فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی

فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل زمینه های تاریخی و سیر اندیشه اصلاح گرایی دینی سید جمال الدین اسدآبادی :

چکیده

مقاله، سیری اجمالی در زمینه های تاریخی – اجتماعی اندیشه اصلاح گرایی در میان مسلمانان دارد و در این زمینه، بر اندیشه سیدجمال تاکید می کند . مباحث مقاله در سه بخش ارائه شده است:

در بخش اول، یک بحث اجمالی درباره واژه «اصلاح گرایی » و کاربرد موردنظر آن مطرح می کند . در بخش دوم، به زمینه های تاریخی و اجتماعی اندیشه اصلاح گرایی پرداخته و سیر تاریخی و مراحل مواجهه مسلمانان در کشورهای گوناگون چون ایران، مصر، سوریه و هند با غرب را به سه دوره «غرب گرایی » ، «غرب زدگی » و «اصلاح گرایی » تقسیم می کند . آن گاه بر «دوره اصلاح گرایی » متمرکز شده و با تاکید بر پیش گامی فکری سیدجمال در این دوره، به تحلیل این مرحله و در نهایت، به سیر نفوذ اندیشه های اصلاح گرایی وی در کشورهای اسلامی می پردازد . در این مورد، سیدجمال به عنوان اندیشمندی فراسوی مرزها معرفی شده و به تاثیر اندیشه های وی در کشورهای بزرگ اسلامی همچون مصر، ترکیه و ایران پرداخته شده است . در خلال بحث، به نکته های مهم و خطیری درباره زندگانی و اندیشه های سیدجمال (نظیر مقابله او با افکار سرسید احمدخان) اشاره شده است .

درآمد

الف . واژه «اصلاح »

بحث کامل درباره ریشه لغوی این واژه از حوصله مقاله حاضر خارج است، اما به اجمال، باید گفت که «اصلاح » مصدر باب افعال از ماده «صلح » و «صلح » و «صلاح » ضد فساد و تباهی است، (۱) اعم از آن که فساد و تباهی در ذات جسم باشد و یا در عمل و کار و یا در رای و اندیشه (۲) و کاربرد آن در فعل و عمل، بیش تر است .(۳) بنابراین، اندیشه، چیز و یا کار صالح آن است که دور از هرگونه تباهی و فساد باشد . از این رو، فساد و صلاح مقابل یکدیگرند . اصلاح و افساد نیز به همین سان، در برابر یکدیگر به کار می روند . بنابراین، اگر افساد باشد، اصلاحی نخواهد بود و به عکس . کسی خواهان اصلاح است که در کارها یا اندیشه ها یا چیزهای دیگر فساد و تباهی دیده باشد و خواهان برطرف کردن آن ها باشد .

ب . «اصلاح » در اندیشه دینی

«اصلاح » در اندیشه دینی نیز به معنای رفع و زدودن هرگونه پیرایه فاسد در آن و به تعبیر دیگر، به معنای «صالح » کردن آن است . بنابراین ، می توان گفت: «اصلاح » در اندیشه دینی به معنای تصحیح اغلاط و خطاهایی است که در اندیشه دینداران در خصوص برخی موضوعات دینی وجود دارد، هرچند که در اصل جهت و سمت دین بر خطا نیستند .(۴)

در قرآن کریم نیز واژه «اصلاح » در مقابل افساد به کار رفته است: «لا تفسدوا فی الارض بعد اصلاحها» (اعراف: ۵۶) ; «فمن آمن و اصلح فلا خوف علیهم و لاهم یحزنون » (انعام: ۴۸) ; «فمن عفی و اصلح فاجره علی الله .» (شوری: ۴۰)

امروزه در عرف متداول سیاسی – اجتماعی، لفظ «اصلاح » و «اصلاح طلبی » را معادل واژه « reformism,reformation » نهاده اند که به معنای حفظ ساختار اصلی نظام سیاسی و ایجاد تغییرات و تحولاتی در بخش هایی از آن نظام است و در نتیجه، اصلاح طلبی در یک نظام سیاسی یا مکتب فکری با انقلابی اندیشیدن در آن خصوص کاملا متفاوت است . هرچند این کاربرد دقیقا قرآنی نیست، ولی بی شباهت با آن هم نیست .(۵)

از آن جا که اصطلاح سیاسی – اجتماعی این واژه بسیار رایج شده است و اصطلاحی که مدنظر ماست، تفاوت هایی با آن دارد و نیز به دلیل آن که حد و حدود اصطلاح سیاسی عملا نامشخص است و از این رو، گاه گروه ها یا افرادی به عنوان «اصلاح طلب » معروف گشته اند و حال آن که اندیشه هایشان هیچ گونه سازگاری با اصول اندیشه اسلامی ندارد و خلاصه به دلیل خلط مباحث «ژورنالیستی » و غیر دقیق در جراید با این بحث علمی، در این مقاله، به جای واژه «اصلاح طلبی » از واژه «اصلاح گرایی » استفاده خواهد شد و «مصلح » به معنای «اصلاح گر» و نه «اصلاح طلب » به کار خواهد رفت . گرچه این دقت صرفا در لغت و اصطلاح گذاری است، اما بسیار راهگشا و به لحاظ فکری نجات بخش است . بدین روی، به لحاظ غلبه معنایی که واژه «اصلاح طلبی » و «اصلاح طلبان » و واژه هایی از این دست در امور سیاسی و اجتماعی پیدا کرده اند، اندیشمندانی همچون سیدجمال الدین اسدآبادی رحمه الله و دیگران را، که بیش تر دغدغه دینی در اندیشه های خود داشتند، «مصلح » یا «اصلاح گر» می دانیم و هرچند بخش اعظم اندیشه های دینی آن ها حول حوزه های سیاسی – اجتماعی است، اما تعلق خاطر آن ها بسیار فراتر از صرف امور سیاسی، اجتماعی و یا اقتصادی بوده است .

زمینه های اصلاح گرایی

برای آشنایی با زمینه ها و عوامل اصلاح گرایی به سه مرحله تاریخی غرب گرایی اشاره می شود که از نظر برخی (۶) در بیش تر کشورهای اسلامی مشهود بوده است:

مراحل سه گانه تاریخی غرب گرایی

در سیر تاریخی جریان غرب گرایی و غرب زدگی، بیش تر ملل اسلامی سه نحوه برخورد را داشته اند که طبق آن، می توان سیر تاریخی جریان مواجهه با غرب را به سه دوره مشخص و سه مرحله تقسیم کرد:

۱ . مرحله غرب گرایی

حالت گرایش آگاهانه برای اقتباس برخی از شیوه های غربی جهت رویارویی با قدرت غرب است که رفته رفته، تبدیل به علاقه و دل بستگی جدی می گردد .(۷)

آغاز رویکرد به غرب و غرب گرایی در کشورهای اسلامی ناشی از غرب زدگی یا دل بستگی به غرب نبوده، بلکه در نتیجه آن بوده است که مسلمانان به ضعف خویش در برابر غرب پی برده و نسبت به تجدید عظمت و شکوه گذشته جهان اسلام و شکست غرب تمایل زیادی پیدا کردند . هدف مسلمانان آن بود که با استفاده از سلاح خود دشمن، وی را شکست دهند، ولی به تدریج، قربانی آن سلاح گردیدند و به صورت مقلد چشم و گوش بسته غرب درآمدند (۸) آغاز غربگرایی و رویکرد به غرب را باید نوعی رزمایش دفاعی شرق در مقابل خطر غرب دانست . در این مرحله، جریان غربگرایی را زمامداران شروع کرده اند; (۹) دولت های مسلمان برای تجدید سازمان کشورهای اسلامی، شیوه ها و فراورده های غربی را وارد کرده و به طور عمده، شیوه های نظامی غرب و ساز و برگ جنگی، روش های اداری و نظام آموزش اقتباس نمودند .(۱۰)

این که این دوره در کشورهای اسلامی از کجا و چگونه شروع شد، بحث مفصلی است که از حوصله مقاله خارج است، اما آنچه مسلم است این که گرچه هر کشوری بنا به اوضاع تاریخی و جغرافیایی و حوادث گوناگون، شرایط ویژه ای داشته، در عین حال، در ایجاد و گسترش غربگرایی در جهان اسلام، اعم از امپراتوری عثمانی و ایران و مصر و سایر کشورها، تشابه شگرفی به چشم می خورد . در تمامی این موارد، این زمامداران بودند که غربگرایی را با اقتباس از شیوه های نظامی غرب آغاز کردند و به دنبال آن، اصلاحات اداری و آموزشی صورت گرفت و صنعت و فراورده های صنعتی وارد گردید .(۱۱)

۲ . مرحله غرب زدگی

تعیین تاریخ دقیق آغاز یا فرجام جنبش ها و حرکت های فکری، معمولا کار گمراه کننده ای است، اما می توان گفت: مرحله غربگرایی در دهه های آخر سده هجدهم و سال های اول سده نوزدهم آغاز گردید و تا آغاز قرن بیستم ادامه پیدا کرد .(۱۲) در واقع، در ایران و ترکیه به طور مشخص و در مصر و مناطق دیگر جهان اسلام نیز تا حدی، دهه اول قرن بیستم، به خصوص سال های (۱۳۲۴ ه . ق/۱۹۰۶ م) تا (۱۳۲۸ ه . ق/۱۹۱۰ م) را می توان به عنوان سال های پایان مرحله غربگرایی و آغاز مرحله غربزدگی قلمداد کرد . در این سال ها، دوره غربگرایی به سرآمد و دوران فاجعه انگیز غربزدگی آغاز شد و این مرحله در سال های بین جنگ جهانی اول و دوم به اوج خود رسید; (۱۳) مرحله ای که باید آن را «مرحله تسلیم به غرب و تقلید چشم و گوش بسته » (۱۴) از آن دانست .

در دوره اول، رویکرد به غرب به طور آگاهانه در سطح دولت ها صورت گرفته و نهادهای اجتماعی و فرهنگی و توده مردم با آن بیگانه بودند، ولی در دوره دوم، غرب گرایی تبدیل به «غرب زدگی » گردید و طرز تفکر زندگی اجتماعی مردم را دست خوش تحول ساخت . این دوره ای است که در آن نسل جدید تحصیلکرده در دانشگاه های جدید و پرورش یافته فرهنگ و آموزش باختر با کمک استعمارگران خارجی، زمام امور را به دست گرفت . در دوره اول، نظام آموزشی جدید از غرب اقتباس شد و جوانان به اروپا اعزام گردیدند . در دوره دوم، همین جوان ها به عنوان دیوان سالارها (بوروکرات ها) و نخبگان و روشنفکران قد علم کردند و قدرت سیاسی، مدیریت اقتصادی و اداری و فعالیت های فرهنگی، ادبی، علمی و آموزشی را در انحصار خود قرار دادند .(۱۵) در واقع، در مرحله دوم، استعمار رهبری جریان را به دست گرفت، نه دولت های اسلامی; استعمارگران با زیرکی، به طور غیرمستقیم، از طریق طبقه اشراف و روشنفکران هدفشان را دنبال کردند و مستقیما وارد گود نشدند .(۱۶)

از آن جا که زمام داران کشورهای اسلامی هیچ گونه برنامه مدون و مشخصی برای پیشرفت کشورهای خویش نداشتند و نیز هیچ گاه در فکر انطباق این امور با مسائل اسلامی و فرهنگ اصیل ممالک خود نبودند، کشور را در انحصار تقلید از غرب درآوردند و به تدریج، به تقلید کورکورانه از غرب روی آوردند . بسیاری از حکام کشورهای اسلامی مرعوب فن آوری غرب شدند و در تقلید از آن، حتی از بدیهی ترین احکام دین مبین اسلام نیز چشم پوشیدند; اقداماتی نظیر تعطیلی مدارس دینی، منع اذان و اقامه به زبان عربی، گسترش و اشاعه نظام حقوقی سوئد به جای نظام شرع اسلام، تغییر خط عربی به لاتین، کشف حجاب و اجباری کردن پوشش غربی که آتاتورک در ترکیه انجام داد و نیز اقدامات مشابه و خائنانه رضاخان در ایران که کاملا مقلد و تابع آتاتورک بود و اقدامات بعدی فرزندش محمدرضا شاه، همه در همین مقوله می گنجند .

در این مرحله روشن فکری و روشن فکرمآبی به اوج خود می رسد . البته ترکیه در غرب زدگی، گوی سبقت را از همه کشورهای اسلامی دیگر ربود و این معلول علل خاصی است که می تواند برای دیگر کشورها زنگ خطری باشد . یکی از مهم ترین علل آن، علاوه بر فعالیت های عناصر وابسته به غرب و نیز برخی محافل صهیونیستی و امپریالیستی، رواج «ژورنالیسم » به سبک غربی است . در این مرحله، روزنامه ها و مطبوعات بسیاری آغاز به کار کردند که غالبا در دست افراد غربزده بوده است . آن ها از این طریق، سخت درصدد ترویج و گسترش عقاید غرب برآمدند . بزرگ ترین اندیشمند و نظریه پرداز غربزده های ترکیه در این دوره، ضیاگوکلپ (۱۲۹۱- ۱۳۴۳ ه . ق/۱۸۷۴- ۱۹۲۴ م) بود .

غرب زدگی در ایران: این که دقیقا آغاز غرب زدگی در ایران در کدام مرحله تاریخی بوده، شاید مشخص نباشد; اما می توان انقلاب مشروطیت را به نحوی آغاز آن دانست . هرچند مشروطیت خود یکی از بزرگ ترین نهضت های ضداستبدادی است، اما عناصر وابسته ای همچون تقی زاده در این دوران، به ترویج غرب پرداختند . از جمله عوامل غرب زدگی ایران، می توان عناصر ذیل را نام برد: ایجاد دارالفنون که هرچند به قصد نیک انجام شد – و نیز دیگر مؤسسات آموزش جدید – اما موجد نسلی شد که در فرهنگ و اندیشه غربی رشد یافته بودند و به قدر کافی با مسائل اسلامی آشنا نبودند . نوشته های نمایندگان ایران هم، که به اروپا می رفتند و در مقابل فرهنگ آن دیار دچار احساس خیرگی می گشتند نیز از جمله این عوامل است; نوشته هایی نظیر خاطرات اعتمادالسلطنه، امین الدوله و نوشته های خسرو میرزا و میرزا صالح شیرازی . علاوه بر آن، سفرنامه هایی که اروپاییان و نمایندگان آنان در ایران می نوشتند و به مقایسه شرایط و اوضاع و احوال ایران با اروپا می پرداختند .

در این دوره، می توان ملکم خان را نظریه پرداز و بارزترین چهره غرب زدگی دانست . آخوندزاده و تقی زاده نیز از غرب زده های این دوره محسوب می شوند که به تدریج، در زیر سایه مشروطیت و آزادی های به وجود آمده، زمینه را برای رضاخان هموار ساختند . در دوره رضاخان غرب زدگی به اوج خود رسید و در زمان فرزندش محمدرضا شاه نیز ادامه یافت .(۱۷) غرب زدگی در مصر: در مصر، دوره غرب زدگی از زمان خدیو محمد سعید (۱۲۷۲ ه . ق/۱۸۵۶ م) به تدریج آغاز شد و در زمان خدیو اسماعیل گسترش یافت . اسماعیل در جمله ای بیان داشت: «مصر یکی از اجزای اروپاست و نباید هیچ مصری با شرق یا آسیا و افریقا کاری داشته باشد .» (۱۸)

غرب زدگی در سوریه و لبنان: در سوریه و لبنان نیز جریان غرب زدگی به سرعت پیش رفت . در این کشورها، مسیحیان نیز حضور داشتند و نفوذ غرب و غربیان را به سود خود می دانستند . تا آن جا که سرانجام، بیگانگان و مسیحیان بر اقتصاد و فرهنگ منطقه مسلط شدند .(۱۹)

غرب زدگی در شبه قاره هند: در شبه قاره هند، دوره غرب زدگی از سرسید احمدخان آغاز شد و پس از وی، گروهی از اندیشمندان مسلمان، که به «عذرخواهان اسلام » معروفند و سید امیرعلی سردمدار آن ها بود، نمایانگر تفکر غربی مسلمانان هند در این دوره اند . از برداشت ها و اظهاراتشان برمی آید که در برابر غرب، دچار عقده خود کم بینی بودند، آن سان که گویی از غربی ها حق حیات را برای اسلام گدایی می کردند . عبدالله یوسف علی و نیز میرزا غلام احمد از جمله ایشان بودند .(۲۰) این دوره در هند تا ظهور اقبال ادامه یافت .

بارزترین ویژگی غرب زدگان، خودباختگی و تزلزل فکری آنان است; خود را در برابر غرب مسحور و باخته می دانند و شیفته ظواهر غرب می باشند; بی آن که در علل واقعی پیشرفت غرب اندیشه کنند، در ظواهر آن ذوب شده اند، در حالی که به قول برخی «دروغ است که تا ملتی به سطح تولید معنوی و فکری و فرهنگی نرسیده است، بتواند به سطح تولید اقتصادی و صنعتی برسد; و اگر برسد، باز در سطح یک نوع تحمیل غربی است و به صورت یک فریب، یک استعمار نو .» (۲۱)

نتیجه

اکنون می توان به زمینه ها و عوامل تاریخی اصلاح گرایی، که با زمینه های فکری نیز همراه گشته است، پی برد . پس از گذشت دو مرحله مزبور بر جهان اسلام، آنچه برای مسلمانان و کشورهای اسلامی باقی ماند، جز تباهی فرهنگی، سرخوردگی، بردگی فکری و تضاد دینی – فرهنگی محسوس نبود . از سوی دیگر، استعمار فرهنگی منجر به استعمار سیاسی و به دنبال آن، استعمار اقتصادی گشت . مردم جوامع مسلمان می دیدند که تمام سرمایه های ملی خود را به جای به کارانداختن در مجاری صنعت و تولید، به حساب سرمایه داران استعمارگر خارجی و دولت هایشان می ریزند . گذشته از آن، از این رهگذر ذلت و خواری بی حد و حصری نصیب مسلمانان شد و مسلمانان، به ویژه متفکران آن ها، این واقعیت را از نزدیک لمس می کردند و کشتی آمال و آرزوهای دور و دراز به جای رسیدن به سرزمین نیک بختی و رفاه و آبادانی، به صخره سنگ عظیمی برخورده و همه سرنشینان آن را از خواب خوش بیدار کرده بود . در این حال، بود که احساس می شد باید نوحی کشتی شکست خورده را نجات دهد . البته سکان این کشتی عظیم با سرنشینانی سرخورده را جز کسانی که از نزدیک مشکلات و امکانات مسلمانان را درک کرده و نیز از شناختی عمیق نسبت به اسلام برخوردار باشند، نمی توانستند به دست بگیرند; زیرا در این بین، آنچه باقی مانده بود و هنوز در دل ها شعله ور بود، اسلام و روح لطیف و سازش ناپذیر آن بود . تنها بدین سبب بود که مصلحان واقعی توانستند، همگام با آرمان های بلند اسلامی، به قصد بازگشت به اسلام، به طرح و اشاعه دوباره تعالیم آن بپردازند و از همین جا است که مرحله سوم آغاز می شود .

۳ . مرحله ظهور مصلحان واقعی

مرحله سوم و بررسی آن در کشورهای اسلامی مقصود اصلی این مقاله است . برخی از این مرحله به «بازگشت به خویشتن » یا «اسلام » (۲۲) تعبیر کرده اند که تعبیر مناسبی است . مصلحان دردمند در این مرحله، به پا خاستند و مسلمانان را به بازگشت به اسلام عزیز فرا خواندند، دغدغه خاطری که آن ها داشتند این بود که میراث دینی را تصفیه کرده، برخی از ابعاد آن را تفسیری دوباره بخشند و آن را با عناصر جدید روز پیوند دهند و از این راه، به آن اعتباری دوباره داده و ارزش آن را در برابر تجاوز و پیشروری فرهنگ بیگانه به اثبات برسانند .(۲۳) در واقع، آن ها علم، فن آوری و اشکال نهادین سامان دهی غرب را به دیده تحسین فراوان می نگریستند و آن ها را عناصری ضروری برای توسعه و پیشرفت کشورهایشان می دانستند . آنچه با آن مخالف بودند، واردات همه جانبه و در هم و برهم نظرات غربی بود که موجب فروپاشی بافت اخلاقی جامعه و از بین رفتن اصالت و اعتبار آن می گردید .(۲۴)

بنابراین، هدف مصلحان دردمند آن بود که اسلام را در برابر جامعه پیشرفته سازگار و پاسخگو نشان دهند . پیام آن ها این بود که مسلمانان می توانند فعالانه در جهان نوین زندگی کنند و با آن و مسائل جدیدش سروکار پیدا کرده، در آن سهیم شوند و در عین حال، به دین خود وفادار باقی بمانند . هدف نهایی آن ها این بود که یک اعتقاد اصیل و بومی در باب توسعه را در اختیار جوامع اسلامی قرار دهند که از غرب الگو نگرفته باشد و بتواند شالوده جامعه ای پیشرفته و عقلانی گردد . در نهایت، این متفکران می خواستند که معیاری در اختیار مسلمانان قرار دهند که با آن بتوان روند تحول و تغییر را، که در اثر تماس با فرهنگ بیگانه ایجاد می شد، مهار و پالایش کنند .(۲۵)

آن ها که سرخوردگی مسلمانان و ضعف و قصور فرهنگ و ایدئولوژی غرب را مشاهده می کردند، پیامشان آن بود که تنها نجات بخش مسلمانان، اسلام اصیل است . البته برخی هم در این راه دچار سوء برداشت و انحراف شدند ، اما رویکرد اصلی مصلحان کاملا ستودنی است .

اصلاح گرایی در کشورهای اسلامی

سید جمال; اندیشمندی فراسوی مرزها

سید جمال الدین بن سید صفدر بن سیدعلی (۲۶) در سال ۱۲۵۴ ه . ق (۱۸۳۸ م) در روستای اسدآباد همدان به دنیا آمد . او را نمی توان محدود به منطقه ای خاص کرد; او مصلحی بود که از سردرد برخاست و تنها قصدش نجات جهان اسلام بود و در این راه، از همه چیز گذشت و جان و مال خود را در این راه گذاشت . او که نسبش به حسین بن علی علیه السلام می رسد، (۲۷) همچون جد خود، در راه اصلاح امت اسلام بسیار جدی و با صلابت بود و با هر چه سد راه وی می شد، به مبارزه برمی خاست . هرچند در راه هدف احیاگرانه خود، متحمل زحمات فراوانی شد و حتی در این راه تهمت ها و افتراهای فراوانی (۲۸) نظیر الحاد و بی دینی (۲۹) و گرایش به با بیت به وی داده شد، اما هیچ گاه از هدف اصلی خود باز نایستاد . دل مشغولی اولیه و اصلی سید جمال الدین، بیداری و یکپارچگی مسلمانان در برابر نفوذ غرب بود .(۳۰)

«دردهایی که سیدجمال در جامعه اسلامی تشخیص می داد عبارت بود از:

۱ . استبداد حکام;

۲ . جهالت و بی خبری توده مسلمان و عقب ماندن آن ها از کاروان علم و تمدن;

۳ . نفوذ عقاید خرافی در اندیشه مسلمانان و دور افتادن آن ها از اسلام نخستین;

۴ . جدایی و تفرقه میان مسلمانان به عناوین مذهبی و غیرمذهبی;

۵ . نفوذ استعمار غربی در کشورهای اسلامی .

سید برای چاره این دردها و بدبختی ها، از همه وسایل ممکن – مسافرت ها، تماس ها، سخنرانی ها، نشر کتاب و مجله، تشکیل حزب و جمعیت و حتی ورود به ارتش – بهره جست . او در عمر شصت ساله خود، ازدواج نکرد و تشکیل عایله نداد; زیرا با وضع غیر ثابتی که داشت و هر از گاهی در کشوری به سر می برد و در تحصن یا تبعید یا تحت نظر بود، نمی توانست مسؤولیت تشکیل خانواده را برعهده بگیرد .

سید چاره دردهایی را که تشخیص داده بود در موارد ذیل می دانست:

۱ . مبارزه با خودکامگی مستبدان، از طریق آگاهاندن مردم به این که مبارزه سیاسی یک وظیفه شرعی و مذهبی است;

۲ . مجهز شدن به علوم و فنون جدید;

۳ . بازگشت به اسلام نخستین و دور ریختن خرافات و پیرایه ها و ساز و برگ هایی که در طول تاریخ به اسلام بسته شده است; از نظر سید، بازگشت مسلمانان به اسلام نخستین، به معنای بازگشت به قرآن و سنت معتبر و سیره سلف صالح است .

۴ . ایمان و اعتماد به مکتب و این که اسلام قادر است به عنوان یک مکتب و یک نظام اعتقادی، مسلمانان را رهایی بخشد و به استبداد داخلی و استعمار خارجی پایان دهد و به مسلمانان عزت و سعادت ارزانی دارد;

۵ . مبارزه با استعمار خارجی، اعم از استعمار سیاسی و اقتصادی و فرهنگی;

۶ . اتحاد اسلام;

۷ . دمیدن روح مبارزه و جهاد به کالبد نیمه جان جامعه اسلامی; او اصل فراموش شده جهاد را پیش کشید و فراموش شدن این اصل را عامل بزرگی برای انحطاط و مسلمانان تلقی کرد .

۸ . مبارزه با خودباختگی در برابر غرب .» (۳۱)

او به مسلمانان اصرار می کرد که تفاوت های فرقه ای خود را به فراموشی سپرده، یکدیگر را به خاطر خیر و صلاح امت اسلام تحمل نمایند . خواست او از مسلمانان آن بود که علم و فن آوری غرب را در کنار حفظ ارزش های اخلاقی و دینی خود اقتباس کنند .(۳۲) از اختلاف و تفرقه مسلمانان و حکام آن ها بسیار نالان بود و در کلام دردمندانه و حاکی از تاسف عمیق خود، بیان داشت، «مسلمانان اتفاق کردند که اتحاد و اتفاق با یکدیگر نداشته باشند . دریغا که هر یک مانند خوره همدیگر را می خورند، تیشه به ریشه هستی خود می زنند! برای خرسندی دشمنان محمد صلی الله علیه و آله پشت به قبله کنند! قرآن مجید را ندیده انگارند! غرب زدگی را سرمایه افتخار خود و خاندانشان پندارند!» (۳۳) از این رو، او تنها هدف خود را اصلاح این وضع می دانست: «من صدراعظم نمی خواهم بشوم، من وزیر نمی خواهم بشوم، من ارکان دولت نمی خواهم بشوم، من وظیفه نمی خواهم، من عیال ندارم، من ملک ندارم و نمی خواهم که داشته باشم . . . من همیشه به یک حالت