فایل پاورپوینت کامل نسبیت اخلاق و تاملاتی پیرامون آن

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نسبیت اخلاق و تاملاتی پیرامون آن :

بحث نسبیت اخلاق از آنجا شکل گرفت که برخی از رفتارهای اخلاقی، حکمشان در شرایط زمانی و مکانی مختلف و نیز با تغییر شرایط دیگر دگرگون می شوند.

قبل از طرح شبهه نسبیت اخلاق و بیان جواب آن، لازم می دانیم گذری بسیار کوتاه به معیارهای اخلاقی داشته باشیم، چرا که فرض نسبی بودن اخلاق، بستگی تام به ملاک و معیار اخلاق دارد. از این رو شناخت اجمالی مبانی کلی در این زمینه لازم است.

در بیان مبانی و معیارهای اخلاقی مکتبهای مختلف می توان به موارد ذیل اشاره اجمالی نمود.

۱- هر چیزی ذاتاً حَسن باشد، فعل اخلاقی است و آنچه ذاتاً قبیح باشد فعل اخلاقی نیست. این معیار، زیر بنای اخلاقی سقراط را تشکیل می دهد.

۲- محور اخلاق، دگر دوستی و غیرستایی است. هر فعلی که بر مبنای غیردوستی اکتسابی بنا نهاده شده باشد، اخلاقی است.

۳- فعل اخلاقی فعلی است که از الهام وجدان ناشی شده باشد، و لذا هر فعلی که از وجدان نشأت نگرفته باشد، اخلاقی نیست. کانت این معیار را پذیرفته است.

۴- هر فعلی مطابق مصلحت آدمی بود اخلاقی است، و آنچه بر خلاف مصالح باشد غیر اخلاقی می باشد. مثلًا دروغ مصلحت نیست چون موجب می شود دیگران هم دروغ گویند و لذا بیش از نفعی که دروغگو از دروغ خویش می برد، می بایست ضرر دروغ دیگران را تحمل نماید. این معیار را «راسل» برگزیده است.

۵- همانطوری که احساس انسان، زیبایی را درک می کند، عقل نیز قادر به درک زیبائیها می باشد. بنابراین هر آنچه عقل، آن را زیبا تشخیص داد اخلاقی است، آنچه عقل نازیبا ببیند غیر اخلاقی شمرده می شود.

۶- الهام اخلاق به انسان به وسیله روح زمان صورت می گیرد. و زمان مطابق شرایط خاص خود متکفل این امر مهم می باشد. طبیعی است به واسطه تغییر زمان، اخلاق نیز متغیر می شود. این مبنا مربوط به هگل است.

۷- هر چیز لذت آور خیر است و آنچه که ناراحتی و حزن بیافریند شر بوده و غیر اخلاقی است.

۸- معیار اخلاق، پسند جامعه است. هر چه مورد پسند جامعه بود اخلاقی است و آنچه مورد پسند قرار نگیرد، ضداخلاقی می باشد.

۹- قوّت و قدرت مبنای اخلاق حسن است. چون اصل در حیات موجودات، جنگ برای رسیدن به موجود کامل تر است، و لذا انسان کامل، انسانی قوی تر از دیگران است، و هر چه با ضعف، ناتوانی و آنچه که از این ها ناشی می شود، چون ایثار، تواضع، حلم، امانت داری، صله، انفاق و… همراه باشد ضداخلاقی است. این مبنای الحادی که دین را ساخته ضعفاء برای برتری بر اقویاء می داند، نظریه نیچه می باشد. وی مسیحیت را دین بردگی و ذلت می خواند و خُلق مسیحی را خلق بندگان می شمرد.

۱۰- «کارل مارکس» مبنایی بر خلاف نیچه دارد. وی می گوید دین پرداخته اقویا برای سیطره بر ضعفاء است.

۱۱- «کلبیون» که گروهی از فلاسفه یونانی هستند مبنایی دیگر دارند، آنها می گویند، آدمی به هر چه دل ببندد، وقت جدایی از آن ناراحت می شود. از این رو تاثیرات تمدن چون ازدواج، و غیر آن بی ارزش می باشد و هدف آن ایجاد علقه ها است و با زندگی «سگ وار» در تضاد است. بر اساس این مبنا، انتخاب زندگی سخت، پرهیز از هر چیز غیر از خود، و تنها توجه به خویشتن، توصیه می شود. «دیوجانس»^[۲] مربوط به سه الی چهار قرن قبل از میلاد، خُمی برای خود ساخته و در آن زندگی می کرد. وی قید نظافت را زده، بدون لباس با موی بلند در همان خم می زیست.

گویند روزی اسکندر مقدونی (۳۵۶ تا ۳۲۴ قبل از میلاد) در قرنطش (کرنت) بر سر خم او آمد و گفت: خدمتی بر گو تا انجام دهم، دیوجانس گفت: بلی، اسکندر که شاید بسیار خوشحال شده بود که بالاخره جانس در رفع حاجتی روی به وی آورده است، بی صبرانه پرسید: حاجتت چیست؟ جانس گفت: می خواهم از اینجا دور شوی تا آفتاب به خم من بتابد!!!

۱۲- اگزیستانسیالیسم می گوید انسان آزاد آفریده شده است و غیر او همه محدودند. وسعت آزادی او نامحدود بوده و هر محدودیتی موجب تعلّق و بندگی می شود. اینان دین را محدودیت دانسته اند و لذا آن را در مقابل آزادی فطری شمرده اند.

۱۳- معیار اخلاق در آیین زرتشت، نیک بودن است که در سه شعار گفتار نیک، پندار نیک، کردار نیک، خلاصه می شود. هر چند ظاهر این عبارات پسندیده است ولی باید توجه داشت که هیچکدام از مکاتب در پی غیر نیکی نبوده اند و همه معیارهای اخلاقی به دنبال بیان اخلاق نیک هستند، آنچه اختلاف معیارها را آفریده و موجب اختلاف مکتبها شده است، تفاوت تصورات آنان از نیکی است.

۱۴- اسلام اخلاق را وسیله رسیدن انسان به معبود معرفی کرده است و لذا معیار در شناسایی فعل اخلاق از غیر آن، رسانیدن به هدف و دور کردن از آن می باشد. هر فعلی که آدمی را به هدف غائی برساند فعل اخلاقی است و به همان اندازه که در این مسیر آدمی را یاری می کند مورد توجّه قرار می گیرد. و نیز هر فعلی که انسان را از هدف دور کند رذیله شمرده می شود و شدت پرهیز از آن رذیله بستگی به میزان توانش در دور کردن انسان از هدف اصلی دارد.

بعد از بیان معیارهای اخلاقی، به بیان شبهه نسبیت و پاسخ آن می پردازیم.

شبهه نسبیت اخلاق

اساس این شبهه از آنجا ناشی شد که بسیاری از اخلاقیات، دارای حکم خاص و بدون تغییر نیستند، بلکه حکم برخی عناوین در شرایط زمانی و مکانی مختلف و نیز با تغییر شرایط دیگر دگرگون می شوند.

به عنوان مثال، دروغ حرام است ولی دروغ برای اصلاح که اصطلاحاً دروغ مصلحت آمیز گفته شده نه تنها حرام نیست، بلکه در برخی شرایط واجب می شود.

کینه و خصومت رذیله می باشد ولی خصومت با کفار و مشرکین عنادجو رذیله محسوب نمی شود و نیز اگر ظلم و ستم بتواند ظلم و ستم قوی تری را دفع کند، بی تردید چنین ستمی حرام نخواهد بود.

همچنین کبر برای زن، پسندیده؛ و غیبت متجاهر به فسق، مشروع؛ بهتان به مبتدع، واجب؛ حیله در ربا معاملی، آزاد؛ خوردن مردار برای مضطر، مباح؛ ترک اطاعت والدین در واجبات و محرمات، لازم؛ نومیدی از خلایق و انسانها، ممدوح؛ تصرف اصلاحی در مال یتیم، حَسن؛ و… شمرده می شود.

این اختلاف در احکام یک موضوع واحد، ما را به این سو هدایت می کند که معصیت، مطلقاً حرام نیست. بلکه حرمت آن بستگی به شرایط و ویژگی ها و ظرف تحقق آن دارد.

به بیان دیگر، هر گناهی نسبت به چیزی حرام ولی در مقایسه با چیز دیگر جایز و چه بسا واجب شود.

پس اخلاق امری نسبی بوده و هر عنوان اخلاقی و ضداخلاقی در ظروف متعدد تغییر می کنند.

تبعات نسبیت

نتیجه پذیرفتن نسبیت در اخلاق این است که بگوئیم. ارزش های اخلاقی اصیل نبوده و ثباتی ندارند، بلکه ارزشی بودن هر چیزی بستگی به شرایط و معدّات آن دارد.

بنابراین بطور مطلق هیچ خلق ناپسند و یا پسند وجود ندارد، ظلم، قبیح مطلق نیست، عدالت نیز مطلقاً حَسَن نمی باشد، و لذا چه بسا عدل قبیح گردد و ظلم تحسین شود.

بر این اساس، اعلام معاصی و گناهان نیز صحیح نمی باشد، چه اینکه هر معصیتی نسبت به چیزی معصیت است و در وراء آن ظرف نه تنها معصیت نیست بلکه از افعال شایسته محسوب می شود.

لازمه دیگر نسبی بودن اخلاق این است که باب امر به معروف و نهی از منکر، باید بسته شود، و بنابراین هیچ کس را نمی توان به معروفی امر نمود و یا از منکری بازداشت، زیرا آنچه معروف و منکر نامیده می شود تنها نزد آمر و ناهی، معروف و منکرند و چه بسا نزد فاعل به عکس باشند.

علاوه اینکه فرضیه نسبیت اخلاق، راه را برای بازیچه قرار دادن دین هموار ساخته و همه عناوین دینی و ارزشهای آن را در معرض تاخت و تاز قرار می دهد و حتّی اصول مسلّم آن را جولانگاه تفاسیر شخصی می نماید.

این تفکر، هر عنوانی را از خود آن تهی می نماید و آدمی را به پوچگرایی سوق می دهد.

و لذا نمی توان هدفی جزء هدم دین و زوال پایه های اخلاقی، برای این فرضیه تصور کرد.

بطلان شبهه

با توجه به مقدمه ای که در ابتدای بحث آوردیم، و توضیحاتی که پیرامون شبهه و اثرات آن بیان کردیم، اینک به پاسخهای مناسب شبهه می پردازیم.

۱- فرضیه نسبیت در اخلاق، کلیتی ندارد، بلکه مبنایی است. این فرضیه بر مبنای کسانی که زمان را در حسن و قبح افعال دخیل می دانند، و