بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل وحدت در پرتو تولی و تبری :

مقدمه

هر کوششی مبتنی بر عشق و محبت است و تا انسان نسبت به چیزی یا شخصی محبت نداشته باشد، گرایشی به سمت آن نخواهد داشت و هیچ کوششی برای رسیدن به آن نخواهد کرد. از طرفی رسیدن به این محبت مستلزم شناخت و معرفت است و اگر معرفت دقیق و همانطوری که اهلبیت(ع) ابلاغ نموده اند وجود نداشته باشد، انحراف از حق ایجاد شده و انسان به مطلوب خویش نخواهد رسید.

در این مقاله قصد داریم تا نسبت به مفهوم دو واژه «تولّی و تبرّی» بر اساس کلام نورانی اهل بیت(ع)، معرفت افزایی نموده و بر این اساس، انگیزه حرکت به سمت اصلاح امور جامعه را ایجاد کنیم.

از آنجایی که در راستای مفهوم صحیح تولّی و در خصوص موضوع «وحدت» مسائلی مورد غفلت واقع شده است که ما را از رسیدن به هدف دور می سازد بر آن شدیم که به نوب خود و با بازنگری در مفهوم تولّی و تبرّی، از تفرقه بین جامع محبین امیرالمؤمنین(ع) جلوگیری کرده، گامی در جهت تحکیم اخوت بین مؤمنین برداشته باشیم.

در این دوران مهم شیعیان و محبین امیرالمؤمنین(ع) نباید با طرح مباحث اختلاف برانگیز و تفرقه افکن و پافشاری بر فروع مختلف غیرمشترک وگمان های واهی به تفرق جعلی بین یکدیگر دامن بزنند.

امام کاظم(ع) می فرمایند: «طُوبَی لِشِیعَتِنَا الْمُتَمَسِّکینَ بِحُبِّنَا فِی غَیبَهِ قَائِمِنَا الثَّابِتِینَ عَلَی مُوَالاتِنَا وَ الْبَرَاءَهِ مِنْ أَعْدَائِنَا أُولَئِک مِنَّا وَ نَحْنُ مِنْهُمْ قَدْ رَضُوا بِنَا أَئِمَّهً وَ رَضِینَا بِهِمْ شِیعَهً وَ طُوبَی لَهُم؛[۱] خوشا به حال شیعیان ما که در غیبت قائم ما به دوستی ما متمسک شده و بر محبت ما پایدار می مانند و از دشمنان ما بیزاری می جویند؛ آنها از ما و ما از ایشان هستیم. آنها از پیشوایی ما خشنودند و ما از پیروی آنان خرسندیم. خوشا به حال آنها.»

تولّی و تبرّی

تولّی و تبرّی از مسائل قطعی اسلام بوده، از نظر منطقی نیز ملازم با یکدیگرند. وقتی انسان نسبت به مسئله ای عشق می ورزد، با عوامل آسیب رسان به معشوق خود نیز دشمنی می کند و از این رو، عشق و محبت برای او مرز و حائل می آفریند و باعث می شود با کسی که وارد حریم وی شده، برخورد کند و دشمنی ورزد.

امام صادق(ع) می فرمایند: «کذَبَ مَنِ ادَّعَی محَبَّتَنَا وَ لَم یتبَرَّأ مِنْ عَدُوِّنَا؛[۲] دروغ می گوید کسی که ادعای محبت ما را دارد؛ ولی از دشمنان ما بیزاری نمی جوید.»

در واقع، اگر تبرّی از دشمنان خدا وجود نداشته باشد، مرزهای دوستی و دشمنی به هم ریخته، حق و باطل در هم می آمیزند.

بنابرین، اگر کسی بخواهد با اولیای الهی دوستی کند، باید با دشمنان خدا دشمنی کرده، از آنها بیزاری جوید؛ اگر دشمنی با دشمنان خدا و بیزاری از آنان در کنار محبت به اولیای خدا وجود نداشته باشد، به تدریج همان دشمنی ها در نظرش عادی شده و طبیعی جلوه می کند و به مرور زمان خود او نیز در صف دشمنان اولیای الهی در خواهد آمد. «فضیل بن یسار» می گوید: «سأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) عَنِ الْحُبِّ وَ الْبُغْضِ أَمِنَ الْإِیمَانِ هُوَ؟ فَقَالَ: وَ هَلِ الْإِیمَانُ إِلَّا الْحُبُّ وَ الْبُغْضُ؟ ثُمَّ تلَا هذِهِ الآیهَ: (حَبَّبَ إِلَیکمُ الْإِیمانَ وَ زَینَهُ فِی قُلُوبِکمْ وَ کرَّهَ إِلَیکمُ الْکفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیانَ أُولئِک هُمُ الرَّاشدُونَ)؛[۳] از امام صادق(ع) درباره حب و بغض پرسیدم که آیا از [نشانه های] ایمان است؟ فرمود: مگر ایمان چیزی غیر از حب و بغض است؟ سپس این آیه را تلاوت فرمود: «خدا ایمان را محبوب شما کرد و آن را در دل شما بیاراست و کفر و نافرمانی و عصیان را ناپسند شما کرد که آنان، همان هدایت یافتگان اند.»

در حقیقت، تبرّی به مانند سیستم دفاعی بدن عمل می کند که مانع ورود و رشد میکروبها می شود و بدن را واکسینه می کند. علاوه بر این، می تواند معیار و محکی جدی برای مدعیانی که ادعای دوستی و عشق به اولیای الهی دارند، باشد. بر این اساس در روایات ما بر وجوب آن تأکید شده است. امام باقر (ع) به شیعیان خود می فرمودند: «فرقی میان شما و مخالفین نیست مگر در بیزاری و برائت از دشمنان ما، پس هر کسی در امر برائت با شما مخالفت کرد از خود او برائت بجویید و بیزار شوید اگرچه علوی و فاطمی باشد.»[۴]

تبرّی در منابع دینی

تبرّی مصدر باب تفعّل، از ماد «برء » به معنای بیزاری جستن، بیزار شدن و دوری گزیدن است.[۵]

و مصداق بارز آن لعن است، و در منابع دینی به کرات از آن سخن به میان آمده است.

(قَدْ کانَتْ لَکمْ أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ فِی إِبرَاهِیمَ وَ الَّذِینَ مَعَهُ إِذْ قَالُواْ لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَءآَؤُاْ منکمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُون اللَّه کفَرْنَا بِکمْ وَ بَدَا بَیْنَنَا وَ بیْنَکمُ الْعدَاوَهُ وَ الْبَغْضَآءُ أَبَداً حَتَّی تُؤْمِنُواْ بِاللَّهِ وَحْدَهُ)؛[۶] «همانا برای شما در (روش) ابراهیم(ع) و کسانی که با او بوده اند، سرمشق و الگوی خوبی است؛ زیرا به قوم (مشرک) خود گفتند: همانا ما از شما و از آنچه جز خدا می پرستید، بیزاریم. ما به (آیین) شما کفر ورزیدیم و میان ما و شما کینه و دشمنی ابدی است، مگر آنکه به خدای یگانه ایمان بیاورید.»

خداوند متعال هم تأسی به ابراهیم(ع) را مطرح کرده و هم بیزاری و اعلان برائت از فعل زشت بت پرستی آن قوم را در کنارش آورده است. سپس به همین مسئله اکتفا نمی کند؛ بلکه می فرماید: (وَ بَدَا بیْنَنَا وَ بیْنَکمُ الْعدَاوَهُ وَ الْبغْضَآءُ أَبداً)؛ «بین ما و شما تا روز قیامت دشمنی و کینه برقرار است، مگر اینکه دست از خیانتکاری خود بردارید.»

همچنین، در ذکر صفات مسلمانان، موضع گیری سخت در مقابل دشمنان را مقدم بر مهربانی با خودیها ذکر کرده، می فرماید: (محَمَّدٌ رَسولُ اللَّه وَ الَّذینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ)[۷]؛ «محمد(ص) فرستاد خداست و کسانی که با او هستند، در برابر کفار سرسخت و شدید و در میان خود، مهربانند.» مشخص است که در دین مبین اسلام دو اصل کلی تولّی و تبرّی بر پای «الله» تبارک و تعالی تنظیم شده اند؛ اولی «حبّ فی الله» و دومی و به تبع آن «بغض فی الله» که نشان می دهد هر دوی اینها یک حقیقت واحده اند و آن چیزی نیست، جز حرکت بر مدار الله تعالی.

طبق این دو اصل ما وظیفه داریم دوستان خدا را دوست بداریم؛ گویا از پدر و مادر به ما نزدیک ترند، و دشمنان خدا را دشمن بدانیم، هر چند پدر و مادرمان باشند.

تعبیر بسیار بلند معیت با اهلبیت(ع) «فمَعَکمْ معَکمْ لاَ مَعَ غَیرِکمْ» در حقیقت خطی را ترسیم می کند که در یک سوی آن اهل بیت(ع) و در سوی دیگر مخالفینشان قرار دارند.

امام صادق(ع) می فرمایند: «وَ اللَّهِ مَا جَعَلَ اللَّهُ لِأَحدٍ خیرَهً فِی اتِّبَاعِ غَیرِنَا وَ إِنَّ منْ وَافقَنَا خَالَفَ عَدُوَّنَا وَ مَنْ وَافَقَ عَدُوَّنَا فِی قَوْلٍ أَوْ عَمَلٍ فَلَیسَ مِنَّا وَ لَا نَحْنُ مِنْهُمْ؛[۸] به خدا سوگند! خداوند برای هیچ کسی در پیروی کردن از غیر ما اختیاری قرار نداده است. همانا کسی که موافق ما باشد، با دشمن ما مخالف است و کسی که با دشمن ما در گفتار یا عمل موافق باشد، پس او از ما نیست و ما هم از او نیستیم.»

و در راستای تبیین این معیت با اهلبیت و تبیین این مخالفت با دشمنان اهلبیت،امام صادق(ع) چنین می فرمایند: «حُبُّ أَوْلِیاءِ اللَّهِ وَ الْوَلَایهُ لَهُمْ وَاجِبَهٌ وَ الْبَرَاءَهُ مِنْ أَعْدَائِهِمْ وَاجِبَهٌ وَ مِنَ الَّذِینَ ظَلَمُوا آلَ مُحَمَّدٍ(ص) وَ هَتَکوا حِجَابَهُ فَأَخَذُوا مِنْ فَاطِمَهَ(ع) فَدَک وَ مَنَعُوهَا مِیرَاثَهَا وَ غَصَبُوهَا وَ زَوْجهَا حقُوقَهُمَا وَ هَمُّوا بإِحْرَاقِ بَیتِهَا وَ أَسَّسُوا الظُّلْمَ وَ غَیرُوا سُنَّهَ رَسُولِ اللَّهِ(ص)؛[۹] دوست داشتن دوستان خدا و قبول کردن ولایتشان واجب است و تبرّی از دشمنانشان واجب است و تبرّی از کسانی که به آل پیغمبر(ص) ظلم کردند و حرمت حضرت را شکستند و فدک فاطمه(ع) را غصب کردند و او را از ارث خود منع نمودند و حق او و شوهرش را غصب کردند و به سوزاندن خانه اش همت گماردند و اساس ظلم را بنیان نهاده و سنت رسول خدا را تغییر دادند، واجب است.»

نگاهی به مفهوم برائت

از جمله ارزشهایی که در جامع ما درست تبیین نشده، مفهوم تبرّی است. تبرّی همان طور که بیان شد دوری جستن و مبرا کردن خویشتن از آلایشها است؛ ولی در عرف به گونه ای تعریف شده که گویا به ابراز دشمنی با بدعت گذاران منحصر و محصور گردیده و این در حالی است که مفهوم برائت، عمیق تر و دقیق تر بوده و ریش آن به اصل دشمنی با بدعت گذاران و بیزاری درونی از آنان برمی گردد.

اگرچه گاهی این برائت با زبان اعلان و آشکار می شود و گاهی با ابراز مخالفت در عمل؛ اما اصل بغض و نفرت به دشمنان خدا و لزوم رویگردانی از آنها در هر حال، در قلب مؤمن زنده است و هرگز از او جدا نمی شود؛ خواه به صورت لعن و مخالفت عملی آشکار شود، و یا با تقیه کتمان و پنهان. بنابراین، بین دو مفهوم لعن و تبرّی تساوی برقرار نیست و اکثریت کسانی که جویای وحدت با عامه (غیرشیعه ) هستند، متأسفانه این دو واژه را به یک معنا تلقی می کنند و به همین جهت با اصل تبرّی، از روی جهالت مخالفت می نمایند.

به عبارتی دیگر؛ چون در تعریف تبرّی دچار خطا شده اند و تبرّی را با ابراز تبرّی (لعن) مساوی دانسته اند، به انگیز ایجاد وحدت، از روی توهم و جهالت با اصل تبرّی مخالفت می کنند و ندانسته تیشه به ریشه و اصل بنیاد فکری خود می زنند.

به عنوان مثال، امیرالمؤمنین(ع