بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کارنامه شورا در گام نخست :

گفت وگو با پرویز پیران

نامه، ش ۲۱

چکیده: پرویز پیران در این گفت وگو، ارزیابی خود را از نهاد شورا، و نیز عملکرد شورا در دوره گذشته بیان می کند .

ارزیابی کلی خودتان را از چهار سال تجربه فعالیت شوراهای اسلامی شهر و روستا بفرمایید . چرا غالبا با اشاره به تجربه نافرجام شورای شهر تهران، کارنامه شوراها به طور کلی منفی ارزیابی می شود؟ نظر شما چیست؟

قبل از پرداختن به عملکرد شورا در دوره نخست باید به نکته ای مهم و در عین حال تاسف بار اشاره کنم . در کشور ما کمتر کسی یافت می شود که همه چیز را نداند . لذا مثل مد، آدم ها متخصص موضوعات مختلف می شوند آن هم بدون تحقیق، سابقه ای حتی مرور منابع محدود موجود و مطلع بودن از آنها . این امر در مورد شورا نیز صادق است . به یکباره با آدم هایی روبه رو هستیم که یک شبه و ابتدا به ساکن تصمیم گرفته اند کارشناس و متخصص شورا شوند .

با این تصمیم آن چنان ادعاهایی مطرح می کنند که آدمی در حیرتی عمیق فرو می رود . فقدان سنت نقد، به ما اجازه می دهد که در باب همه چیز اظهارنظر کنیم و کسی هم یقه ما را نگیرد . چنین فرآیند ناسالمی باعث شده است که با انواع اظهارنظرهای عجیب و غریب در مورد شورا روبه رو باشیم . نتیجه، سردرگمی مردم است که محصول درهم ریخته و بدون سر و ته این کارشناسان یک شبه را باید بخوانند .

برای ارزیابی دقیق و علمی شوراهای شهر و روستا، این نهاد ارزشمند اما رها شده، نمی توان به کلیات بسنده کرد . زیرا اگرچه می توان مباحث نظری و کلی در مورد شورا بیان کرد، اما در عمل با موجودی سر و کار داریم که در شهرها و روستاهای مختلف پا گرفته است . ازاین رو هرکدام، بر کنار از وجوه مشترک داستانی ویژه دارند و نیازمند موردپژوهی مستقلی هستند . باید توجه کرد که جامعه ایران، جامعه ای چند قومی – چند فرهنگی است . این ویژگی سبب می شود که تعمیم خبر در کلی ترین سطح، ادرست باشد .

برای ارزیابی عملکرد شوراها باید به عوامل درونی و بیرونی اشاره کرد . در مجموعه عوامل بیرونی، نقاط اشتراک و مباحث قابل تعمیمی قرار دارد . اما قبل از تمامی این بحث ها، باید ببینیم که شورا چه نوع نهادی است؟ شورا از درون جامعه مدنی برمی خیزد و محصول حرکت سیاسی مردم در محلی ترین سطح است . اساسا شورا صرف نظر از انواع مختلف آن، منعکس کننده حق مهم مردم در سازماندهی و ایجاد سازمان هایی است که برای پاسداری از حقوق و منافع آنان شکل می گیرند . به همین دلیل شورا را یکی از پایه ای ترین اشکال سازماندهی اجتماعی مشارکتی نام داده اند .

لذا شورا ابزار قبضه قدرت یا گروه ذی نفع و ذی نفوذ نیست، اما خطر از آن جهت است که می تواند به این دو تبدیل شود . همچنین، شورا روشی برای تمرکززدایی و توزیع قدرت، محدودکردن قدرت و نظارت بر قدرت است . علاوه بر این، شورا بستر اجتماعی شدن سیاسی مردم و جزئی از فرآیند شهروندسازی است و محل بروز حقوق شهروندی نیز محسوب می شود . شورا نمود عقلانیت سیاسی، نهادی جهت تقویت همبستگی، گذار به خودگردانی، گذشتن از منافع فردی برای نفع جمعی، پاسداری از نفع شخصی از طریق عقلانیت و عمل قانونمند جمعی است .

به طور خلاصه شورا نهادی است که از جامعه مدنی برمی خیزد لیکن به بخشی از ساختار قدرت و حکومت تبدیل می شود . لذا نهادی بینابینی است . یک پای در جامعه مدنی دارد و یک پای در حکومت . به همین دلیل شورا جزئی از حکومت محلی است . اما مهم تر از اینها آنچه که در منابع حکومت محلی مورد تاکید قرار گرفته است، توانایی شورا به عنوان یکی از نهادهای انتخابی محل برای ترویج و اشاعه مشارکت است .

حال باید به فهرست کردن عوامل بیرونی پرداخت تا ارزیابی شورا ممکن گردد . در راس همه عوامل بیرونی، تاریخ طولانی استبداد در ایران ایستاده است . به نحوی گذرا آثار استبداد را برمی شماریم که البته در ۲۰ سال گذشته ضمن پی گیری بحث مشارکت و شهروندی، بارها و بارها به آنها اشاره کرده ام . در جامعه استبدادی فرد صاحب حقوق متولد نمی شود . ازاین رو «ما» ی قبیله ای و عشیره ای در تمامی عرصه ها، حضوری پررنگ دارد . هویت افراد نه بر اساس ویژگی های اکتسابی فردی و سایر ویژگی های شخص، بلکه از دریچه وابستگی های خونی و خاندانی تعریف می شود . لذا همبستگی اجتماعی در رابطه با «ما» ی قبیله ای تعریف می شود .

از جمله دیگر عوامل بیرونی، ساختار سیاسی جامعه است که گاه به دو پارگی میل می کند و یک بخش به پنبه کردن کارهای بخش دیگر می پردازد که تحلیل آن فرصتی مستقل می طلبد . عامل بیرونی دیگر عدم حضور و نظارت مردم است . اگر ث شکست شوراها مطرح شود، یکایک ما مسئول و مقصریم . ایرانی ها با شور و شوقی بی مانند، به عملی دست می زنند وقتی گام اول نتیجه داد، کنار می کشند و گاه به نقد آن هم از نوع غیرمستند آنچه که خود ساخته اند می پردازند . آنانی که انتخاب شده اند نیز گاه مردم را به حساب نمی آورند و هزاران واژه زیبا نثار مردم می کنند . و بعد از انتخاب شدن، در برج عاج خویش را بر روی مردم می بندند . از آن لحظه به بعد مردم مزاحم تلقی می شوند . البته عوامل بیرونی به اینها ختم نمی شود اما فعلا همین مقدار کفایت می کند .

اما عوامل درونی یعنی آنچه که مستقیما به شورا و ساز و کار آن و ساختارش مربوط می شود . اولین عامل قانون شوراهاست . در آسیب شناسی شورا، فهرست مفصلی از ماده واحده و تبصره یک آورده ام که از قانون شورای انقلاب تا روز انتخابات شورا سبب تضعیف شورا گشته است تا در نهایت موجودی دست و پا بسته و متناقض به دنیا آمده است . موجودی کاملا ابتر شورایی که حداکثر شورایی اجتماعی و نظارتی است، آن هم محدود به شهرداری و مشارکت گریزترین سازمان کشور می تواند تلقی شود . مسئله بعدی سازمان شوراست . اساسا وجود سلسله مراتب دشمن کارهای مشارکتی است . درست است که شوراها در کشورهای پیشرفته ساختاری بوروکراتیک دارد، اما این موضوع باید بررسی شود که در ایران بوروکراتیک شدن شورا چه مسائلی را به دنبال دارد؟ یا اساس