بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ولادت حضرت علی اکبر (علیه السلام)؛ جوان و جوانی در تعالیم مکتب اسلام :

در فرهنگ عربی برای جوان دو تعبیر رایج وجود دارد: یکی «فتی» و دیگری «شابّ» که اولی از ریش «فتو؛ طراوت و شادابی» است و دومی از ریش «شبّ؛ شکوفایی و برخورداری از حرارت».[۱] این چهار ویژگی در جوانها وجود دارند و هر کدام از اینها در فرد هشتاد ساله هم باشد، او جوان است: حرارت و طراوت داشته باشد، شکوفا شود. مثل زمینی که نو به نو میوه می دهد. هشتاد سال است مانند این زمین میوه می دهد؛ ولی همچنان جوان است. اگر انسان شکوفایی، حرارت، تازگی و طراوت داشته باشد، جوان است.

در روزگار ما امام خمینی(ره) هرچند هشتاد و چند سال سن داشت؛ ولی رهبر انقلابی دارای روحی جوانی بود که جوانها را بسیج کرد. پس یکی از معانی جوان، شکوفایی و حرارت است.

عوامل شکوفایی در جوانان

برای شکوفا شدن جوانان عواملی مؤثر است که می تواند قیمت و ارزش آنان را افزایش دهد:

الف) آگاهی

اولین عامل شکوفایی در جوانان آگاهی است. اگر جوانها به دنبال دانش آموزی و دانش پژوهی بروند، سرمایه ای که خدا در وجودشان قرار داده است، شکوفا می شود. مثل زمین بکری که چیزی ندارد؛ اما وقتی به باغ تبدیل می شود، سر سبز و خرم می گردد و جمعیتهایی را به سامان می رساند. اولین چیزی که برای جوان لازم است، تعلیم و شناخت خدای خود می باشد؛ اما ابتدا باید خود را بشناسد که چه نقاط ضعف و قوتی دارد و چه توانایی هایی در وجودش نهفته است، بعد جهان اطراف را بشناسد که در چه روزگاری زندگی می کند.

امیرالمؤمنین(ع) می فرمایند: «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ جَاهَدَهَا، مَنْ جَهِلَ نَفْسَهُ أَهمَلَهَا؛[۲] کسی که خود را بشناسد، با آن جهاد می کند و کسی که نسبت به خویشتن جاهل باشد، نفس خود را وا می گذارد.» و در روایت دیگری می فرمایند: «مَنْ لَمْ یعْرِفْ نَفْسَهُ بَعُدَ عَنْ سَبِیلِ النَّجَاهِ وَ خَبَطَ فِی الضَّلَالِ وَ الْجَهَالات؛[۳] کسی که خویشتن را نشناسد، از راه رستگاری دور می شود و به گمراهی ها و نادانی ها مبتلا می شود.»

جوان باید با قرآن انس پیدا کند. امام صادق(ع) می فرمایند: «مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ وَ هُوَ شَابٌّ مُؤْمِنٌ اخْتَلَطَ الْقُرْآنُ بِلَحْمِهِ وَ دَمِه؛ کسی که قرآن بخواند، در حالی که جوان است، قرآن با گوشت و خون او عجین می شود.» اینکه جوانی قرآن بخواند، فرق می کند تا پیرمردی قرآن بخواند. پیرها نیز باید قرآن بخوانند و ثواب و برکت دارد؛ اما تلاوت جوان مثل غذا است؛ پیرمرد غذا می خورد؛ ولی بسیار کم جذب بدن او می شود؛ بر خلاف جوان. علم نیز نوعی غذای معنوی است که جذب روح جوان می شود و به کار او می آید.

امیرالمؤمنین(ع) در نام ۳۱ «نهج البلاغه» به امام حسن(ع) فرمودند: «وَ أَنْ أَبْدَأَک بِتَعْلِیمِ کتَابِ اللَّهِ وَ تَأْوِیلِهِ وَ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ وَ أَحْکامِهِ وَ حلَالِهِ وَ حرَامِه؛[۴] پس در آغاز تربیت، تصمیم گرفتم تا کتاب خدای توانا و بزرگ را همراه با تفسیر آیات به تو بیاموزم، و شریعت اسلام و احکام آن از حلال و حرام را به تو تعلیم دهم و به چیز دیگری نپردازم.» هم خود قرآن، هم تفسیر آن و بعد احکام و فقه.

امام صادق(ع) می فرمایند: «لَوَدِدْتُ أَنَّ أَصْحَابِی ضُرِبَتْ رُءُوسُهُمْ بِالسِّیاطِ حَتَّی یتَفَقَّهُوا؛ دوست دارم با تازیانه بر سر یارانم بزنم تا دین را بیاموزند.» همچنین فرمود: «بادِروا اَحْداثَکمْ بِالْحَدیثِ قَبلُ أَنْ یسبِقُکم اِلَیهم الْمُرجِئَه؛ احادیث و معارف اسلامی را به کودکان و نوجوانان خود بیاموزید، پیش از آنکه مرجئه (مخالفان ) بر شما پیشی گیرند.» بنابراین، خواسته شده قبل از اینکه منحرفان سراغ جوانهای ما بیایند و مطالب گمراه کنند خویش را در ضمیر پاک آنان وارد سازند. آنها را با حدیث باید آشنا کنیم.

ب) خودباوری

دومین عامل طراوت و شکوفایی «خودباوری» است؛ باور کنیم که سرمایه و توانایی داریم. پیامبرانی داریم که به آنها اولوالعزم می گویند؛ یعنی صاحب اراده های بزرگ که جهان مخاطب آنها بوده است. خداوند به پیامبر اسلام(ص) فرمان می دهد: «فاصْبِرْ کما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُل»[۵] همان گونه که پیامبران بزرگ کارهای بزرگی انجام دادند، تو نیز مقاومت کن تا به نتیجه برسی.

این مقاومت آن روی سکه خودباوری است، آن روی سکه اعتماد است.

امام علی(ع) درباره اعتماد به جوانان می فرمایند: «إذَا احتَجتَ إِلَی المَشوَرَهِ فی أَمرٍ قد طرَأَ علَیک، فاستَبدِهِ بِبِدایهِ الشُّبّانِ، فَإِنَّهُم أَحَدُّ أَذهانا وَأَسرَعُ حَدسا، ثُمَّ رُدَّهُ بَعدَ ذلِک إلی رَی الکهولِ وَالشُیوخِ لِیستَعقِبوهُ وَیحسِنُوا، الاِختیارَ لَهُ فَإِنَّ تَجرِبَتَهُم أَکثَرُ؛ وقتی در پیشامدها به مشورت احتیاج داشتی، ابتدا به جوانان مراجعه کن؛ زیرا آنان ذهنی تیزتر و حدسی سریع تر دارند، سپس (نتیجه) آن را به نظر بزرگسالان و پیران برسان تا پیگیری نموده، عاقبت آن را بسنجند و راه بهتر را انتخاب کنند؛ زیرا تجرب آنان بیش تر است.»

امیرالمؤمنین(ع) می فرمایند: «ضادُّوا التَّوَانِی بِالْعَزْمِ؛[۶] با تصمیمهای راسخ خود با سستی نبرد کنید.» با ایستادگی، خودتان را باور کنید.امام خمینی(ره) و رهبر فرزان انقلاب(حفظه الله) روی تکیه به خود و توانایی های داخلی خیلی تأکید داشته و دارند و پیوسته فرموده اند که «ما می توانیم!»

در مراکز هسته ای یا موشکی و همچنین مراکزی که پهباد تولید می کنند، خیلی کم فرد سی ساله و بالاتر وجود دارد؛ اغلب جوانهای زیر سی سال هستند؛ یعنی صنعت موشکی، هسته ای و نظامی ما، دست جوانان است. اینها مای افتخار ماست.

امام خمینی(ره) می فرمودند: در سابق انگلستان و بعد از آن آمریکا و سایر کشورهای قدرتمند دنبال این بودند با تبلیغات دامنه دار به کشورهای ضعیف بباورانند که ناتوان هستند. بباورانند که اینها نمی توانند هیچ کاری انجام دهند. اینها باید در صنعت و ادار کشور دستشان به طرف قدرتهای بزرگ، از مشرق و مغرب، دراز باشد. آنها می خواستند با این کارشان مخازن کشورهای ضعیف را غارت کنند.

اساس هم شکستها و پیروزی ها از خود آدم شروع می شود. باور انسان اساس تمام پیشرفتهاست. اگر جوان ما باور کند صنعت موشکی را راه اندازی می کند؛ صنعت هسته ای راه می اندازد. باید عزم خود را جزم کنیم و به هر قیمتی شده خودمان تولید کنیم و دیدید که توانستیم.

سنت الهی این است که هر کسی در مطلبی جدّ و جهد کند، آخر آن را در می یابد، چنانکه مشهور است:گفت پیغمبر که چون کوبی دریعاقبت زان در برون آید سریچون نشینی بر سر کوی کسیعاقبت بینی تو هم روی کسیچون ز چاهی می کَنی هر روز خاکعاقبت اندر رسی در آب پاک

امیرالمؤمنین(ع) می فرمایند: «من طلَبَ شیئاً وَ جَدَّ وَجَدَ، وَ مَن قَرَعَ بَابَاً وَ لَجَّ وَلَجَ؛ هر کس چیزی بخواهد و تلاش کند، می یابد و هر کس دری را بکوبد و اصرار ورزد، در گشوده می گردد.»

گه گران و گه شتابنده بُود

عاقبت جوینده یابنده بُود

امیرالمؤمنین(ع) می فرمایند: برادری داشتم – البته اسم او را ذکر نمی کنند. مفسران گفته اند شاید ابوذر غفاری یا عثمان بن مظعون باشد که امیرالمؤمنین(ع) هردو را خیلی دوست داشت و به همین دلیل یکی از پسران خود را به نام عثمان نامید – که دوازده صفت این برادر را ذکر می کنند: «کانَ لِی فِیمَا مَضَی أَخٌ فِی اللَّهِ وَ کانَ یعْظِمُهُ فِی عَینِی صِغَرُ الدُّنْیا فِی عَینِهِ وَ کانَ خَارِجاً مِنْ سُلْطَانِ بَطْنِهِ فَلا یشْتَهِی مَا لا یجِدُ وَ لا یکثِرُ إِذَا وَجَدَ وَ کانَ أَکثَرَ دَهْرِهِ صامِتاً فإِنْ قَالَ بَذَّ الْقَائِلِینَ وَ نَقَعَ غَلِیلَ السَّائِلِینَ وَ کانَ ضَعِیفاً مُسْتَضْعَفاً فَإِنْ جَاءَ الْجِدُّ فَهُوَ لَیثُ غَابٍ وَصِلُّ وَادٍ…؛[۷]

در گذشته برادری الهی و دینی داشتم (که وصفش چنین بود): آنچه او را در نظرم بزرگ جلوه می داد، کوچکی دنیا در نظر او بود. او از تحت حکومت شکم خویش خارج بود، از این رو آنچه نمی یافت، اشتهایش را نداشت (و به دنبال آن نمی رفت) و آنچه را می یافت، زیاد مصرف نمی کرد. بیش تر اوقات زندگی اش ساکت بود و اگر سخنی می گفت، بر گویندگان چیره می شد و عطش سؤال کنندگان را فرو می نشاند (و به دلیل نهایت تواضع بر حسب ظاهر) انسان ضعیفی بود و مردم نیز او را ضعیف می شمردند؛ ولی هرگاه کار مهم و جدی به میان می آمد، همچون شیر بیشه می خروشید و مانند مار بیابانی به حرکت در می آمد.»

آن حضرت می فرمایند: «مَنْ شَرُفَتْ هِمَّتُهُ عَظُمَتْ قِیمَتُه؛[۸] کسی که صاحب همت بالاست، قیمتش زیاد می شود.» جوان باید به این خوداتکایی و بلند همتی برسد.

و فرمود: «الْمَنِیهُ وَ لا الدَّنِیهُ؛ مردن آری؛ ولی تن دادن به پستی، نه.»«وَ التَّقَلُّلُ وَ لا التَّوَسُّلُ؛[۹] و با زندگی ساده ساختن، بهتر است از وابستگی.»شنیده ایم که ژاپنی ها مدت زیادی شیشه نداشتند؛ اما حاضر نشدند شیشه وارد کنند. آنقدر ایستادند و با مقوا پنجره هایشان را درست کردند. باور داشتند این کار از ما بر می آید و به نتیجه رسیدند؛ این یعنی همان خودباوری.

ج) ارتباط با خدا

عامل سوم که در شکوفایی خیلی مهم است، «ارتباط با خدا» می باشد. ما در زندگی به دنبال چه هستیم؟ دارایی، دانایی، توانایی، زیبایی، پاکی؟ سرچشم تمام اینها خداست؛ یعنی هر کسی زیبایی می خواهد، خدا جمیل است. هر کسی دارایی می خواهد: «لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ مَا الْأَرْضِ» هر کسی علم و دانایی می خواهد: «عالِمِ الغَیبِ وَ الشَّهَادَهِ»، پس ارتباط با خدا ما را به قله های کمال می رساند. یکی از مصادیق ارتباط با خدا «نماز» است.

در احادیث اهل بیت(ع) بارها بر این نکته تأکید شده است که عبادت برخی از بندگان، موجب مباهات خداوند متعال نزد فرشتگان می شود، مانند: عبادت جوان که می فرماید: «إنَّ الله تعالی یباهِی بالشابِّ العابِدِ المَلائکهَ، یقولُ: اُنظُرُوا إلی عَبدی! تَرَک شَهوَتَهُ مِن أجلی؛[۱۰] مباهات می کند و می فرماید: بنده ام را بنگرید که برای من، خواسته های نفس خود را کنار نهاده است.» این جوان می توانست خود را به هر کاری مشغول کند؛ ولی مرا انتخاب کرده است.

ارتباط با خدا به ما انرژی و امید می دهد.

در کشور ما مدتی است مشکلات اقتصادی پیش آمده که یا باید دستها را بالا ببریم و مأیوسانه بگوییم: باید تسلیم آمریکا شویم و دم کدخدا را ببینیم؛ راه دیگر این است که به خداوند متصل و متوسل گردیم. نسخه پیامبر(ص) در چنین شرایطی چیست؟ پیامبر(ص) بدون اتکا به قدرتهای جهانی و بدون اینکه پولی داشته باشند، با ایمان به خدا پیش رفتند.