فایل پاورپوینت کامل مؤلفه های قدرت زا و اقتدارآفرین در حکومت اسلامی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل مؤلفه های قدرت زا و اقتدارآفرین در حکومت اسلامی :

مقدمه

به این نکته مقدِّمی و البته کلیدی باید توجه نمود که متناسب با دستگاه فکری، فلسفی و معرفتی حاکم بر جامعه(اعم از حاکمان و افراد)، مؤلفه های قدرت زا و استحکام بخش آن جامعه متفاوت یا از درجه اعتبار مختلفی برخوردار خواهند شد و در نتیجه تحلیل ها و پیش بینی ها نیز تغییر خواهد کرد. از این رو در دستگاه معرفتی اسلام یا به تعبیری در پارادایم انقلاب اسلامی مؤلفه هایی سازنده این اقتدار می باشند که الزاما در دستگاه فکری و معرفتی رقیب و معارض آن مؤلفه ها مورد توجه نیستند یا بالعکس مبتنی بر دستگاه معرفتی غیر توحیدی و سکولار مؤلفه هایی دارای اولویت و محوریت اند که الزاما مبتنی بر بنیان های معرفتی توحیدی دارای اولویت و تأکید نخواهند بود.

عوامل سازنده و استحکام بخش قدرت در نظام اسلامی را در سه عامل محوری می توان دسته بندی نمود. عامل معنوی و ایمانی، عامل علمی و معرفتی و عامل ظاهری و مادی.

۱. عامل معنوی و ایمانی

با بررسی اجمالی آیات قرآن کریم به نمونه هایی در سیره و زندگی انبیاء و پیامبران می توان اشاره نمود که نشانگر همین مسأله است. یعنی صبر، استقامت در مسیر الهی، اعتقاد راسخ به وعده ها و سنن الهی و … از جمله مهمترین عوامل اقتدار زا است که کاملا برخاسته و مبتنی بر همان مبانی معرفتی توحیدی است. نگاهی گذرا بر تاریخ زندگی و سرنوشت گذشتگان نشان می دهد اقتدار منحصر در نیروی انسانی بسیار، مال و ثروت زیاد، تجهیزات نظامی و بناها و شهرهای پیشرفته نیست. بلکه عواملی دیگر از جنسی متفاوت نیز می توانند اقتدار آفرین بوده نسبت به آنها هم منشأ اثر بیشتری باشند. به عنوان نمونه خداوند متعال در سوره غافر آیه اینگونه می فرماید:

« أَوَلَمْ یَسِیرُ وا فِی الْأَرْ ضِ فَیَنظُرُ وا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَهُ الَّذِینَ کَانُوا مِن قَبْلِهِمْ کَانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّهً وَآثَارً ا فِی الْأَرْ ضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّـهُ بِذُنُوبِهِمْ وَمَا کَانَ لَهُم مِّنَ اللَّـهِ مِن وَاقٍ، و آیا آنها در زمین سیر نکردند تا بنگرند عاقبت کار کسانی که پیش از آنها بودند چگونه بوده؟ آنها از اینان از نظر نیرو (ی انسانی و مالی) و آثار وجودی در روی زمین (مانند قلعه ها، شهرها و بناها) بیشتر و قوی تر بودند، پس خدا آنها را به کیفر گناهانشان مؤاخذه کرد و برای آنها نگهدارنده ای از (عذاب) خدا نبود.» در مقابل تقوی و ایمان الهی عاملی برای پیشرفت و نزول برکات(مادی و معنوی) است:

«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِم بَرَکَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَـکِن کَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُم بِمَا کَانُوا یَکْسِبُونَ، و اگر مردم شهرها ایمان آورده و به تقوا گراییده بودند، قطعاً برکاتی از آسمان و زمین برایشان می گشودیم، ولی تکذیب کردند؛ پس به [کیفر] دستاوردشان [گریبان ] آنان را گرفتیم.»

بنابراین ایجاد و دست یابی به اقتدار و قدرت، الزاما محدود به امکانات و تجهیزات مادی و ظاهری نمی گردد. و این امر برخاسته از تحلیل مسأله مبتنی بر بنیانهای معرفتی اسلام است. در جریان به فرمانروایی رسیدن طالوت نیز همین امر مورد توجه است. در رویکرد توحیدی طالوت توانایی و صلاحیت قدرت یافتن را داشت اما در مقابل در نگاه غیرتوحیدی و مادی گرا طالوت شایسته حکومت و فرمانروایی نبود. زیرا از لوازم و مؤلفه های قدرت آفرین مورد نظر آنها برخوردار نبود: «وَقَالَ لَهُمْ نَبِیُّهُمْ إِنَّ اللَّـهَ قَدْ بَعَثَ لَکُمْ طَالُوتَ مَلِکًا قَالُوا أَنَّی یَکُونُ لَهُ الْمُلْکُ عَلَیْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْکِ مِنْهُ وَلَمْ یُؤْتَ سَعَهً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللَّـهَ اصْطَفَاهُ عَلَیْکُمْ وَزَادَهُ بَسْطَهً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ وَاللَّـهُ یُؤْتِی مُلْکَهُ مَن یَشَاءُ وَاللَّـهُ وَاسِعٌ عَلِیمٌ ، و پیامبرشان به آنان گفت: همانا خداوند طالوت را برای شما به عنوان فرمانروا برانگیخت. گفتند: چگونه او را بر ما فرمانروایی است در حالی که ما به فرمانروایی از او سزاوارتریم، و به او وسعت مالی داده نشده؟(پیامبرشان) گفت: بی تردید خدا او را بر شما برگزیده و او را در دانش و نیروی بدنی فزونی بخشیده، و خدا ملک و شاهی خود را به هر کس بخواهد می دهد، و خدا (از نظر وجود و توان و رحمت) دارای وسعت است و داناست.»

با دقت در این آیات تفاوت در ملاک های قدرت زا و استحکام بخش در دو رویکرد توحیدی و غیر توحیدی کاملا روشن می گردد. از جمله مؤلفه های کلیدی در دستگاه معرفتی غیر توحیدی و مادی برخورداری از ثروت، تجهیزات نظامی و… است. طالوت دارای این ملاک ها نیست، پس صلاحیت فرمانروایی ندارد زیرا تواناییِ قدرت آفرینی نخواهد داشت. این استدلال نشانگر حاکمیت پارادایم غیر توحیدی در آن جامعه است. این در حالی است که از منظر اسلامی الزاما این امور قدرت آفرین نخواهد بود. در دستگاه فکری و معرفتی اسلام مؤلفه ها و ملاک هایی مانند ایمان و تقوی، صبر و استقامت و… اضافه می گردد که معادلات و نتیجه را کاملا متفاوت می کند.

اگر شرایط مبعوث شدن انبیاء و تقابل آنها با پادشاهان و فراعنه زمان را با دقت مورد توجه قرار دهیم در تحلیل عوامل قدرت زای دو جبهه(انبیاء و پادشاهان و فراعنه) مبتنی بر پارادایم غیر توحیدی هیچ امید و امکانی برای پیروزی و موفقیت برای انبیاء وجود ندارد. اما در دستگاه معرفتی توحیدی نه امکان، بلکه اطمینان به چنین پیروزی روشن است. سؤال و نکته ای که باید بدان توجه نمود آنست که چرا به دو پاسخ متفاوت می رسیم؟ این پاسخهای متفاوت و متعارض به همان پارادایم معرفتی بازمی گردد که ذیل آن، مسأله را تحلیل می کنیم، عوامل قدرت زا و موفقیت را احصاء می کنیم و نوع و چگونگی ترابط و وزن آنها را مشخص می نماییم. در رویکرد غیر توحیدی عاملی به نام معنویت و ایمان جایگاهی ندارد، صبر و استقامت در مسیر الهی اهمیتی ندارد، اعتقاد راسخ به وعده ها و سنن الهی معنادار نیست و اِشراف و حاکمیت اراده خداوند متعال بر تمامی اراده ها نیز نقشی ایفا نمیکند. اما هنگامی که این جنس مؤلفه ها در تحلیل اضافه گردند آنهم با ضریب تأثیر بالا نتیجه کاملا متفاوت خواهد شد. اقتدار و قدرت واقعی اینجا شکل می گیرد. در ادامه به برخی از این مؤلفه های معنوی و ایمانی به اختصار اشاره می نمایم.

– صبر

صبر جزء همان مؤلفه هایی است که از منظر اسلام ایجاد اقتدار نموده و قدرت زاست( اعم از فردی و اجتماعی). آیات تا سوره بقره که جریان تقابل طالوت و جالوت را بیان کرده به همین موضوع اشاره می کند. می فرماید هنگامی که همراهان طالوت تجهیزات و امکانات جالوت را دیدند گفتند ما توانایی مقابله با این لشگر مجهز را نداریم. ( این همان تحلیل در دستگاه معرفتی غیر توحیدی است) اما در مقابل افراد اندکی از همراهان طالوت که رویکرد توحیدی و الهی داشتند بیان می دارند امکان دارد عده ای کم بر لشگریانی بسیار به اذن الهی پیروز گردند البته یک شرط دارد آن هم «صبر» است. نتیجه هم اینگونه می شود: «فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ اللَّـهِ وَقَتَلَ دَاوُودُ جَالُوتَ وَآتَاهُ اللَّـهُ الْمُلْکَ وَالْحِکْمَهَ وَعَلَّمَهُ مِمَّا یَشَاءُ. .» ۵ طالوت جالوت را شکست می دهد و به اذن خداوند به فرمانروایی می رسد. با ورود یک متغیر به نام صبر تحلیل و نتیجه متفاوت می گردد.

لذا دو تحلیل است که این تحلیل ها از دو پایگاه و مبنا برخاسته است. در یک منظر یک سری مؤلفه قدرت آفرین وجود دارد که به تناسب شدت و ضعف آنها قدرت نیز شدت و ضعف می یابد. در منظر دیگر یک مؤلفه هایی از جنسی دیگر اضافه می گردد و اولویت می یابند که نتیجه جمع و تفریق ها و محاسبات را متفاوت می کند.

شبیه به همین مسأله در زمان پیامبر اکرم ص اتفاق می افتد. که در آیات و سوره انفال بدان اشاره شده است: یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّ ضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتَالِ إِن یَکُن مِّنکُمْ عِشْرُ ونَ صَابِرُ ونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَإِن یَکُن مِّنکُم مِّائَهٌ یَغْلِبُوا أَلْفًا مِّنَ الَّذِینَ کَفَرُ وا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا یَفْقَهُونَ الْآنَ خَفَّفَ اللَّـهُ عَنکُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِیکُمْ ضَعْفًا فَإِن یَکُن مِّنکُم مِّائَهٌ صَابِرَ هٌ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَإِن یَکُن مِّنکُمْ أَلْفٌ یَغْلِبُوا أَلْفَیْنِ بِإِذْنِ اللَّـهِ وَاللَّـهُ مَعَ الصَّابِرِ ینَ . خداوند به پیامبرش وعده پیروزی می دهد و می فرماید اگر بیست نفر صابر در میان شما باشند بر دویست نفر غلبه می یابید و اگر صد نفر صابر در راه حق باشید بر هزار نفر غلبه پیدا می کنید. در دستگاه معرفتی غیر توحیدی تعداد کم با تجهیزات کم نمی تواند بر لشگریانی بسیار با تجهیزات پیشرفته پیروز گردد اما در دستگاه معرفتی توحیدی با شرایطی این امر امکان پذیر است. و این مسأله سنت قطعی الهی است.

1.۲ استقامت

مؤلفه مهم بعدی که ذیل عامل معنوی و ایمانی مورد توجه است «استقامت» است. باید به این نکته توجه نمود که «استقامت» با مؤلفه پیشین که «صبر» بود تفاوت هایی دارد که در اینجا فقط به یک تفاوت اشاره می شود. «صبر» به معنای بردباری و شکیبایی در برابر ناملایمات است اما «استقامت» به معنای پایداری و استواری در مسیر و راه حق است. لذا استقامت با حرکت در مسیر و سلوک در راه حق معنا می یابد. از این رو، شناخت مسیر حق، حرکت در مسیر آن و پایداری بر آن نیز قدرت زا و اقتدار درونی آفرین است. « وَأَن لَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَی الطَّرِیقَهِ لَأَسْقَیْنَاهُم مَّاءً غَدَقًا» (جن، )، و بی تردید اگر بر راه (راست اعتقاد و عمل) استقامت ورزند حتما آنها را از آب فراوان (و برکات مادی و معنوی) سیراب سازیم.» و یا در آیه ای دیگر می فرماید: « إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّـهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا فَلَا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ» (احقاف )، به یقین کسانی که (از عمق قلب) گفتند: پروردگار ما تنها خداست، سپس استقامت داشتند، نه ترسی بر آنهاست و نه اندوهی خواهند داشت.» استقامت و پایداری در مسیر حرکت الهی، از همان متغیرهایی است که معادلات را بر هم می زند.

۱.۳. ولایت پذیری

مولف سوم ولایت پذیری است. در این باره فقط به آیات تا سوره مبارکه مائده اشاره می کنیم. در داستان حضرت موسی (ع) وقتی به آن وادی مقدس رسیدند. حضرت موسی (ع) به قومش فرمود وارد این سرزمین مقدس شوید. قوم حضرت موسی پاسخ می دهند ما وارد این سرزمین نمی شویم. چرا؟ چون حاکمان و مردمانی جبّار و مقتدر در این سرزمین زندگی می کنند و ما توان مقابله با آنها را نداریم. (دوباره توجه شما را به تحلیل مسأله در دو دستگاه فکری و معرفتی جلب می کنم.) در این هنگام دو مرد از قوم و همراهان حضرت موسی ع که همانند پیامبرشان و در همان افق و مبتنی بر همان دستگاه معرفتی مسأله را می فهمند و تحلیل می کنند می گویند اگر توکل بر خداوند داشته باشید و به یاری او امیدوار، می توانیم آنها را شکست داده وارد سرزمین مقدس شویم.

در نهایت قوم حضرت موسی ع از پیامبرشان و خیرخواهان قومشان تبعیت نکردند به عبارت دیگر ولایت پذیر نبودند. نتیجه چه شد؟ « قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَهٌ عَلَیْهِمْ أَرْبَعِینَ سَنَهً یَتِیهُونَ فِی الْأَرْضِ…»( مائده ) خداوند گفت: این سرزمین چهل سال بر آنها (به سزای گناهانشان) حرام شد، (در این مدت) همواره در روی زمین (بیابان سینا) سرگردان خواهند ماند.» ولایت پذیری، قدرت آفرین است و نبود ولایت پذیری اثرات و تبعات منف