بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ویژگی های سبک زندگی نبوی :

مفهوم و واژه سبک زندگی

واژه سبک زندگی، واژه‌ای است بیرونی و خاستگاه ایرانی ندارد. تحقیقات به ما نشان می‌دهد که تعبیر واژه سبک زندگی،نخستین بار توسط یک جامعه شناس به نام وبلن در سال ۱۸۹۹ میلادی به کار رفته است و بعد از آن دیگران در سنت جامعه‌شناسی و سنت روانشناسی این واژه و واژه‌های معادل آن را به‌ کار برده‌اند.

در غرب از اواخر قرن ۱۹ میلادی تا کنون، یعنی حدود ۱۲۵ سال اخیر سه سنت در ارتباط با مفهوم سبک زندگی شکل گرفته است: یک سنت جامعه‌شناسی است که وبلن آغازگر آن است، اما مهم‌ترین متفکر غربی که در حوزه جامعه‌شناسی به بحث از سبک زندگی پرداخته است، کسی نیست جز ماکس وبر؛ وبر بزرگترین اندیشمند جامعه‌شناختی است که مباحث گسترده‌ای را در حوزه سبک زندگی پیش کشیده است و اصولاً مباحث سبک زندگی با نگاه جامعه‌شناختی در غرب با نام وبر گره خورده است.

سنت دیگر غرب، سنت سایکولوژیکال یا روانشناختی است که آلفرد آدلر در سال ۱۹۲۲ میلادی با طرح اندیشه درخت سبک زندگی، مسئله سبک زندگی را به صورت وسیع و گستره مطرح کرده است.
سنت سوم، سنت الهیاتی است که نام چِنی در این زمینه چشمگیر است. بر این اساس، می‌توان گفتکه سه سنت از آغاز تا به امروز در حوزه سبک زندگی نظریه‌پردازی کرده‌اند: سنت جامعه‌ شناختی، سنت روانشناختی و سنت الهیاتی. اما دو نام در این زمینه برجسته و چشمگیر است؛یکی ماکس وبر با نگاه جامعه شناختی و دوم آدلر در حوزه روانشناختی.

مباحثی که افراد در این زمینه مطرح کرده‌اند بسیار گسترده است و با نگاه آکادمیک حدود شش واحد درسی استکه چندان ارتباطی با بحث سبک زندگیندارد. اما اولین کسی که تعبیر سبک زندگی را به کار برده، وبلن در سال ۱۸۹۹ و آدلر در سال ۱۹۲۲ است. اگر خوب دقت کنیم متوجه می‌شویم که سابقه طرح این واژه و این تفکر و نظریه به بیش از یک صده در غرب باز می‌گردد؛ یعنی مشخصاً ۱۲۵ سال پیش این واژه به کار رفته است و نظریه پردازی شده است؛ لذا این ساده‌اندیشی است که گفته شود مسئله سبک زندگی، واژه یا مفهومی اسلامی یا ایرانی است که نخستین بار در ایران در این دو یا سه سال اخیر مطرح شده است.

تعریف سبک زندگی و انواع آن

آنچه در این بحث مهم است، تعریف سبک زندگی است.از دید روانشناسی، سبک زندگی به معنای شیوه زندگی کردن است که البته بسیار وسیع و متنوع است؛ زیرا هر انسانی به گونه‌ای خاص در این جهان زندگی می‌کند. اما معنای اصطلاحی سبک زندگی اصلاً این نیست. به تعداد اندیشمندان و متفکرانی که در حوزه سبک زندگی قلم زده‌اند و سخن گفته‌اند و کتب متعددی پدید آورده‌اند، تعریف و چیستی‌شناسی یا ماهیت‌شناسی در حوزه سبک زندگی وجود دارد. اما جمع‌بندی آنها را در یک تعریف نسبتاً جامع بیان می‌کنم که محصول مطالعات وسیع درباره سنت‌ها و ماهیت شناسی‌های متعدد و متنوع است.

نگاه کلان و کلی سبک زندگی با عنوان واژه نظری و کاربردی دارای این مفهوم است:

سبک زندگی، یعنی مجموعه‌ای از الگوهای رفتاری که تحت تأثیر باورها و ارزش‌ها قرار دارند و متناسب با خواسته‌ها و اقتضائات محیط شکل می گیرند.

این تعریفی است که جامعیت دارد و محصول دیدگاه‌ها و نظریه‌هایی است که از سوی اندیشمندان مختلف مثل وبر، زیمنس، آلفرد آدلر و … مطرح شده است.

از این تعریف به دست می آید که؛

اولاً: سبک زندگی محصول باورها و ارزش‌هاست؛ به تعبیری ارزش‌ها تحت تأثیر باورها و بینش‌ها شکل می‌گیرند و این دو، یعنی هم بینش‌ها و باورها و نیز ارزش‌ها و هنجارهای یک فرد در سبک زندگی او کاملاً تأثیرگذار است؛ اعم از اینکه سبک زندگی فردی را لحاظ کنیم یا سبک زندگی یک جمع یا سبک زندگی جامعه و یک امت و ملت را لحاظ کنیم.

برای مثال، انتخاب نوع غذا و انتخاب نوع ورزش براساس بینش‌ها و ارزش‌های یک ملت شکل می‌گیرد. غذاهایی که الان مصرف می‌کنیم با غذاهایی که پنجاه سال پیش مصرف می‌کردند، متفاوت شده و این تغییر به دلیل تغییر سبک آشپزی نیست،بلکه تغییری است متأثراز نوع نگاه و نوع ارزش‌ها و باورهای ما. فرهنگ استفاده از غذاهای سنتی تا حدی رو به افول رفته است و سبک تغذیه به سمت فرهنگ فست‌فود در حال شکل‌گیری است که نشان‌دهنده نوعی تغییر در ارزش‌ها و نگاه‌های ماست، مخصوصاً ارزش‌هایی که در ذهن جوان‌ها شکل گرفته است. البته این ارزش‌ها و باورها به صورت عمده، متناسب با رسانه‌های ارتباط جمعی شکل می‌گیرد.

در مورد ورزش نیز باید گفت که اگر ورزش سنتی ایرانی به محاق رفته و سنت‌های نوینی در حال شکل گیری است،متأثر از تغییر در بینش‌ها و نگاه‌ها و ارزش‌های ما می‌باشد.بنابراین، سبک زندگی قطعاً متأثر از ارزش‌هاست و ارزش‌ها هم قطعاً تحت تأثیر باورها و بینش‌های کلی و کلان ما آدمیان شکل می‌گیرد.

ثانیاً: سبک زندگی متناسب با خواسته‌های فردی یا جمعی شکل می‌گیرد. خواسته‌های فردی در نوع سبک زندگی آدمیان تأثیر مستقیم دارد. مثلاً اگر بناست که خوی جنسی در یک فرهنگ کنترل شود، سبک زندگی به گونه‌ای خاص خواهد شد، اما اگر در جامعه دیگری بنا شد که نیروی جنسی مهار نشود و بی‌بند و باری بر آن نظام یا فرهنگ حاکم باشد، طبیعی است که نحوه زیستن کاملاً به شکل متفاوتی ظهور خواهد کرد.

ثالثاً: سبک زندگی در اقلیم‌ها و مناطق جفرافیایی متفاوت است. برای مثال سبک پوشش، یکی از سوژه‌های مهم سبک زندگی مدرن است. آیا پوشش‌ها در مناطق و اقلیم‌های متنوع یکسان است؟ آیا پوشش‌ها در قدیم و امروز یکسان است؟ آیا نحوه پوشش‌ها در صدر اسلام و امروز یکسان است؟ آیا نحوه پوشش در عربستان و حجاز امروز و ایران اسلامی امروز یکسان است؟

پوشش تابعی از اقلیم و جغرافیا است و نوع پوشش هرگزدر قرآن و اسلام به صورت متعین بیان نشده است، بلکه حدود آن را به صورت کلی بیان شده تا قابل انطباق بر محیط‌ها و مناطق جغرافیایی و اقلیمی متنوع باشد.

با توجه به سه نکته‌ای که بیان شد، باید گفت که سبک زندگی شامل شرح وقایع نمی‌شود، شامل صفات و رذائل اخلاقی یا فضائل اخلاقی درونی، باطنی و قلبی انسان‌هانیز نمی‌شود، آنچه در سبک زندگی امروزی محل بحث است، عمدتاّ فقط و فقط نوع رفتار است. سبک زندگی یعنی نحوه رفتار آدمیان امروزی؛ البته رفتارها تابعی است از باور‌ها و ارزش‌ها و بینش‌ها؛ رفتار‌هاتابعی است از خواسته‌ها و جغرافیاو شرایط اقلیمی مختلف. بنابراین،آنچه محل بحث و رکن رکین و عنصر اصلی در حوزه سبک زندگی می‌باشد، رفتار است؛ البته نه فقط رفتار، بلکه رفتارهای پایدار، ثابت و تاحدی ماندگار، نه فتارهای موقتی و گذرا.

از این‌رو، سبک زندگی، یعنی الگوهای رفتاری مداوم و پایدار و پاینده.

به عبارت دیگر، امروزه غرب سبک راه رفتن را به عنوان یک الگو نشان می‌دهد و به شما می‌گوید این‌گونه راه بروید، این‌گونه بپوشید، این‌گونه تغذیه کنید، این‌گونه اوقات فراغت خویش را بگذرانید، این‌گونه دکوراسیون داخلی خانه خود را بچینید. این، نمونه‌هایی از حوزه‌ها و سوژه‌های امروزی سبک زندگی است. سبک زندگی، یعنی ارائه الگوها برای رفتار، البته هرگاه الگو باشد طبعا رفتارها پایدار و مقاوم خواهند بود.

سوژه‌های سبک زندگی

نکته دیگر در باب سبک زندگی این است که امروز سبک زندگی بالغ بر ۶۰۰۰ سوژه و حوزه دارد؛ به این معنا که غربی‌ها مطالعات وسیعی انجام داده و تمام الگوهای رفتاری بشر را از هر نقطه عالم، در شرق یا غرب، شمال یا جنوب زمین استخراج کرده و برای تمامی سرمشق‌های رفتاری الگو ارائه می‌کنند. کافی است واژه سبک زندگی را در فضای مجازی جستجوکنید، آنگاه خواهید دید که در کمتر از یک دقیقه بالغ بر ۱۷ میلیارد رکورد به شما خواهد داد و اگر چهار زبان دیگر، انگلیسی، آلمانی، فرانسوی و روسی را بیافزایید و سه دقیقه تأمل کنید، بالغ بر ۷۰ میلیارد رکورد می‌دهد. اگر سوژه‌های اینها را رصد و دسته‌بندی کنید، رقم۶۰۰۰ به دست خواهد آمد.

یک نمونه بسیار سطحی این است که وقتی راه می‌روید، معمولاً پای راست نسبت به پای چپ روی یک خط دیگر حرکت می‌کند، به تعبیری اگر دو خط زیر پای راست و چپ رسم کنید دو خط تقریباً موازی خواهند شد و منطبق بر هم نیستند، اما مدلی که امروز برای نحوه راه رفتن در شبکه‌های ماهواره‌ای به عنوان یک الگو به شما آموزش می‌دهند، این است که راه رفتن باید در یک خط باشد نه در دو خط؛ یعنی پای راست باید دقیقاً جای پای چپ قرار گیرد.اگر خانم‌ها این‌گونه راه بروند، اندامشان بیشتر نشان داده خواهد شد و این، یعنی جنبه‌های جنسی در جامعه برجسته می‌شود.

ماه رمضان امسال فیلمی به نام مادرانه نمایش داده شد که نحوه یقه و سرآستین و دکمه بستن نقش اول این فیلم در روزهای اول ودوم با روزهای آخر کاملاً متفاوت بود. اگر شبکه‌های ماهواره‌ای را دیده باشید متوجه می‌شوید که نحوه بستن دکمه و یقه و سرآستین این فرد در روزهای اول و دوم کاملاً شبیه شبکه‌های ماهواره‌ای بود.

بسیاری از تبلیغاتی که در جامعه ما به صورت محیطی و حتی رسانه‌ای و مطبوعاتی شکل می‌گیرد کاملاً متأثر از سبک‌های زندگی و زیستن دیگران است که پیش روی ما مخصوصاً از طریق ماهواره‌ها گذاشته‌اند. سوژه‌های سبک زندگی خیلی زیاد است. پوشش، مد، آرایش، تغذیه، خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها، تفریح و گردش، اوقات فراغت، تندرستی، الگوی مصرف، معماری و دکوراسیون و حتی نحوه راه رفتن یا لباس پوشیدن، انمونه‌های اندکی از مقوله‌ها و موضوعات سبک زندگی است و در این زمینه، مباحث بسیار فراوان و گسترده‌ای وجود دارد.

جهان غرب مبدع بسیار مهمی است و حقیقت بسیار مهم و تا حدی تلخ، این است که جهان غرب امروز برای تک تک رفتارهای انسان‌ها چه شرقی و چه غربی و حتی مسلمان و شیعه، با هر تفکر و بینش و ارزشی که باشد الگوی رفتاری ارائه می‌کند. اما آن الگوی رفتاری، کاملاً باردار است و بار یک فرهنگ، بینش، نگرش و یک ارزش را درون خود حمل می کند. به تعبیری، اقتصاد با تمام مدل‌هایش، سیاست با تمام مدل‌های متنوعش و دیگر پدیده‌ها و شئون انسانی با تمام ابعاد و شئونش حامل یک فرهنگ، بینش، نگرش و یک ارزش است. هرآنچه از جهان بیرون به سمت جهان اسلام، به ویژه ایران اسلامی می‌آید آبستن یک فرهنگ و ارزش و بینش است. اینگونه نیست که یک خودکار، یک کراوات، یک شیشه و یک نحوه راه رفتن، خنثی و بی‌طرف باشد. تمام آن چیزی که از جهان بیرون به سمت ما می آید شامل یک سری مفاهیم و مضامین مختلف فرهنگی و ارزشی است.

سبک زندگی اجتماعی در جامعه

سبک زندگی، امروزه حوزه‌ها و محدوده‌های وسیعی را در نوردیده است. نمونه‌های آن عبارتند از:

۱. سبک زندگی روستایی یا شهری؛ یکی از محدوده‌های سبک زندگی است. روستائیان به گونه‌ای زندگی می‌کنند و شهرنشین‌ها به گونه‌ای دیگر؛
۲. سبک زندگی بالاشهری و پایین‌شهری؛ بالاشهری‌ها به گونه‌ای کاملاً متفاوت نسبت به پایین‌شهری‌ها زندگی می‌کنند؛
۳. سبک زندگی سنتی و سبک زندگی مدرن و امروزی؛
۴. سبک زندگی فردمحور و سبک زندگی جمع‌محور؛ انسانی که فردگراست به گونه خاصی زندگی می‌کند که کاملاً متفاوت با یک انسان جمع‌گراست؛
۵. سبک زندگی مرفهان و فقرا؛ یک فقیر به سبک خاصی زندگی خود را اداره می‌کند، اما یک فرد مرفه اعم از اینکه با درد باشد یا بی‌درد به گونه‌ای دیگر زندگی می‌کند؛
۶. سبک زندگی قوم‌گرایانه؛ آنهایی که تابع قومیت هستند به گونه‌ای خاص زندگی می‌کنند و آنها که قوم‌گرا نیستند به گونه‌ای دیگر؛
۷. سبک زندگی ریسک‌پذیر و غیر ریسک‌پذیر؛ سبک زندگی انسان‌هایی که به شدت محتاطند خیلی با سبک زندگی انسان‌های ریسک‌پذیر فرق می‌کند؛
۸. سبک زندگی مهاجران؛ اگر شما در شهری مهاجر باشید با سبک خاصی زندگی می‌کنید که نسبت به بومی‌های آن شهر متفاوت است؛
۹. سبک زندگی پلیسی، طبقاتی، بسیجی و … .

در یک نگاه کلان می‌توان گفت سبک زندگی‌ها به صورت کلی در دو محدوده کلان می‌گنجد:

الف) سبک زندگی مؤمنانه و دیندارانه
ب) سبک زندگی غیر مؤمنانه و غیر دیندارانه.

نحوه زیستن دیندارانه دقیقاً همان است که مولا علی (ع) در خطبه متقین بیان می‌کنند. یک مؤمن باید این‌گونه زندگی کند.

حال زمان آن است که وارد حریم آخرین نامه هدایت الهی، یعنی قرآن کریم شویم. اگر بیان شد که سبک زندگی، یعنی ارائه الگوهای رفتاری، ارائه الگوهای نحوه زیستن، با این تعبیر و با این نگاه وارد حریم این کتاب نورانی شویم.قرآن کریم با بهترین وجه ممکن، الگوهای رفتاری را پیش روی انسان‌ها تا قیام قیامت قرار داده است. با این نگاه، قرآن حقیقتاً بیان کننده بهترین و به تعبیر خودش زیباترین الگوهای رفتاری و نحوه زیستن در این جهان است.

با نگاه ظریف، لطیف و عمیق قرآنی،الگوی کفر و کافرانه زیستن یک الگو می‌خواهد که قرآن الگوی آن را تعریف می‌کند. به تعبیری، قرآن هم خوبی‌ها را می‌گوید هم بدی‌ها را؛ به تعبیری دیگر، قرآن هم دوست‌شناسی نشان می‌دهد و هم دشمن‌شناسی.

ابن سینا در نمط چهارم اشارات، در باب وجودشناسی می فرمایند: «معرفه الخیر واجب لیُجذب فأیضاً معرفه الشر واجب لیحذر». اگر آدمیان دو بال جاذبه و دافعه دارند باید بدانند خوبی‌ها چیست تا آن را جذب کنند و در جهت دفع باید بدانند بدی‌ها و زشتی‌ها و پلیدی‌ها چیست تا آنها را از خود دور کنند. کسی که حقیقتاً این دو را نمی‌شناسد، بسیار اتفاق می‌افتد که به جای جذب خوبی‌ها، بدی را جذب می‌کند و به جای دفع بدی‌ها و کجی‌ها و ناهنجاری‌ها احیاناً یک خوبی را از خود دفع می‌کند؛ یعنی در انطباق مشکل پیدا می‌کند. قرآن، هم مدل زندگی کافرانه و ناپسند را ارائه می‌دهد و هم الگویی برای داشتن زندگی مؤمنانه و دین دارانه ارائه می‌کند. دو آیه که بسیار شبیه هم هستند، عبارتند از:

۱. الگوی کفر:«ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذینَ کَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ کانَتا تَحْتَ عَبْدَیْنِ مِنْ عِبادِنا صالِحَیْنِ فَخان