فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی

فایل پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی؛ راهکاری شایسته برای ارائه‌های موفق

اگر به‌دنبال یک فایل ارائه‌ی آماده با کیفیت بالا و طراحی حرفه‌ای هستید، فایل فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی انتخابی مناسب برای شماست. این مجموعه شامل 119 اسلاید استاندارد و دقیق است که با هدف ارتقاء کیفیت ارائه‌های شما تهیه شده‌اند.

دلایل انتخاب فایل فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی:

• طراحی ساختارمند و چشم‌نواز: هر اسلاید با دقت بالا و توجه به اصول طراحی گرافیکی تهیه شده است تا محتوای شما به‌خوبی دیده و درک شود.
• آمادگی کامل برای ارائه: نیازی به ویرایش مجدد نیست؛ فایل فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی آماده‌ی استفاده در کلاس، جلسه یا کنفرانس است.
• سازگاری کامل با پاورپوینت: نمایش صحیح اسلایدها در تمامی نسخه‌های PowerPoint بدون بهم‌ریختگی یا مشکل ظاهری تضمین شده است.

تولید شده با رویکرد حرفه‌ای:

تمامی بخش‌های فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی با هدف ایجاد یک تجربه کاربری روان و بی‌نقص طراحی شده‌اند. جزئیات با دقت بالا تنظیم شده‌اند تا ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید.

توجه:

تنها نسخه رسمی فایل فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی از کیفیت کامل برخوردار است. نسخه‌های غیرمجاز ممکن است شامل اشکالات طراحی باشند و توصیه نمی‌شود از آن‌ها استفاده شود.

با تهیه فایل فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی، سطح ارائه‌های خود را ارتقاء دهید و مخاطبان خود را تحت تأثیر قرار دهید

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ضرورت و راهکارهای وحدت مسلمانان و تشکیل تمدن نوین اسلامی :

۱. مقدمه

یکی از مهم ترین مباحث و موضوعاتی که از ابتدای پیدایش امت اسلامی مورد تأکید نبی مکرّم اسلام (ص) و ائمه معصومین (ع) بوده است، پرهیز از افتراق و دودستگی میان مسلمانان بوده است. این مسئله تا بدانجا مهم بود که در قرآن کریم نیز خداوند متعال ذیل آیات متعددی مسلمانان را از نزاع و افتراق منع می کند.[۱] اما متأسفانه بعد از رحلت نبی مکرم اسلام به دلایل سیاسی، قومی و قبیله ای، وضعیت جوامع اسلامی به لحاظ افتراق و دوگانگی به جایی رسید که امروزه دشمنان اسلام می گویند: «لو کان الاسلام خیراً، ما کان اهله علی هذه الحال من الخلل و الاضطراب و البعد عن اسباب القوه… و أی غربهٍ الاسلام أشدّ من أن من یدعو إلی الوحده الاسلامیه تکون دعوته غریبه و صوته منکراً، کأنّه یهاجم الاسلام» (به نقل از ابوزهره، ۲۰۰۵: ۶) و نیز: «ولقد وجدنا أن العصبیه العربیه، ثم الشعوبیه، ثم الانحیاز الاقلیمی ثم أحیاء اللغات القدیمه و الملوک الذین أقاموها حرباً بین المسلمین، کانوا من أسباب لفرقه و قد حاولنا أن نعالج هذا» (همان: ۸).

از این رو، به منظور برقراری وحدت میان امت های اسلامی و تقریب مذاهب، در سده های اخیر تلاش های زیادی صورت گرفته است و در نوشتار حاضر بر آنیم تا ضمن اینکه نگاهی گذرا داشته باشیم بر تلاش های صورت گرفته توسط پیشگامان این نهضت در سده های اخیر، به آسیب شناسی این مسأله و بیان اهمیت، ضرورت و راهکارهای آن بپردازیم.

۲. نگاهی گذرا به تلاش های صورت گرفته در جهت تقریب مذاهب در دوران معاصر

چنانکه می دانیم، یکی از مهم ترین شخصیت های دینی اهل تسنن که در دهه های اخیر نسبت به این مهم همت گمارده است، شیخ محمود شلتوت، مفتی اعظم الازهر بود.[۲] یکی از مهم ترین اقدامات او در دوران ریاست دانشگاه الازهر، وارد کردن درسی به نام اصول و اعتقادات شیعی در کنار درس فقه مذاهب اربعه اهل سنت (به صورت فقه مقارن) و سپس صدور فتوای تاریخی وی مبنی بر جواز پیروی از مذهب شیعه امامیه برای اهل تسنن بود. گرچه او زمانی این کار را انجام داد که افرادی چون سید جمال الدین اسدآبادی و شیخ محمد عبده در این راستا اقدامات قابل توجهی انجام داده و زمینه را برای تقریب مذاهب فراهم آورده بودند. همچنین در این سالها شیخ عبدالمجید سلیم[۳] و شیخ مراغی بزرگ تلاش های زیادی در این زمینه نمودند. شیخ شلتوت همچنین با آیت الله سید حسین بروجردی،[۴] آیت الله حکیم، علامه محمد تقی قمی[۵] و همچنین دیگر علمای حوزه علمیه قم ارتباطات خوبی داشت. با این حال، ارائه درس فقه مقارن در دانشکده الشریعه الازهر را می توان از جمله مهم ترین اقدامات این شیخ بزرگوار دانست.

البته باید یادآوری نمود که در گذشته مقدمات این فتوای تاریخی تا حد زیادی توسط شیخ عبدالمجید سلام فراهم شده بود؛ اما تفرقه افکنان داخلی در همان ایام با انتشار یکی از آثار اختلافی علمای شیعه (محقق کرکی) با عنوان «الاهوت فی وجوب السب الجبت و الطاغوت» و ارسال آن به یکی از اعضای افراطی و تأثیرگذار دارالتقریب و فضاسازی منفی و فتنه گری علیه مذهب شیعه، این کار را به تعویق انداختند (شلتوت، ۱۳۸۵: ۱۷۰). لذا شیخ شلتوت به تبعیت از استاد خود و با صدور این فتوا در دورانی که هنوز جمود و خشک اندیشی مذهبی بر جامعه حاکم بود، توانست تا حد زیادی به تفرقه افکنی های مذهبی داخل و خارج پایان داده و مقدمات اتحاد فرق اسلامی و احیاء مجد و عظمت گذشته اسلام را فراهم آورد (همان: ۱۲). او با ارائه روش تفسیر تقریبی و تلاش در راه جمع آوری احادیث مشترک، ارائه فقه مقارن، عضویت در دارالتقریب، تعاملات مثبت و ارزنده با علمای شیعه، و در نهایت، با فتوای شجاعانه و تاریخی خود کمک شایانی به وحدت جوامع اسلامی کرد.

این شیخ فرزانه در دیداری که با مرحوم میرزا خلیل کمره ای[۶] داشتند، از فضای سانسور شدیدی که در کشورهای عربی بخصوص مصر در زمان استعمار وجود داشت، شکایت نموده و می گوید: «در خلال سی سال گذشته به رغم درخواست های من از عراق و ایران هیچ کتابی از فقه امامیه به دستم نرسید تا این اواخر؛ یعنی فتح کانال سوئز که کتاب هایی از ایران به دستم رسید و با مطالعه آن حجت بر من تمام شد» (همان: ۱۷۳). همچنین ایشان در ملاقات با شیخ جواد مغنیه می گویند: «خدا می داند که در این فتوا هیچ انگیزه سیاسی و اجتماعی در نظرم نبوده است. من وقتی در مقام استنباط احکام فقهی، بعضی از دلایل فقه شیعه را مورد دقت قرار دادم، مشاهده کردم که دلایل این فقه از قوت و متانت و ظرافت خاصی برخوردار است» (همان: ۱۷۳).

اما این فقط بزرگان اهل سنت نبودند که در طول دهه های گذشته مدافع اندیشه تقریب مذاهب و وحدت اسلامی بودند؛ بلکه علمای شیعی نیز در این زمینه تلاش های فراوانی انجام دادند. برای نمونه، بزرگان شیعی همچون شیخ مفید، شیخ طوسی و سید مرتضی، در قرون چهارم و پنجم هجری و نیز شخصیت های دینی و انقلابی چون سید جمال، محمد حسین کاشف الغطاء، سید عبدالحسین شرف الدین عاملی،[۷] آیت الله بروجردی و شهید صدر در دهه های اخیر و مرحوم امام و مقام معظم رهبری در روزگار معاصر نسبت به این امر مهم همت گمارده و تلاش های شایان توجهی کرده اند. برای نمونه امام خمینی حجاج شیعه را به شرکت در نمازهای جمعه و جماعت اهل تسنن در مکه و مدینه سفارش نموده و بر تشکیل جلسات دارالتقریب و عضویت در آن اصرار داشتند (وطن دوست، ۱۳۸۸: ۶۴).

همچنین مرحوم علامه امینی، کتاب الغدیر را مایه وحدت و اتحاد و دفع سوء تفاهمات در میان مسلمانان می دانست و معتقد بود که با این کتاب، اهل تسنن بهتر می توانند شیعه را بشناسند (مقدمه جلد ۵ و ۸). نیز علامه جعفری در شرح نهج البلاغه می گوید: «… البته اختلافِ در نظر هیچ اشکالی ندارد و بلکه نشانه رقابت سازنده و اندیشه پویا است. این اختلاف در درون خود فرق اسلامی هم هست. اما آنها در اصول با هم اشتراک دارند. این روایت از نبی مکرم اسلامی که می فرماید «اختلاف امتی رحمه»[۸] به همین اختلاف معقول اشاره دارد» (جعفری، ج ۲۲: ۱۹-۲۹).

افزون براین، ملاعلی قوشچی، که از علمای اهل سنت است، بر کتاب تجرید الاعتقاد خواجه نصیر الدین طوسی که از بزرگترین علمای شیعه بود، شرحی عالمانه می نگارد و از این کار خود اظهار خرسندی فراوانی می کند. کما اینکه ملامحسن فیض کاشانی در شرح احیاء علوم الدین غزالی – که از علمای مشهور اهل سنت است- کتاب المحجه البیضاء را می نویسد. نیز رشید رضا در مجله المنار در مقاله «بحث فی المؤتمر الاسلامی» در این زمینه می گوید: «اول صوت سمعنا فی هذا العصر یدعوا المسلمین إلی التعارف و الاتحاد و التعاون فی الرأی والسعی علی تدارک ما حل بالمسلمین من الزرایا الاجتماعیه . .. هو صوت الحکیمین جمال الدین و الشیخ محمد عبده رحمهما الله تعالی»[۹].

همچنین شیخ ابوالحسن علی ابن اسماعیل اشعری در کتاب «مقالات الاسلامیین» و «اختلاف المصلین»، اختلاف مذاهب شیعه، معتزله، اشاعره و حنبلی را در موارد جزئی و اندک می داند و معتقد است که اگر مذاهب شیعه و سنی هر یک به ده ها مذهب تقسیم شده اند، خللی به اصل دین اسلام وارد نشده و دین واحد است. به نظر ایشان، همان طور که المیزان در کشورهای عربی بارها تجدید چاپ شده، تفسیر سید قطب نیز در ایران به فارسی برگردانده شده است.

بنابراین، چنانکه اشاره شد در طول دهه های گذشته تلاش های زیادی در زمینه وحدت جوامع اسلامی به عمل آمده است. با وجود این، متأسفانه جوامع اسلامی روز به روز فاصله بیشتری از هم گرفته و بر طبل جدایی کوبیده اند. تا بدانجا که در طی یک دهه گذشته به دلایل داخلی و خارجی عدیده، این جدایی و افتراق به دشمنی، ستیز و نزاع های قومی و قبیله ای دهشتناک و خونباری انجامیده است. از این رو در ادامه بحث به آسیب شناسی دلایل این نزاعها و خصومت ها و بیان راهکارهای عملی رفع آن و وحدت جوامع اسلامی خواهیم پرداخت.

۳. راهکارهای نظری و عملی جانمایی وحدت اسلامی

چنانکه اشاره شد، مسئله «وحدت اسلامی و تقریب مذاهب» یکی از مهم ترین دغدغه های علمای بزرگ شیعی و سنی در طول تاریخ و بخصوص در طول دهه های اخیر بوده است. اما باید دید که این افراد برای تقریب مذاهب چه طرح و تدبیری اندیشیده اند و نقاط قوت و ضعف این طرح ها چه بوده است. به بیان دیگر، راهکارهای عملی جانمایی وحدت اسلامی چیست و چگونه می توان به این مهم نائل شد؟

به اعتقاد طلایه داران وحدت اسلامی، توافق و تفاهم حول محورهای فکری و عقیدتی مشترک، می تواند زمینه ساز تحقق این امید و آرزوی دیرین باشد. برای نمونه، مقوله ایمان، خدا و پیامبر، قرآن و سنت، دوستی اهل بیت، قبله واحد، حج، اجتهاد، جمع گرایی در عبادات، زبان واحد (عربی)، دشمن مشترک، و نظایر آن؛ مقولات اساسی و بنیادینی هستند که می تواند انگیزه مناسبی برای اتحاد مسلمانان فراهم آورند.[۱۰] همچنین جهت دهی به شعائر اسلامی، همدلی، شناخت متقابل، گفتگوی مثبت، تسامح در کثرت گرایی، نقد به دور از توهین، پرهیز از شایعه پراکنی و نفاق و قهر و جدایی و ناسزاگویی به یکدیگر، گرایش به حق گرایی و دوری از بغض و عناد و غلو و زیاده روی، خروج از شعار به سمت واقعیت و اتحاد عملی، از دیگر عوامل تأثیرگذار بر اتحاد جوامع اسلامی و در نهایت، تشکیل تمدن نوین اسلامی خواهد بود. افزون بر اینها، می توان با شرکت در آیین های دینی و اعمال مشترک نظیر نماز جمعه و جماعت؛ و در سطح بین المللی شرکت در فریضه حج، موجبات وحدت اسلامی را فراهم آورد. زیرا در این اجتماعات حس برادری و همکاری افراد تقویت می شود و مسلمانان با وضعیت جهان نیز آشنا می شوند.

ما نیز می دانیم که مسلمانان در اعمال اجتماعی چون تشکیل خانواده، ازدواج و طلاق، داد و ستد، مرگ و دفن، یگانه و واحد و دارای جهان بینی، فرهنگ و تمدن مشترک هستند. بنابراین، توجه به این عوامل وحدت آفرین در میان امت اسلامی، مهم ترین عامل شکل گیری تمدن نوین اسلامی است. اما نکته دیگری که در باب وحدت جوامع اسلامی شایان توجه است، این مطلب است که مراد این اندیشمندان و عالمان از وحدت چیست و چه نوع وحدتی مد نظر آنان بوده است؟

۴. اقسام وحدت

وقتی از وحدت امت اسلامی سخن به میان می آید، ناخودآگاه این پرسش مطرح می شود که چه نوع وحدتی مراد است. زیرا وحدت در اینجا می تواند به معانی مختلفی به کار برده شود و پر واضح است که همه این افراد معنای واحدی را اراده نمی کنند. برای نمونه، باید دید که آیا مراد آنان از برقراری وحدت، «وحدت مطلق» است به معنای اتفاق نظر در همه عقاید و معارف و احکام اسلامی (همه اصول و فروع)، چیزی که عملاً غیرممکن است؛ و یا اینکه منظور آنان نوعی «وحدت مصلحتی، عارضی و تاکتیکی» است که به هنگام بروز عوامل تخریب کننده بیرونی و جبری، پیشنهاد می شود. البته قسم دیگری از وحدت نیز وجود دارد که اصطلاحاً «وحدت معقول و حقیقی» نامیده می شود؛[۱۱] همان چیزی که در این نوشتار منظور نظر ما است و ما بر اساس اصول مشترک دین اسلام، شرعاً و عقلاً ملزم به انجام آن هستیم. با این حال، باید خاطرنشان ساخت که در کنار این نوع تقسیم بندی از وحدت، بعضاً از اقسام دیگری از وحدت تحت عناوین وحدت عقیدتی، تمدنی، زبانی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی سخن به میان آمده است.

حال نکته قابل توجه در اینجا این است که آیا مراد این مصلحان و اندیشمندان از «وحدت اسلامی» همان چیزی است که مثلاً صحابه پیامبر می گفتند؛ مبنی بر تشکیل خلافت بزرگ اسلامی و حکومت یک والی یا امام اعظم؟ واضح است که با توجه به وضعیت امروز جهان اسلام و گستردگی جغرافیایی و تنوع فرهنگی آن، چنین چیزی به سادگی امکان پذیر نیست. بلکه مراد این است که با توجه به تهدیدات روز افزونی که در قرن اخیر علیه اسلام مطرح شده و اساساً ریشه کنی شجره طیبه اسلام را در کانون توجه خود قرار داده است؛ مسلمانان و آزادگان عالم باید تلاش کنند تا متناسب با عصر و زمانه فعلی و بویژه در شرایط موجود، وحدت، همدلی و همگرایی دینی را در کانون توجهات خود قرار داده و از تفرقه افکنی و منازعه علیه یکدیگر اکیداً اجتناب نمایند. مسلمانان عالم باید تلاش کنند به رغم اختلافات جزئی عقیدتی، فرهنگی، جغرافیایی، تاریخی، تمدنی و زبانی؛ یک امت واحده باشند و حول کلمه توحید گردهم آیند. از این رو در این نوشتار سخن بر سر وحدت دولت ها نیست؛ بلکه وحدت عقیدتی و دینی امت اسلامی منظور ماست که به هیچ روی نیازمند تشکیل خلافت واحد اسلامی نمی باشد و می توان ضمن حفظ اختلافات جزئی، در اصول و مبانی فکری مشترک، گرد هم آمده و به وحدت کلمه رسید. از این رو، مراد از اتحاد طائفی و مذهبی، اندماج مذاهب اسلامی تحت مذهب واحد نیست؛ زیرا انجام چنین کاری، گرچه محال وقوعی نیست، اما در شرایط فعلی که متأسفانه جمود فکری و تعصبات مذهبی و جزم اندیشی دینی بر جوامع اسلامی حاکم است، به سادگی امکانپذیر نیست و مقدمات خاصی را طلب می کند.

همچنین باید به خاطر داشت که سخن گفتن از امت واحده اسلامی به معنای وحدت و اجتماع ابدان نیست؛ بلکه منظور و مراد ما اجتماع اقوام در ذیل یک دین واحد است و اساساً «دین» می تواند جامع میان آنها باشد. چرا که مذاهب اسلامی، چنانکه اشاره شد، افزون بر اشتراک در پرستش خدای واحد، پیروی از پیامبر و کتاب واحد، در بخش عبادات، همچون قبله و نماز، روزه، حج و زکات، صدقه، نذر و کفاره؛ و همچنین در حدود و دیات، و نیز معاملات و داد و ستد و احکام خانواده نظیر ازدواج و طلاق، مرگ و دفن و نظایر آن که از امهات و ارکان اندیشه دینی است، با هم اشتراک دارند (ابوزهره، ۲۰۰۸: ۲۵۲).

مسئله مهم دیگر که تحقق آن نیازمند توجه جدی دولتهای اسلامی است، «وحدت تمدنی» است. زیرا این وحدت می تواند تضمین کننده وحدت فکری جوامع اسلامی باشد. از این رو باید تلاش کنیم برای دستیابی به این منظور به درستی به احکام و فرامین دینی خود (قرآن و سنت) عمل کنیم و میان اندیشه و عمل پیوندی ناگسستنی ایجاد کنیم. چرا که نفاق و دودستگی، آفت وحدت و مانع تمدن سازی است. وحدتی که آیت الله بروجردی و شیخ محمود شلتوت، دیگران را بدان دعوت کرده اند؛ همین وحدت معقول تمدنی و تشکیل امت واحده است که با وسعت نظر و بصیرت و پرهیز از تعصبات و پیش داوری ها محقق خواهد شد. نه وحدت مصلحتی که معلول عوامل جبری خارج از دین است؛ یا وحدت مطلق، که عملاً امکانپذیر نخواهد بود. اما برقراری وحدت حقیقی و معقول همیشه و در طول تاریخ با چالش ها و موانعی همراه بوده است. برای نمونه، تجزیه دولت ها، مشابه سازی دینی، فرقه تراشی و مکتب سازی، تقویت اقلیت های دینی، تحریک قومیت پرستی، روشنفکری وارداتی و نظایر آن، همیشه از آفات واقعی این نوع وحدت بوده اند. مضاف بر این که عواملی چون انحراف عقیدتی، برداشت های یکسویه از دین، تحجرگرایی و مطلق انگاری، نژادپرستی، جهل و ناآگاهی، پیمان شکنی، شایعه پراکنی، نفاق، قهر و جدایی نیز همواره مزید بر مشکلات بوده اند.

۵. راه کارهای عملی وحدت معقول امت اسلامی و تشکیل تمدن نوین

با بررسی و تحلیل آراء و نظرات آن دسته از اندیشمندان و علمای مسلمان که پیوسته به دنبال تحقق وحدت معقول در میان امت اسلامی بوده اند، می توان ضمن شناسایی راهکارهای نظری آن، به لحاظ عملی نیز به طرح واره های خوبی دست یافت و با الگو گرفتن از آنها نسبت به انجام این مهم اقدام نمود. ذیلاً به برخی از این موارد اشاره خواهد شد:

۵ -۱. جمع آوری تراث عظیم تمدنی اسلام

در طول قرون گذشته، در همه سرزمین های اسلامی و در نزد همه فرق دینی اسلام، یکی از مهم ترین مقدمات تشکیل تمدن نوین اسلامی، جمع آوری تراث عظیم تمدنی اسلام بوده است. زیرا ما می دانیم که سرزمین های اسلامی متعلق به جهان اسلام است و از سوی دیگر، افتراق آثار تمدنی جوامع اسلامی از هم و بی اطلاعی مسلمانان از این تراث عظیم، موجب از بین رفتن غرور ملی و مذهبی مسلمانان شده و روحیه خودباوری و اعتماد به نفس را در آنان سرکوب می کند و موجبات عقب ماندگی جوامع اسلامی را فراهم می آورد.

۵ -۲. تغییر در شیوه های آموزشی و منابع درسی مسلمانان در مدارس و دانشگاهها؛

از دیگر شیوه های ایجاد تمدن نوین اسلامی، تغییر در روش های آموزشی و منابع درسی مسلمانان در مدارس و دانشگاه ها است. افزون بر اینکه پیش فرض چنین تمدن سازی این است که همه این ذخایر و ثروت های عظیم انسانی و طبیعی به جهان اسلام تعلق دارد و روا نیست که مسلمانان از این ثروتها و داشته های غنی خود که با رشادتها و پایمردی های مسلمانان و در پرتو دین مبین اسلام به دست آمده است، غافل یا بی اطلاع باشد. چرا که بی اطلاعی از این ذخایر، بی هویتی و احساس عدم تعلق به گذشته را درپی دارد. «باید در مدارس و دانشگاههای اسلامی تاریخ و جغرافیای طبیعی و اقتصادی اسلام به طالبان علم و معرفت تعلیم داده شود تا بر داشته های خود ببالند و بر ناداشته های خود نیز چاره ای بیندیشند. گرچه در کنار این تعلیمات می توان بحث ها و مناظرات علمی دوستانه در میان علما و دانشمندان مسلمان درگیرد و موجبات ارتقاء سطح دانش و آگاهی آنان و همین طور رفع اختلافات عقیدتی را فراهم آورد (ابوزهره، ۲۰۰۸، ۲۸۰)».

افزون بر این، تنظیم و به کارگیری یک تقویم اسلامی واحد لازم و ضروری است تا مسلمانان در این زمینه بی نیاز از بیگانگان باشند. استفاده از صنعت توریسم و گردشگری، راه اندازی چیزی شبیه به ویزای شنگن در جوامع اسلامی به منظور تسهیل در رفت و آمد مسلمانان به بلاد یکدیگر، از دیگر اقدامات تأمینی برای معارفه و آشنایی مسلمانان با فرهنگ و تمدن همدیگر است. همچنین موسم حج و حضور همزمان میلیونها زائر مسلمان در میعادگاه عاشقان و حریم امن الهی می تواند بهترین زمان و مغتنم ترین فرصت برای این آشنایی و تعارف و اتحاد دینی باشد. به تعبیر ابوزهره: «انظروا کیف ابوحنیفه یلتقی بالامام محمد الباقر و إبنه الامام جعفر الصادق و یأخذ عنها و هو یحجّ إلی بیت الله الحرام (همان: ۲۸۲)».

۵ -۳. آگاهی بخشی به جامعه با راه اندازی نشریات، مطبوعات، سایت ها و شبکه های ماهواره ای مختلف

چنانکه برای نمونه سید جمال در افغانستان به کمک امیر شیر علی خان در سال ۱۲۹۰ نشریه شمس النهار را تأسیس کرد. همچنین انتشار نشریه معلم شفیق در هندوستان با همکاری محب حسین؛ تأسیس روزنامه حبل المتین؛ تأسیس روزنامه ضیاء الخافقین در لندن (به سال ۱۳۰۹ ق) به زبان عربی و انگلیسی. و نیز انتشار روزنامه های متعدد در مصر و سپس روزنامه عر