فایل پاورپوینت کامل ویژگی های استاد یا پیر راه

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ویژگی های استاد یا پیر راه :

عرفا از انسان کاملی که ضرورتاً باید همراه نوسفران باشد گاهی به «طایر قدس» و گاهی به «خِضْر» تعبیر می کنند:

همتم بدرقه راه کن ای طایر قدس

که دراز است ره مقصد و من نو سفرم

ترک این مرحله بی همرهی خضر مکن

ظلمات است بترس از خطر گمراهی^[۱]

انسان سالک و متکامل در سیر و سلوک استکمالی خویش بایسته و شایسته است که در پرتو هدایت، عنایت و حمایت های ظاهری و باطنی «انسانِ کاملِ مُکمِّل» که عین صراط مستقیم و سبیل قویم الهی و خلیفه و حجت الهی است به بارگاه توحید ناب دست یابد چه اینکه خِضْر طریق و پیر راه و مرشد کامل در هویت اصیل عرفانِ ناب انسان کاملِ معصوم است و پس از آنها شاگردان مکتب قرآن و ولایت که راه شناسِ راه رفته اند خواهند بود.

به تعبیر مرحوم آیه اللَّه بهاءالدینی (ره): «خود ائمه بهترین استادند و اگر انسان ذوقیات خوبی داشته باشد تنها با روش ائمه علیهم السلام می تواند به مدارج عالیه از عرفان برسد و احتیاج به معلّم و مربی دیگری ندارد…^[۲] و به تعبیر مرحوم همائی: «چون وجود ناقص با کاملِ مکمل پیوند گرفت، از پرتو کمال او، استحاله و تبدّل مزاج روحانی و ولادت ثانیه دست دهد و آن وجود ناقص نیز کامل می گردد مانند اتصال قطره ای از آب شور به دریای آب شیرین».^[۳] چنانکه آیه اللَّه محمد جواد انصاری همدانی نیز پس از تأکید بر ضرورت استاد و راهنما در پیمودن طریق الهی مسأله هدایت و دستگیری ذوات نورانی معصومین علیهم السلام و توسّل به ساحت قدسی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امامان هدایت و نور را مطرح کرده اند.^[۴]

و مرحوم آیه الحق قاضی طباطبایی (ره) نیز علاوه بر تأکید بر داشتن استادِ خبیر و بصیر و از هوی بیرون رفته و به معرفت الهیه رسیده و صرف نیمی از عمر در راه یافتن چنین استادی تأکید فراوانی بر جدا نشدن از قرآن ^[۵] می فرماید: «اگر من (در این سیر) به جایی رسیدم از دو چیز است: قرآن کریم و زیارت حضرت سیدالشهداء علیه السلام»^[۶]. و از نظر معرفت شناختی چون سیر و سلوک درونی و معنوی است و آسیب شناسی های پیدا و پنهان آن تنها با نظارت یک مرشد کامل و آگاه امکان پذیر است و از نظر منطقی نیز طی مقامات معنوی و منازل سلوکی باید همراه استاد راه و پیر طریق باشد لذا مسئله مدد گرفتن از خاطرِ رندان، طی مراحل با مرغ سلیمان، کمک خواستن از همّت مردان خدا، خدمت پیر مغان و با دلیل در کوی عشق قدم نهادن از توصیه های لسان الغیب شیراز نیز می باشد^[۷].

مرحوم علامه شعرانی نیز سخنی به غایت نغز در ضرورت راهنما طلبی و معلّم خواهی در مقامات سلوکی دارند: «حقّ آن است که سالک احتیاج به استاد عارف دارد، چرا که مبتدی هنگامی که قصد تهذیب نفس از رذایل را داشته باشد، نمی داند چطور شروع در سلوک کند و چه چیزی شایسته است تا انجام دهد و از آنچه باید بپرهیزد، چگونه عمل کند و چه بسا برای او صفت رذیله عجیب حاصل شود و خود بدان ملتفت نباشد تا از آن بپرهیزد، و لذا محتاج معلمی است تا به او تنبّه دهد و او را به راه تخلّص از آن ارشاد کند. پس همان طور که در صنایع و مهارت ها به استاد احتیاج است در تحصیل ملکه تهذیب نفس نیز به استاد احتیاج می باشد؛ بلکه احتیاج در این راه شدیدتر است»^[۸].

و چه زیبا و دلنشین و شیرین مرحوم امام خمینی (ره) فرمودند: «استادِ اخلاق برای خود معین نمایید. جلسه وعظ و خطابه و پند و نصیحت تشکیل دهید. خود رُو نمی توان مهذّب شد… برای هر علم و صنعتی در دنیا استاد لازم است لکن علوم معنوی و اخلاق به تعلیم و تعلّم نیازی ندارد و خود رُو و بدون معلم حاصل می گردد؟…»

هر که گیرد پیشه ای بی اوستا

ریشخندی شد به شهر و روستا

هر که در ره بی قلاووزی^[۹] رود

هر دو روزه راه صد ساله شود

کار بی استاد خواهی ساختن

جاهلانه جان بخواهی باختن

پس از فهم ضرورت استاد و اهمیت منزلت او در سیر انْفُسی و سلوک الی الله یکی از مسائل مهمّ و بنیادی و سرنوشت ساز شناختن و یافتن «استاد کامل» و دل سپردن و شاگرد حقیقی شدن اوست، لذا سؤال محوری آن است که این استاد کیست؟ چه ویژگی هایی دارد یا باید داشته باشد؟ به بیان دیگر چه کسانی مجاز به دستگیری خلق و هدایت معنوی هستند؟ قبل از پاسخگویی به سؤال های یاد شده تذکر سه نکته لازم است:

۱- بر اساس آیه «وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِینَّهُمْ سُبُلَنا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»^[۱۰] اگر انسانی به حقیقت در «راه خدا» و با نهایت خلوص و صداقت جهاد کند و گام بردارد «جاهَدُوا فِینا»، هر آینه مشمول رحمت خاصه یا رحیمیه حقّ سبحانه خواهد شد تا هدایت خاصه که هدایت به معنای «ایصال به مطلوب» است شامل حال او گردد و خداوند در هیچ مرحله ایی او را رها نخواهد کرد که «معیت خاصه» با او دارد «لمع المحسنین»، و قطعاً یکی از روزیهای معنوی و هدایت های ویژه خداوند آن است که استادی خبیر و بصیر و کامل را در مسیر او قرار خواهد داد و محال است کسی از راه دل و با تمام وجود چیزی از خدای متعال مطالبه نماید و «او» اعطاء نکند لذا از سَرِ صدق بخواهیم او دست ما را بگیرد و…

۲- تبعیت و اطاعت از استاد تنها درخصوص استادِ سلوکی و پیر طریق معنوی است که واجد همه شرایط معرفتی و معنویتی باشد نه «استاد علمی» که آنجا ضمن احترام و ادب استاد و شاگردی، عقل و دین حکم می کنند که انسان جستجوگر علم باید اهل «اجتهاد» باشد نه «تقلید»، و به تجزیه و تحلیل علمی بپردازد و اهل سؤال و جواب و نقد و نقض و ابرام باشد امّا در سلوک درونی و هجرت باطنی وقتی استادِ شایسته شناخته شد دل به او بسپارد و در مقام اطاعت از او برآید که:

از آستانِ پیر مُغان سر چرا کشیم

دولت در آن سرای و گشایش در آن در است

***

حافظ جناب پیر مغان مأمن وفاست

درسِ حدیث عشق بر او خوان و زوشنو

***

بنده پیر مغانم که ز جهلم برهاند

پیر ما هر چه کند عینِ ولایت باشد

***

به جانِ پیر خرابات و حقِّ صحبتِ او

که نیست در سَرِ من جز هوای خدمتِ او

۳- انسان کامل معصوم از انبیاء الهی و پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله تا ائمه معصومین علیهم السلام پیر طریق اصلی و راهنمایان راه و صاحب همّتان و مردان ره اند که وجه خدا، کلمه الهی و صراط مستقیم هستند و سیر از خلق به حق و از کثرت به وحدت نمودند و مراتب سیر و سفر را یکی از پس از دیگری پشت سر نهادند و خداوند آنها را برای دستگیری و هدایت خلق از آسمان به زمین تنزّل داد و از فناء به بقاء و از فرق به جمع و بلکه «جمع الجمعی» رسیدند تا پس از عروج به ذروه ملکوت و طی سیر صعودی به فرمان حضرت احدیت به عالم ناسوت تنزّل کنند و مشاعل هدایت و علائم صعود در رسیدن به مقام شامخ انسانیت گردند که اینان جانشینان خدا و اولیاء اللَّه هستند و صاحب ولایت تکوینی و تشریعی و باذن اللَّه زمام هدایت مستعدان راه کمال و طریق جمال را در دست گیرند»^[۱۱].

و اینک به برخی از شرائط «استاد سلوکی» اشاراتی خواهیم کرد:

الف. جامعیت استاد

استاد در «عرفان عملی» حتی الامکان باید دارای جامعیت علمی و عملی باشد یعنی از فقاهت و اجتهاد در اصول و فروع دین و شریعت محمّدی صلی الله علیه و آله برخوردار باشد یا به بیان دیگر اسلام شناس، دین شناس متخصص در ساحت آموزه ها، گزاره ها، بینش ها و گرایش های دینی باشد، اهل فقه و فلسفه، حکمت و عرفان، تعقل و تعبد، عرفان و سیاست، خلوت و جَلْوت باشد تا سالک را یک سویه، اهل انزوا و گوشه نشینی و. . . تربیت نکند واقعاً مصداق حدیث امام حسن عسکری علیه السلام باشد که فرمود:

و امّا مَن کان من الفقها، صائناً لنفسه، حافظاً لدینه، مخالفاً لهواه، مطیعاً لامر مولاه فللعوام ان یقلدوه»^[۱۲]

باشد زیرا سالک در مقام سیر و سلوک «عوام» است و باید به «عالم» که ویژگی های علمی اخلاقی و معرفتی معنویتی دارد مراجعه نماید، باید به رفیقی در طریق دست نیاز دراز نماید و دست را در دست او نهد که به تعبیر حضرت مسیح علیه السلام: دیدن او انسان را به یاد خدا انداخته و گفتارش دانش افزایی و کردارش یاد معاد بوده و اشتیاق به آخرت را در دل و دیده سالک بپروراند^[۱۳] اگر انسان چنین استادی یافت که دل آگاه و دیندار باشد باید در خدمت و معیت و مصاحب او باشد تا استعدادهای بالقوه اش به فعلیت برسد که به قول مولانا:

دلا نزد کسی بنشین که او از دل خبر دارد

به زیر آن درختی رو که او گُل های تر دارد

ب. استاد باید به مقام فنا بار یافته باشد

یعنی خود اسفار اربعه عرفانی را طی کرده باشد و در عالم فنا و توحید سیر نماید زیرا «دکان دارها» و «حقّه بازها» که دام تنیده اند تا انسان های اهل حال و معنا را شکار کنند و به مقاصد شهوانی و امیال دنیایی خویش برسند فراوانند و از سوی دیگر مردمان صاف و زلالی هستند که «سراب» را «آب» می بینند.

به تعبیر حضرت