فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کارکردهای اجتماعی وحدت در اندیشه امام خمینی رحمه الله بر اساس رویکرد وحدت سیاسی :

طرح مسأله

امام خمینی(ره) بنیانگذار جمهوری اسلامی و از شخصت های برجسته وحدت گرایی جهان معاصر اسلام است که توجه ویژه ای به وحدت مسلمانان و اخراج استمعاگران از سرزمین های اسلامی داشت به طوری که تـاکید و اهتمام ایـشان برای تحقق وحدت بر هیچ کس پوشیده نیست. از آنجا که رویکرد وحدت در ادبیات جهان امروز اسلام به وحدت سیاسی و تقریبی تـقسیم شده است ضروری به نظر می رسد اندیشه های امام خمینی(ره) بـا تـوجه به اینکه ایشان نقش برجسته ای در متبلور کردن این موضوع در جهان معاصر دارد بازخوانی و رویکرد ایشان در این خصوص روشن شود. یـکی از راه های رسیدن به رویکرد کلی ایشان در خصوص وحدت تحلیل کارکردهای اجتماعی وحـدت است اگر چه ممکن است در هر دو رویکرد (وحدت سیاسی و وحدت تقریبی) کارکردهای یکسان باشد اما علاوه بر ایـنکه کـاکردهای ایـن دو رویکرد مساوی نیستند درجات این کارکردها در این دو رویکرد یکسان نمی باشد. بـه عـبارت دیگر ممکن است یک کارکرد در رویکرد تقریبی وحدت بسیار مهم و برجسته باشد در حالی که همان کـارکرد در رویـکرد سیاسی وحدت اگر چه محقق است اما از اهمیت چندانی برخوردار نباشد.

از این رو، ایـن پژوهش قـصد دارد با بازخوانی کارکردهای مهم وحدت در اندیشه امام خمینی(ره) با روش تحلیلی- توصیفی روشن کند کـه رویـکرد کـلی وحدت از منظر امام خمینی(ره) چه بوده است. در این میان با وجود اینکه در خصوص مقوله وحـدت در اندیشه امام خمینی(ره) پژوهش های مختلف و متنوعی در چرایی و تشریح آن انجام شده است اما استفاده از ایـن روش برای استخراج اندیشه ایشان امری تازه و بدیع است و هیچ پژوهشی تاکنون مقوله وحدت در انـدیشه امام خمینی(ره) را با این نگاه بررسی و تشریح نکرده است.

بر این اساس برای تـشریح ایـن مقوله نخست مفاهیم وحدت سیاسی و وحدت تقریبی تعریف می شود و سپس به مهمترین کارکردهای وحدت که مورد تـوجه امام خمینی(ره) بوده است و در کلام ایشان بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است اشاره و تـشریح می شود.

وحدت اسلامی

واژه «وَحدَت»، از ریشه «وَحَدَ» و به معنی انفراد، یگانه شدن، یکتایی، یگانگی و تنهایی، یـکی بـودن و اتـحاد است (دهخدا، واژه وحدت). منظور از وحدت اسلامی همکاری، هماهنگی و هم دلی پیـروان مذاهب اسلامی بر اساس مبادی و اهداف مشترک و در عرصه های مختلف به همراه اتخاذ موضع عملی واحد برای تـحقق اهداف و مصالح عالیه امت اسلامی و موضع گیری در برابر دشمنان اسلام و احترام و التزام قـلبی و عـملی هر یک از مسلمانان به مذهب خود است (آقـانوری، ۱۳۸۷: ۱۸ـ۱۷).

وحـدت تقریبی

تقریب در لغت به معنای نزدیک گـردانیدن و گـرد هم آمدن است که متضاد آن بعد و دوری است. (دهخدا، واژه تقریب) در اصطلاح، تـقریب در مفهوم عام تلاش علمای اسلامی بـرای نـزدیک کردن پیـروان مذاهب اسلامی با هدف شناخت یکدیگر به منظور دستیابی به اخوت دینی براساس اصول و مشترکات اسلامی؛ یعنی اعتقاد به خدا، وحـدانیت خـدا، نبوت پیامبر و اعتقاد به معاد است و در مفهوم خاص حرکتی است کـه علمای مذاهب اسلامی آن را پایه گذاری کـرده اند و هدف از آن نزدیک ساختن شیعیان و اهل سنت به یکدیگر و رفع اختلاف و گاه خنثی کردن دشمنی مسلمانان بـه منظور متحد کردن آنان است. بـنابراین تـقریب به معنای همکاری در تـرویج و حفظ مشترکات دینی فـراوان و عـدم توجه به اختلاف و معذور دانستن یکدیگر به اختلافات طبق اصل «للمصیب اجران و للمخطی اجر واحـد» و همچنین اصل برادری و دوستی به عـنوان مسلمان طبق آیـه «انـما المومنون اخوه» در زندگی اخلاقی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و نظامی و عدم توهین به پیشوایان و اصول مذهبی پیروان سایر مذاهب است (آصف محسنی، ۱۳۸۶: ۱۰۷).

وحـدت سیاسی

منظور از وحدت سیاسی نه چـیزی در مقابل وحـدت تـقریبی بـلکه وحدت بر اساس مصالح عمومی جامعه اسلامی و امت اسلامی یعنی مصلحت کلی مردم در درون جامعه اسلامی می باشد. وحدت در این بُعد رنـگ سیاسی بـه خود می گیرد. به همین جهت از این نـوع وحـدت بـه طـور عـمده تـحت عنوان وحدت سیاسی امت اسلامی یا جامعه اسلامی یاد می شود. خصوصیتی که این وحدت دارد و باعث شده است از وحدت تقریبی جدا شود این است که در این نوع وحـدت مباحث اعتقادی و ایدئولوژیکی در راستای تحقق وحدت مطرح نیست و اصل تحقق وحدت تامین مصالح عمومی جامعه اسلامی است.

کارکردهای اجتماعی وحدت از منظر امام خمینی(ره)

نمایش قدرت امت اسلامی در حج ابراهیمی

مراسم سالانه حج و گردهم آیی میلیون ها انسان مسلمان در حرمین شریفین و انجام مراسم عبادی سیاسی حج علاوه بر اینکه نقش بسیار مهمی در تحقق وحدت اسلامی دارد، شکوه و عظمتش نیز می تواند یکی از کارکردهای تحقق وحـدت میان مسلمانان باشد. این مراسم به معنای اجتماع معنوی و باشکوه امّت مسلمان از هر رنگ و نژاد و سرزمین و مذهب مختلف برای عرض بندگی به درگاه پروردگـار یکتـا با گفتار و کردار و ظاهر یکسان و عـمل بـه سنّت پیامبر واحد و طواف به گرد قبله مشترک و لبّیک گفتن به ندای توحید در صفوف یکپارچه، بستری بسیار مناسب برای تحقق وحدت و شکل گیری امت اسلامی می باشد. تحقق این تجمع پر بـرکت، نـیروی بسیاری را در اختیار جهان اسلام قرار می دهد تا درباره مسائل گوناگون جهان اسلام، اطلاع رسانی و روشنگری بهتری صورت گیرد. پیامبر اسلام(ص) و ائمه اطهار(ع)، از ابتدای تشریع حج در اسلام، همواره از حج به عنوان پایگـاهی بـرای انتقال معارف دین و اطلاع رسانی به مسلمانان بهره می بردند (احمدی، ۱۳۹۰: ۴۵ ـ۳۵).

بر اساس آنچه از اندیشه امام خمینی(ره) می توان برداشت کرد عدم آشنایی مسلمانان به همه ابعاد اسلام که باعث دوری و تفرقه و اختلاف بین آنـها شده است و بـاعث ایجاد مانع بزرگی در شکل گیری امت قدرتمند اسلامی شده است یکی از مهمترین مشکلات جامعه اسلامی است (امام خمینی، ۱۳۷۰: ۲/ ۲۷۷) ایشان در یکی از پیام های خود به کنگره عظیم حج، با تـأکید بـر اینـ نکته فرمودند: «عید سعید و مبارک، در حقیقت آن روزی است که با بیداری مسلمین و تعهد علمای اسلام، تمام مسلمانان جهان از تـحت سلطه ستمکاران و جهان خواران بیرون آیند و این مقصد بزرگ، زمانی میسر است که ابعاد مختلفه احـکام اسلام را بتوانند به ملت های زیر ستم ارائه دهند و ملت ها را با اسلام آشنا کنند. .. و چه فرصتی بالاتر و والاتر از کـنگره عظیم حج که خداوند متعال برای مسلمانان فراهم آورده است» (امام خمینی، ۱۳۸۷: ۱۳۳).

ایشان در چـارچوب اندیشه اسلام ناب خـود کـه سیاست را یکی از ابعاد مهم اسلامی می دانست از مناسک حج نیز تفسیری سیاسی داشت و آن را با مفاهیمی همچون: مبارزه با شیاطین، بت ها و طاغوت های زمان همراه می کرد و همه این مفاهم را تحت تحقق امت واحده اسلامی که از شاهراه وحدت و همبستگی اسلامی عبور می کرد تبیین می کرد. (همان: ۱۵۴؛ ۱۲۲؛ ۱۸۴ و ۱۸۵؛ ۲۵۰).

آنچه در اندیشه ایشان در خصوص ابعاد حج مورد توجه است این است که ایشان با تمسک به اصل مصلحت اجتماعی مسلمین در خـصوص مساله حج همواره تاکید می کردند که در آن باید مسائل جهان اسلام مطرح شود (همان: ۲۶، ۱۳۶، ۱۳۷) تا هویت بین المللی مسلمانان (امت واحده) تقویت شود و بیداری اسلامی علاوه بر ابعاد سیاسی در جهات سازندگی عملی نـیز وارد شود (همان: ۱۱، ۲۶، ۵۶، ۷۴، ۱۱۱، ۱۷۰- ۱۶۷، ۲۵۵).

امام خمینی(ره)،حج را نمایش قدرت اسلام و مسلمین در برابر کفر و ابتکار اجتماعی سیاسی اسلام می دانست (امام خمینی، ۱۳۷۰: ۲۰ / ۳۴۳) ایشان همواره در پیام ها و سخنرانی های خود به ابعاد اجتماعی- سیاسی حج اشاره می کردند و حـج را یکی از ابزارهای مهم جهان اسلام برای تحقق وحدت و هم بستگی جهان اسلامی می دانستند. بر همین اساس ایشان همبستگی را یکی از فلسفه های مهم حج بر می شمردند و زائران خانه خدا را در پیام و سخنرانی های خـود بـه این امر فرا می خواندند (امام خمینی، ۱۳۷۴: ۴۵ـ۳۳).

بـر اساس آنـچه بیان شد و با توجه به ظرفیت حج می توان نتیجه گرفت که حج از دو جهت بتواند کارکرد قدرت امت اسلامی را نمایان سازد و امت اسلامی را بـه سمت آن سوق دهد اولین جهت تقویت هویت تـمدنی جهان اسلام است. در واقع شاید بتوان گفت همانطور که امام خمینی(ره) بارهای به مساله جهان اسلام در صدر اسلام اشاره می کردند و آنـ را الگوی بسیاری خوبی برای جهان اسلامی کنونی بر می شمردند تـبیین و تشریح هویت تمدنی اسلام در طول اعصار گذشته مخصوصا صدر اسلام و حتی در برخی دیگر از مقاطع تاریخ اسلام می تواند زمینه ساز همبستگی عاطفی و عقلانی مسلمانان که نتیجه آن تحقق امت واحد و قدرت امت اسلامی است باشد.

جهت دیگری که می تواند این کارکرد حج را متبلور کند جهتی است که نقش بسیار بـرجسته ای در ایـجاد تـفرقه و اختلاف میان مسلمانان دارد و آن جهت چیزی نیست جز ملیت گرایی. به عبارت دیـگر رنـگ بـاختن ملیت گرایی در حج که نمود بسیار آشکاری در حج دارد چرا که همه مردم در هر سطح و طـبقه و ملیتی باید در یک نوع عمل خاص در یک زمان خاص انجام دهند، می تواند جهان اسلام را بـه تـحقق امت اسلامی نزدیک کند.

تبلور قدرت امت اسلامی در تقویت هویت تمدنی

هویت تـمدنی، معرفت و آگـاهی عمیق انسان به تمدنی است که منسوب به آن است. درک چنین هویتی، به فـرد، این امکان را می دهد که احساس کند در سرزمینی زندگی می کند که ریشه های فرهنگی آن ، تا اعـماق تـاریخ کـشیده شده است و این احساس، سبب تعلق ارتباط به آن تمدن و در نتیجه، شکل گیری «هویت تمدنی» می شود. احـساس تـعلق به یک تمدن، به معنای وابستگی به تمامی مظاهر آن تمدن و از جمله: مشاهیر، افـتخارها ، میراث ها و ارزش های آن است . نبود «هویت تمدنی»، زمینه ساز تأثیرپذیری منفعلانه از تمدن های موجود است (شرفی، ۱۳۸۱: ۸۲).

بر این اساس می توان گـفت تحقق امت واحده و قدرتمند اسلامی بدون در نظر گرفتن مقوله «هویت تمدنی» آنـچنان کـه امام خمینی(ره) با ادبیات خاص خود به آن توجه و تاکید داشتند امری بی معنا و مهمل است. در واقـع همانطور که بیان شد امام خمینی(ره) چون تحقق هویت تمدنی را شرط تداوم تـمدن می دانستند همواره به دنبال تحقق و توجه به تـمدن جهان اسلام در صدر اسلام بودند. به نظر می رسد ایـشان مقدمه و لازمه احیای یک تمدن و پیروزی آن بر تمدن رقیب، احیای هویت تمدنی قوی و قدرتمند گذشته می دانستند بـه عبارت دیگر ایشان هویت تـمدنی را هم شرط ایجاد تـمدن و هم شرط حفظ بقای آن می دانستند (امام خـمینی، ۱۳۷۰: ۳/ ۴۲۱. ۴/ ۱۸، ۱۲۴، ۱۵۱، ۴۴۷، ۴۲۶، ۳۱۵؛ ۵/ ۲۶۸، ۲۱۶، ۲۶۳، ۲۸۳، ۳۴۸ و…).

بـر این اساس تشریح مسائل تمدنی در صدر اسلام و تبیین ابعاد آن برای مبارزه بـا کـفر و الحاد و گسترش اسلام به تمام نـقاط این کره خاکی از آنـجا کـه در بسط سیره رسول مکرم اسلام، خـلفا و حتی خلافت برخی امامان معصوم(ع) قرار دارد می تواند تاثیر مهمی داشته باشد چرا کـه تـوجه به این مسائل در میان مسلمانان بـسیار مهم و پر اهمیت است. بـنابراین اگـر آنطور که مورد نـظر امام خمینی(ره) بود آن تمدن عظیم و پر افتخار صدر اسلام در قالب سیره رسول گرامی اسلام و اصحاب ایـشان بـرای جهان اسلام در قالب ظرفیتی که حـج در اخـتیار مسلمانان قـرار داده است تـشریح شود انگیزه مسلمانان بـرای تغییر وضع موجود و تبدیل این امت پاره پاره اسلامی به امت واحده جهان اسلامی و نزدیک شدن بـه تمدنی که در سنت و سیره رسول گـرامی اسلام وجود داشت بـیشتر خواهد شد و راه تـحقق امت واحده و قدرتمند جهان اسلام هموار تر خواهد شد.

در واقع آنچه در مساله حج بسیار مهم است و بـاید بـه آن تـوجه بیشتری شود جنبه های هویت تمدنی صدر اسلامی است کـه در خـود مناسک حـج وجود دارد. به بیان دیگر انجام مناسک حج در سرزمین وحی و مشاهده مشاعر مقدسه، زمینه ساز آشنایی حج گزار با ریشه های فرهنگی تمدن اسلامی است؛ او می تواند ریشه های تاریخی پیدایش تمدن خود را بـشناسد، به ویژگی های بارز و برجسته تمدن اسلامی آگاهی یابد، با شخصیت های تمدن ساز بیشتر آشنا شود و از جایگاه تمدن خود در بین تمدن های دیگر، شناخت دقیق تری پیدا کند. امام خمینی(ره) در تشریح این مقوله و توجه بـه جنبه های هویت ساز حج عنوان می کنند «از نکاتی که حجاج محترم باید به آن توجه کنند، اینکه مکه معظمه و مشاهد مشرفه، آینه حوادث بزرگ نهضت انبیا و اسلام و رسالت پیامبر اکرم است. جای جای این سرزمین، محل نزول و اجلال انبیای بزرگ و جبرئیل امین و یادآور رنج ها و مصیبت های چندین ساله ای است که پیامبر اکرم در راه اسلام و بشریت متحمل شده اند و حضور در این مشاهد مشرفه و اماکن مقدسه و در نظر گرفتن شرایط سخت و طـاقت فرسای بـعثت پیامبر، ما را به مسئولیت و حفظ دستاوردهای این نهضت و رسالت الهی بیشتر آشنا می کند (امام خمینی، ۱۳۸۷: ۲۲۷).

همانطور که بیان شد امام خمینی(ره) به هویت تمدنی اسلام در صـدر اسلام و دوره های اولیه آن تـوجه ویـژه داشتند به نحوی که در بسیاری از سخنان و پیام های ایشان توجه به صدر اسلام و حتی بیان مزیت ها و ظرفیت های صدر اسلام و لزوم الگو گرفتن از آن زمان مشاهده می شود. بر اساس آنچه در کتاب صحیفه امام خمینی(ره) مندرج است ایشان حدود ۳۶۵ مرتبه از صدر اسلام برای تشریح بیانات خود استفاده کرده اند یکی از این موارد پیامی است که ایشان در ۱۲ شهریور سال ۱۳۶۲ (۲۵ ذی القعده ۱۴۰۳) به مناسبت فرا رسیدن ایام حج خـطاب بـه همه مسلمانان ایران و جهان دادند. امام خمینی(ره) با اشاره به عید قربان از این عید به عنوان عید فداکاری و جهاد در راه خداوند برای انسان ها یاد می کنند وعنوان می کنند «امید است حجاج محترم بـیت اللَّه الحرام، از هر فرقه هستند و اهل هر مذهب می باشند، در مواقف و مشاعر محترمه، دست جمعی برای پیروزی اسلام بر کفـر جهانی دعا کنند؛ و برای بیداری مسلمانان و حکومتهای آنان فریاد کنند و دعای بلیغ نمایند» (امام خـمینی، ۱۳۷۰: ج ۱۸/ ـ۸۷).

امام خمینی(ره) با نگاه تیز بین و عمیق خود به همه ابعاد اسلام به مساله حـج نگاه ویژه ای داشتند به طوری که علاوه بر اینکه هر ساله در ایام حـج پیامی خطاب به همه مسلمانان جهان صادر می کردند در ایام مختلف سال در خصوص مساله حج و فلسفه آن سخن می گفتند، سخنانی که درون مایه همه آنها وحدت و همبستگی جهان اسلام بود. این مساله نشان می دهد که وحدت و اتحاد دنـیای اسلام در مقابل کفر برای ایشان بسیار مهم و ضروری بوده است. ایشان در پیامی که در سوم شهریور ماه سال ۱۳۶۳ (۲۸ ذی القعده ۱۴۰۴) منتشر کردند با توجه به مساله وحدت، لزوم اتحاد و همبستگیی که در صدر اسلام وجود داشت عنوان کردند «بیت اللَّه الحرام، اولین بیتی است که برای «ناس» بنا شده. این بیت همگانی است. .. و برای قیام ناس و نهضت همگانی، و برای منافع مردمی بنا شده است و چه نفعی بالاتر و والاتـر از آنـکه دست جباران جهان و ستمگران عالم از سلطه بر کشورهای مظلوم کوتاه شود، و مخازن عظیم کشورها برای مردم خود آن کشورها باشد. .. پس این بیت باید برای همین مقصد بزرگ در آن اجتماع نمود، و منافع نـاس را در همین مواقف شریف تأمین نمود، و رمی شیاطین بزرگ و کوچک را در همین مواقف انجام داد (همان، ۱۹/ ۲ـ۲).

تبلور قدرت امت اسلامی در نفی ناسیونالیسم

از آنجا که گستردگی اسلام بسیار است و در صدر اسلام، اسلام بـا تـلاش ها و مجاهدات مسلمانان به غرب اروپا و شرق آسیا و قـاره آفـریقا رسید. مناطقی که هر کدام بوم و ملیت خاص خود را دارند. از آنجا که این قومیت و ملیت در صدر اسلام چندان نشانه و ظاهری نـداشت و همه تـحت لوای توحید و اسلام گرد هم می آمدند اتحاد و همبستگی میان مسلمانان بیشتر بود. اتحاد و همبستگیی که تاثیر بسیار مهمی در قدرت و سیطره جهان اسلام بر دنیای آن روز داشت. از زمانی که بـحث ملیت و قـومیت در میان اسلام عموما توسط غربیان و کشورهایی که قصد استعمار کـشورهای مسلمان را داشتند، مطرح شده است شعله نفاق و اختلاف در میان مسلمانان شعله ور تر شده است. مسائل قومی و ملیتی، از جمله مسائلی هستند که در هر گروه، ملت یا امتی باعث ایجاد اختلاف و ضعف می شوند اخـتلافی که تاثیر مستقیمی در ضعف و عقب ماندگی کشورهای اسلامی داشته است.

بنابراین پراکندگی جغرافیایی و فرهنگی جهان اسلام می تواند بـه عنوان مانعی در مسیر هویت یابی مشترک و همبستگی جهان اسلام باشد. گذشته از این ارتـباط بـین اصـول و فرهنگ اسلامی و ملی در بین کشورهای اسلامی همواره یکی از مباحث جامعه شناسی کلان جهان اسلام بـوده است کـه در فضای سیاسی و اجتماعی کشورهای اسلامی بسیار مؤثر بوده است. در واقع زمانی که ملی گرایی بـه عـنوان ایدئولوژی در یک ملت قرار می گیرد مانعی اساسی در اتحاد مسلمین به وجود می آید مانند آنـچه ما در خـصوص عربیت و عجمیت در جنگ ایران و عراق مشاهده کردیم که یک کشور مسلمان به بهانه های واهی قـومیتی به کشور مسلمان دیگری حمله کرد و با سکوت و یا حتی در برخی موارد بـا حـمایت آنـها مواجه شد. در حالی که اگر اسلام مبنای حرکت های سیاسی و اجتماعی قرار گیرد، تحقق امت اسلامی در مسیر تکامل قرار می گیرد و قدرت های استعماری را به شدت به چالش می کشد؛ زیرا «ناسیونالیسم فـقط یک پیونـد تـاریخی و زبانی است نه یک فلسفه دارای اصول و نه یک منظومه اعتقادی» (صدر، ۱۴۰۸ ق: ۱۰ / ۱۳ و ۱۴) بنابراین نمی تواند منبع فکری و اندیشه ای نـهضت بـاشد. پس تـحقق امت متحد و قدرتمند اسلامی باید مبتنی بر اصول فرهنگ و تمدن اسلامی بـنا شود.

با وجود اینکه در خاورمیانه و کشورهای اسلامی تا قبل از ورود استعمارگران به این منطقه عموما چیزی جز اسلام و مسلمانی نبود و عمدتا مذهب ها مرزهای جغرافیایی را تشکیل می دادند اما بعد از جنگ جهانی اول، بـا تـوطئه انگلیس، امپراتوری عثمانی تجزیه شد و ناسیونالیسم های تـرک، فـارس و عـرب در جهان اسلام پدیدار گشت (میکل، ۱۳۸۱: ۲/ ۵۸۶ـ۵۴۷). پس از برچیده شدن امپراتوری عـثمانی، با حذف نظام خلافت در سال ۱۹۲۴، راهی اساسی در حذف دین از صحنه عمومی جامعه اسلامی بـاز و این ایده تقویت شد که هویت های ملی نـهفته در دولت های ملی تـنها شکل معتبر اجتماع سیاسی است (سعید، ۱۳۹۰: ۱۰۱ـ۷۱). در ایـن میان هرچند ناسیونالیسم در ابتدا در پاسخ به احساس سرخوردگی و ضعف فرهنگی در برابر غرب بـود و بـر فرهنگ بومی تأکید داشت ولی عملاً بـه رواج تشریفات غربی منجر شد (گـروهی از نویسندگان، ۱۳۶۲: ۳۰۸).

در این میان دین اسلام کـه این چنین اتفاقاتی را پیش بینی می کرد از همان آغاز بر نفی قومیت و ملیت تـاکید کـرد و برنامه اجرایی بسیار مهمی بـرای تـامین ایـن مهم قرار داد و آن را بـرای همه مسلمین به عنوان فـریضه قـرار داد. آن برنامه چیزی جز حج نیست. از آنجا که امام خمینی یک فقیه متعهد به اسلام بـود و همواره به دنبال اجرای اسلام نـاب محمدی بود اسلامی کـه بـر اساس آموزه های قرآن و سنت پیامبر گرامی اسلام(ص) و ائمه اطهار باشد طبیعی است که در حوزه نژاد پرستی و مسائلی از این گـونه کـه انسان ها را بر اساس نژاد، رنگ، مکان جغرافیایی یـا. .. طـبقه بـندی می کند همانگونه کـه اسلام طرح کرده است مخالف باشد. قبل از اینکه این مساله بخواهد در حوزه اندیشه سیاسی و مسائل وحدت در جهان اسلام مطرح شود اساس این مساله اعتقادی است و در انـدیشه اسلامی بـه طـور کـلی هیچ کدام از این امور نشانه برتری افراد بر دیگران نیستند (بر اساس (حجرات (۴۹): ) یا أَیُّهَا اَلنّاسُ إِنّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثى وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اَللّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اَللّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ؛ ای مردم، ما شما را از مرد و زنی آفریدیم، و شما را ملّتْ ملّت و قبیلهْ قبیله گردانیدیم تا با یکدیگر شناسایی متقابل حاصل کنید. در حقیقت ارجمندترین شما نزد خدا پرهیزگارترین شماست. بـی تردید، خداوند دانای آگاه است). امام خمینی با استناد به قرآن و سنت رسول اکرم(ص) طرح عرب و عجم و مسائلی از این دست را مخالف اسلام می دانست و معتقد بود تنها میزان در اسلام تقواست (امام خـمینی، ۱۳۷۰: ۱/ ۳۷۸).

امام طرح مباحث قومیتی و نژاد پرستی در ممالک اسلامی را اندیشه شومی عنوان می کرد که به اسلام و وحدت مسلمانان چنگ انداخته است و جامعه اسلامی را بـه خـطر انحطاط کشانده است. ایشان طـرح ایـن گونه مباحث را نقشه شوم استکبار برای تکه تکه کردن ممالک اسلامی می دانست و همواره عنوان می کرد که اسلام با این گونه سخنان مخالف است و مسلمان هر جا که باشند و هر گـونه که باشد مسلمان اند و هیچ فرقی بین یک مسلمان عرب و مسلمان فارس و یا مسلمان ترک یا لر و. … نیست (همان،ـ۳۷۷).

همانطور که عنوان شد فریضه حج را به واقع باید از منظر نفی نژاد پرستی و مسائل قومیتی مورد نظر قرار داد. اینکه در این عمل پر ارزش و مهم اسلامی همه مسلمانان هر آنگونه که هستند، فقیر یا غنی، عرب یا عجم، ترک یا فارس و. .. باید در کنار هم اعمال متعددی را انـجام دهند طرحی نـوین برای زودن این گونه مسائل تفرقه انگیز است. مساله ای که امام خمینی نیز به آن توجه داشته است و در بـرخی از پیام ها و سخنان خود آن را به دیگر مسلمانان مخصوصا دولتمردان کشورهای اسلامی گـوشزد می کرده است.

توجه امام خمینی به مساله نژاد پرستی و قومیت که دقیقا اتحاد و وحدت مسلمین را نشانه گرفته بـود و بـه هیچ وجه یک مساله ای که در لوای تقریب بخواهد حل شود نبود بعد از تحقق انـقلاب اسلامی و شکل گیری جمهوری اسلامی ایران ادامه داشت چرا که اندیشه امام خمینی نه اصلاح ایران بـلکه کل جامعه مسلمین و ایجاد وحدت میان آنها بود.

استقلال جهان اسلام

به دلیـل استفاده فراوان امام خمینی(ره) و تـوجه بسیاری زیاد ایشان به این مفهوم، این مفهوم یکی از اساسی ترین مفاهیم اندیشه سیاسی امام در سطح جهان اسلام و مخصوصا کشور ایران بود. استعماری که دقیقا در مقابل استقلال قرار دارد و مساله ای است که در جهان امروز استقلال سیاسی کشورها را تحت الشعاع خود قرار می دهد و بیشتر منافع اقتصادی کشورهای مستعمره را در خدمت کشورهای استعمارگر قرار می دهد و باعث عقب افتادگی، فقر و انحطاط در کشورهای مستعمره می شود.

از نظر واژه شناسی استقلال کـلمه ای است عربی و مصدر باب استفعال از ماده «ق ل ل» است و با واژه هایی چون قلیل، قلت و تقلیل مرتبط است و در معنی، کم کردن و به حداقل رساندن می باشد که در بعد سیاسی آن به معنای این است که ملت استقلال طلب می خواهد وابستگی ها را تحلیل بدهد و اتکای به دیگران را به حداقل برساند (ابن منظور، ۱۹۸۷: ۱۱/ ۲۸۹ـ ۲۸۷). این در حالی است که معنای این کلمه در علوم سیاسی نیز نزدیک به معنای لغوی این کلمه است بـر این اساس معنای استقلال در علوم سیاسی نیز داشتن قدرت تصمیم گیری و سیاست گذاری همراه با اعمال این تصمیم ها و سیاست ها در حیطه حاکمیت یک کشور است (فارسی، ۱۳۷۴: ۵۴) یا جدا بودن حاکمیت یک کشور از هر نـوع سلطه خارجی (آقابخشی، افشاری راد، ۱۳۸۳: ۱۵۴) و آزادی اراده ملّی بـرای اداره آمور داخـلی و خارجی خود که از خلال سازمان سیاسی دولت پدیدار می شود (علی بابایی، آقایی، ۱۳۶۵: ۲/ ۴۵، ۶۱).

اهمیت این مساله در اسلامی که نگاه اجتماعی و سیاسی عمیقی دارد باعث شده است کـه ایـن مفهوم با دو مفهوم «دارالاسلام» و «دارالکفر» تبیین و تشریح شود چـرا کـه چون اسلام فرا منطقه ای و قومیتی است و حیطه گسترش اسلام فراتر از مرزبندی های جدید جغرافیایی است، مرزبندهای جدید بر اساس قـوم و ملیت ملاک مناسبی برای جدایی نمی داند و ملاک دارالاسلام و دارالکفر را، اجرا و عدم اجرای قوانین الهی عنوان می کند. بر این اساس دارالاسلام به سرزمینی گفته می شود که شریعت اسلامی در آن پیاده می شود و حاکم مسلمانی بـر آن حـکمرانی می کند و همه افراد جامعه در برابر حکومت اسلامی تسلیم هستند. و دارالکفر بـه سرزمین هایی گفته می شود که احکام اسلامی در آن جاری نیست و مسلمانان در آنجا حاکمیت و سلطه ندارند. براساس این مرزبندی است که قـرآن مسلمانان را از خـطر وابستگی برحذر داشته و دستیابی به استقلال را در آیات زیادی بیان می کند (زحیلی، ۱۹۳۲: ۱۸۲ـ۱۸۰).

عزت مسلمانان یکی از مسائلی است کـه اسلام به آن تاکید دارد چرا که اسلام با منسوخ کردن ادیان و کتاب های الهی قبلی تـنها راه نـجات انـسان و اتصال به خداوند را در پیروی از اسلام عنوان می کند. از همین رو چون خداوند عزیز است و همه عـزت و بـرتری ویژه خداوند است إِنَّ اَلْعِزَّهَ لِلّهِ جَمِیعاً هُوَ اَلسَّمِیعُ اَلْعَلِیمُ؛ عزّت به تـمامی از آنِ خـداست و مشرکان و معبودانشان هیچ نصیبی از عزّت ندارند، و اوست که سخنان آنان را می شنود و به حال تـو و آنـان آگاه است و هرگاه بخواهد آنان را به سزای کردارشان می رساند (یونس (۱۰): ۶۵). پس هر کسی کـه در روی زمین از او و دستوراتش پیروی می کند نیز مانند او باید عزیز باشد.

بنابراین در خصوص مساله عزت مسلمین باید گفت کـه چـون همه عزت و سربلندی برای خداوندی است که قاهر بر همه چیز و قـدرتمند از همه است لذا هر کسی که به خداوند به هر نحوی منتسب می شود باید عزیز باشد و به عـبارت دیـگر عـزت داشته باشد و چون مسلمانان از همه انسان ها به واسطه پیروی از آخرین دین خـداوند نـزدیک ترند باید از همه عزیز تر و قدرتمندتر باشد و به نحوی نباشند که غیر مسلمانان و آنانی که به قـدرت قـاهره خداوند اعتقاد ندارد بر آنها حکمرانی کنند و برتر و عزیز تر از مسلمانان بـاشند.

مفهوم دیگری که در قرآن در خصوص مساله استقلال مطرح شده است و یک قاعده فقهی در فقه را شکل داده است مفهوم نـفی سبیل کافران بر مسلمانان و مفاهیم وابسته به آن است. قرآن کریم در واقع به انـحاء مختلف به مساله عدم تسلط بـیگانه بـر مسلمانان پرداخـته است و در آیـه ۱۴۱ سوره نساء به طور مستقیم بـه ایـن مساله پرداخته است و در جایی دیگر مانند آیات ۵۲ـ۵۲ سوره مائده به مساله نـپذیرفتن سلطه و سرپرستی کافران و همچنین در آیات ۱۴۹ و ۱۵۰ سوره آل عـمران به مساله پیروی نکردن از اهل کتـاب و مشرکان اشاره کرده است.

بـر اساس (نساء (): ) وَ لَنْ یَجْعَلَ اَللّهُ لِلْکافِرِینَ عَلَى اَلْمُؤْمِنِینَ سَبِیلاً؛ هرگز خداوند برای کافران راه تـسلط بـر اهل ایمان را باز نگذاشته است. خـداوند کمترین سلطه ای را برای کافـران بـر مؤمنان تشریع نکرده و هرگونه پیمان فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و. .. را که موجب سلطه کافران و وابستگی مسلمانان گردد حرام و باطل شمرده است (شکوری، ۱۳۶۱: ۳۲۹ـ۳۲۵). عـلامه طباطبایی در تفسیر این آیه عنوان می کند «معنای این آیـه ایـن است که حکم از امروز بـه نفع مؤمنین و علیه کافران است و