فایل پاورپوینت کامل عدالت، محور آموزه های اقتصادی اسلام

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل عدالت، محور آموزه های اقتصادی اسلام :

لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط; ^(۱)

ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آن ها کتاب و میزان نازل کردیم تا مردم به عدالت قیام کنند .

مقدمه

مطالعه تعالیم اجتماعی اسلام و قرآن نشان می دهد که هدف شریعت از واگذار نکردن انسان ها به حال خود و طرح نظام های اجتماعی دینی، تحقق عدالت اجتماعی و حفظ کرامت انسانی و رشد و تعالی انسان هاست . فیلسوف بزرگ اسلام، بوعلی سینا در مورد نیاز بشر به نبوت می گوید: «انسان دارای زندگی اجتماعی است و از وضع قوانینی که بتواند زندگی اجتماعی و بلکه فردی اش را بر اساس عدالت سامان دهد و او را به سعادت شایسته خود برساند، ناتوان است . پس بر خداوند لازم است که به مقتضای حکمتش انسان را در این زمینه هدایت کند .» ^(۲)

وضعیت فعلی جوامع نیز نشان می دهد که برخی کشورها گرچه در رشد و شکوفایی اقتصادی موفق بوده اند لکن در بسط عدالت به معنایی که توضیح خواهیم داد مشکل جدی دارند . برای مثال، در آمریکا در سال ۱۹۷۳ سهم یک پنجم خانواده های پایین جدول درآمدی، ۵/۵ درصد کل درآمد و سهم یک پنجم بالای جدول، ۱/۴۱ درصد کل درآمد بود و در سال ۱۹۹۱ سهم یک پنجم نخست به ۵/۴ و یک پنجم دوم به ۲/۴۴ رسید و این روند با مختصر تغییراتی ادامه دارد; ^(۳) یعنی هرچه زمان پیش می رود توزیع درآمدها نامتوازن تر می شود . یا طبق آمار دیگری گرچه بین سال های ۱۹۷۳- ۱۹۹۴ میزان سرانه تولید ناخالص ملی آمریکا به صورت واقعی بیش از یک سوم افزایش یافته لکن متوسط دستمزدهای ناخالص برای همه شاغلینی که در پست های مدیریت نبودند، یعنی برای سه چهارم نیروی کار، ۱۹ درصد کاهش یافته است . ^(۴)

باز طبق آمار منتشره، بین ۱۰- ۱۵ درصد جمعیت آمریکا (در حدود ۳۷ میلیون نفر) زیر خط فقر قرار دارند ^(۵) و کشورهای دیگر اگر وضعیت بدتری نداشته باشند، بهتر از این نیستند . این در حالی است که به اعتقاد نظریه پردازان توسعه، عامل عمده این شکاف طبقاتی، فقر و بی عدالتی ناشی از ظالمانه بودن مناسبات و روابط فیمابین عوامل اقتصادی به ویژه کار و سرمایه است . برای مثال، اقتصاددانانی چون مایکل تودارو ^(۶) ، دیوید کلمن، فورد نیکسون، ^(۷) و نواب حیدر نقوی، ^(۸) توزیع ناعادلانه ثروت هایی مانند زمین، سرمایه مالی، ابزار تولید و وجود آزادی های نابرابر را عامل اصلی ناعادلانه شدن درآمدها می دانند و این در حالی است که نظام اقتصادی اسلام، در عین حال که از تمام ظرفیت های وجودی انسان ها و طبیعت برای رشد و شکوفایی مظاهر مادی استفاده می کند، با نهادینه کردن باورهای الهی و ارزش های انسانی و با اتخاذ روش ها و قوانین خاص اقتصادی، زمینه های شکاف طبقاتی و بهره کشی از انسان را از بین برده، رفاه عمومی را گسترش می دهد .

عدالت اقتصادی

تعاریف مختلفی از عدالت اقتصادی از دیدگاه اسلام از سوی اندیشمندان مسلمان ارائه شده است که تا حدود زیادی به هم نزدیک اند . به نظر نویسنده، عدالت اقتصادی از دیدگاه اسلام عبارت است از رفاه عمومی و ایجاد تعادل و توازن در ثروت ها و درآمدها . ^(۹)

به این بیان که نظام اقتصادی اسلام تحقق عدالت در عرصه اقتصاد را از دو طریق دنبال می کند: از یک سو به همه افراد جامعه حق می دهد که از یک زندگی متعارف و آبرومندانه انسانی برخوردار باشند و از سوی دیگر، با اتخاذ احکام و روش هایی به دنبال متوازن کردن ثروت ها و درآمدهاست و در نقطه مقابل، هر نوع فقر و بدبختی و به وجود آمدن فاصله طبقاتی را نتیجه عدم تحقق عدالت می داند .

امام صادق علیه السلام در این باره می فرماید:

ان الناس یستغنون اذا عدل بینهم; ^(۱۰)

اگر در میان مردمان به عدالت رفتار شود همه بی نیاز می گردند .

در این مقاله ابتدا برای دفع برخی شبهات، دیدگاه اسلام را نسبت به فقر مورد ملاحظه قرار می دهیم تا جوابی باشد به افرادی که گمان می کنند ادیان الهی فقر را پدیده ای مقدس می دانند . سپس به بررسی دیدگاه برخی صاحبان قدرت و سرمایه که در طول تاریخ سعی کرده اند فقر را پدیده ای حتمی و ناشی از خست طبیعت و کمبود منابع طبیعی نشان دهند، می پردازیم و در نهایت، با بررسی علل و عوامل به وجود آورنده فقر و تضاد طبقاتی از دیدگاه اسلام، راه های پیشگیری و مبارزه با آن ها را بیان می کنیم .

اسلام و فقر

چه بسا کسانی که از حکمت تعالیم انبیا و وصایای آنان اطلاع چندانی ندارند، با دیدن مواردی چون دعای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم که فرمود: «خداوندا، روز قیامت مرا با مستمندان محشور فرما» ^(۱۱) یا سفارش آن حضرت به گرامی داشتن فقرا که فرمود: «هر کس فقیر مسلمانی را گرامی دارد روز قیامت خداوند را ملاقات کند در حالی که از وی راضی است » ^(۱۲) شتابزده قضاوت کرده، ادیان آسمانی را متهم به اعراض از دنیا و ترغیب افراد به فقر کنند; در حالی که از نظر صاحبان علم و اندیشه، تلخ ترین پدیده ها در کام انبیا و در مذاق شرایع فقر است، تا جایی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم در موارد زیادی فقر و تنگدستی را همسان کفر دانسته و از آن دو به خدا پناهنده می شود ^(۱۳) و در روایتی علت آن را چنین بیان می کنند:

لولا رحمه ربی علی فقراء امتی کاد الفقر ان یکون کفرا; ^(۱۴)

اگر رحمت و شفقت پروردگار شامل فقرای امتم نبود چیزی نمانده بود که فقر [موجب ] کفر شود .

و در دعای دیگری فرمودند:

اللهم بارک لنا فی الخبز و لاتفرق بیننا و بینه، فلولا الخبز ما صلینا و لا صمنا و لا ادینا فرائض ربنا;

خداوندا، نان را برای ما بابرکت قرار ده، و میان ما و نان جدایی مینداز که اگر نان نباشد نه می توانیم نماز گزاریم نه روزه بداریم و نه دیگر واجبات الهی را انجام دهیم .

اصولا چگونه فقر می تواند محبوب پیامبران باشد در حالی که به بیان قرآن، فقر و فحشا وعده شیطان، و فضل و مغفرت وعده خداوند است . ^(۱۵)

و چگونه فقر می تواند محبوب پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم باشد در حالی که ایشان از حضرت ابراهیم خلیل علیه السلام چنین نقل می کنند:

یا رب! الفقر اشد من نار نمرود; ^(۱۶)

پروردگارا، فقر از آتش نمرود سخت تر است .

یا خود آن حضرت می گفتند:

الفقر اشد من القتل; ^(۱۷)

فقر سخت تر از مرگ است .

بنابراین، اگر ظاهر روایاتی غیر از این است، باید باتوجه به این محکمات قرآنی و روایی معنا شوند .

مطالعه تاریخ زندگی پیامبران و امامان و اولیای خدا نیز نشان می دهد که آنان اگر چه جهت تسکین آلام وکاهش پریشانی درماندگان و تهیدستان با آنان بنای رفاقت می گذاشتند و زندگی شخصی خود را در سطح فقیرانه قرار می دادند، لکن درصدد بودند با فکر و تدبیر، فقر را محوو زندگی شرافتمندانه ای را برای همه انسان ها تدارک کنند .

فقر پدیده ای تحمیلی و قابل حل

از دیر زمان صاحبان قدرت و ثروت به اشکال مختلف، با تراشیدن فلسفه های گوناگون سعی کرده اند این باور را در اذهان مردم به وجود آوردند که امکانات و منابع جامعه محدود و نیازهای انسان ها نامحدود است بنابراین به طور طبیعی عده ای از دسترسی به نیازمندی های زندگی محروم خواهند بود، پس پسندیده آن است که هر کس به هر آن چه طبیعت خسیس عطا می کند راضی باشد و قبول کند که فقیر و گرسنه ماندن عده ای بهتر از فقر عمومی است . بنابراین، نه فقرا به دیده ظلم و خیانت به اغنیا بنگرند و نه اغنیا از حضور تهیدستان و محرومین آزرده خاطر گردند; چون مسابقه ای که یک جایزه بیش تر ندارد تنها یک نفر کامیاب خواهد داشت . ^(۱۸)

خداوند متعال طی آیات متعددی، تفکر فقر ذاتی را باطل دانسته و ریشه همه بدبختی ها را نه در کمبود امکانات و خست بیعت بلکه در اعمال زشت و ظالمانه انسان ها می داند . این آیات را در پنج مرحله می توان تقسیم بندی کرد:

مرحله اول: خداوند متعال با فرستادن آیه ای وعده داد که روزی هر جنبنده ای را فراهم می کند:

و ما من دابه فی الارض الا علی الله رزقها و یعلم مستقرها و مستودعها کل فی کتاب مبین; ^(۱۹)

هیچ جنبنده ای در زمین نیست مگر این که روزی او بر خداست . او قرارگاه و محل رفت و آمدش را می داند، همه این ها در کتاب آشکاری ثبت است .

مرحله دوم: خداوند به عنوان یک سنت همیشگی اعلام نمود که به هیچ وجه از وعده خود تخلف نمی کند:

ان الله لا یخلف المیعاد; ^(۲۰)

به یقین خداوند در وعده خود تخلف نمی کند .

مرحله سوم: خداوند راه کسب روزی را نشان داده، به انسان ها پیام داد که خزاین روزی همه دست خداست و او اندازه روزی همه را می داند:

و الارض مددناها و القینا فیها رواسی و انبتنا فیها من کل شی ء موزون و جعلنا لکم فیها معایش و من لستم له برازقین و ان من شی ء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم; ^(۲۱)

و زمین را گستردیم و در آن کوه های ثابتی افکندیم و از هر گیاه موزون در آن رویانیدیم، و برای شما انواع وسایل زندگی در آن قرار دادیم، هم چنین برای کسانی که شما نمی توانید به آن ها روزی دهید . هیچ چیزی نیست مگر این که خزاین آن نزد ماست و ما جز به اندازه معین آن را نازل نمی کنیم .

مرحله چهارم: به انسان ها خبر داد هر آن چه برای زندگی لازم دارید به اندازه فراوان آماده است:

الله الذی خلق السماوات و الارض و انزل من السماء ماء فاخرج به من الثمرات رزقا لکم . . . و آتاکم من کل ما سالتموه و ان تعدوا نعمت الله لا تحصوها; ^(۲۲)

خداوند همان کسی است که آسمان ها و زمین را آفرید و از آسمان، آبی فرستاد و با آن میوه های (مختلف) را برای روزی شما (از زمین) بیرون آورد . . . و از هر چیزی که از او خواستید (نیازمند بودید) به شما داد و اگر نعمت های خدا را بشمارید هرگز آن ها را شماره نتوانید کرد .

مرحله پنجم: در این مرحله خدای متعال روشن ساخت که اگر گروهی به روزی خود نمی رسند و فساد و بدبختی به وجود می آید، این نتیجه اعمال ناشایست خود انسان هاست:

ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس لیذیقهم بعض الذی عملوا لعلهم یرجعون; ^(۲۳)

فساد، در خشکی و دریا به خاطر کارهایی که مردم انجام داده اند آشکار شده است، خدا می خواهد نتیجه بعضی از اعمالشان را به آن ها بچشاند شاید (به سوی حق) بازگردند .

نتیجه این که مطابق تعالیم اسلام و قرآن، خداوند وعده کرده است روزی انسان ها و همه موجودات را برساند و این کار را انجام داده است و هرگونه کاستی و کمبود ناشی از اعمال و رفتار خود انسان هاست . بنابراین فقر و تنگدستی گروهی از انسان ها نه به خست طبیعت بلکه به رفتار خود آنان یا گروهی دیگر از انسان ها مرتبط است و پدیده فقر نه حقیقتی ذاتی و حتمی بلکه پدیده ای عارضی و تحمیلی است . بر همین اساس است که امام علیه السلام فرمود:

ما جاع فقیر الا بما منع غنی; ^(۲۴)

هیچ فقیری گرسنه نماند مگر آن که توانگری از دادن حق او ممانعت کرد .

ان الناس ما افتقروا و لا احتاجوا و لاجاعوا و لاعروا الا بذنوب الاغنیاء; ^(۲۵)

همانا مردم جز در اثر گناه ثروتمندان، فقیر و محتاج و گرسنه و برهنه نمی شوند .

علل و عوامل فقر و تضاد طبقاتی

از قرآن و روایات استفاده می شود عوامل متعددی در پیدایش و استمرار فقر و تضاد طبقاتی در جوامع انسانی نقش دارد . برخی از این عوامل اختیاری و ارادی و برخی غیراختیاری است، چنان که برخی مربوط به جامعه و برخی مربوط به فرد است . در این بخش با اشاره ای کوتاه به عوامل فردی، به تجزیه و تحلیل عامل اصلی یعنی ساختار نامطلوب نظام اقتصادی می پردازیم .

۱- عوامل فردی

۱- ۱- بیکاری و تن پروری

براساس تعالیم اسلام، سنت خداوند بر آن است که انسان ها با کار و تلاش روزی خود را به دست آورند:

هو الذی جعل لکم الارض ذلولا فامشوا فی مناکبها و کلوا من رزقه; ^(۲۶)

خداوند کسی است که زمین را برای شما رام کرد، پس در اطراف آن حرکت کنید و از روزی های خداوند بخورید .

امام رضا علیه السلام در بیان این سنت الهی می فرماید:

لیس للناس بد من طلب معاشهم فلا تدع الطلب; ^(۲۷)

مردمان ناگزیر باید برای طلب معاش خود بکوشند، پس طلب معاش را ترک مکن .

و امام علی علیه السلام می گویند:

من لم یصبر علی کده، صبر علی الافلاس; ^(۲۸)

هر کس رنج کار کردن نخواهد به رنج افلاس گرفتار آید .

در همین راستا وقتی حضرت موسی علیه السلام از خداوند پرسید: «خدایا! کدام بنده را بیش تر دشمن می داری؟» خطاب آمد:

جیفه باللیل، بطال بالنهار; ^(۲۹)

آن که در شب چون مردار افتد و روز را به بیکاری سپری کند .

۲- ۱- مصرف گرایی

مردم برای ادامه حیات نیازمند مصرف کالاها و خدمات هستند و طبیعی است این مصرف اگر متناسب با درآمد و برای هدف تامین نیازهای حقیقی باشد، هیچ فرد و جامعه ای دچار فقر و عقب ماندگی نمی شود; ولی زیاده روی و بی برنامگی در مصرف، خصوصا رواج اسراف و تبذیر و فرهنگ مصرف گرایی، به سرعت توان اقتصادی را تحلیل برده، عامل گسترش فقر و فاصله طبقاتی می گردد . از این رو در اسلام با مصرف گرایی و اسراف شدیدا مبارزه شده است:

یا بنی آدم خذوا زینتکم عند کل مسجد و کلوا و اشربوا و لا تسرفوا انه لا یحب المسرفین; ^(۳۰)

ای فرزندان آدم! هنگام رفتن به مسجد خود را آراسته دارید .(از نعمت های خدا) بخورید و بیاشامید، ولی اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی دارد .

و امام کاظم علیه السلام در این باره می فرمایند:

من بذر و اسرف زالت عنه النعمه; ^(۳۱)

هر کس در زندگی خود اسراف و تبذیر کند نعمت از زندگی او برطرف شود .

۳- ۱- سوء تدبیر

ایجاد تناسب بین هزینه ها و درآمدها و تنظیم آن ها براساس اولویت ها و ضرورت ها بر هر فرد و خانواری ضروری است . چه بسا غفلت از برنامه ریزی صحیح، خلل هایی در زندگی به وجود می آورد که به سادگی قابل جبران نیست; گاهی نیازهای ضروری و مهم برآورده نمی شود، در مقابل درآمد صرف چیزهایی می شود که اهمیتی ندارند .

امام علی علیه السلام دراین باره می فرماید:

ترک التقدیر فی المعیشه، یورث الفقر; ^(۳۲)

نداشتن برنامه در زندگی موجب فقر می شود .

و در کلام دیگر می فرماید:

حسن التدبیر یمنی قلیل المال و سوء التدبیر یفنی کثیره; ^(۳۳)

برنامه ریزی صحیح اقتصادی مال اندک را افزایش می دهد و برنامه ریزی غلط مال فراوان را نابود می کند .

روشن است که مسئله سوء مدیریت و بی برنامگی، در مقیاس وسیع تر باعث فقر و فلاکت یک ملت و جامعه می گردد; به طوری که ممکن است انتخاب یک الگوی ناشایست یا یک استراتژی نامناسب، ده ها سال یک کشور را وابسته و عقب مانده نگه دارد . بر این اساس اسلام بر مدیریت اموال توجه جدی کرده و از تصدی افراد ناشایست به شدت منع نموده است .

امام صادق علیه السلام در این باره می فرماید:

ان من بقاء المسلمین و بقاء الاسلام ان تصیر الاموال عند من یعرف فیها الحق و یصنع المعروف و ان من فناء الاسلام و فناء المسلمین ان تصیر الاموال فی ایدی من لایعرف فیها الحق و لایصنع فیها المعروف; ^(۳۴)

به درستی بقای مسلمانان و بقای اسلام در این است که اموال نزد کسانی باشد که حق آن را می دانند و می توانند از آن صحیح استفاده کنند و همانا فنای اسلام و مسلمانان در این است که اموال آنان در اختیار کسانی باشد که حق آن را نمی شناسند و نمی توانند از آن صحیح بهره برداری کنند .

۲- ساختار نامطلوب نظام اقتصادی

مهم ترین عامل فقر و بدبختی گروهی از انسان ها و به وجود آمدن تضاد طبقاتی، ساختار ناسالم نظام اقتصادی حاکم بر جوامع و وجود روابط ظالمانه بین افراد است . در طول تاریخ نظام های اقتصادی غیرالهی که عمدتا مطابق خواست ثروتمندان و قدرتمندان شکل گرفته، از جهات مختلف زمینه فقر و تنگدستی اکثریت و ثروت انبوه اقلیت را فراهم نموده است . نظام اقتصادی اسلام با شناسایی این جهات به مبارزه پی گیر با آن ها می پردازد که در ادامه به بررسی این جهات می پردازیم .

۱- ۲- مالکیت خصوصی نامحدود

از یک سو مطابق آیه شریفه، خداوند مبادی روزی مردمان را در زمین گسترده است:

و الارض مددناها و القینا فیها رواسی و انبتنا فیها من کل شی ء موزون و جعلنا لکم فیها معایش; ^(۳۵)

و زمین را گستردیم و در آن کوه های ثابتی را افکندیم و از هر گیاه موزون در آن رویاندیم و برای شما انواع وسایل زندگی در آن قرار دادیم .

از طرف دیگر، هر انسانی براساس غریزه حب ذات دوست دارد هر شی ء باارزش و سودمندی را به مالکیت خود درآورد . در چنین شرایطی اگر مالکیت خصوصی حدی نداشته باشد اقلیتی با سوء استفاده از فرصت ها و بهره گیری از موقعیت ها، منابع طبیعی مذکور را تصرف کرده، دیگران را از دسترسی به سرچشمه های رزق و روزی محروم می کنند .

آن گروه از نظام های اقتصادی که به محض کشف و تسلط فرد بر یکی از منابع طبیعی و ثروت های عمومی، مالکیت خصوصی وی را به رسمیت شناخته و دیگران را از بهره مندی از آن ثروت محروم می کنند، آشکارا زمینه را برای فقر و تنگدستی گروهی و پدید آمدن ثروت انبوه برای گروهی دیگر، فراهم می سازند .

نظام اقتصادی اسلام با عنایت به این امر خطیر و با توجه به آثار سوء تمرکز ثروت در دست اغنیا، ساختار ویژه ای در مسئله مالکیت تدبیر کرده و ضوابطی را برای آن قرار داده است که مهم ترین آن ها عبارت اند از:

اول . بخش زیادی از اموال و ثروت های طبیعی چون دریاها، رودخانه ها، کوه ها، جنگل ها، دشت ها و بیابان ها، معادن، حیوانات بیابانی، ماهی های دریاها و رودخانه ها، درختان جنگلی، علف های بیابان و . . . را از دایره مالکیت خصوصی خارج کرده و همه افراد را با رعایت مصالح اجتماعی که دولت اسلامی تشخیص می دهد، در استفاده و بهره برداری از آن ها یکسان دانسته است .

بر همین اساس مطابق آیه شریفه، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم مامور می شوند غنایم و ثروت های عمومی را بین همه توزیع کنند تا ثروت در دست اغنیا متمرکز نشود:

ما افاء الله علی رسوله من اهل القری فلله و للرسول و لذی القربی و الیتامی و المساکین و ابن السبیل کی لا یکون دوله بین الاغنیاء منکم; ^(۳۶)

آن چه را خداوند از اهل این آبادی ها به رسولش بازگرداند، از آن خدا و رسول و خویشاوندان او، و یتیمان و مستمندان و درراه ماندگان است تا (این اموال عظیم) در میان ثروتمندان شما دست به دست نگردد .

دوم . تحقق مالکیت خصوصی را نه بر مبنای کشف و سلطه بلکه بر اساس کار مفید و مشروع می داند . اگر کسی قصد استفاده از زمین دارد تنها آن قسمت از زمین را مالک خواهد شد که روی آن کار مفید اقتصادی و مجاز شرعی انجام داده باشد; مثلا آن را به مزرعه، باغ، یا کارخانه ای تبدیل کند . یا اگر کسی قصد بهره برداری از معدنی دارد تنها به مقداری مالک می شود که با انجام کار مفید از معدن استخراج می کند .

در این نظام نه کسی با کشیدن سیم خاردار اطراف یک زمین قابل کشت می تواند مالک شود و نه با کشف و به ثبت رساندن معدنی مجاز است مانع استفاده دیگران گردد . نه گروهی اندک در مدتی کوتاه ثروت های طبیعی را مالک می شوند و نه اکثریتی برای طول تاریخ از آن ها محروم می گردند . چرا که محدود کردن مالکیت خصوصی به انجام کار مفید و مشروع، در عین حال که برای همه انسان ها فرصت های نسبتا مساوی در ایجاد مالکیت به وجود می آورد، دایره آن را در حد قابل توجهی محدود می کند .

سوم . در بینش اسلامی مالک حقیقی تمام اموال و دارایی ها و امکانات، خداست:

و لله ما فی السماوات و ما فی الارض و الی الله ترجع الامور; ^(۳۷)

هر آن چه در آسمان ها و هر آن چه در زمین است از آن خداست و همه کارها به سوی او بازمی گردد (به فرمان اوست .)

بنابراین هر چند انسان ها با کار و تلاش از منابع ثروت به دست می آورند، در واقع فضل و بخشش الهی است که به عنوان پاداش سعی و کوشش و به رسم عاریه این منابع را در اختیار آنان گذارده و اجازه استفاده می دهد . در نتیجه خداوند به عنوان مالک حقیقی حق دارد نسبت به اموال خصوصی افراد تصمیم بگیرد و در کیفیت استفاده از آن ها ضوابط و قوانینی تشریع نماید:

آمنوا بالله و رسوله و انفقوا مما جعلکم مستخلفین فیه; ^(۳۸)

به خدا و رسولش ایمان بیاورید و از آن چه (اموالی که) شما را جانشین و نماینده خود در آن قرار داده، انفاق کنید .

امام رضا علیه السلام دراین باره می فرماید:

اذا کان الله تعالی المالک للنفوس و الاموال و سائر الاشیاء الملک الحقیقی و کان ما فی ایدی الناس عواری; ^(۳۹)

خداوند مالک حقیقی مردمان و اموال و دیگر چیزهاست و آن چه در دست مردم است عاریه است .

۲- ۲- آزادی نامحدود