فایل پاورپوینت کامل نقش تربیتی محبت از نگاه ملا احمد نراقی و هانریش پستالوزی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل نقش تربیتی محبت از نگاه ملا احمد نراقی و هانریش پستالوزی :

مقدمه

انسان در طول قرون به آموزش و نقش آن در تربیت فرزندان خود واقف بوده و به آن توجه داشته است. چه زمانی که کودکان و نوجوانان خود را در کنار خویش به یادگیری فنون شکار و محافظت از خانواده در مقابل حیوانات وحشی می گماردند و چه زمانی که ساخت ابزار را به آنها آموزش می دادند و فرزندان الزاماً شغل پدر را می آموختند و عهده دار نقش و وظیفه و شغل پدر در جامعه می شدند و پابه پای او در کنار او به یادگیری اصول و روش های استفاده از ابزار و تهیه آن می پرداختند و زمانی که مدرسه این نقش حیاتی را به عهده گرفت تا با تعلیم و آموزش کودکان آنها را برای امور و مسؤلیت های آینده آماده سازد و این میراث ۲۰۰۰ ساله را به کودکان و نوجوانان انتقال دهد و آنها را برای رویارویی و مبارزه با جهل و نادانی آماده سازد. این مسئولیت عظیم مدرسه روز به روز سنگین تر شد و با تغییر خواسته ها و نیازهای جامعه نگاه به مدرسه و آموزش نیز باریک بینانه تر و مسولانه تر شد. می بینیم که آموزش در مسیر خود راهی بس پرفراز و نشیب را پیموده است و در طی سالیان سال همواره مورد توجه و مدنظر بزرگان و متفکران بوده است زیراکه آموزش را پایه و اساس ساخت جامعه انسانی و پیشرفت و اعتلای روحی انسان دانسته اند و آنهایی که آموزش برایشان دغدغه بوده است همواره کوشیده اند تا با بهتر کردن روشها و اصول، آنرا مفیدتر، پربارتر و کاربردی تر کنند، این افراد همواره پارادایم و تصور جامعه را عوض کرده و تغییرات اساسی در افکار و دیدگاه همگان نسبت به آموزش ایجاد کرده اند. (رفیعی ۱۳۸۱: ص۱۲۹)

بیان مساله:

از آن زمان که افلاطون و ارسطو به بحث درباره دانش می پرداختند و هر یک در مورد آن و نحوه کسب آن، ذاتی یا فطری بودن آن و چگونگی یادگیری و یاددهی آن به مجادله و بحث می پرداختند و این مجادله و مباحثه دایمی به سوال در باره اهمیت طبیعت و یا تربیت کشیده می شد، قرنها گذشته است. اما علی رغم گذشت زمان هیچگاه در طول تاریخ حیات بشری مسئله تربیت و اهمیت آن از محوریت تفکر اندیشمندان این عرصه خارج نشده است. ارتباط دانش و تربیت و نگرش های مختلف نسبت به جایگاه و نقش کسب دانش نسبت به ویژگی های فطری، فیزیولوژیکی، روانی و اخلاقی بشر برای شکل دهی به نظریات تربیتی جایگاه خاصی داشته است. بسیاری از اندیشمندان تربیتی عامل دانش و علم تجربی را برای کسب توفیقات تربیتی در اولویت قرار داده اند؛ لذا کسانی چون پاولف به این نتیجه می رسند که تنها علم، علم دقیق مربوط به طبیعت انسان، و صادقانه ترین رویکرد به آن، به کمک روش نیرومند علمی، می تواند انسان را از تیره روزی امروزی اش نجات دهد، و از شرمساری او درروابط بین انسانها بکاهد». (پاولف، ۱۹۲۸، ص ۲۸)

در این میان متفکرانی بوده اند که سنتها را شکسته و طرحهایی نو بنا نموده اند و دیدگاه عموم را نسبت به امر تربیت، یادگیری، راهبردها و روشهای آن، نقش معلم و عوامل انگیزشی مختلف همچون محبت، نقش منفعل یا فعالانه دانش آموز در یادگیری تغییر داده اند و تاثیری بسیار عمیق و اساسی در زمینه های سیاسی، ادبی و تربیتی بر معاصران گذاشته اند. یکی از بزرگترین متفکرانی که آرا ء و نظرات او او تاثیر شگرفی در تعلیم و تربیت داشته است، یوهان هاینریش پستالوزی اِست که در ۱۷ میلادی در زوریخ سویس به دنیا آمد و آراء تربیتی خود را در کتابی به نام لِئونارد و گرترود منتشر ساخت و حکومت محلی را متوجه نقایص خود را در کتابی به نام لِئونارد و گرترود منتشر ساخت و حکومت محلی را متوجه نقایص تربیتی نمود. او با افکار و کارهای خود توانست نظر تمام دانشمندان علم تربیت دنیا را به خود جلب نموده و جنبش عظیمی در شیوه های تربیت و آموزش به وجود آورد. او معقد است که مشاهده و به کار بردن باید اساس آموزش قرار گیرد و آموزش باید متناسب با رشد کودک تنظیم شود، معلم باید به شخصیت دانش آموز احترام گذاشته و رابطه ای بر اساس مهر و محبت بین آنها شکل گیرد. درتعلیم و تربیت کودکان باید توسعه نیروی فکری محور باشد، نه آموختن علم و هنر به آنها. متفکر و اندیشمند دیگری که در حوزه تربیت نظرات صائبی داشته و در این پژوهش مورد توجهقرار گرفته است ملا احمد نراقی فرزند ملا مهدی نراقی از علمای طراز اول قرن سیزدهم هجریو صاحب کتاب معراج السعاده است. ایشان اندیشه های فلسفی و تربیتی قابل ملاحظه ای دارد که بررسی و تحلیل آنها می تواند در رسیدن به شیوه های صحیح تربیت سودمند باشد.

هدف از انجام این پژوهش آن است که با تکیه بر نظرات این دو متفکر مؤلفه محبت را به عنوانیک عامل تربیتی مورد بررسی قرار داده و نقش آن را در جایگاه روش، هدف و یا محتوای تربیتی آشکار نماید. لذا این مقاله با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی مترصد آن است که در وهله اول به توصیف دیدگاه ملا احمد نراقی و پستالوزی در باره تربیت پرداخته ودر گام بعدی از طریق تحلیل نظرات ایشان مشخص نماید که محبت از نظر آنها از چه جایگاه تربیتی برخوردار است و در نهایت به این سوال پاسخ بگوید که آیا محبت به عنوان یک روش در تعلیم و تربیت تا. چه اندازه قابل اجرا و نتیجه بخش خواهد بود.

مفهوم شناسی محبت

واژ محبت در فرهنگ فارسی به معنای دوست داشتن، دوستی و دوستداری است. همچنین این واژه در معادلهای انگلیسی با کلمات زیر شناخته شده است. (آبادیس-دیکشنری آنلاین)

محبت در عربی هم با واژ «حب» کاربرد دارد. محبت در پرورش صحیح و متعادل جسم و جان اثرات فراوان دارد. از محبت در کتب مختلف ودید گاههای متفاوت تعاریف گوناگون ارایه شده است. بعضی از علمای علم اخلاق معتقدندکه: «محبت امری نیست که نیاز به تعریف داشته باشد، زیرا هر کسی در خود معنای محبت و کششی قلبی را نست به محبوبش می یابد و می فهمد که جایگاه محبت قلب بوده است و از امورقلبی است.» (طاهری، ۱۳۶۹، ص۱۳۵)

محبت از نگاه سعدی:

سعدی هم در کتاب گلستان خود باب دوم در حکایتی (به ره در یکی پیشم آمد جوان…) به مطالب دقیق و ظریف اشاره کرده که میتوان کارهای سخت و دشوار را با لطف و مهربانی آسان کرد. میتوان با محبت شاگرد را به گونه ای جذب کرد که او خود به دنبال معلم با میل و رغبت برود.

محبت در نگاه ملا احمد نراقی:

از نظر نراقی تعلیم و تربیت اهمیت ویژه و جایگاه بسیار وسیعی در زندگانی انسان دارد، از نظر او اهداف تربیت شامل سعادت انسان، کسب معرفت های اخلاقی، پرورش عقل ورزی و تفکر، اصول تربیت شامل اصل کرامت ذاتی انسان روش های تربیتی شامل روش مباحثه و روش محبت ورزی و روش الگویی است.

محبت از دیدگاه پستالوزی:

پستالوزی تعلیم و تربیت را رشدی طبیعی، فزاینده و هماهنگ می دانست که شامل تمام توانایی ها و استعداد ها ی کودک می شد به نظر وی جسم، ذهن و عاطفه باید به طور همزمان پرورش می یافت. پستالوزی در آموزش محبت را اساس کار خود قرار می داد. بنا براین می توان گفت: محبت از میل طبیعی انسان به یک چیز و یا لذت بردن از آن حالتی استکه در دل یک موجود ذی شعور، نسبت به چیزی ایجاد می گردد که با تمایلات و خواسته هایش تناسب دارد. (اخلاق و قران، ج۱، ص ۳۸۵)

یافته های پژوهش

اهداف تعلیم و تربیت

با توجه به حقیقت انسان این پرسش مطرح است که انسان به کدام سمت باید برود تا تربیتی متناسب با حقیقتش برای او به دست آید و اهداف تربیت انسان چگونه اهدافی باید باشد ؟ چون اصولا حیثیت عقلانی انسان اقتضا می کند که پیش از پرداختن به هر کاری، هدف آن کار را به دقت و به روشنی هر چه تمامتر معلوم دارد تا بتواند با توجه به هدف یا هدف های رقم خورده، روشها و ابزار و عوامل مؤثر در رسیدن به آن هدف را فراهم کند. تعیین اهداف تربیت و حفظ اهداف در مسیر تربیت از اساسی ترین مسائل هر نظام تربیتی است؛ زیرا همه ساختار نظام تربیتی با توجه به اهداف آن شکل می گیرد و سامان می یابد و فراموشی هدف موجب فراموشی راه تربیت می شود و می باید پیوستگی ساختار تربیت با اهداف آن پیوسته لحاظ شود و هیچ خللی در این پیوستگی راه نیابد.

– سعادت انسان (هدف غایی)

در تعلیم و تربیت اسلامی، انسان به جای اینکه وسیله باشد، هدف است (تربیت انسان)؛ دراین بعد، فاضل نراقی برای تعلیم و تربیت، سلسله اهداف طولی قائل است و بالاترین و نهایی ترین آنها را رسیدن به خیر و سعادت مطلق می داند. «باعث تعلم محض تقرب به خدا و رسیدن به سعادات بی منتها و ترقی از مرتبه به یمیت و دخول در عالم انسانیت باشد و مقصود او مراء و جدال یا رسیدن ایشان در غایت تربیت به منصب مال یا مفاخرات و تفوق بر امثال و اقران نباشد» (نراقی، ۱۳۸۸ ص ۱۰۲) و غرض از تحصیل و تدریس را قرب به خدا، هدایت و رسیدن به سعادت می داند: «معلم در تعلیم و تربیت قصد تقرب به خدا را داشته باشد و غرض او از درس گفتن جاه، ریاست و بزرگی و شهرت و مقصودش مجمع آرایی و منظورش خود نمایی نباشد یا طمع وظیفه سلطان یا مال شهرت و مقصودش مجمع آرایی و منظورش خود نمایی نباشد یا طمع و ظیفه سلطان یا مال دیگران او را به تعلیم نداشته باشد، بلکه منظور او به غیر ارشاد و احیای دلهای مرده و رسیدن به ثواب های پروردگار چیزی نباشد.» (نراقی، ۱۳۸۸ص۱۸۰)

به تعبیر نراقی سعادت حقیقی این است که انسان از نظر اخلاق فاضله و ملکات راسخ و اعمال و رفتارش به مقامی از معنویت وکمال برسد که هیچ عاملی نتواند ظاهر یا باطنش را تغییر دهد؛ در این راستا با توجه به نقش اهداف در جهت گیری و راهبرد برنامه های تربیتی، فاضل نراقی قرب الهی و سعادت را به عنوان هدف نهایی معرفی می کند (احمدآبادی آرانی و فرمهینی فراهانی، ۱۳۹۱)

– کسب معرفت های اخلاقی (اهداف واسطه ای)

نراقی برای دستیابی به هدف غایی، سلسله اهداف دیگری را نیز مطرح می کند که در حقیقت راه هایی برای تحصیل سعادت به شمار می آید. از نظر او در وجود انسان برخی ارزشهای اخلاقی نهفته است؛ یعنی به ارزشهای اخلاقی گرایش دارد؛ بنابراین انسان موجودی اخلاقی است. این اهداف از دیدگاه او همان پرورش و اصلاح تمام صفات و قوای انسانی است که در دو بعد علمی – معرفتی و عملی – رفتاری ظهور می کند.

تربیت اخلاقی، که با تعابیری چون تزکیه، تهذیب نفس، حکمت دینی در متون اسلامی از آن یاد شده است، یکی از برجسته ترین جلوه های نظام تربیتی نراقی است که خود برگرفته از قرآن یاد شده است، یکی از برجسته ترین جلوه های نظام تربیتی نراقی است که خود برگرفته از قرآن کریم است.

– پرورش عقل ورزی و تفکر (اهداف واسطه ای)

یکی از روش های رشد جنبه شناختی انسان، تفکر است. همانطور که نراقی یاد آور شده قرآن کریم بر تدبر و تفکر و عبرت آمیزی تأکید کرده و اهل تفکر و تدبر را ستوده وآنها را خردمند خوانده و درباره اهمیت این مقوله معتقد است: افکار و اندیشه ها از اموری است که در تعلیم وتربیت، نقش بسیار مؤثری دارد. افکار و اندیشه هایی که به موضوعات مطلوب و واقعی مربوط است و سیر منطقی را طی می کند و نتایج ذی قیمتی را به بار می آورد و فرد را به صحت راهی که می پیماید، مطمئن می سازد. اما بعضی از افکار و تصورات به امور بی ارزش مربوط است وفرد را به انحراف و فساد می کشاند و تصورات و آرزوهای دست نیافتنی که زندگی فرد را مختلمی کند، همه اندیشه های منفی است که مانع تعلیم و تربیت صحیح می شود. نراقی بسیاری از رفتارهای نابهنجار و غیر اخلاقی را ناشی از عدم بینش صحیح در مسائل تربیتی می داند و اذعان می کند که با دادن بینش و شناخت درست می توان متربی را تربیت، و اخلاق وی را اصلاح کر د و از وقوع مشکلات روانی، رفتارهای زشت و سرنوشت ناخواسته جلوگیری کرد (بهشتی و همکاران، ۱۳۸۶).

از عقل در دستیابی به اهداف والای انسانی و به عنوان یکی از ابزار تمیز، تشخیص و راهیابی به حقیقت عالم و شناخت حقایق موجود در جهان آفرینش می پردازد. ایشان در مثنوی طاقدیس به اهمیت علم و ادراک آدمی اشاره می کند و می فرماید:

علم چه بود فهم راه نیک و بد

عقل چه بود اختیار نفس خود (نراقی، ج۱۳، ص۱۴)

روش محبت ورزی از نگاه ملا احمد نراقی:

از نیکوترین و اساسی ترین روشهای تربیت، روش محبت است که بیشترین تناسب را با فطرت آدمی و سرشت انسانی دارد. نیروی محبت در تربیت نیروی برانگیزاننده و تحول آفرین است و اگر به اعتدال به کار گرفته شود، تأثیر شگفت انگیزی در نزاهت آدمی و تحقق کمال او دارد. او در این باره اذعان می کند: «بدان که هم چنانکه قدمای اهل حکمت تصریح کرده اند قوام همه موجودات به محبت منوط و انتظام سلسله ممکنات بدان مربوط است… و مخفی نماند که اکثر اقسام محبت