فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری شامل 112 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل قم در دو قرن نخست هجری :

جغرافیای تاریخی قم

شهر مذهبی قم که امروزه در ۱۴۵ کیلومتری جنوب شهر تهران بر سر جاده ی تهران اصفهان واقع است[۱] از نواحی قدیمی ایالت ماد یا جبال بوده است. در دوره ی ساسانی، قم یکی از نواحی اصفهان بود. قباد (د:۵۳۱م)، اصلاحات مذهبی و عمرانی زیادی در این منطقه انجام داد[۲] که باعث توسعه ی ارضی و فرهنگی و سیاسی ناحیه ی قم شد. این اصلاحات قم را به صورت یکی از بهترین و آبادترین مواضع در مملکت قباد درآورد.[۳]

از جمله اقدامات قباد اصلاحاتی در ادغام آتشکده ها و کاستن تعداد آنها بود. او آتش آذرجشنسف را در قم حفظ کرد.[۴] آتش آذرجشنسف، در آتشکده ی مزدجان تا اواخر قرن سوم قمری هم چنان دوام آورد، تا این که به سال ۲۸۲ قمری برون / بیرون ترکی این آتشکده را ویران ساخت و آتش آن خاموش گردید.[۵] تا نیمه ی اول قرن دوم قمری هم چنان حدود ۳۰ آتشکده در قم وجود داشت.[۶] تحقیقات جدید نیز مطالب فوق را تأیید می کند. ماکسیم سیرو می نویسد: بنابر روایات، شهر قم را که همیشه مرکز مهم ارتباطات بوده، حلقه ای از آتشگاه ها در بر می گرفته است. او به بقایای چندین آتشکده در قم اشاره کرده است.[۷]

سابقه ی دو آتش مهم دین زردشتی، آتش مهرین و آتش آذرجشنسف، در قم، حاکی از اهمیت مذهبی و فرهنگی قم در دوره ی ساسانی است. قم این موقعیت خود را تا پایان قرن اول قمری تا حد زیادی حفظ کرد. هنوز یک قرن از اصلاحات مذهبی قباد در ایران، که بخش مهمی از آن در قم انجام شد، نگذشته بود که دین مبین اسلام ظهور کرد.

از دیگر اقدامات قباد، کارهای عمرانی و توسعه ی ارضی قم بود. به نوشته ی حمزه اصفهانی (د: ۳۶۰ق)[۸] اصفهان، استانی به نام ری داشت. قباد، استان دیگری بر آن افزود و آن را استان «ایرانوثارث کواذ» نامید؛ چون ناحیت قم در غایت خرابی بود و به دست قباد ساسانی آباد شد، «ویران آباد کرد قباد» نام گرفت.[۹] سرانجام استان ایرانوثارث کواذ دوره ی ساسانی، در اواخر قرن دوم قمری، به صورت چند دهستان کوچک تابع شهر قدیمی قم که بسیاری از منابع اسلامی[۱۰] آن را به غلط شهری اسلامی معرفی کرده اند، درآمد.

بنای اولین مساجد

بسیاری از این آتشکده ها ویران گردید و به جای آن مسجد ساخته شد. در محل یکی از آنها در قم، مسجد عتیق ساخته شد.[۱۱] فقط آتشکده ی مزدجان، به دلیل واقع شدن در منطقه ی کوهستانی و سکونت عده ی قابل توجهی از مجوس در مسیر آن، تا اواخر قرن سوم قمری دوام آورد.[۱۲] نویسنده ی تاریخ قم درباره بنای اولین مسجد در قم می گوید: نخستین مسجد که بدین ناحیت نهادند، مسجدی بود که در قریه ی جمکران بنا شد. اعراب بنی اسد، در اطراف این مسجد منزل گرفتند. سعیدبن جبیر، صحابی معروف پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم نیز ۶ ماه در جمکران نزد این اعراب به سر برد.[۱۳]

مسجد جامع جدید توسط ابوالصدیم، در سال ۱۹۶ قمری بنا شد.[۱۴] مسجد دیگری به نام مسجد «سعدآبادی»، در بازار قم بوده است که در آن نماز جمعه می خوانده اند.[۱۵] محل اقامت و عبادت حضرت معصومه علیهاالسلام در قم نیز از آثار معروف بوده است. حسن بن محمد بن حسن قمی (د: ۳۷۸ ق) می نویسد: آثار محراب عبادت حضرت معصومه علیهاالسلام، هنوز در قم باقی است[۱۶] که بعدها به «ستّیه» معروف شد.[۱۷]

به نوشته ی یعقوبی (د: ۲۷۸ ق)، قم مجموعه ای از دو شهر بزرگ منیجان و شهر کوچک کمیدان بوده است.[۱۸] همو شهر قم یا کم دوره ساسانی را شهر قدیمی منیجان دانسته است.[۱۹] حسن بن محمد بن حسن قمی (د: ۳۷۸ق) نیز، با تصریح به این مطلب، از منیجان به عنوان خود شهر قم یاد کرده است.[۲۰] به گفته ی یعقوبی، وجود هزار گذر و کوچه و ده ها میدان و چندین پل در منیجان که، در دوره ی اسلامی مرکز شهر قم و محل سکونت بزرگان و اشراف عجم بوده، حاکی از عظمت شهر قم است؛ و همو، به یکی از دژهای عجم در منیجان اشاره کرده است.[۲۱]

اهمیت جغرافیایی قم در ناحیه ی جبال

واقع شدن قم بر سر جاده ی خراسان، که مسیری تجاری و راه کاروان های حج بود، باعث رونق تجارت در قم بود. اصطخری[۲۲] می نویسد: از دروازه چینِ ری، به سوی قم می روند. ابودلف[۲۳] در سفر خود به ماوراءالنهر، از این راه، از قم به ساوه رفت. همسایگی قم با ری، که همه ی راه های بزرگ بازرگانی دنیا به آن ختم می شد، باعث رواج بازرگانی در قم بود.[۲۴]

شهر قم در قلب کویری وسیع، همواره بزرگ ترین نقش را در دایر نگه داشتن خط مواصلاتی بین جنوب و شمال ایران به عهده داشته است. پرورش اسب های برید در قم[۲۵] بدین منظور بوده است. یعقوبی می نویسد:[۲۶] و راه ها به ری و اصفهان و کرج و همدان از قم جدا می شود. دیر گچین که توسط انوشیروان در قم ساخته شده بود،[۲۷] نقش مهمی در حرکت کاروان ها داشت. بدون وجود این کاروان سرا عبور از بیابانِ بین قم و ری امکان پذیر نبود.[۲۸]

تمصیر قم و مهاجرت اعراب

گزارش منابع عربی از روند تمصیر [شهر شدن] قم، مقارن با کوچ مداوم دسته های عرب، حاکی است که سرانجام این امر منجر به غلبه ی عنصر عرب بر عجم و اسکان آنها در این نقطه از ایران شد. اوج این غلبه که هم چنان با ورود عرب همراه بود، نقطه عطفی در ارتقای شهر قم در سازمان سیاسی و تقسیمات منطقه ای دستگاه خلافت عباسی به حساب می آمد.

اولین گروه های عرب، به فرماندهی ابوموسی اشعری، در سال ۲۳ قمری، با جنگ و زور ناحیت قم را فتح کردند.[۲۹] اعراب بنی اسد نیز، از اولین دسته های عرب بودند که در جمکران قم سکونت گزیدند.[۳۰] هجوم گسترده ی اعراب اشعری به قم، همراه با اقداماتی بود که آنها برای کسب سلطه ی کامل بر همه ی منابع مالی و اقتصادی بر مردم بومی قم انجام دادند؛ از جمله ی این کارها قتل عام سران مجوس بود. با توجه به مطالب مزبور، می توان ورود اعراب اشعری در سال ۸۵ قمری به قم را فتح دوم این شهر به حساب آورد.[۳۱] اعراب اشعری در طی یک قرن، اقدامات زیادی در جهت تحول قم از یک پادگانشهر عربی به صورت یک شهر عربی انجام دادند.

حمزه بن الیسع اشعری، به سال ۱۸۹ قمری نظر موافق هارون، در مورد کوره قراردادن قم را به دست آورد.[۳۲] در حقیقت اعراب اشعری، به عنوان اقطاع داران دولت عباسی در قم درآمدند. حمزه بن الیسع اشعری، در قم منبر نهاد. پسر او یسع بن حمزه، با انجام اولین مساحیِ قم، استقلال جغرافیایی آن جا را محقق ساخت. در این مساحی، همان مرزهای استان ایرانوثارث کواذ دوره ی ساسانی ملحوظ گردید و قم به بیش ترین حد توسعه ی ارضی خود رسید. این شهر، از نمونه های بارز توسعه ی شهری در قرن سوم قمری است. در این قرن، قم به صورت یک شهر آباد و معتبر شیعی در آمد.

توسعه ی قم در روایات ائمه علیهم السلام

توسعه ی قم در روایات ائمه علیهم السلام به صورت پیش گویی آمده است. حسن بن محمد بن حسن قمی می نویسد: در روایات شیعه آمده است که قم در عمارت، کثرت مردم، قیمت زمین آن، به نوعی برسد که آن مقدار که اسبی را بر آن ببندند، به هزار درهم باشد. در این روایات، تعابیری چون «زهراء»، «کوفه کوچک»،[۳۳] «تکیه گاه قائم آل محمد علیهم السلام»،[۳۴] «محل انتظار کشیدن قائم آل محمد علیهم السلام»،[۳۵] «محل امنیت و راحت مؤمنان»،[۳۶] «معدن آل محمد علیهم السلام»؛[۳۷] «بحر»؛[۳۸] «قطعه ای از بیت المقدس»؛[۳۹] «آشیانه آل محمد علیهم السلام»،[۴۰] «مأوای فاطمیین»[۴۱] به شهر قم اطلاق شده است. شاخص ترین آنها، نام «زهرا» است که حضرت علی علیه السلام در مورد قم پیش گویی کرد؛ و قم را شهری که محل خروج بهترین مردم از حیث نسب است، معرفی کردند.[۴۲] واقعیت سفر حضرت معصومه علیهاالسلام و مهاجرت های آل ابی طالب به قم، در آغاز قرن سوم قمری، مفاد این روایات را تأیید می کند و آن را از انتقاداتی که بر مجموع روایات مربوط به فضایل شهرها وارد شده است، مستثنی می سازد و نیز مطالبی که در منابع معتبر جغرافیایی در مورد آبادانی قم آمده است، به نوعی مفاد روایات مزبور را تأیید می کند.

مقدسی (د: ۳۷۵ ق)، قم را یکی از زیباترین شهرهای جبال دانسته است.[۴۳] کلام او گویای روند موفق توسعه ی شهر قم است. گزارش های متناقضی در مورد تعداد رساتیق قم وجود دارد. این اختلاف، گویای تجدید حیات و آبادانی در منطقه ای است که در قرن اول و دوم قمری، یک دوره ویرانی را تجربه کرده است.

پیدایش شهر جدید قم

شهر قم، چنان که ذکر شد، از دیرباز موقعیت یک شهر بزرگ را در دوره ی ساسانی کسب کرده بود، اما با ویرانی های متعددی که در اثر مهاجرت اعراب به وجود آمد، یک مرکز تجمع جمعیتی با بافت «روستا شهر»، در این منطقه شکل گرفت.[۴۴] گزارش تاریخ قم،[۴۵] از تعداد قابل توجهی از آبادی ها در این ناحیه، حاکی از این مطلب است. مهاجرت اعراب و سپس دسته ای خاص از آنها، یعنی طالبیان، که فرهنگ تشیع را با خود به همراه آوردند، توسعه ی جدید شهر قم را با تحول بزرگ فرهنگی در این منطقه از جبال، مقرون ساخت.شهر قم در شکل جدید خود، با همان عناصر مادی معماری ایرانی و در چارچوب فرهنگ و هنر ایرانی شکل گرفت؛ مساجد متعددی ساخته شد و رعایت قبله در ساخت خانه ها و سایر اماکن و نام گذاری مراکز و معابر و میادین شهر به نام های اسلامی، باعث شد که شهر قم در نیمه ی اول قرن سوم قمری، چهره ی اسلامی به خود گرفت. تاریخ قم از ۵ پل و ۷ میدان نام می برد که به نام بزرگان عرب اشعری بود؛[۴۶] با وجود این، آثار عجم در قم هم چنان چشم گیر بود. به برخی از این آثار اشاره می کنیم: ساختمان «دیر گچین» که در اکثر منابع اسلامی از آن نام برده شده است،[۴۷] ایوان و درگاه بزرگی که بزرگ ترین بنای عجم بعد از ایوان مدائن بوده است[۴۸] آثار «قلعه ی یزدان افشان»،[۴۹] «قلعه ی جمکران»،[۵۰] «دژ باذان» [صاحب یمن]،[۵۱] زندان ها،[۵۲] مساجد،[۵۳] محل دواوین و اماکن دولتی[۵۴] و محل استقرار والیان که در سراهای به جا مانده از بزرگان عجم برپا شده بود.[۵۵]

از شهر قم همواره به عنوان شهر دارای برج و بارو و دیوار نام برده اند.[۵۶] دیوار قم به سال ۲۱۰ قمری به دست علی بن هشام، فرستاده ی مأمون، خراب و با خاک یکسان گردید.[۵۷] تاریخ قم از دروازه ها و راه های متعدد قم نام برده است؛ معروف ترین آنها راهی بود که از دروازه ی خراسان به قم می رسید[۵۸] و قم را در مسیر جاده ی معروف خراسان قرار می داد. خانه های آجری قم، به ویژه سرداب های قم، دارای شهرت تاریخی است.[۵۹] و کاربرد تزیینات نقاشی و تزیینات زیبای آجری در سراهای آنها رایج است.[۶۰] طبقات اشراف آل سعد، سراهای بسیار زیبایی احداث کرده بودند[۶۱] و پل های مستحکم[۶۲] با یازده طاق و برج و بارو و کوشک های استوار در قم بنا می شد.[۶۳]

بقایای فرهنگ بومی در قم

چنان که اشاره شد، قم از دیرباز در بین شهرهای ایران موقعیت فرهنگی مهمی داشت. تاریخ قم در مورد اولین ملاقات عبدالله و احوص اشعری، رؤسای اولین دسته ی اعراب اشعری که به قم آمدند، با مخسرهان، پسر یزدانفار، در اواخر قرن اول قمری می نویسد: مخسرهان، با گروهی از اهل کتاب و قلم به استقبال این دو رفتند.[۶۴] این مطلب نشان می دهد که طبقه ای از دبیران ساسانی و دهقانان عجم در قم به سر می بردند. وجود دیوان آب و دیوان خراج و ثبت مسائل مربوط به آن، نیاز به دبیرانی مجرب را ایجاب می کرد و با وجود غلبه ی عرب، هنوز تا نیمه ی قرن چهارم، اصطلاحات بومی مربوط به دیوان خراج و دیوان آب به زبان فارسی و به گویش قمی، رایج بود.[۶۵] تقویم یزدجردی[۶۶] در کنار تقویم قمری در قم معمول بود و در همه ی امور دیوانی و حساب رسی و انواع معاملات به کار می رفت. مردم قم بسیاری از آداب و رسوم ملی را حفظ کرده و زندگی خود را با اجرای برخی از این مناسبت ها و اعمال و رسوم می گذراندند.[۶۷] همه ی مشاغل و اصنافی که لازمه ی بافت یک شهر است، در قم مشغول به کار بودند. اصطلاحات بومیِ بسیاری در اطراف این مشاغل وجود داشت که در کتاب تاریخ قم به آنها اشاره شده است. در فهرست تاریخ قم از منجمان،[۶۸] قومشان،[۶۹] بنایان، گچکاران،[۷۰] مسّاحان،[۷۱] نقّاشان،[۷۲] کاروان داری،[۷۳] اهل بازار،[۷۴] سازندگان کالاهای مختلف،[۷۵] پرورش دهندگان اسب،[۷۶] نجاران،[۷۷] صنعتگران،[۷۸] صرّافان،[۷۹] دبیران و کاتبان[۸۰] یاد شده است. بهره برداری از معادن گچ و آهک و تولید انبوه آجر نیز از جمله مشاغل رایج در قم بود.[۸۱]

کشاورزی قم

دشت وسیع و حاصل خیز و آب کافی، قم را به صورت قطب محصولات کشاورزی در منطقه ی جبال در آورده بود؛ چنان که این دشت به «کبود دشت» معروف شده بود.[۸۲] یعقوبی می نویسد: قم در مرغزاری وسیع به اندازه ی ده فرسخ است.[۸۳] بنا به گزارش برخی از منابع[۸۴] انبوهی از باغ ها و درختان میوه و درخت پسته و فندق و زیتون و کشتزارهای وسیع آبی،[۸۵] قم را به صورت شهری خرم و سرسبز در آورده بود. کشاورزی قم دایر و پر رونق بود. انواع سبزی و میوه در آن جا تولید می شد.[۸۶] گردو، پسته، فندق، بادام، زیتون[۸۷] و به ویژه زعفران، از اقلام مهم محصولات کشاورزی قم بوده است. ابن عبدربه (د: ۳۲۸ق)،[۸۸] و صاحب کتاب حدود العالم[۸۹] صدور زعفران از قم را تأیید کرده اند. زعفران قمی در متون قدیم پهلوی ذکر شده است[۹۰] و ثعالبی (د: ۴۲۹ ق) به آن اشاره دارد.[۹۱] ادریسی (د: ۵۴۸ق) به کثرت محصول پسته و فندق قم و صدور آن به نقاط مختلف تصریح کرده است.[۹۲]

حمیری می نویسد: در این نواحی، تنها در قم پسته و فندق وجود دارد.[۹۳]

وضع اقتصادی و محصولات

حاصل گزارش های متعدد و متناقض در مورد معیشت مردم قم نشان می دهد که سطح زندگی مردم در شهری که زمانی آن را از شدت سرسبزی کبود دشت می نامیدند،[۹۴] در اثر ستم اقوام مهاجم، به ویژه تجاوزات مستمر خلافت عباسی و ویرانی های ناشی از آن در طی سه قرن نخست قمری، دچار نوسانات فاحش اقتصادی بوده است.[۹۵] دعبل در شعر خود از کرامت و عزّت مردم قم در عین فقر یاد کرده است.[۹۶] اصطخری (د: ۳۴۶ ق) می نویسد: مردم قم تنگ معیشت باشند.[۹۷] امّا مقدسی[۹۸] و ابن حوقل (د: ۳۶۷ق)[۹۹] و حسن بن محمدبن حسن قمی،[۱۰۰] به وسعت معیشت مردم قم اشاره دارند. قم در میان سه قطب بزرگ صنعت سفال سازی، یعنی ری، کاشان و ساوه واقع شده بود و صنعت سفال سازی در آن رواج داشت[۱۰۱] تاریخ قم به وجود کارخانه های متعدد در قم اشاره دارد.[۱۰۲] بافت انواعی از پارچه ی دیبا[۱۰۳] و کرباس[۱۰۴] در قم رایج بود. بازار قم محل رفت و آمد مسافران بود. تاریخ قم از بعضی سراهای این بازار، از جمله سرای لگام سازان نام برده است.[۱۰۵] در این بازار نماز جمعه برگزار می شده است.[۱۰۶]

مقدسی (د: ۳۷۵ ق)،[۱۰۷] به صدور بَز،[۱۰۸] صندلی و لگام اسب و زعفران فراوان از قم اشاره دارد. محصولات کشاورزی از اقلام عمده ی صادرات قم بود که به آن اشاره شد. نمک از جمله اقلام صادراتی قم بود که از کوه ملاحه استخراج می شد[۱۰۹] یعقوبی، به این کوه اشاره دارد.[۱۱۰]

نظام آبیاری و دیوان آب

اهمیت دیوان آب قم به حدی است که منابع، تنها به دو دیوان آب در شرق اسلام: قم و مرو[۱۱۱] اشاره دارند. رواج کشاورزی و مشاغل مربوط به آن باعث تشکیل دیوان آب مستقل و گسترده در قم شد.[۱۱۲]

گزارش مفصل تاریخ قم از چندین کاریز و جوی و رود در قم نشان می دهد که به میزان کافی آب برای کشاورزی و شرب در آن جا وجود داشته است.[۱۱۳] آسیاب های آبی زیادی در قم وجود داشت که برخی از آنها هم چنان تا نیمه ی دوم قرن چهارم قمری دایر بوده است.[۱۱۴] اصطخری می نویسد: آب رودخانه ی بزرگ قم، در بهار و تابستان جاری بوده است.[۱۱۵] شبکه ی منظمی از کاریزها در قم جریان داشت.[۱۱۶] آب شرب مردم قم از طریق چشمه هایی که در شبکه ای از کاریزها جاری بود، تأمین می شد.[۱۱۷] از جمله منابع تأمین آب شرب مردم قم استفاده از برکه هایی بود که آب باران را در آن ذخیره می کردند[۱۱۸] و منبع مهم تر تأمین آب شرب مردم قم، مخازن مخصوصی بود که در آن برف و یخ و آب باران و چشمه ها را ذخیره می کردند.[۱۱۹] تاریخ قم، عمر مفید کاریزها را تا پایان روزگار عجم دانسته است. دخالت اعراب در مسائل آب قم از عوامل مهم تخریب نظام آبیاری قم بود. تاریخ قم در مورد نزاع احوص اشعری با دهقانان قم و نواحی آن به طور مبسوط سخن گفته است.[۱۲۰]

اوضاع سیاسی قم

هارون الرشید، برای انجام اصلاحات و مقابله با شورش ها و توطئه هایی که در ایران جریان داشت، به سال ۱۸۹ قمری عازم ری شد.[۱۲۱] او در جمادی الاولای آن سال در آن جا فرود آمد و به مدت چهار ماه در آن شهر توقف کرد. دولت عباسی از ارتباطات مستحکمی که بین بزرگان قم و صادقین علیهماالسلام و امام کاظم علیه السلام برقرار شده بود، آگاهی داشت. از نیمه ی دوم قرن دوم قمری ائمه علیهم السلام سازمانی از نمایندگان و وکلای خود را در قم سامان دادند.

منابع از ارتباط مالی و فرهنگی مردم قم با ائمه علیهم السلام خبر داده اند و آنها را اولین کسانی معرفی کرده اند که خمس و هدایای بسیاری برای ایشان فرستادند.[۱۲۲] از جمله افرادی که مورد عنایت امام صادق علیه السلام بود عمران بن عبداللّه قمی بود.[۱۲۳] منابع رجالی از تعداد زیادی از اصحاب و یاران امام رضا علیه السلام نام برده اند که برخی از آنها به طور مستقیم مورد حمایت و توثیق امام علیه السلام قرار می گرفتند. از شاخص ترین این چهره ها از زکریا بن آد