بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل معرفی کتاب «رایات الجهاد فی أعلام العباد» :

مقدمه

شیخ ابوالحسن بن محمد کاظم جاجرمی، عالم متبحر، ادیب و مصنّف زبردست قرن سیزدهم قمری و معاصر با فتحعلی شاه قاجار است. وی در فقه، اصول، حدیث و تفسیر استاد بود. از جمله تصانیف او، کتاب رایات الجهاد فی اعلام العباد و اخلاق الاولیاء است که کتاب اخیر را به فارسی برای فرزند خود نصر اللّه در سال ۱۲۳۹ به نظم در آورده است. ینابیع الحکمه دیگر کتابی است که آن را در سال ۱۲۴۰ در اصفهان نگاشته است. همچنین برکات الخاتم و تحفه الأمیر نیز از جمله آثار اوست. وی در شعر نیز دستی داشته و متخلص به «أدا» است. همچنین رساله ای فارسی درباره جبر و اختیار به اسم محمد تقی میرزای قاجار نگاشته است. پرسش و پاسخی در عصمت و مسائل آن دارد که از فیلسوف مولی علی بن جمشید نوری پرسش کرده است. کتاب دیگر وی الهدایه الملکیه در علم درایه است که آن را برای دیگر فرزند خود محمد حسین نگاشته و فرزند دیگرش نصراللّه بر آن حاشیه زده است. پدر وی محمد کاظم بن محمد جاجرمی از علمای معروف و مؤلف منتخب نشآت یوسفی است که در سال ۱۱۷۷ می زیست.۱

کتاب «رایات الجهاد فی اعلام العباد»

این کتاب مشتمل بر یک مقدمه و چهارده فصل و یک خاتمه است. مؤلف، تاریخ پایان کتاب را شانزدهم جمادی الاولی ۱۲۳۸ نوشته است. از مقدمه کتاب معلوم می شود این کتاب در دوره دوم جنگ های ایران و روس نگاشته شده است، چرا که جاجرمی در مقدمه، دلاوری های سربازان اسلام در جنگ ایران و روس را می ستاید و خطاب به فتحعلی شاه قاجار، از گماردن عباس میرزا برای مقابله با روس ها و در نهایت صلحی که انجام گرفته بود، تمجید می کند و سبب تألیف اثر خود را رساله ای در باب جهاد که مشتمل بر آیات و روایات باشد دانسته تا مسلمانان با بهره گیری از آن در برابر کفار ایستاده و بساط کفر از زمین بر چیدند. وی در وجه تسمیه رایات الجهاد فی اعلام العباد می نویسد:

چون دیدم که همت ها قاصرند و درد دین را کمتر کسی، کماینبغی، دارد و کفار، خرابی ها در دین احمد مختار صلی الله علیه و آله نموده اند و ظن نزدیک به یقین این است که اگر چه امروز که لله الحمد سلطان مسلمانان را اقتدار کامل حاصل است و کفار نابکار را یارای تجاوز از حد و حدود خود نیست و لکن منتظر امکان فرصتند و چون روباه در کمین می باشند که اگر رخنه پیدا کند، تعدی و تجاوز از حدود می نمایند و داعیه ایشان در اسلام عزیز خواهد شد و مردم را در خواب غفلت دیدم به حیثی که اصلاً مآل و بال این امر را ملاحظه نمی کنند و هر کس در فکر کار امروز خود می باشد و در فکر فردا نیست و در حقیقت دین، رو به مرحله وخامت است. پس هر حدیث و آیتی را عَلَم و رایتی قرار دادم تا غافلان را آگاهی واصل آید…۲.

مؤلف در ادامه سخن خود به برخی اشکال تراشی های مخالفان جهاد اشاره می کند و ضمن رد دیدگاه های آنان، وجوب عینی جهاد را در دوران خود اثبات می کند. شیوه بحث ایشان در این رساله به این شکل است که در هر فصل پس از طرح موضوع و توضیح در مورد آن، با استفاده از آیات و روایات، نظر اجتهادی خویش را بیان می کند.

در فصل اول این اثر، بحثی درباره امر به معروف و نهی از منکر ارائه شده است که نویسنده، سبب آوردن آن را موعظه و آگاهانیدن مردم و ترغیب کردن ایشان به جهاد و دفاع در برابر کفار و نهی نمودن ایشان از تن پروری و ترک جهاد می داند. جاجرمی در این فصل در ذیل آیه ۶۷ و ۷۱ سوره توبه۳ می نویسد:

حق تعالی علامت مؤمن و منافق را بیان فرموده به این که مؤمن کسی است که امر به معروف و کارهای نیکو و نهی از منکر کند و منافق را بیان فرموده به این که منافق کسی است که امر به منکر و کارهای زشت و نهی از معروف و کارهای نیکو نماید.۴

ایشان در ادامه این بحث، تمییز اهل زمانه خویش را دو علامت فوق ذکر کرده، در ذیل آیه ۲۲ سوره محمد ۵ می افزاید:

باید به دیده عبرت و بصیرت در این آیه شریفه نگاه و تفکر کرد و ملاحظه نمود که خداوند یگانه چگونه مذمت و تهدید و لعن نموده است کسانی را که ریاست و حکومت و تسلط بر مردم دارند و در عوض این که باید به شکرانه نعمت سلطنت و حکومت و اقتدار، رعایت رسوم دین و اعانت مظلومین را نمایند، مرتکب مناهی و ملاهی می شوند و بدعت ها قرار می دهند برای اخذ مال مردم و فسادها در دین می کنند و رَحِم و خویشان را آزار می کنند و بسیاری از حکام و سلاطین سلف را طریقه همین بوده است.۶

ابوالحسن جاجرمی در فصل دوم، ضمن اشاره اجمالی به معنای جهاد و دفاع، و این که دفاع بر چه کسانی و در چه شرایطی واجب است، به اقوال فقهای متأخر و متقدم اشاره می کند و به این نتیجه می رسد که بیشتر فقهای متأخر ایشان و فقهای عصر او، قائل به جهاد دفاعی هستند:

علامه قائل به وجوب جهاد دفاعی است و در صورتی که کفار داخل بلاد مسلمین شوند، حتی بر زنان و بندگان بدون اذن مولی، جهاد دفاعی را واجب می داند. شهید در روضه می گوید: در صورتی که کفار تسلط بر بلاد مسلمین پیدا کنند دفاع و جهاد بر همه واجب است. شیخ طوسی در کتاب مبسوط فرمود: در فرض هجوم کفار بر دیار مسلمین، بدون اذن امام بر مسلمانان واجب است دفع کردن کفار. شهید در دروس فرموده جهاد با کفار بدون اذن امام عادل یا نایب او جایز نیست و جایز نیست مسلمانان از روی اختیار به متابعت سلطان جبار هجوم بر سر کفار آورند، مگر این که خوف از ضایع شدن اصل اسلام یا قومی از مسلمین باشد که در این صورت واجب است جهاد و دفاع بر هر کس که بشنود که کفار هجوم آورده اند و متابعت غیرامام عادل نیز در این صورت به قصد دفع کفار جایز است. جاجرمی از علمای اهل سنت نیز اجماع نقل می کند که قائل به جهاد دفاعی هستند.۷

نویسنده، فصل سوم را به بیان اوامری اختصاص داد که از خدا و رسول و ائمه اطهار علیهم السلام در خصوص جهاد وارد شده است. ایشان در ذیل آیه پانزدهم سوره حجرات۸ می نویسد:

هر کس مضایقه از مال و جان در راه جهاد کند، ایمان او عاریه است و در حقیقت از مسلمین محسوب نخواهد بود، زیرا خدا فرقه اول را صادق نامیده است، پس فرقه دوم کاذب خواهند بود و هر کس که در ادعای ایمان کاذب باشد، معلوم است که از چه طایفه ای محسوب است.۹

در ذیل آیه ۱۲۰ توبه۱۰ می نویسد: «تخلف از جهاد و تمرد از حکم خدا روا نیست و معصیتی است که بخشش ندارد، مگر با توبه».۱۱

جاجرمی ثواب جهاد را زیاده از ثواب سایر عبادات می داند و استدلال می کند که به جهاد، جان مسلمانان از تعدی کفار محفوظ می ماند و سایر عبادات را این ثمرات نیست. ایشان جهاد کنندگان را در امداد دین و مسلمانان، به مثابه پیامبران می داند و رسیدن به قرب خداوند و تقوا و پرهی