش قرار می دهند و از وجود آنها سدی محکم جلو افکار مصلحان واقعی می سازند.»[۱]

حضرت امیر المومنین علیه السلام در خطبه ۱۲۷ نهج البلاغه «خوارج» را بدترین مردم معرفی می کند و می گوید: «همانا بدترین مردم هستید،شما تیرهایی هستید در دست شیطان که از وجود پلید شما برای زدن نشانه خود استفاده می کند و به وسیلهء شما مردم را در حیرت و تردید و گمراهی می افکند.»[۲]

آنچه ما را برآن می دارد تا از شناخت جریان خوارج غافل نباشیم اطمینان از این موضوع است که جریان خوارج پس از نهروان از بین نرفت و در میان مسلمین ریشه دواند. پس از جنگ نهروان یکی از اصحاب حضرت علی(ع) به ایشان می گوید: همه خوارج هلاک شدند و دیگر اثری از آنها باقی نمانده است.حضرت در پاسخ می فرمایند: «نه به خدا قسم، آنها نطفه هایی در پشت مردان و رحم زنان خواهند بود که هر زمان شاخی از آنها سر برآورد، بریده می شود تا اینکه آخرشان دزدان و راهزنان خواهند شد.»[۳]

اما بررسی و مطالعه جریان خوارج فقط از این جهت برای ما مهم نیست. ما از آن حیث که ایرانی هستیم نیز باید به این موضوع توجه ویژه داشته باشیم زیرا خوارج پس از شکست در نهروان بطور کامل نابود نگشتند و پس از آن با تجدید قوا دست به اقداماتی زدند که غالبا نیز سرکوب می شدند و این روند حتی تا زمان خلافت بنی عباس نیز ادامه داشت.

نویسنده کتاب «خوارج در تاریخ» در فصل چهارم کتاب با عنوان «خوارج در ایران» تصریح می کند که «در جنگ و گریزهای بسیاری که میان خوارج و بنی امیه درگرفت سپاه خوارج در شهرهای ایران برای خود پناه می جستند و این شهرها جولانگاه خارجیان شده بود. شهرهایی که محل تاخت وتاز آنان بود شامل مثلثی می شد که قاعده آن را شهرهای خوزستان مانند اهواز و رامهرمز و شوشتر و شهرهای سیستان و کرمان و فارس و راس آن را پس از عبور از اصفهان و ری شهرهای مازندران تشکیل می داد.

اینکه خوارج شهرهای ایران را پناهگاه و محل استراحت و تجدید نیروی خود قرار داده بودند، دلیل روشنی دارد و آن اینکه ایرانیان اسلام را به خاطر جاذبه های خاص آن و برای ارزش های والایی چون عدل و مساوات پذیرفته بودند، اما آنچه از خلفا و حاکمان رسمی اسلامی و کارگزارن محلی آنها می دیدند درست در جهت خلاف بود و از طرفی گروه خوارج با حرفهای فریبنده خود چنین تبلیغ می کردند که آنها طرفداران اسلام راستین هستند.

خوارج در اوایل قرن دوم هجری در شهرهای ایران به خصوص در سیستان و کرمان نفوذ سیاسی نظامی و حتی فکری یافته بودند و در جنگ های خود علیه سپاه خلیفه از این پایگاه استفاده می کردند حتی در چند مورد توانستند حکومت های موقت و کوچکی نیز تشکیل بدهند و سر و صدایی راه بیندازند اما هر بار به سرعت سقوط کردند و دولتشان مستعجل بود.»[۴]

لذا به این ترتیب مشاهده می شود که تفکر خارجیگری در فرهنگ ایرانی نفوذی تاریخی داشته و بررسی ماهیت حرکات خارجی مآب از این جهت نیز برای ما قابل تامل است.

وقوع انقلاب اسلامی و شکل گرفتن نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر تفکرات شیعی نیز، دیگر ضرورتی است که ما را به مطالعه این جریان وامی دارد.

حوادثی در جریان پیروزی این نهضت و پس از استقرار آن روی داد و وجود برخی مشابهت های تاریخی از جمله عواملی است که غفلت از آنها برای مسلمانان سیاستمدار و آگاه چندان شایسته بنظر نمی رسد.

رفتار برخی از مسلمانان و روحانیون پیش از انقلاب و گوشه گیری آنان و پرهیز از مبارزه با رژیم شاهنشاهی و واکنش هایی که پس از انقلاب از خویش نشان دادند، شاید برخی مشابهت ها را در ذهن تداعی کند.

حضرت امام(ره) در پیام معروف خود به روحانیت می نویسد «ضربات روحانیت ناآگاه و آگاه وابسته به مراتب کاری تر از اغیار بوده و هست. در شروع مبارزات اسلامی اگر می خواستی بگویی شاه خائن است بلافاصله جواب می شنیدی که شاه شیعه است. عده ای مقدس نمای واپسگرا همه چیز را حرام می دانستند و هیچکس قدرت این را نداشت که در مقابل آنها قد علم کند. خون دلی که پدر پیرتان از این دسته متحجر خورده است هرگز از فشارها و سختیها دیگران نخورده است»

حضرت امام در ادامه می افزاید «دیروز مقدس نماهای بی شعور می گفتند دین از سیاست جداست و مبارزه با شاه حرام است،امروز می گویند مسؤولین نظام کمونیست شده اند.تا دیروز مشروب فروشی و فساد و فحشا و فسق و حکومت ظالمان برای ظهور امام زمان ارواحنا فداه را مفید و راهگشا می دانستند، امروز از اینکه در گوشه ای خلاف شرعی که هرگز خواست مسؤولین نیست رخ می دهد،فریاد وااسلاما سر می دهند.دیروز حجتیه ای ها مبارزه را حرام کرده بودند و در بحبوحه مبارزات تمام تلاش خود را نمودند تا اعتصاب چراغانی نیمه شعبان را به نفع شاه بشکنند،امروز انقلابی تر از انقلابیون شده اند»

اکنون این رفتار را مقایسه کنید با رفتار آن کسانی که قرآن ها را بر سر نیزه دیدند خواستار توقف مبارزه با معاویه به بهانه مسلمانی او و یارانش شدند و بعد هم که ماجرای حکمیت پیش آمد و متوجه عمل خویش شدند گفتند «همه باید توبه کنند و حکم فقط حکم خداست و علی(ع) هم باید توبه کند»و به نحو دیگری به مخالفت با حضرت امیر(ع) پرداختند.

مجموعه موارد یاد شده اهمیت بررسی این موضوع را برای ما به عنوان شیعیان ایرانی که حکومت اسلامی تشکیل داده ایم چندبرابر می کند.

اکنون که اهمیت موضوع تا حدی روشن شد، سعی می کنیم تا از حاشیه به متن برویم و با ماهیت این جریان بیشتر آشنا شویم و در ادامه دو مو