بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل ویژگی های فکری شهید سید محمد باقر صدر (ره) :

در میان چهره‌های برجسته حوزه‌های علمیه در دهه‌های اخیر، آیت‌الله شهید سید محمدباقر صدر، یکی از ممتازترین و شگفت‌انگیزترین آنهاست و به تعبیر مقام معظم رهبری بی‌شک یک نابغه و یک ستاره درخشان است.

خصوصیات فکری

نبوغ: ایشان کتاب «العقیده الالهیه فی الاسلام» را پیش از ده سالگی تألیف کرد. «فدک فی التاریخ» نیز که نمونه ای کم نظیر در روش بحث از مسائل اختلافی میان مذاهب است در سیزده سالگی شهید صدر به رشته تحریر درآمده است. شهید صدر پیش از چهارده سالگی از جمعی از اساتیدش اجازه اجتهاد گرفت. برای اولین بار در ۱۹سالگی نظرات اصولی اش را در کتاب «غایه الفکر» به چاپ رساند. ۲ ساله بود که دست به نگارش «فلسفتنا» زد؛ کتاب بی نظیرش یعنی «اقتصادنا» را در ۲ سالگی تألیف کرد. این مختصر، تنها چکیده ای از نشانه هایی است که می تواند نشان دهنده نبوغ علمی و فکری شهید صدر در عرصه های مختلف باشد. اما برای دریافتی کامل از این نبوغ باید به آثار شهید صدر مراجعه کرد.

اصالت: شهید صدر در تمامی مراحل تفکرش، به مضامین و مفاهیم بنیادین اسلامی وفادار است. روش او، اصولی- فقاهتی است و در مبانی نظریه پردازی اش وحی محور و نص محور است.

معاصرت: از ویژگی های فکری جالب توجه ایشان، جمع دو ویژگی معاصرت و اصالت است. با تدبر در آثار شهید صدر می توان دریافت که تلاش های فکری ایشان چه در موضوعات، چه در مسائل و حتی در روش؛ متناسب با مقتضیات عصر است. به نحوی که دغدغه او ارتباط مسائل امروز با متن دینی است.

نوآوری: به جرئت می توان ادعا کرد که شهید صدر (ره) در هر عرصه ای قلم زده است، مرزهای دانش را به پیش برده و یا مکتب آفرینی کرده است.

رویکرد تطبیقی: رویکرد شهید صدر (ره) در تبیین نظرات اسلام، رویکردی تطبیقی است. بدین معنا که نظرات اسلام در تطبیق و مقایسه با اندیشه های مسلط اروپایی (چه لیبرالی، چه کمونیستی) بیان شده است.

جامعه نگری: از دیگر ویژگی های فکری شهید صدر (ره) جامعه نگری است. تفکر برای تفکر بدون توجه به مسائل امروز جامعه، در نزد ایشان جایگاه چندانی ندارد. کل نگری، شمول، ثبات، روشمندی و ساختارمندی از دیگر ویژگی های فکری شهید صدر (ره) هستند.

پروژه فکری شهید صدر (ره)

نظریه پردازی و برنامه ریزی برای تحقق اسلام شامل (دربرگیرنده همه ابعاد زندگی انسان، در همه زمان ها و در همه مکان ها) اصلی ترین پروژه شهید صدر (ره) است. مراحل نظری تحقق این پروژه را می توان این چنین برشمرد:

– تبیین مفاهیم، مبانی، قاعده فکری، و نظام اجتماعی اسلام

– تطبیق و مقایسه این مفاهیم و مبانی با سایر مکاتب

– دفاع نظری و پاسخگویی از و درباره قاعده فکری اسلام و نظام اجتماعی اسلام

– اثبات نظری و روان شناختی نسبت به جاودانگی اسلام

– نشان دادن چگونگی اجراپذیری احکام اسلام در همه عصرها.

اندیشه های فقهی شهید صدر

شهید صدر در طول حیات علمی پربار خویش، در بحث های فقهی، اعم از فردی و اجتماعی، ابداعات قابل توجهی داشته اند. این نوآوری ها را در سه محور می توان بررسی نمود: – باب بندی جدید فقه – دیدگاه های حکومتی – دیدگاه های اجتماعی. ایشان را می توان مبدع رویکرد جدیدی در تفقه دانست که درصدد استنباط «نظامات اجتماعی» از منابع دینی است. در این نگاه، مسائل و موضوعات فقهی، به صورت موضوعات از هم منفصل مطالعه نمی شود ـ آن چنان که در فقه موجود رایج است ـ بلکه «نظام»، یک کل به هم پیوسته است که موضوعات آن، به یک شبکه یکپارچه تبدیل شده اند. استنباط «نظام» به عنوان یک «مجموعه» و «کل»، غیر از استنباط حکم تک تک «عناصر» آن از طریق احکام «موضوعات کلی» است که نیازمند باب جدیدی از تفقه می باشد. به بیان دیگر در این نگاه، اسلام تنها مجموعه ای از احکام فقهی خُرد نیست، بلکه دارای یک نظام است. احکام اسلامی به طور سیستماتیک با یکدیگر در ارتباط اند و برای برپایی حکومت اسلامی، کشف نظامی که این احکام در ذیل آن تعریف شده اند ضرورت دارد. پس از ذکر این مقدمه، محتوای این درس گفتار را معرفی خواهیم کرد:

تبیین دیدگاه های شهید صدر در باب فقه حکومتی، آسیب های فقه موجود و ویژگی های فقه مطلوب از منظر شهید صدر، تبیین دیدگاه های شهید صدر در باب فقه نظام، ضرورت دست یابی به آن و همچنین منابع و مراجع استنباط فقه نظام از منظر شهید صدر قابل بررسی است.

مؤلفه ها و عناصر اصلی اندیشه فقهی

عناصر اصلی اندیشه فقهی شهید صدر (ره) معرفی خواهد شد. از مؤلفه ها و عناصر اصلی اندیشه فقهی ایشان می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

– مکتب: در نگاه شهید صدر آنچه باید از متن دین استنباط شود صرفاً «احکام کلی ناظر به موضوعات کلی» نیست، بلکه باید «کل» را از اسلام استنباط نمود. مجموعه قواعدی که به صورت یک کلّ به هم پیوسته، قابل مطالعه هستند، مذهب یا مکتب نامیده می شوند.

– منطقه الفراغ: شهید صدر در نظریه منطقه الفراغ از قلمرو مباحات اصلی خبر می دهد که فارغ از ا