بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نامه‌ فارسی تیمور لنگ به پادشاه فرانسه :

یک نامه که از سوی تیمور لنگ، بزرگ مغولان، به یکی از پادشاهان اروپایی، و مقارن زمان فتح سرزمین «عثمانیان پارسی گوی»، و آن هم به زبان پارسی نگاشته شده، منتشر شده است.

میرزا محمدخان قزوینی۱ در روزنامه ی «کاوه» که در تاریخ ۲۸ آذر ۱۲۹۰ هجری شمسی منتشر شد متنِ نامه ی تیمور گورکانی۲ به شارل ششم۳، پادشاه فرانسه، در سال ۱۴۰۲ میلادی را منتشر کرده است. این نامه چنان که از تاریخ آن پیداست۴ در ترکیه ی امروزی، و تنها ۱۲ روز پس از شکست و اسارت تاریخی سلطان پارسی گوی عثمانی، بایزید ایلدرم۵، نوشته شده، و اصل آن اکنون در خزانه ی اسناد رسمی پاریس نگهداری می شود. «فری جوآن مارحسیا مطران»، که تبار ایتالیایی داشت و رهرو فرقه فرانسیسکن بود و بزرگ کشیش های منطقه ی «سلطانیه» (در جوار زنجان امروزی)، پیک پی خجسته ی این نامه بود. بنا به نقل حسین میرجعفری، این نامه در ژوئن ۱۴۰۳ به پادشاه فرانسه تحویل شد.۶ متن این نامه عیناً از این قرار است:

«امیر کبیر تمر کوران زید عمره ملک ری دفرنسا

صد هزار سلام و آرزومندی ازین محّب خود با جهان ارزمندی بسیار بعد از تبلیغ ادعیه رای عالی آن امیر کبیر را نموده می شود که که فری فرنسکس تعلیم ده بدین طرف رسید و مکاتب ملکان را آورد و نیک نامی و عظمت و بزرکوری آن امیرکبیر را عرضه کرد عظیم شادمان شدیم و نیز تقریر کرد که با لشکر انبوه روانه شد بیاری باری تعالی و دشمنان ما را و شما را قهر و زبون کرد من بعد فری جوان مارحسیا سلطانیه به خدمت فرستاده شد وی بخدمت تقریر کند هر چه واقع شد اکنون توقع از آن امیر کبیر داریم دائماً مکاتیب همایون فرستاده شود و سلامتی آن امیر کبیر باز نماید تا تسلّی خاطر حاصل آید دیگر می باید که بازرگانان شما را بدین طرف فرستاده شود که اینجایگه ایشانرا معزّز و مکرّم سازیم و نیز بازرگانان ما بدان طرف رجوع سازند ایشانرا نیز معزّز و مکرّم سازند و بر ایشان کسی زور و زیادتی نکند زیرا دنیا ببازرگانان آبادانست زیادت چه ابرام نمایم دولت باد در کامرانی بسیار سال و السلام تحریر فی غرّه محرّم المکرم سنه خمسه و ثمانمایه الهجریّه [مُهر تیمور]»

تصویر نامه

در مورد این نامه دو نکته ی مهم و حائز اهمیت وجود دارد:

الف) تیمور، سه موج حمله به سمت غرب و جنوب را از مبدأ شهر بلخ سامان داد که به حملات سه، پنج و هفت ساله موسوم است. وی سه سال پیش از مرگش در خلال جنگ هفت ساله (یعنی در سال ۱۴۰۲ میلادی) توانست سلسله ی مقتدر عثمانی را شکست دهد؛ و بشارت این غلبه، به زبان پارسی، با تصریح بر عنوان «دشمن مشترک با اروپاییان» و البته «توسط بزرگ کشیشان منطقه» برای پادشاه فرانسه ارسال شد. این همه نشان گر پیوند عمیق استراتژیک امیر گورکانی با اروپای مسیحی است.

مرحوم جلال آل احمد۷ در «غربزدگی »اش از قول رنه گروسه۸ نفوذ مسیحیت نسطوری۹ در سرزمین مغولان را عامل این پیوند استراتژیک برمی شمرد و می نویسد: «اهمّیّت تاریخی مسیحیّت ترک بسیار زیاد است. می دانیم که ولایت سغد که ترکان غربی از ۵۶۵ میلادی به بعد در آن ساکن شدند، یکی از بزرگ ترین مراکز کلیسای نسطوری بود. از این جا و نیز از ولایت بلخ بود که مبلّغان نسطوری به قصد مسیحی کردن آسیا پا در راه نهادند… چنین به نظر می رسد که در حدود سال هزار میلادی، مبلّغان نسطوری کار مسیحی کردن عقبه داران قبایل ترک را در آسیای مرکزی به انجام رسانده باشند. این قبایل عبارتند از: (اونگوت)های مغولستان داخلی، (قره ایت)های مغولستان مرکزی و (نایمن)های مغولستان غربی. صرف نظر از اویغورها که از مدّت ها پیش در صحرای گبی به آداب مسیحیّت مؤدّب شده بودند، به هر جهت سیمای نیمه مسیحی امپراتوری چنگیزخان را بی توجّه به ایمان نسطوری این همه ترکان غربی که در رکابش شمشیر می زدند، نمی توان مشخّص کرد».۱۰

بعدها در همین پرونده به این مسئله خواهیم پرداخت که سرعت گسترش خیره کننده ی تمدن پارسی زبانان به سوی اروپا و توسعه ی برق آسای سرزمین های تحت نفوذ آنان، عامل اساسی این دست پاچگی و متعاقب آن پیوند نظامی بین مغولان و اروپاییان است. در واقع، فاصله ی سده های نهم، دهم و یازدهم قمری،