فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ)

با فایل فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) یک ارائه‌ی بی‌نقص بسازید!

پاورپوینتی زیبا و کاربردی:

فایل فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) شامل 120 اسلاید کاملاً حرفه‌ای و چشم‌نواز است که برای ارائه‌ی مستقیم یا چاپ آماده شده‌اند.

آنچه فایل فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) را متمایز می‌کند:

• طراحی مدرن و هدفمند: فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) با ترکیب رنگ‌ها و چیدمان هوشمندانه، به انتقال بهتر مفاهیم کمک می‌کند.
• کاربری راحت و سریع:فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، فقط فایل را باز کنید و ارائه دهید.
• کیفیت بالا برای نمایش: همه‌ی اسلایدها با رزولوشن مناسب و ساختاری منظم آماده ارائه هستند.

ساخته‌شده با دقت و استانداردهای بالا:

فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) با رعایت جزئیات طراحی شده تا در هر محیطی بدون مشکل نمایش داده شود. هیچ‌گونه بهم‌ریختگی یا ایرادی در اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) وجود ندارد.

تذکر:

در صورت مشاهده‌ی تفاوت در کیفیت، احتمال استفاده از نسخه‌های غیراصلی وجود دارد. نسخه معتبر فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) با دقت توسط تیم طراحی آماده شده است.

همین حالا دانلود کن و با فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) مخاطب‌هات رو تحت تاثیر قرار بده!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل کتاب المغازی لابان بن عثمان / (باحث فی التاریخ) :

ابان، لقبه و موطنه

اغلب المصادر تذکره باسم ابان بن عثمان الاحمر البجلی، ماعدا یاقوت الحموی الذی یسمیه ابان بن عثمان بن یحیی بن زکریا اللؤلؤی، و فی الوقت نفسه یشیر الی ان المصدر الذی استقی منه هو کتاب «الفهرست » للشیخ الطوسی، حیث لا یوجد سوی الاسم الاول . یذکر الشیخ الطوسی فی «الفهرست » شخصا باسم یحیی بن زکریا اللؤلؤی، ^(۱) غیر ان یاقوتا، لعله ما، و ربما سهوا، یاتی به الی جانب سیره حیاه ابان، لذلک یجب اهمال ما یخص اللؤلؤی من منازعات .

تقول المصادر الشیعیه عنه انه کان من موالی قبیله البجیله . اننا نعلم ان یکون المرء مولی لا یعنی انه اعجمی، سواء بین العرب قبل الاسلام و احتمالا بعده، و قد کان عقد الولاء موجودا، و من ذلک ولاء زیدبن حارثه لرسول الله (ص) و ولاء عمار بن یاسر لبنی مخزوم . و مع ذلک فان احتمال ان یکون ابان اعجمیا قوی جدا .

قبیله البجیله قحطانیه، و هی، مثل کثیر من القبائل الحجازیه او الیمنیه، هاجرت الی العراق فی اوائل الفتوحات، و حضرت القادسیه . فی هذه الحرب التحق بعض الفرس اختیارا بالعرب و والوهم . و کثیرون آخرون من الفرس وقعوا فی الاسر، ثم بعد اطلاق سراحهم اصبحوا علی مر الزمن یعرفون بموالی القبائل العربیه . و قد حاربت قبیله البجیله فی حرب صفین الی جانب امیرالمؤمنین (ع)، و دافعت عن المختار ضد مناوئیه . ^(۲)

و علیه فلابد من وجود آثار من التشیع فی هذه القبیله .

«الاحمر» کان لقبا شائعا، و یذکر السمعانی عددا ممن اشتهروا بهذا اللقب، فیقول: «الاحمر» صفه الرجل الذی فیه حمره و هی من الالوان . ^(۳)

و یستشهد ابن منظور بشواهد کثیره لاثبات ان هذه الصفه کنایه عن بیاض الوجه، لا احمراره . و علی هذا هل یمکن ان یکون «الاحمر» ذا علاقه بلقب «الحمراء» الذی کان الایرانیون الساکنون فی العراق یلقبون به؟ اذا کان ذلک فلا شک فی ان ابان عجمی ایرانی، و انه استطاع، مثل کثیر من المحدثین الشیعه و السنه ان ینال خلال جیل اوجیلین او ثلاثه مرکزا علمیا ممتازا .

محمدبن سلام، تلمیذه، اوردله لقب «الاعرج » ایضا، فهو یذکره فی عدد من المناسبات باسم «ابان الاعرج » . ^(۴)

اذا اخذنا بنظر الاعتبار ما یقتبسه منه فی طبقات الشعراء، فلابد ان یکون ابان الذی نحن بصدده، و لعل «الاعرج » تصحیف «الاحمر» . ^(۵)

لابد من القول ان هناک شخصا آخر باسم ابان بن عثمان بن عفان، ابن الخلیفه الثالث، قد تسنم منصب حاکم المدینه لسنوات، و یقال انه کانت له ید فی اخبار السیره النبویه . ان هذا التشابه الاسمی جعل بعضهم یحسبه هو ابان الامامی المذهب، من ذلک فؤاد سزگین الذی کتب عن کتاب السیره النبویه فی العصر الا ول فذکر بینهم ابان بن عثمان بن عفان، و قال ان الیعقوبی قد اقتبس فی تاریخه اقوالا منه، ^(۶) بینما الذی ورد ذکره فی تاریخ الیعقوبی هو ابان بن عثمان الاحمر، و الدلیل علی ذلک هو ان الیعقوبی یقول ان ابان من رواه اخبار الامام جعفرالصادق (ع)، فلاشک اذن فی ان سنوات عمر ابن الخلیفه الثالث و هو قد شارک فی حرب الجمل مع عائشه لم تبلغ الحد الذی بجعله من رواه اخبار الامام الصادق (ع .) ثم ان نظره الی مصادر احادیث الشیعه و معرفه بسیطه با حادیث ابان تکشفان عن هذا الحظا الکبیر .

ولا شک فی ان موطنه کان الکوفه، حیث کانت تسکن قبیله البجیله . و النجاشی، بعد ان یذکر انه «کوفی » . یقول: «کان یسکنها تاره و یسکن البصره تاره » . و لهذا کان اشخاص من امثال ابی عبیده معمر بن المثنی، و محمدبن سلام الجمحی فی البصره من تلامذته . ^(۷)

و یجدر التنویه بقول الکشی: «وکان ابان من اهل البصره » . ^(۸)

و هناک نکته اخری عن محل سکناه فی الکوفه هی قول الکشی «کان من الناووسیه » فیمکن ان تقرا «من القادسیه » التی لا تبعد سوی بضعه فراسخ عن الکوفه، فلیس من الخطا القول عن القادسی انه کوفی .

مکانه ابان العلمیه

کان ابان من بین اصحاب الاجماع، ای «اجمعت العصابه علی تصحیح مایصح عنهم » و هذا افضل دلیل علی علو مرتبه ابان العلمیه و وثاقته .

انه من رواه کثیر من روایات مختلف ابواب الفقه المذکوره فی الکتب الاربعه و غیرها من کتب الفقه، و قد اوردها العلامه التستری فی قاموس الرجال . و قد قام باحث آخر ^(۹) باعداد الروایات المنقوله عن ابان بن عثمان فی فروع الکافی . جماعه من المشایخ والرواه قد اعتبروا ابان علامه عالما بالرجال . وقد اعد العلامه الفقیه المعاصر، آیه الله الشبیری، مسردا لم ینشر بعد، عن مشایخ ابان والروایات التی رووها عنه، مع ذکر مظانها، و قد استعنا به هنا .

کان ابان من اصحاب الامام الصادق (ع) و قد نقل عنه کثیرا من الاحادیث من دون واسطه، کما انه قد تتلمذ علی عدد من کبار اصحاب الامامین الباقر و الصادق، وروی احادیث کثیره عن الامامین عن طریق اساتذته . و لعل هذا دلیل علی انه کان من شبان اصحاب الامام الصادق (ع .) بالقاء نظره علی مشایخ ابان و تلامذته ندرک مقامه العلمی الرفیع بین اصحاب الامام الصادق (ع .) من بین مشایخه زراره بن اعین، و ابان بن تغلب، و اسحاق بن عمار، و معاویه بن عمار، و ابو بصیر، و عیسی بن عبدالله، و منصوربن حازم، و عبدالله بن ابی یعفور، و بشیر النبال، و زید الشحام، و فضیل بن یسار، و صفوان الجمال، و محمدبن مسلم .

من افضل تلامذته ابن ابی عمیر و یعتبر ابان من اهم مشایخه . و من اهم الذین رووا عنه: محمدبن زیاد البیاع، و محمد بن زیاد الازدی، و حماد بن عیسی، و حسن بن علی بن فضال، و احمد بن محمد بن ابی نصیر البزنطی، و علی بن مهزیار، و محمد بن ولید الصیرفی، و عبدالله بن حماد الانصاری، و حسن بن علی الوشاء، و محمد بن خالد البرقی، و حسن بن محبوب، و یونس بن عبدالرحمان، و ابراهیم بن ابی البلاد، و فضاله بن ایوب الازدی، و محمد بن سنان، و علی بن الحکم .

و بالاضافه الی العدید من التلامیذ الذین رباهم، له کتابان: احدهما هو کتاب السیره هذا الذی سوف نواصل الکلام علیه . و کتابه الآخر هو «الاصل » الذی یشیر الیه الشیخ علی وجه الاجمال، و هو، بالطبع، یضم الکثیر من الاحادیث الفقهیه و العقائدیه التی انتقلت عن طریق تلامذته الی مصادر الحدیث .

ابان و الاتجاه الناووسی

النوبختی و سعدبن عبدالله الاشعری، فی معرض ذکر الفرق التی ظهرت بعد ارتحال الامام الصادق (ع)، یشیران الی فرقه لم تؤمن بموت الامام، و اعنقدوا انه المهدی . و قداطلق علیها اسم الفرقه الناووسیه: «سمیت بذلک لرئیس لهم من اهل البصره یقال له فلان بن فلان الناووس ^(۱۰) » لیس هناک شرح واضح فی المصادر عن هذا الشخص . قال بعضهم ان اسمه هو عبدالله، و سماه آخرون باسم عجلان . تفصیل هذا البحث فی تعلیقات کتاب «مقالات » . ^(۱۱)

المصادر الموجوده قلما تشیرالی الرواه الذین یحملون هذا الاعتقاد . ^(۱۲)

یحتمل ان کلاما فی هذا قد کان فی البدایه ثم سرعان ما زال و امحی . من المعلوم ان الشیعه فی تلک المرحله قد قسموا عموما الی فرقتین کبیرتین هما الامامیه و الاسماعیلیه .

جاء فی رجال الکشی عن انتماء ابان بن عثمان الی الناووسیه کما یلی: «محمدبن مسعود [العیاشی ] قال: حدثنی علی بن الحسن [بن علی الفضال] قال: کان ابان من اهل البصره و کان مولی بجیله و کان یسکن الکوفه و کان من الناووسیه » .

کتب الرجال الاخری – باستثناء الشیخ و النجاشی اللذین لم یذکرا شیئا ابدا عن هذا الامر تشیر کلها الی هذه الروایه فیما یتعلق بانتماء ابان الی الناووسیه . العلامه ایضا یذکر مارواه الکشی، و یبدا بالقول: «کان ابان من الناووسیه » . و بالاستناد الی قول الکشی بان ابان کان من اصحاب الاجماع، و بعد مقارنه ذلک بهذا الاتهام یقول: «فالاقرب عندی قبول روایته و ان کان فاسد المذهب ^(۱۳) » . من العجیب ان العلامه فی «المنتهی » یقول ان ابان من الواقفه، ثم یعتبر «فطحیا» فی موضع آخر، و الظاهرانه اعتمد علی ما فی ذاکرته – حسب تخمین العلامه التستری – عن فساد مذهب ابان عند کتابه الموضوع، ولکنه بدلا من الناووسیه اعتبره واقفیا او فطحیا . ^(۱۴)

فی معرض بیان انه من اصحاب الاجماع، یقول ابن داود الحلی: «و قد ذکر اصحابنا انه کان ناووسیا، فهو بالضعفاء اجدر، ولکن ذکرته هنالثناء الکشی علیه » . ^(۱۵)

و علی الرغم من قوله «ذکر اصحابنا» ^(۱۶) ، ینبغی ان لانشک فی ان مصدر قوله انما هو ما قاله الکشی . و علیه فان مصدر هذا الاتهام هو مقوله الکشی عن ابن فضال الذی هو نفسه فطحی المذهب .

لعل اهم سبب للشک فی هذا الاتهام هو انه علی الرغم من قضاء ابان سهراته الکثیره بین المحدثین و الفقهاء الامامیه لم یشر احد من اصحاب مصادر الحدیث القدیمه، و خاصه النجاشی و الشیخ، الی هذا الاتهام، هذا مع ان ابان ظل حیا بعد ذلک لسنوات . ان عدم اشاره النجاشی و الشیخ الی هذا الاتهام یمکن ان یکون دلیلا علی عدم صحته .

النکته الاخری هی ان بعض نسخ الکشی تذکر «القادسیه » بدلا من «الناووسیه » . ^(۱۷)

فاذا اخذنا بنظر الاعتبار الغلط فی نسخ الکشی، ^(۱۸) و احتمال صحه النسخ البدیله، فان هذا الامر یبدو صحیحا . ان القرینه علی عدم صحه نسبه الناووسیه الیه هی ان الکشی نفسه یذکر ان ابان من بین اصحاب الاجماع .

و الدلیل الذی یمکن ان یدل علی صحه «القادسیه » هو ان النقل المذکور یعنی ببیان هویه ابان الشخصیه و محل سکناه: «کان ابان من اهل البصره و کان مولی بجیله و کان یسکن الکوفه و کان من القادسیه » فالظاهر ان القائل کان یرید ان یشیر الی محل سکناه فی الکوفه، و القادسیه لا تبعد عن الکوفه سوی خمسه عشر فرسخا، یمکن اعتبار سکنتها، من حیث المنطقه، من اهل الکوفه ^(۱۹) .

ان نسبه ابان الی الناووسیه ینکرها الباحثون، و قد اورد بعض ادلتهم صاحب کتاب «التنقیح » الذی اعترض علیه . ولکن لابد من القول انه علی الرغم من ان بعض هذه الادله لا تستطیع بمفردها ان تثبت عدم صحه هذه النسبه، ولکنها بمجموعها – کما قال العلامه التستری ایضا تحول دون القبول اطلاقا بهذه النسبه . و قد اید کل من العلامه و العارف بالرجال المعاصر آیه الله الشبیری الزنجانی فی توضیحاته عدم صحه التهمه الموجهه الیه .

ان القول بان ابان قد روی عن الامام الکاظم (ع) یمکن ان یکون دلیلا علی انکار اتهامه بالناووسیه . یقول العلامه التستری فی رفض هذه التهمه: «انالم نقف علی روایته عنه، ولا عده الشیخ و البرقی فی الرجال فی غیر اصحاب الصادق (ع .)» وفی قبال ذلک لابد من القول بان النجاشی قد صرح قائلا بان ابان قد: «روی عن ابی عبدالله و ابی الحسن (ع) ! . ^(۲۰)

یضاف الی ذلک ان فی «معانی الاخبار» روایتین ینقلهما ابان عن الامام الکاظم (ع .) ^(۲۱)

و الدلیل الآخر الذی یمکن ذکره علی عدم صحه اتهام ابان بالناووسیه هو الروایه التی ینقلها الکشی نفسه و ابان من بین رواتها: محمدبن الحسن قال: حدثنی ابوعلی، قال: حدثنا محمدبن الصباح، قال: حدثنا اسماعیل بن عامر عن ابان عن حبیب الخثعمی، عن ابن ابی یعفور، قال: کنت عندالصادق (ع) اذ دخل موسی (ع) فجلس، فقال ابوعبدالله: «یابن ابی یعفور، هذا خیر ولدی و اجلهم الی، غیر ان الله عزوجل یضل قوما من شیعتنا، فاعلم انهم قوم لاخلاق لهم فی الآخره ولا یکلمهم الله یوم القیامه، ولا یزکیهم ولهم عذاب الیم .» قلت: جعلت فداک، قد ازغت قلبی عن هؤلاء . قال: «یضل به قوما من شیعتنا بعد موته جزعا علیه، فیقولون: لم یمت، و ینکرون حق الائمه من بعده و یدعون الشیعه الی ضلالهم، وفی ذلک ابطال حقوقناو هدم دین الله . یاابن ابی یعفور، فالله و رسوله بری ء و نحن منهم براء .» ^(۲۲)

هذه الروایه تستنکر صراحه العقیده التی وردت فی المصادر باسم الناووسیه .

ابان یروی اخبار شعراء ایام العرب

بالاضافه الی الفقه و الکلام عند الشیعه کان ابان و اقفا علی اخبار شعراء العرب و ایامهم و انسابهم، و تخصصه فی سیره الرسول (ص) یعود الی توجهاته العلمیه تلک . یومئذ کانوا یطلقون علی امثال هؤلا اسم «الاخباریین » . و له فی هذا الباب تلامذه مبرزون و مشهورون .

یقول الشیخ الطوسی و النجاشی عن ابان انه عاش زمنا فی البصره و الکوفه، و لهذا فقد قال اشخاص مثل ابی عبیده معمربن المثنی و محمدبن سلام الجمحی انهما سمعامنه «اخبار الشعراء و النسب والایام » یقول العلامه التستری، رحمه الله علیه: «هذا و ابو عبدالله محمدبن سلام الذی قال فی الفهرست و النجاشی: «اخذ عن ابان هذا» لم اعرفه، و المعروف ابو عبید قاسم بن سلام، و یاتی فی محله محمدبن سلام، لکنه متاخر، فقال الحموی فی ذاک: مات سنه ۲۳۲ ه . فیشکل ان یاخذ عن هذا الذی من اصحاب الصادق (ع .)» لاریب ان الشخص الذی عناه الشیخ و النجاشی هو محمدبن سلام الجمحی المتوفی سنه ۲۳۲ او ۲۳۱ ه . و هو صاحب کتاب «طبقات فحول الشعراء» المعروف و الذی طبع مؤخرا و قد صححه تصحیحا جیدا جدا محمود محمد شاکر . محمدبن سلام ینقل عن ابان بن عثمان الاحمر فی اکثر من عشره مواضع اخبارا و اشعارا، و علی هذا لایمکن قبول قول العلامه التستری . و فیما یتعلق بالعمر، فعلی الرغم من هذه المنقولات فاننا مضطرون الی ایجاد نوع من التوازن بین عمری الاستاذ و تلمیذه الی الحد الذی یسمح لهما بحضور جلسات الدرس . و فی الوقت نفسه لم یکن ابان، طبعا، الصحابی الوحید للامام الصادق (ع)، بل، خلافا لتصور العلامه التستری الذی کتب یقول انه لم یر روایه من الامام الکاظم (ع) منقوله عنه . و لکن سبق القول ان هناک خبرین نقلهما ابان عن الامام الکاظم (ع) مذکورین فی کتاب «معانی اخبار» . و علی هذا یمکن ان یکون حیا فی سنه ۱۷۰ . او بضع سنوات بعد ذلک .

لابد من القول صراحه ان تتلمذ محمدبن سلام و ابی عبیده معمر بن المثنی علی ید ابان، علی الرغم من کونهما من الوجوه الادبیه البارزه فی القرنین الثانی و الثالث الهجری، لدلیل علی علو مقام ابان العلمی یومذاک . و علیه یلزم القول انه لم یکن محدثا للاخبار الفقهیه فحسب، بل کان ایضا عالما بارزا وادیبا ذا نفوذ و مؤرخا عارفا باخبار العرب و ایامهم .

نورد هنا اقتباسین مما نقله محمدبن سلام عن ابان بن عثمان: قال ابن سلام: اخبرنی ابان بن عثمان البجلی، قال: مرلبید بالکوفه فی بنی فهد، فاتبعوه سؤولا یساله: من اشعر الناس؟ فقال: الملک الضلیل ^(۲۳) . فاعادوه الیه، فقال: ثم من؟ فقال: الغلام القتیل ^(۲۴) . و قال غیر ابان، قال: ثم ابن العشرین – یعنی طرفه قال: ثم من؟ قال: الشیخ ابوعقیل – یعنی نفسه ^(۲۵) .

[قال ابن سلام اخبرنی] ابان بن عثمان البجلی، قال: مر [الاخطل] بالکوفه فی بنی رؤاس، و مؤذنهم ینادی بالصلاه، فقال بعض شبانهم: ابا مالک، الا تدخل فتصلی؟ فقال:

اصلی حیث تدرکنی صلاتی و لیس البر وسط بنی رؤاس ^(۲۶)

المواضع التی وردت فیها المقتبسات من ابان بن عثمان فی «طبقات فحول الشعراء» هی: ۱/۱۰۳ و ۲۵۳ و ۲۵۵ و ۲/۳۷۵ و ۳۸۲ و ۴۳۹ و ۴۷۱ و ۴۷۲ و ۴۸۲ و ۴۹۰ و ۴۹۲ و ۵۴۱ . و قدر وردت هذه المنقولات فی «الاغانی » و فی مصادر اخری سنذ کرها فی الهامش .

ابان و کتابه المغازی بالنظر الی مانقل عن ابان من اخبار السیره التی وصلت الینا یتبین ان کتابه هذا کان منذ البدایه فی متناول یدا المحدثین و الاخباریین (ای المؤرخین) الا انه، مثل سایر کتب الشیعه، کان محدود الاستفاده منه، و قلما ورد ذکره فی کتب المتقدمین، بحیث ان ابن الندیم، فی القسم الباقی منه، لم یذکر کتاب المغازی هذا و لم یشر الی مؤلفه بشی ء . و مع ذلک فان الشیخ الطوسی فی «الفهرست » الذی الفه بهدف التعریف بمصنفات الامامیه، یذکر کتابه هذا . و الظاهرانه لم یعرف لابان کتابا غیر هذا، ولکنه قال ان له کتابا آخر باسم «الاصل » فی العبارات التالیه:

«و ما عرف من مصنفاته الا کتابه الذی یجمع المبتدا و المبعث و المغازی و الوفاه و السقیفه و الرده .» کان هذا الکتاب یشتمل فی الاصل علی عدد من الفصول، یعد کل فصل منها کتابا، و لکنها جمیعا کتاب واحد، کما قال عنه الشیخ . یعدد الشیخ طرقه للوصول الی الکتاب، ثم یضیف: «و هناک نسخه اخری انقص منها رواه القمیون » ^(۲۷) . من المحتمل ان یکون هذا الکتاب تحت تصرف علی بن ابراهیم و نقل عنه فی تفسیره .

و لقد کان النجاشی عارفا بالکتاب ایضا، فهو یقول: «له کتاب حسن کبیر یجمع المبتدا و المغازی و الوفاه و الرده ^(۲۸) .» و یکرر یاقوت هذه العباره نفسها بشان الکتاب، من دون ان یذکر ان کان هو قد رآه ام لا ^(۲۹) .

لسوف نری – علی قدر مالدینا من اطلاع – ان الشخص الوحید الذی استعان بکتاب ابان وصرح بذلک، هو الشیخ الطبرسی . اما الآخرون الذین استفادوا من الکتاب فقد نقلوا الروایه عن طریق اساتذتهم واصله الی ابان، من دون اشاره الی الکتاب نفسه . لتوضیح ذلک لابد من مقدمه قصیره:

ابتداء لابد من الاشاره الی انه بالاضافه الی السماع من الاساتذه، کان الرجوع الی الکتب المدونه مالوفا منذ القرن الاول الهجری . مع ذلک کانت اهمیه السند فی نقل الحدیث و الاخبار، جعل الاستفاده من المدونات امرا لایکون الا باجازه صاحب الروایه او حتی السماع و القراءه . فی هذه الحاله عند ما کان تلمیذ یحصل علی الاحادیث عن طریق السماع او القراءه، ما کان احد یروی عنه هذه الاحادیث الا اذا کان یعرف استاذ الراوی و یطمئن الیه، اذ کان من الیسیر جدا ان یقوم بعضهم بوضع الاحادیث . و مع ذلک فلم یکن وضع الاحادیث قلیلا، و لکن لم یکونوا یومذاک یعرفون طریقا آخر افضل لمنع وقوع الوضع . اذا اثار احد شکوکهم راحوا یفتشون عمن یمکن ان یکون قد نقل الحدیث نفسه عن ذلک الشیخ، غیر الناقل المشکوک فیه . کان هذا هو الاسلوب الوحید لقبول الحدیث منه . لقد اوردنا هذا التوضیح لنعرف سبب عدم الرجوع الی الکتب فی القرون الاولی، و انما کان یکتفی بذکر اسم الاستاذ . و فیما یتعلق بکتاب ابان، فان الذین ذکروا اسمه فقط من المتحمل جدا ان کتابه کان فی متناول ایدیهم ایضا .

الیعقوبی و کتاب المغازی

علی کل حال، لقد استند کثیر من الرواه و المؤرخین علی کتاب ابان و ان لم یذکروا الکتاب بالاسم . من المؤرخین الاوائل الذین استندوا الی کتاب ابان هو احمدبن محمدبن واضح الیعقوبی، و هو من المؤرخین الذین لم یدونوا التاریخ بصوره حدیث مسند، بل هو یذکر آحاد النقول من دون ذکر سند . مع ذلک، ففی مطلع المجلد الثانی اورد فهرستا بالمصادر التی اعتمدها، و فیه اسم ابان مذکور هکذا: «. . . و کان ممن روینا عنه ما فی هذا الکتاب . . . ابان بن عثمان عن جعفربن محمد (ع .)» سبق القول ان فؤاد سزگین قد استند الی هذا الکلام فی قوله ان لابان بن عثمان بن عفان کتابا فی السیره اعتمده الیعقوبی فیما کتب ^(۳۰) . ان ابن الخلیفه الثالث کان قد توفی فیمابین سنه ۹۵ و۱۰۵ ه . لذلک فانه ما کان یمکن ان ینقل عن جعفر بن محمد الصادق (ع .) و قد ارتکب هذا الخطا عبد العزیز الدوری ایضا ^(۳۱) .

ینقل الیعقوبی فی تاریخه العدید من الروایات عن الامام الصادق (ع) ولکن لابد من القول انه فی الفهرست المذکور صرح بانه نقل من ابی البختری عن الامام الصادق (ع) بعض الروایات، و علیه فلیس کل مانقل فی کتابه عن الامام الصادق (ع) ماخوذا من ابان . اما ماینقله الیعقوبی عن الامام الصادق (ع) من طریق ابان او ابی البختری فهی:

۱ . حدیث عن مولد رسول الله (ص) فی الثانی عشر من شهر رمضان (ج ۲ص ۷ .) ۲ . حدیث عن ان الفاصله بین زواج عبدالله من آمنه و ولاده الرسول (ص) کانت عشره اشهر (ج ۲ص ۹ .) ۳ . روایه بشان جبریل و نزوله لاول مره علی رسول الله (ص) فی یوم الجمعه العشرین من شهر رمضان، و لذلک اتخذ المسلمون الجمعه عیدا (ج ۲ص ۲۲- ۲۳ .) ۴ . روایه عن ان معجزات کل نبی تتناسب مع شیوع حاله خاصه فی زمانه، و ان معجزه القرآن کانت بسبب شیوع السجع و الخطابه . . . فی زمان بعثه رسول الله (ص) (ج ۲ص ۳۵ .) ۵ . روایه عن نزول القرآن و انتظار رسول الله (ص) حتی نزول آیه القتال و البدء بالحرب (ج ۲ص ۴۴ .) ۶ . روایه عن القاء جبریل کلمه عند مواراه الرسول (ص) التراب بحیث کان الحاضرون یسمعون الصوت دون ان یروا احدا (ج ۲ص ۱۱۴) هنا لک فی تاریخ الیعقوبی روایات اخری تشبه مانقل عن ابان فی المصادر الاخری شبها تاما . من ذلک خبر عن خدیجه (ع) ینقله الشیخ المفید فی «الامالی » ص ۱۱۰ والیعقوبی اورده فی (ج ۱ص ۳۵) بدون ذکر السند .

کتب الشیعه فی الحدیث و کتاب السیره لابان

بالاضافه الی الروایات الفقهیه الکثیره، تضم کتب الحدیث فی القرنین الثالث و الرابع اخبارا کثیره حول سیره رسول الله (ص)، من اهمها کتاب «الکافی » للکلینی، و تفسیر القمی، و کتب الصدوق و بعض کتب الشیخ المفید . الکلینی، فی «الروضه » خاصه، یذکر عددا من روایات ابان فی سیره الرسول (ص .) و فی ظن قریب من الیقین یمکن القول ان ما جاء فی «الروضه » و فی تفسیر القمی ماخوذ من کتاب ابان . خاصه اذا لا حظنا ان الشیخ یشیر فی الفهرست الی نسخه من کتاب «رواه القمیون » ، کما ان الشیخ الصدوق ایضا ینقل احادیث کثیره فی کتابیه «علل الشرایع » و «الامالی » عن ابان، بعضها یخص تاریخ الانبیاء و بعضها یحض سیره الرسول (ص .) الامام ابوطالب یحیی بن الحسین بن هارون (۳۴۰- ۴۲۱) من ائمه الزیدیه فی دیار الدیلم و گیلان، ینقل فی کتاب امالیه تحت عنوان «تیسیر المطالب » اخبارا عن ابان فی مواضع عده، و اسنادها جمیعا متشابهه حتی تصل الی ابان: «اخبرنی ابی، قال: اخبرنا محمدبن الحسن بن الولید، قال: حدثنا محمدبن الحسن الصفار، عن محمدبن الحسین بن ابی الخطاب، قال: حدثنا جعفربن بشیر البجلی، عن ابان بن عثمان » . هذا الاشتراک فی الاسناد و النقل عن ابان قد یؤخذ علی انه نقل من کتاب ابان ^(۳۲) .

و الشیخ المفید الذی جاء اسمه کاول شخص فی اول اشاره للشیخ الطوسی الی ابان، یورد نقولات عن ابان .

الطبرسی و کتاب ابان

الشخص الوحید الذی صرح بانه نقل من کتاب ابان و حفظ لنا جانبا کبیرا م