بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل علم شناسی فلسفه دین و کلام جدید :

۱. شرح مفاهیم و واژه ها

پیش از هر سخنی درباره فلسفه دین و دانش مسائل جدید کلامی، لازم است درباره اصطلاحات و واژه های چندی بررسی فشرده ای داشته باشیم.

فلسفه: از نظر لغوی از ریشه یونانی «فیلاسوفیا» به معنای دانش دوستی است و در اصطلاح علمی علاوه بر معانی گوناگون، در دو مفهوم کلان به کار می رود: فلسفه به مفهوم هستی شناسی که از آن به متافیزیک و علم اعلی یا فلسفه اولی نیز تعبیر شده است و فلسفه مضاف که همراه با مضاف الیه خاصی به کار می رود. فلسفه به مفهوم اوّل همان علم به احوال موجود بما هو موجود یا انتولوژی است و در مفهوم دوّم، دانش شناخت مبانی ویا مبادی تصوری و تصدیقی به خصوص اصول موضوعه علم، علوم، دین یا هنر و ادبیات است. از همین رو، علومی چون فلسفه علم، فلسفه دین، فلسفه هنر و… به عنوان علوم فلسفی شناخته شده اند.

دین: دین در لغت به مفهوم جزا و پاداش یا آیین و شیوه خاص است و در اصطلاح علمی در عرصه کلام و ادیان در سه مفهوم کلان به کار می رود: اول، التزام به امور غیبی و متافیزیکی که به طور عام شامل عقاید و افکار خرافه آمیز نیز می شود. دوم، برنامه ای آسمانی برای رابطه با خدا و اولیای او. سوم، آیین و اصول وحیانی برای ربانی نمودن فرد و جامعه. مفهوم دوم همان دین در عرف غرب در قرون اخیر است؛ یعنی، دین در عرف سکولاریسم که با سیاست و امور اجتماعی رابطه موثر و جدی ندارد، ولی دین به مفهوم سوم، دین در عرف اندیشه شیعه و اسلام نبوی و مکتب اهل بیت(ع) است که دینی کردن زندگی فردی و اجتماعی بشر را اصل جدایی ناپذیر و رسالت تغییرناپذیر خود می شناسد.

فلسفه دین: اینک فلسفه دین را می توان دانشی دانست که به عنوان شاخه ای از فلسفه، درباره گزاره های بنیادین و اصول زیرساختی دین به بحث و بررسی می پردازد. به عبارت دیگر، دانشی است که دین را به عنوان یک پدیده در نظر گرفته و از مبادی تصوری و تصدیقی آن چون تعریف دین، تاریخ دین، هدف و کارآمدی دین و… پرسش هایی به عمل می آورد و به پاسخ آن ها می پردازد.

کلام: کلام در لغت به معنای نشانه، سخن، جمله واثر گذار به کار رفته است و در اصطلاح دانشی است که درباره مبانی و ارکان دین بحث می کند و از حریم آن به دفاع می پردازد. تفاوت علم کلام با فلسفه دین در این است که روش علم کلام عقلی، نقلی، جدلی، شهودی و حتی تاریخی و تجربی است، ولی روش فلسفه دین فقط برهانی و عقلی است، زیرا شعبه ای از فلسفه است. تمایز آن دو به لحاظ موضوع و هدف نیز بر کسی پوشیده نیست؛ یعنی موضوع علم کلام مبانی و اصول درون ساختاری دین است، در حالی که موضوع فلسفه دین قضایای زیرساختی برون ساختاری دین است. چنان که هدف علم کلام شناخت اصول و پایه های دین است، اما فلسفه دین با مجموعه دین اعم از اصول و فروع آن سر و کار دارد.

کلام قدیم و دانش مسائل جدید کلامی: ممکن است چنین به نظر آید که چون علم کلام، علم به اصول و مبانی درون ساختاری دین است، صفات قدیم و جدید در قلمرو آن مفهومی ندارد؛ ولی با اندک تأملی می توان دریافت که یک علم ممکن است بر قلمرو و گستره مسائلش افزوده شود؛ مانند پزشکی که در عین هم خانوادگی علوم متعددش، گسترش قابل ملاحظه ای یافته است.

علم کلام نیز از دو جهت در معرض توسعه و تکثیر قرار گرفت: یکی لزوم مباحث تطبیقی و دیگر ارتباط جدی مسائل آن با علوم بشری.

کلام قدیم به طور عمده بر نظریات و دیدگاه های فرقه هایی چون معتزله، اشاعره و اهل حدیث تأکید داشت، در حالی که رهیافت جدید، رهیافت تطبیقی میان ادیان است و مباحث را به صورت بین الادیانی مطرح می کند. از سوی دیگر توسعه علوم بشری بعد از قرون وسطی، مباحث کلامی غرب را مورد تغییر و تحول قرار داد. نظریه مرکزیت خورشید گالیله، در نگرش کلیسا به انسان چالش ایجاد کرد و مکانیک نیوتن، نگرش متکلمان به رابطه خدا و جهان را به رابطه ساعت با ساعت ساز تنزل داد. به همین ترتیب اصول داروین در زیست شناسی نیز در قلمرو عدل الهی و برهان نظم چالش های جدی به وجود آورد.

از سوی دیگر، این رهیافت ها و رویکردهای جدید، رهیافت دیگری را نیز به همراه داشت و آن اتخاذ روش فلسفی در مباحث و رویکردهای بیرونی بود. به عبارت دیگر، بررسی تطبیقی مسائل کلامی و چالش های آن با علوم دیگر، جز با رویکرد فلسفی و روش برهانی و با گرایش بیرونی قابل طرح نیست، زیرا ادیان دیگر و علوم در خارج از حیطه مسائل کلامی قرار دارند. پس مسائل جدید کلامی با سه ویژگی از کلام پیشین متمایز می شود: رهیافت تطبیقی، رهیافت علمی و رهیافت فلسفی و بیرونی به لحاظ روش تحقیق. به موجب همین، می توان دانش مسائل جدید کلامی را بدین گونه تعریف نمود: دانشی که مسائل کلامی را با رویکرد تطبیقی بین الادیانی و علمی بشری و رهیافت فلسفی و بیرونی مورد بحث قرار می دهد.

۲. مسائل فلسفه دین و دانش مسائل جدید کلامی

با توجه به تمایزهای یادشده می توان به معرفی مسائل فلسفه دین و دانش مسائل جدید کلامی پرداخت:

۱. ۲. مسائل فلسفه دین: فلسفه دین که شاخه ای از فلسفه است به بررسی مسائل زیر می پردازد:

تعریف دین: این که دین را چگونه می توان