فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن

فرصتی استثنایی: دریافت فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن به همراه پاورپوینت رایگان!

یک پیشنهاد ویژه برای شما!

اگر به دنبال یک منبع کامل و کاربردی هستید، با تهیه فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن، یک پاورپوینت حرفه‌ای را به‌صورت هدیه دریافت خواهید کرد.

چرا فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن یک انتخاب عالی است؟

• 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

  شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

  لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

  توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

  ---

  بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن :

  Normal
  ۰

  false
  false
  false

  EN-US
  X-NONE
  AR-SA

  MicrosoftInternetExplorer4

  /* Style Definitions */
  table.MsoNormalTable
  {mso-style-name:”Table Normal”;
  mso-tstyle-rowband-size:0;
  mso-tstyle-colband-size:0;
  mso-style-noshow:yes;
  mso-style-priority:99;
  mso-style-qformat:yes;
  mso-style-parent:””;
  mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
  mso-para-margin:0in;
  mso-para-margin-bottom:.0001pt;
  mso-pagination:widow-orphan;
  font-size:11.0pt;
  font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
  mso-ascii-font-family:Calibri;
  mso-ascii-theme-font:minor-latin;
  mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
  mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
  mso-hansi-font-family:Calibri;
  mso-hansi-theme-font:minor-latin;
  mso-bidi-font-family:Arial;
  mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

  فارغ التحصیل کارشناسی ارشد علوم قرآنی از
  مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(رحمه الله

  )

  چکیده

  :

  انتظارات حاصل از مباحث برون دینی از چه
  مجرایی در استنباط احکام و معارف قرآن تاثیر حتمی دارد؟ شرایط این تاثیر کدام است؟
  نوشته حاضر تلاشی است مختصر در جهت یافتن پاسخی مناسب به این دو سؤال که در دو
  محور تقدیم می شود: پیش از بررسی مطلب، تذکر دو نکته لازم است: اول آن که اصل
  تاثیر انتظارات مفسر در استنباط احکام و معارف قرآن کریم مورد پذیرش بوده و پیش
  فرض بحث است، اما قرآن کریم به هر انتظاری پاسخ مثبت نمی دهد.دوم آن که بحث از
  تاثیر حقیقی و ضروری انتظارات حاصل از معارف بیرونی است، نه آنچه در تاریخ تفسیر
  قرآن کریم از تاثیرگذاری انتظارات مفسران به تفسیر قرآن آمده است; زیرا نمی توان
  پذیرفت تمام آنچه توسط مفسران انجام شده حق است

  .

  الف – مجاری تاثیر
  انتظارات بر استنباط احکام و معارف قرآن

  مجاری متعددی برای تاثیر انتظارات در استنباط
  احکام و معارف قرآن از طرف صاحب نظران مطرح شده که برخی مربوط به گردآوری و برخی
  دیگر مربوط به مقام داوری و تصدیق است.هر یک از این مجاری جداگانه مورد نقد و
  بررسی قرار می گیرد تامجرای صحیح این تاثیر مشخص شود

  :

  ۱-

  تاثیر در فحص از
  متون دینی

  از جمله مجاریی که برای تاثیر انتظارات به
  فهم قرآن کریم مطرح و قابل بررسی است، تاثیرگذاری در مقام فحص و گرداوری است; به
  این معنا که انتظار خاص موجب می شود عالم دینی در پی برخی معارف خاص از دین باشد و
  از آن فحص کند و یا در مورد برخی موضوعات اصلا در متون دینی جست وجو نکند.در این
  باره گفته شده است: «هر کسی بر حسب انتظار و فهمی که از دین دارد، دین را متعهد به
  تدارک پاسخ در برابر پاره ای از پرسش ها می داند و در برابر پاره ای دیگر نه

  .» ^(۱)
  «

  آن بحث نظری و کلامی که انتظارات
  ما را از دین سامان می دهد، به ما می گوید از دین چه بجوییم و چه نجوییم…اگر
  متکلمی به واقع، بر آن باشد که دین برای بیان ارزش هاست و روش ها را به مردم سپرده
  است و یا بر آن باشد که لازم نیست که دین درباب حکومت سخنی داشته باشد (نه این که
  فقیهانه بگوید سخنی دارد یا ندارد) آیا باز هم در فقه دنبال کشف نحوه حکومت خواهد
  گشت؟ ابتدا متکلمانه باید پذیرفت که کمال دین اقتضا می کند که در باب حکومت هم
  سخنی داشته باشد تا فقیهانه بتوان به دنبال آن سخن رفت.بدون آن فرض، این جست وجو
  بی وجه است.همچنین است هر جست وجوی فقهی دیگر

  .» ^(۲)

  این سخن گرچه درباره جواز و عدم جواز جست و
  جو از یک موضوع خاص مثل «حکومت » در متون دینی بیان شده است، در عین حال، شامل کشف
  قلمرو دین هم می شود; چون طبق این دیدگاه ابتدا باید با بحث های متکلمانه ثابت شود
  که متون دینی در باب تعیین قلمرو دین سخنی دارد یا نه.اگر با مباحث بیرون دینی
  ثابت شد که بیان قلمرو دین بر عهده متون دینی نیست و یا ثابت گردید که متون دینی
  نباید در این زمینه سخنی داشته باشد، در این صورت، عالم دینی برای به دست آوردن
  قلمرو دین به متون دینی مراجعه نخواهد کرد; زیرا معقول نیست که از قرآن و سنت درباره
  موضوعی که در آن نیست، جست و جو شود

  .

  نقد

  اولین خطای چنین سخنی در این است که معقول
  بودن جست و جو از موضوعی را در متون دینی، منوط به این می داند که اولا، با
  مباحث برون دینی مشخص شود قلمرو دین کدام است و در چه موضوعاتی سخن دارد.ثانیا،
  پیش از جست وجو از قرآن کریم، با مباحث کلامی ثابت شده باشد که قرآن در آن زمینه
  سخنی دارد.اما به دلیل محدودیت علوم بشری، نمی توان از طریق مباحث برون دینی قلمرو
  دقیق دین را به دست آورد.علاوه بر این، چنان که در علم اصول (در مبحث شرط تمسک به
  اصل برائت عقلی) بحث می شود، صرف احتمال عقلایی وجود سخنی مربوط به موضوعی در قرآن
  کریم و روایات، عالم دینی را به جست و جو وامی دارد، به ویژه در قرآن کریم که خود
  را بیان کننده همه چیز معرفی می کند

  (۳)

  و منبع اصلی دین به حساب می آید.برای روشن
  شدن دقیق مساله، به حالت هایی که پیش از جست و جو در قرآن کریم ممکن است درباره یک
  موضوع – مثلا، نظام سیاسی – با باحث برون دینی پیش بیاید، توجه کنید.در این باره،
  یکی از چهار حالت ذیل متصور است

  :

  حالت اول: با مباحث برون دینی ثابت شده است
  که قرآن کریم به هیچ وجه نباید در قلمرو نظام سیاسی سخنی داشته باشد

  .

  حالت دوم: با مباحث برون دینی ثابت شده است
  که ضرورتی ندارد قرآن کریم در مورد نظام سیاسی سخنی داشته باشد

  .

  حالت سوم: بامباحث برون دینی به این نتیجه
  رسیده ایم که قرآن کریم باید درباره نظام سیاسی سخنی داشته باشد

  .

  حالت چهارم: مباحث برون دینی نسبت به این که
  قرآن کریم در زمینه نظام سیاسی می تواند و یا باید سخنی داشته باشد یا نه، بی طرف
  است.در نتیجه، شک داریم که آیا قرآن کریم درباره نظام سیاسی بیاناتی دارد یا نه

  .

  از چهار حالتی که ذکر شد، فقط در صورت
  ثابت شدن حالت اول است که نباید عالم دینی برای به دست آوردن نظام سیاسی به قرآن
  کریم مراجعه کند و درباره آن موضوع به جست و جو بپردازد; زیرا قرآن کریم مطلبی بر
  خلاف ضرورت عقلی قطعی ندارد.اما تمام نکته این است که حالت اول اصلا رخ نداده و
  کسی استدلال نکرده است که دین نباید درباب قلمرو سیاسی حرفی داشته باشد، بلکه
  می توان گفت اثبات چنین مطلبی ممکن نیست; چرا که در این مورد عقل فقط می تواند
  ضرورت یا عدم ضرورت بیان را ثابت کند و از اثبات ضرورت عدم بیان عاجز است.اما در
  هر یک از سه حالت دیگر، که امکان وقوعی دارد، می توان و بلکه باید برای به دست
  آوردن نظام سیاسی اسلام به قرآن کریم مراجعه کرد; زیرا اگر حالت دوم تحقق پیدا کند
  – یعنی ثابت شود که ضرورت ندارد قرآن کریم درباره قلمرو دین سختی داشته باشد – این
  احتمال عقلایی باقی است که قرآن کریم از باب تفضل نظام سیاسی که سعادت بشر را به
  دنبال دارد، بیان کرده باشد.همین احتمال عقلایی کافی است که به قرآن کریم مراجعه و
  از نظام سیاسی جست و جو کنیم.اما در صورتی که ثابت شده باشد قرآن درباره نظام سیاسی
  سخنی دارد و عدم بیانات قرآنی درباره نظام سیاسی ثابت نشده در حالت شک هستیم، به
  طریق اولی، باید به قرآن کریم مراجعه نماییم

  .

  پس بنابر احتمال عقلایی مبنی بر وجود بیانات
  قرآنی درباره نظام سیاسی، کافی است حکم شود که عالم دینی نه تنها می تواند در بحث
  از نظام سیاسی، به قرآن کریم مراجعه کند، بلکه حتی این کار ضروری است; چنان که
  آقای شبستری، یکی از قایلان به تاثیر تام انتظارات و پیش فرض ها در معرفت دینی،
  معترف است که نباید پیش از مراجعه به متون دینی، برای دین قلمروی به دست آوریم و
  انتظار داشته باشیم که متون دینی فقط به همان قلمرو بپردازد.وی آورده است: «روش
  نادرست دیگر در تعیین محتوا و قلمرو دین، این است که انسان نخست نیازهای بشری را
  شناسایی کند و با این انتظار به سراغ قرآن و سنت برود که کتاب و سنت فقط به این
  نیازها پاسخ بگوید

  .

  این
  شیوه نیز درست نیست.کسی که این روش را به کار می برد، محتوای دین الهی و کتاب و
  سنت را منحصر می کند در همان نیازهایی که بدان ها رسیده است.کسانی که با این روش
  نادرست به سراغ فهم دین می روند، چه خود بدانند و چه خود ندانند، انسان مدارند.آنان
  به دنبال خواسته های خود می باشند و دانسته ها و نیازهایشان را محتوای دین قرار
  می دهند.آن ها می خواهند کتاب و سنت نیز همانند آن ها بیندیشند

  .» ^(۴)
  

  ۲-

  تاثیر مستقیم بر
  فهم متون دینی

  یکی دیگر از مجاری تاثیر انتظارات بر استنباط
  احکام و معارف دین که برخی مطرح کرده اند، تاثیر مستقیم انتظار در فهم متون دینی
  است; به این معنا که انتظارات ما از دین و داشتن یک نظریه خاص درباره قلمرو دین،
  فهم ما از متون دینی را سمت و سو می دهد و بدون داشتن انتظار خاص از متن، فهم آن
  ممکن نیست.در این باره گفته شده است: «فهم هر متنی – اختصاص به کتاب و سنت ندارد –
  تنها در صورتی میسر است که مراجعه کننده اول مشخص کند انتظارش از مراجعه به آن متن
  چیست

  ;

  آن متن اجمالا
  چه نوع مطلبی است.بدون تعیین این مطلب، هیچ نوع فهم میسر نمی شود.مراجعه کننده به
  کتاب و سنت باید مشخص کند وحی را چه می داند و برای آن چه نقشی در زندگی انسانی
  قایل است; از طریق مراجعه به آن ها کدامین نیازها را می خواهد برآورده کند

  .» ^(۵)
  

  «

  فهم ما از دین متکی است به نوع انتظاراتی که از دین داریم و چنان نیست که
  از خود دین بفهمیم که باید از او چه بخواهیم

  .» ^(۶) «

  معارف بیرونی مقدمه فهم کتاب و سنت اند و
  آدمی نمی تواند شریعت را چنان بفهمد که با مبانی و معلومات مقبول آن منافی افتد

  .» ^(۷)
  

  بنابراین، وقتی فهم متون
  دینی متوقف به داشتن انتظارات و داشتن نظریه ای خاص در باب قلمرو دین باشد، دیگر
  نمی توان برای به دست آوردن مطلبی خارج از آن قلمرو به متون دینی مثل قرآن کریم
  مراجعه نمود

  .

  نقد

  با توجه به این که سخن مذکور مدعایی است که
  دلیلی برای اثبات آن اقامه نشده، نشان دادن موارد نقض، برای رد آن کافی است.در این
  باره، به دو نکته اشاره می شود

  :

  اولا، تاثیر انتظارات بر فهم قرآن را
  فی الجمله قبول داریم، لکن به دلیل وجود رابطه بین الفاظ و معانی آن ها که بیش تر
  موارد مراد صاحب سخن نیز می باشد، فهم تمام آیات قرآن هیچ ابتنایی بر داشتن
  انتظاری خاص از دین و یا نظریه ای خاص درباب قلمرو دین ندارد و بدون داشتن انتظار
  مشخص از دین، امکان فهم قرآن وجود دارد.گفته می شود بهترین دلیل بر امکان چیزی،
  وقوع خارجی آن است.در مورد قرآن کریم، تاریخ نشان می دهد که مردم صدر اسلام، چه
  مسلمان و چه غیرمسلمان، بدون داشتن سابقه ذهنی و انتظاری خاص از قرآن کریم، بیانات
  آن را در حد خود می فهمیدند.در آن زمان، از فنون، علوم پیشرفته و مکاتب خاص
  اعتقادی خبری نبود تا گفته شود فهم آن ها از قرآن مستند به علوم بیرونی و انتظار
  خاصی از قرآن بوده است، اگرچه در مواردی به تفسیر حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه
  وآله نیاز پیدا می کردند و حضرت نیز طبق دستور خداوند این کار را انجام می داد

  : «

  وانزلناالیک الذکر لتبین للناس مانزل الیهم »
  (نحل: ۴۴) ; و این قرآن را به سوی تو فرود آوردیم تا برای مردم آنچه را به سویشان
  نازل شده است توضیح دهی.علاوه بر این، قرآن کریم، خود به تدبر دعوت می کند: «کتاب
  انزلناه الیک مبارک لید بروا آیاته و لیتذکر اولو الالباب » (ص: ۲۹) ; [این] کتابی
  مبارک است که آن را به سوی تو نازل کرده ایم تا در آیات آن بیندیشند و خردمندان
  پند گیرند.همچنین کسانی را که با شنیدن قرآن خود را به تجاهل می زدند، مورد نکوهش
  قرار می دهد: «و قالو قلوبنا غلف بل لعنهم الله بکفرهم فقلیلا ما یؤمنون » (بقره:
  88) ; و گفتند: قلب های ما در غلاف است.[نه چنین نیست] بلکه خدا به سزای کفرشان،
  لعنتشان کرده است.پس آنان که ایمان می آورند چه اندکند.در آیه دیگری نیز
  می فرماید: «و قالوا قلوبنا فی اکنه مما تدعونا الیه و فی آذاننا و قر و من بیننا
  و بینک حجاب فاعمل اننا عاملون » (فصلت: ۵) ; و گفتند

  :

  دل های ما از آنچه ما را به سوی آن می خوانی
  سخت محجوب و مهجور است و در گوش های ما سنگینی و میان ما و تو پرده ای است; پس تو
  کار خود را بکن، ما هم کار خود را می کنیم.اگر بدون داشتن نظر و انتظاری خاص، فهم
  قران کریم ممکن نبود، نکوهش قرآن نسبت به این افراد جایی نداشت

  .

  نمونه دیگر فهم خاورشناسان از آیات قرآن کریم
  است که گاه تحقیقات خوبی هم از خود به جای گذاشته اند که می تواند نادرستی مدعای
  مذکور را کاملا آشکار کند

  .

  آنچه موجب چنین خطایی شده این است که از این
  نکته که انتظارات متفاوت فهم های متفاوتی را موجب می شود، نتیجه گرفته شده است که
  فهم متون دینی متوقف بر انتظار خاص از دین است.ولی اگر این مدعا (که با تغییر انتظارات،
  فهم ها متفاوت می شود) به طور کلی هم صحیح باشد، هیچ گاه توقف فهم متون دینی بر انتظار
  از دین را ثابت نمی کند; زیرا بر فرض، اگر کسی هیچ انتظاری از دین نداشته باشد،
  نمی توان گفت به فهمی از متون دینی نمی رسد، در صورتی که لازمه سخن مذکور آن است
  که اصلا فهمی برای او حاصل نخواهد شد

  .

  بر این اساس، بدون این که از طریق
  مباحث برون دینی ثابت شود که – مثلا – تبیین نظام سیاسی جزو قلمرو دین است یا نه،
  می توان به قرآن مراجعه کرد و نظر آن را درباره نظام سیاسی اسلام جویا شد

  .

  ثانیا این نظریه در مورد معرفت غیردینی نیز قابل
  دفاع نیست; چون اگر تمام معارف بشری میهمان پیش فرض های پیشین است که به آن ها شکل
  می دهد، در این صورت، هر اندیشه جدیدی باید متناسب با اندیشه های گذشته و آینده
  باشد; یعنی هرگز نباید اندیشه جدیدی که هیچ تناسبی با پیش فرض های گذشته ندارد
  حاصل شود، در حالی که اندیشمندان بسیاری را می توان یافت که علی رغم پیش فرض ها و
  سابقه های ذهنی فراوان، به براهینی دست می یابند که نه تنها موجب هدم تمامی
  فرض های قبلی شان گردیده است، بلکه زمینه دست یابی به معارف بعدی را نیز بدون
  آن که تاثیری از اصول قبلی بپذیرند، فراهم آورده است.این اندیشه ها که هیچ گونه
  سازگاری با اندیشه های قبلی نداشته و ناسازگار با اندیشه های بعدی نیز نبوده،
  بهترین دلیل است بر این که اندیشه های جدید همیشه در چهارچوب اندیشه های پیشین
  حاصل نمی شود.این همه نشانگر توانایی انسان در فراگیری مطالبی است که نه تنها بی ارتباط،
  بلکه نابودکننده د صفحه محتوای دقیق:

  فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن شامل ۱۲۰ اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

  شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

  لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

  توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

  ---

  بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن :

  Normal
  ۰

  false
  false
  false

  EN-US
  X-NONE
  AR-SA

  MicrosoftInternetExplorer4

  /* Style Definitions */
  table.MsoNormalTable
  {mso-style-name:”Table Normal”;
  mso-tstyle-rowband-size:0;
  mso-tstyle-colband-size:0;
  mso-style-noshow:yes;
  mso-style-priority:99;
  mso-style-qformat:yes;
  mso-style-parent:””;
  mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
  mso-para-margin:0in;
  mso-para-margin-bottom:.0001pt;
  mso-pagination:widow-orphan;
  font-size:11.0pt;
  font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
  mso-ascii-font-family:Calibri;
  mso-ascii-theme-font:minor-latin;
  mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
  mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
  mso-hansi-font-family:Calibri;
  mso-hansi-theme-font:minor-latin;
  mso-bidi-font-family:Arial;
  mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

  فارغ التحصیل کارشناسی ارشد علوم قرآنی از
  مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(رحمه الله

  )

  چکیده

  :

  انتظارات حاصل از مباحث برون دینی از چه
  مجرایی در استنباط احکام و معارف قرآن تاثیر حتمی دارد؟ شرایط این تاثیر کدام است؟
  نوشته حاضر تلاشی است مختصر در جهت یافتن پاسخی مناسب به این دو سؤال که در دو
  محور تقدیم می شود: پیش از بررسی مطلب، تذکر دو نکته لازم است: اول آن که اصل
  تاثیر انتظارات مفسر در استنباط احکام و معارف قرآن کریم مورد پذیرش بوده و پیش
  فرض بحث است، اما قرآن کریم به هر انتظاری پاسخ مثبت نمی دهد.دوم آن که بحث از
  تاثیر حقیقی و ضروری انتظارات حاصل از معارف بیرونی است، نه آنچه در تاریخ تفسیر
  قرآن کریم از تاثیرگذاری انتظارات مفسران به تفسیر قرآن آمده است; زیرا نمی توان
  پذیرفت تمام آنچه توسط مفسران انجام شده حق است

  .

  الف – مجاری تاثیر
  انتظارات بر استنباط احکام و معارف قرآن

  مجاری متعددی برای تاثیر انتظارات در استنباط
  احکام و معارف قرآن از طرف صاحب نظران مطرح شده که برخی مربوط به گردآوری و برخی
  دیگر مربوط به مقام داوری و تصدیق است.هر یک از این مجاری جداگانه مورد نقد و
  بررسی قرار می گیرد تامجرای صحیح این تاثیر مشخص شود

  :

  ۱-

  تاثیر در فحص از
  متون دینی

  از جمله مجاریی که برای تاثیر انتظارات به
  فهم قرآن کریم مطرح و قابل بررسی است، تاثیرگذاری در مقام فحص و گرداوری است; به
  این معنا که انتظار خاص موجب می شود عالم دینی در پی برخی معارف خاص از دین باشد و
  از آن فحص کند و یا در مورد برخی موضوعات اصلا در متون دینی جست وجو نکند.در این
  باره گفته شده است: «هر کسی بر حسب انتظار و فهمی که از دین دارد، دین را متعهد به
  تدارک پاسخ در برابر پاره ای از پرسش ها می داند و در برابر پاره ای دیگر نه

  .» ^(۱)
  «

  آن بحث نظری و کلامی که انتظارات
  ما را از دین سامان می دهد، به ما می گوید از دین چه بجوییم و چه نجوییم…اگر
  متکلمی به واقع، بر آن باشد که دین برای بیان ارزش هاست و روش ها را به مردم سپرده
  است و یا بر آن باشد که لازم نیست که دین درباب حکومت سخنی داشته باشد (نه این که
  فقیهانه بگوید سخنی دارد یا ندارد) آیا باز هم در فقه دنبال کشف نحوه حکومت خواهد
  گشت؟ ابتدا متکلمانه باید پذیرفت که کمال دین اقتضا می کند که در باب حکومت هم
  سخنی داشته باشد تا فقیهانه بتوان به دنبال آن سخن رفت.بدون آن فرض، این جست وجو
  بی وجه است.همچنین است هر جست وجوی فقهی دیگر

  .» ^(۲)

  این سخن گرچه درباره جواز و عدم جواز جست و
  جو از یک موضوع خاص مثل «حکومت » در متون دینی بیان شده است، در عین حال، شامل کشف
  قلمرو دین هم می شود; چون طبق این دیدگاه ابتدا باید با بحث های متکلمانه ثابت شود
  که متون دینی در باب تعیین قلمرو دین سخنی دارد یا نه.اگر با مباحث بیرون دینی
  ثابت شد که بیان قلمرو دین بر عهده متون دینی نیست و یا ثابت گردید که متون دینی
  نباید در این زمینه سخنی داشته باشد، در این صورت، عالم دینی برای به دست آوردن
  قلمرو دین به متون دینی مراجعه نخواهد کرد; زیرا معقول نیست که از قرآن و سنت درباره
  موضوعی که در آن نیست، جست و جو شود

  .

  نقد

  اولین خطای چنین سخنی در این است که معقول
  بودن جست و جو از موضوعی را در متون دینی، منوط به این می داند که اولا، با
  مباحث برون دینی مشخص شود قلمرو دین کدام است و در چه موضوعاتی سخن دارد.ثانیا،
  پیش از جست وجو از قرآن کریم، با مباحث کلامی ثابت شده باشد که قرآن در آن زمینه
  سخنی دارد.اما به دلیل محدودیت علوم بشری، نمی توان از طریق مباحث برون دینی قلمرو
  دقیق دین را به دست آورد.علاوه بر این، چنان که در علم اصول (در مبحث شرط تمسک به
  اصل برائت عقلی) بحث می شود، صرف احتمال عقلایی وجود سخنی مربوط به موضوعی در قرآن
  کریم و روایات، عالم دینی را به جست و جو وامی دارد، به ویژه در قرآن کریم که خود
  را بیان کننده همه چیز معرفی می کند

  (۳)

  و منبع اصلی دین به حساب می آید.برای روشن
  شدن دقیق مساله، به حالت هایی که پیش از جست و جو در قرآن کریم ممکن است درباره یک
  موضوع – مثلا، نظام سیاسی – با باحث برون دینی پیش بیاید، توجه کنید.در این باره،
  یکی از چهار حالت ذیل متصور است

  :

  حالت اول: با مباحث برون دینی ثابت شده است
  که قرآن کریم به هیچ وجه نباید در قلمرو نظام سیاسی سخنی داشته باشد

  .

  حالت دوم: با مباحث برون دینی ثابت شده است
  که ضرورتی ندارد قرآن کریم در مورد نظام سیاسی سخنی داشته باشد

  .

  حالت سوم: بامباحث برون دینی به این نتیجه
  رسیده ایم که قرآن کریم باید درباره نظام سیاسی سخنی داشته باشد

  .

  حالت چهارم: مباحث برون دینی نسبت به این که
  قرآن کریم در زمینه نظام سیاسی می تواند و یا باید سخنی داشته باشد یا نه، بی طرف
  است.در نتیجه، شک داریم که آیا قرآن کریم درباره نظام سیاسی بیاناتی دارد یا نه

  .

  از چهار حالتی که ذکر شد، فقط در صورت
  ثابت شدن حالت اول است که نباید عالم دینی برای به دست آوردن نظام سیاسی به قرآن
  کریم مراجعه کند و درباره آن موضوع به جست و جو بپردازد; زیرا قرآن کریم مطلبی بر
  خلاف ضرورت عقلی قطعی ندارد.اما تمام نکته این است که حالت اول اصلا رخ نداده و
  کسی استدلال نکرده است که دین نباید درباب قلمرو سیاسی حرفی داشته باشد، بلکه
  می توان گفت اثبات چنین مطلبی ممکن نیست; چرا که در این مورد عقل فقط می تواند
  ضرورت یا عدم ضرورت بیان را ثابت کند و از اثبات ضرورت عدم بیان عاجز است.اما در
  هر یک از سه حالت دیگر، که امکان وقوعی دارد، می توان و بلکه باید برای به دست
  آوردن نظام سیاسی اسلام به قرآن کریم مراجعه کرد; زیرا اگر حالت دوم تحقق پیدا کند
  – یعنی ثابت شود که ضرورت ندارد قرآن کریم درباره قلمرو دین سختی داشته باشد – این
  احتمال عقلایی باقی است که قرآن کریم از باب تفضل نظام سیاسی که سعادت بشر را به
  دنبال دارد، بیان کرده باشد.همین احتمال عقلایی کافی است که به قرآن کریم مراجعه و
  از نظام سیاسی جست و جو کنیم.اما در صورتی که ثابت شده باشد قرآن درباره نظام سیاسی
  سخنی دارد و عدم بیانات قرآنی درباره نظام سیاسی ثابت نشده در حالت شک هستیم، به
  طریق اولی، باید به قرآن کریم مراجعه نماییم

  .

  پس بنابر احتمال عقلایی مبنی بر وجود بیانات
  قرآنی درباره نظام سیاسی، کافی است حکم شود که عالم دینی نه تنها می تواند در بحث
  از نظام سیاسی، به قرآن کریم مراجعه کند، بلکه حتی این کار ضروری است; چنان که
  آقای شبستری، یکی از قایلان به تاثیر تام انتظارات و پیش فرض ها در معرفت دینی،
  معترف است که نباید پیش از مراجعه به متون دینی، برای دین قلمروی به دست آوریم و
  انتظار داشته باشیم که متون دینی فقط به همان قلمرو بپردازد.وی آورده است: «روش
  نادرست دیگر در تعیین محتوا و قلمرو دین، این است که انسان نخست نیازهای بشری را
  شناسایی کند و با این انتظار به سراغ قرآن و سنت برود که کتاب و سنت فقط به این
  نیازها پاسخ بگوید

  .

  این
  شیوه نیز درست نیست.کسی که این روش را به کار می برد، محتوای دین الهی و کتاب و
  سنت را منحصر می کند در همان نیازهایی که بدان ها رسیده است.کسانی که با این روش
  نادرست به سراغ فهم دین می روند، چه خود بدانند و چه خود ندانند، انسان مدارند.آنان
  به دنبال خواسته های خود می باشند و دانسته ها و نیازهایشان را محتوای دین قرار
  می دهند.آن ها می خواهند کتاب و سنت نیز همانند آن ها بیندیشند

  .» ^(۴)
  

  ۲-

  تاثیر مستقیم بر
  فهم متون دینی

  یکی دیگر از مجاری تاثیر انتظارات بر استنباط
  احکام و معارف دین که برخی مطرح کرده اند، تاثیر مستقیم انتظار در فهم متون دینی
  است; به این معنا که انتظارات ما از دین و داشتن یک نظریه خاص درباره قلمرو دین،
  فهم ما از متون دینی را سمت و سو می دهد و بدون داشتن انتظار خاص از متن، فهم آن
  ممکن نیست.در این باره گفته شده است: «فهم هر متنی – اختصاص به کتاب و سنت ندارد –
  تنها در صورتی میسر است که مراجعه کننده اول مشخص کند انتظارش از مراجعه به آن متن
  چیست

  ;

  آن متن اجمالا
  چه نوع مطلبی است.بدون تعیین این مطلب، هیچ نوع فهم میسر نمی شود.مراجعه کننده به
  کتاب و سنت باید مشخص کند وحی را چه می داند و برای آن چه نقشی در زندگی انسانی
  قایل است; از طریق مراجعه به آن ها کدامین نیازها را می خواهد برآورده کند

  .» ^(۵)
  

  «

  فهم ما از دین متکی است به نوع انتظاراتی که از دین داریم و چنان نیست که
  از خود دین بفهمیم که باید از او چه بخواهیم

  .» ^(۶) «

  معارف بیرونی مقدمه فهم کتاب و سنت اند و
  آدمی نمی تواند شریعت را چنان بفهمد که با مبانی و معلومات مقبول آن منافی افتد

  .» ^(۷)
  

  بنابراین، وقتی فهم متون
  دینی متوقف به داشتن انتظارات و داشتن نظریه ای خاص در باب قلمرو دین باشد، دیگر
  نمی توان برای به دست آوردن مطلبی خارج از آن قلمرو به متون دینی مثل قرآن کریم
  مراجعه نمود

  .

  نقد

  با توجه به این که سخن مذکور مدعایی است که
  دلیلی برای اثبات آن اقامه نشده، نشان دادن موارد نقض، برای رد آن کافی است.در این
  باره، به دو نکته اشاره می شود

  :

  اولا، تاثیر انتظارات بر فهم قرآن را
  فی الجمله قبول داریم، لکن به دلیل وجود رابطه بین الفاظ و معانی آن ها که بیش تر
  موارد مراد صاحب سخن نیز می باشد، فهم تمام آیات قرآن هیچ ابتنایی بر داشتن
  انتظاری خاص از دین و یا نظریه ای خاص درباب قلمرو دین ندارد و بدون داشتن انتظار
  مشخص از دین، امکان فهم قرآن وجود دارد.گفته می شود بهترین دلیل بر امکان چیزی،
  وقوع خارجی آن است.در مورد قرآن کریم، تاریخ نشان می دهد که مردم صدر اسلام، چه
  مسلمان و چه غیرمسلمان، بدون داشتن سابقه ذهنی و انتظاری خاص از قرآن کریم، بیانات
  آن را در حد خود می فهمیدند.در آن زمان، از فنون، علوم پیشرفته و مکاتب خاص
  اعتقادی خبری نبود تا گفته شود فهم آن ها از قرآن مستند به علوم بیرونی و انتظار
  خاصی از قرآن بوده است، اگرچه در مواردی به تفسیر حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه
  وآله نیاز پیدا می کردند و حضرت نیز طبق دستور خداوند این کار را انجام می داد

  : «

  وانزلناالیک الذکر لتبین للناس مانزل الیهم »
  (نحل: ۴۴) ; و این قرآن را به سوی تو فرود آوردیم تا برای مردم آنچه را به سویشان
  نازل شده است توضیح دهی.علاوه بر این، قرآن کریم، خود به تدبر دعوت می کند: «کتاب
  انزلناه الیک مبارک لید بروا آیاته و لیتذکر اولو الالباب » (ص: ۲۹) ; [این] کتابی
  مبارک است که آن را به سوی تو نازل کرده ایم تا در آیات آن بیندیشند و خردمندان
  پند گیرند.همچنین کسانی را که با شنیدن قرآن خود را به تجاهل می زدند، مورد نکوهش
  قرار می دهد: «و قالو قلوبنا غلف بل لعنهم الله بکفرهم فقلیلا ما یؤمنون » (بقره:
  88) ; و گفتند: قلب های ما در غلاف است.[نه چنین نیست] بلکه خدا به سزای کفرشان،
  لعنتشان کرده است.پس آنان که ایمان می آورند چه اندکند.در آیه دیگری نیز
  می فرماید: «و قالوا قلوبنا فی اکنه مما تدعونا الیه و فی آذاننا و قر و من بیننا
  و بینک حجاب فاعمل اننا عاملون » (فصلت: ۵) ; و گفتند

  :

  دل های ما از آنچه ما را به سوی آن می خوانی
  سخت محجوب و مهجور است و در گوش های ما سنگینی و میان ما و تو پرده ای است; پس تو
  کار خود را بکن، ما هم کار خود را می کنیم.اگر بدون داشتن نظر و انتظاری خاص، فهم
  قران کریم ممکن نبود، نکوهش قرآن نسبت به این افراد جایی نداشت

  .

  نمونه دیگر فهم خاورشناسان از آیات قرآن کریم
  است که گاه تحقیقات خوبی هم از خود به جای گذاشته اند که می تواند نادرستی مدعای
  مذکور را کاملا آشکار کند

  .

  آنچه موجب چنین خطایی شده این است که از این
  نکته که انتظارات متفاوت فهم های متفاوتی را موجب می شود، نتیجه گرفته شده است که
  فهم متون دینی متوقف بر انتظار خاص از دین است.ولی اگر این مدعا (که با تغییر انتظارات،
  فهم ها متفاوت می شود) به طور کلی هم صحیح باشد، هیچ گاه توقف فهم متون دینی بر انتظار
  از دین را ثابت نمی کند; زیرا بر فرض، اگر کسی هیچ انتظاری از دین نداشته باشد،
  نمی توان گفت به فهمی از متون دینی نمی رسد، در صورتی که لازمه سخن مذکور آن است
  که اصلا فهمی برای او حاصل نخواهد شد

  .

  بر این اساس، بدون این که از طریق
  مباحث برون دینی ثابت شود که – مثلا – تبیین نظام سیاسی جزو قلمرو دین است یا نه،
  می توان به قرآن مراجعه کرد و نظر آن را درباره نظام سیاسی اسلام جویا شد

  .

  ثانیا این نظریه در مورد معرفت غیردینی نیز قابل
  دفاع نیست; چون اگر تمام معارف بشری میهمان پیش فرض های پیشین است که به آن ها شکل
  می دهد، در این صورت، هر اندیشه جدیدی باید متناسب با اندیشه های گذشته و آینده
  باشد; یعنی هرگز نباید اندیشه جدیدی که هیچ تناسبی با پیش فرض های گذشته ندارد
  حاصل شود، در حالی که اندیشمندان بسیاری را می توان یافت که علی رغم پیش فرض ها و
  سابقه های ذهنی فراوان، به براهینی دست می یابند که نه تنها موجب هدم تمامی
  فرض های قبلی شان گردیده است، بلکه زمینه دست یابی به معارف بعدی را نیز بدون
  آن که تاثیری از اصول قبلی بپذیرند، فراهم آورده است.این اندیشه ها که هیچ گونه
  سازگاری با اندیشه های قبلی نداشته و ناسازگار با اندیشه های بعدی نیز نبوده،
  بهترین دلیل است بر این که اندیشه های جدید همیشه در چهارچوب اندیشه های پیشین
  حاصل نمی شود.این همه نشانگر توانایی انسان در فراگیری مطالبی است که نه تنها بی ارتباط،
  بلکه نابودکننده د صفحه استاندارد و آماده استفاده است.

• مطابق با اصول علمی و پژوهشی: فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن بر اساس جدیدترین استانداردهای آموزشی تنظیم شده و برای تحقیقات دانشگاهی مناسب است.
• ساختاری حرفه‌ای و منظم: تمامی بخش‌های فایل با دقت و انسجام کامل طراحی شده‌اند.
• یک هدیه ارزشمند: علاوه بر فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن، یک پاورپوینت زیبا و استاندارد نیز به‌صورت رایگان دریافت می‌کنید.
• آماده برای ارائه: بدون نیاز به ویرایش، می‌توانید از فایل فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن و پاورپوینت همراه آن در جلسات، سمینارها و کنفرانس‌ها استفاده کنید.
• محتوای کاربردی و به‌روز: مطالب فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن به شما در فهم بهتر موضوع کمک خواهد کرد.
• ویرایش آسان: به‌راحتی می‌توانید فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن را ویرایش کرده و متناسب با نیازهای خود سفارشی کنید.
• کیفیت تضمین‌شده: این محصول با بالاترین کیفیت ارائه شده و شامل پشتیبانی کامل است.

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت نگاهی به مجرای تاثیر انتظارات بر فهم قرآن و شرایط آن :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

فارغ التحصیل کارشناسی ارشد علوم قرآنی از
مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(رحمه الله

)

چکیده

:

انتظارات حاصل از مباحث برون دینی از چه
مجرایی در استنباط احکام و معارف قرآن تاثیر حتمی دارد؟ شرایط این تاثیر کدام است؟
نوشته حاضر تلاشی است مختصر در جهت یافتن پاسخی مناسب به این دو سؤال که در دو
محور تقدیم می شود: پیش از بررسی مطلب، تذکر دو نکته لازم است: اول آن که اصل
تاثیر انتظارات مفسر در استنباط احکام و معارف قرآن کریم مورد پذیرش بوده و پیش
فرض بحث است، اما قرآن کریم به هر انتظاری پاسخ مثبت نمی دهد.دوم آن که بحث از
تاثیر حقیقی و ضروری انتظارات حاصل از معارف بیرونی است، نه آنچه در تاریخ تفسیر
قرآن کریم از تاثیرگذاری انتظارات مفسران به تفسیر قرآن آمده است; زیرا نمی توان
پذیرفت تمام آنچه توسط مفسران انجام شده حق است

.

الف – مجاری تاثیر
انتظارات بر استنباط احکام و معارف قرآن

مجاری متعددی برای تاثیر انتظارات در استنباط
احکام و معارف قرآن از طرف صاحب نظران مطرح شده که برخی مربوط به گردآوری و برخی
دیگر مربوط به مقام داوری و تصدیق است.هر یک از این مجاری جداگانه مورد نقد و
بررسی قرار می گیرد تامجرای صحیح این تاثیر مشخص شود

:

۱-

تاثیر در فحص از
متون دینی

از جمله مجاریی که برای تاثیر انتظارات به
فهم قرآن کریم مطرح و قابل بررسی است، تاثیرگذاری در مقام فحص و گرداوری است; به
این معنا که انتظار خاص موجب می شود عالم دینی در پی برخی معارف خاص از دین باشد و
از آن فحص کند و یا در مورد برخی موضوعات اصلا در متون دینی جست وجو نکند.در این
باره گفته شده است: «هر کسی بر حسب انتظار و فهمی که از دین دارد، دین را متعهد به
تدارک پاسخ در برابر پاره ای از پرسش ها می داند و در برابر پاره ای دیگر نه

.» ^(۱)
«

آن بحث نظری و کلامی که انتظارات
ما را از دین سامان می دهد، به ما می گوید از دین چه بجوییم و چه نجوییم…اگر
متکلمی به واقع، بر آن باشد که دین برای بیان ارزش هاست و روش ها را به مردم سپرده
است و یا بر آن باشد که لازم نیست که دین درباب حکومت سخنی داشته باشد (نه این که
فقیهانه بگوید سخنی دارد یا ندارد) آیا باز هم در فقه دنبال کشف نحوه حکومت خواهد
گشت؟ ابتدا متکلمانه باید پذیرفت که کمال دین اقتضا می کند که در باب حکومت هم
سخنی داشته باشد تا فقیهانه بتوان به دنبال آن سخن رفت.بدون آن فرض، این جست وجو
بی وجه است.همچنین است هر جست وجوی فقهی دیگر

.» ^(۲)

این سخن گرچه درباره جواز و عدم جواز جست و
جو از یک موضوع خاص مثل «حکومت » در متون دینی بیان شده است، در عین حال، شامل کشف
قلمرو دین هم می شود; چون طبق این دیدگاه ابتدا باید با بحث های متکلمانه ثابت شود
که متون دینی در باب تعیین قلمرو دین سخنی دارد یا نه.اگر با مباحث بیرون دینی
ثابت شد که بیان قلمرو دین بر عهده متون دینی نیست و یا ثابت گردید که متون دینی
نباید در این زمینه سخنی داشته باشد، در این صورت، عالم دینی برای به دست آوردن
قلمرو دین به متون دینی مراجعه نخواهد کرد; زیرا معقول نیست که از قرآن و سنت درباره
موضوعی که در آن نیست، جست و جو شود

.

نقد

اولین خطای چنین سخنی در این است که معقول
بودن جست و جو از موضوعی را در متون دینی، منوط به این می داند که اولا، با
مباحث برون دینی مشخص شود قلمرو دین کدام است و در چه موضوعاتی سخن دارد.ثانیا،
پیش از جست وجو از قرآن کریم، با مباحث کلامی ثابت شده باشد که قرآن در آن زمینه
سخنی دارد.اما به دلیل محدودیت علوم بشری، نمی توان از طریق مباحث برون دینی قلمرو
دقیق دین را به دست آورد.علاوه بر این، چنان که در علم اصول (در مبحث شرط تمسک به
اصل برائت عقلی) بحث می شود، صرف احتمال عقلایی وجود سخنی مربوط به موضوعی در قرآن
کریم و روایات، عالم دینی را به جست و جو وامی دارد، به ویژه در قرآن کریم که خود
را بیان کننده همه چیز معرفی می کند

(۳)

و منبع اصلی دین به حساب می آید.برای روشن
شدن دقیق مساله، به حالت هایی که پیش از جست و جو در قرآن کریم ممکن است درباره یک
موضوع – مثلا، نظام سیاسی – با باحث برون دینی پیش بیاید، توجه کنید.در این باره،
یکی از چهار حالت ذیل متصور است

:

حالت اول: با مباحث برون دینی ثابت شده است
که قرآن کریم به هیچ وجه نباید در قلمرو نظام سیاسی سخنی داشته باشد

.

حالت دوم: با مباحث برون دینی ثابت شده است
که ضرورتی ندارد قرآن کریم در مورد نظام سیاسی سخنی داشته باشد

.

حالت سوم: بامباحث برون دینی به این نتیجه
رسیده ایم که قرآن کریم باید درباره نظام سیاسی سخنی داشته باشد

.

حالت چهارم: مباحث برون دینی نسبت به این که
قرآن کریم در زمینه نظام سیاسی می تواند و یا باید سخنی داشته باشد یا نه، بی طرف
است.در نتیجه، شک داریم که آیا قرآن کریم درباره نظام سیاسی بیاناتی دارد یا نه

.

از چهار حالتی که ذکر شد، فقط در صورت
ثابت شدن حالت اول است که نباید عالم دینی برای به دست آوردن نظام سیاسی به قرآن
کریم مراجعه کند و درباره آن موضوع به جست و جو بپردازد; زیرا قرآن کریم مطلبی بر
خلاف ضرورت عقلی قطعی ندارد.اما تمام نکته این است که حالت اول اصلا رخ نداده و
کسی استدلال نکرده است که دین نباید درباب قلمرو سیاسی حرفی داشته باشد، بلکه
می توان گفت اثبات چنین مطلبی ممکن نیست; چرا که در این مورد عقل فقط می تواند
ضرورت یا عدم ضرورت بیان را ثابت کند و از اثبات ضرورت عدم بیان عاجز است.اما در
هر یک از سه حالت دیگر، که امکان وقوعی دارد، می توان و بلکه باید برای به دست
آوردن نظام سیاسی اسلام به قرآن کریم مراجعه کرد; زیرا اگر حالت دوم تحقق پیدا کند
– یعنی ثابت شود که ضرورت ندارد قرآن کریم درباره قلمرو دین سختی داشته باشد – این
احتمال عقلایی باقی است که قرآن کریم از باب تفضل نظام سیاسی که سعادت بشر را به
دنبال دارد، بیان کرده باشد.همین احتمال عقلایی کافی است که به قرآن کریم مراجعه و
از نظام سیاسی جست و جو کنیم.اما در صورتی که ثابت شده باشد قرآن درباره نظام سیاسی
سخنی دارد و عدم بیانات قرآنی درباره نظام سیاسی ثابت نشده در حالت شک هستیم، به
طریق اولی، باید به قرآن کریم مراجعه نماییم

.

پس بنابر احتمال عقلایی مبنی بر وجود بیانات
قرآنی درباره نظام سیاسی، کافی است حکم شود که عالم دینی نه تنها می تواند در بحث
از نظام سیاسی، به قرآن کریم مراجعه کند، بلکه حتی این کار ضروری است; چنان که
آقای شبستری، یکی از قایلان به تاثیر تام انتظارات و پیش فرض ها در معرفت دینی،
معترف است که نباید پیش از مراجعه به متون دینی، برای دین قلمروی به دست آوریم و
انتظار داشته باشیم که متون دینی فقط به همان قلمرو بپردازد.وی آورده است: «روش
نادرست دیگر در تعیین محتوا و قلمرو دین، این است که انسان نخست نیازهای بشری را
شناسایی کند و با این انتظار به سراغ قرآن و سنت برود که کتاب و سنت فقط به این
نیازها پاسخ بگوید

.

این
شیوه نیز درست نیست.کسی که این روش را به کار می برد، محتوای دین الهی و کتاب و
سنت را منحصر می کند در همان نیازهایی که بدان ها رسیده است.کسانی که با این روش
نادرست به سراغ فهم دین می روند، چه خود بدانند و چه خود ندانند، انسان مدارند.آنان
به دنبال خواسته های خود می باشند و دانسته ها و نیازهایشان را محتوای دین قرار
می دهند.آن ها می خواهند کتاب و سنت نیز همانند آن ها بیندیشند

.» ^(۴)

۲-

تاثیر مستقیم بر
فهم متون دینی

یکی دیگر از مجاری تاثیر انتظارات بر استنباط
احکام و معارف دین که برخی مطرح کرده اند، تاثیر مستقیم انتظار در فهم متون دینی
است; به این معنا که انتظارات ما از دین و داشتن یک نظریه خاص درباره قلمرو دین،
فهم ما از متون دینی را سمت و سو می دهد و بدون داشتن انتظار خاص از متن، فهم آن
ممکن نیست.در این باره گفته شده است: «فهم هر متنی – اختصاص به کتاب و سنت ندارد –
تنها در صورتی میسر است که مراجعه کننده اول مشخص کند انتظارش از مراجعه به آن متن
چیست

;

آن متن اجمالا
چه نوع مطلبی است.بدون تعیین این مطلب، هیچ نوع فهم میسر نمی شود.مراجعه کننده به
کتاب و سنت باید مشخص کند وحی را چه می داند و برای آن چه نقشی در زندگی انسانی
قایل است; از طریق مراجعه به آن ها کدامین نیازها را می خواهد برآورده کند

.» ^(۵)

«

فهم ما از دین متکی است به نوع انتظاراتی که از دین داریم و چنان نیست که
از خود دین بفهمیم که باید از او چه بخواهیم

.» ^(۶) «

معارف بیرونی مقدمه فهم کتاب و سنت اند و
آدمی نمی تواند شریعت را چنان بفهمد که با مبانی و معلومات مقبول آن منافی افتد

.» ^(۷)

بنابراین، وقتی فهم متون
دینی متوقف به داشتن انتظارات و داشتن نظریه ای خاص در باب قلمرو دین باشد، دیگر
نمی توان برای به دست آوردن مطلبی خارج از آن قلمرو به متون دینی مثل قرآن کریم
مراجعه نمود

.

نقد

با توجه به این که سخن مذکور مدعایی است که
دلیلی برای اثبات آن اقامه نشده، نشان دادن موارد نقض، برای رد آن کافی است.در این
باره، به دو نکته اشاره می شود

:

اولا، تاثیر انتظارات بر فهم قرآن را
فی الجمله قبول داریم، لکن به دلیل وجود رابطه بین الفاظ و معانی آن ها که بیش تر
موارد مراد صاحب سخن نیز می باشد، فهم تمام آیات قرآن هیچ ابتنایی بر داشتن
انتظاری خاص از دین و یا نظریه ای خاص درباب قلمرو دین ندارد و بدون داشتن انتظار
مشخص از دین، امکان فهم قرآن وجود دارد.گفته می شود بهترین دلیل بر امکان چیزی،
وقوع خارجی آن است.در مورد قرآن کریم، تاریخ نشان می دهد که مردم صدر اسلام، چه
مسلمان و چه غیرمسلمان، بدون داشتن سابقه ذهنی و انتظاری خاص از قرآن کریم، بیانات
آن را در حد خود می فهمیدند.در آن زمان، از فنون، علوم پیشرفته و مکاتب خاص
اعتقادی خبری نبود تا گفته شود فهم آن ها از قرآن مستند به علوم بیرونی و انتظار
خاصی از قرآن بوده است، اگرچه در مواردی به تفسیر حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه
وآله نیاز پیدا می کردند و حضرت نیز طبق دستور خداوند این کار را انجام می داد

: «

وانزلناالیک الذکر لتبین للناس مانزل الیهم »
(نحل: ۴۴) ; و این قرآن را به سوی تو فرود آوردیم تا برای مردم آنچه را به سویشان
نازل شده است توضیح دهی.علاوه بر این، قرآن کریم، خود به تدبر دعوت می کند: «کتاب
انزلناه الیک مبارک لید بروا آیاته و لیتذکر اولو الالباب » (ص: ۲۹) ; [این] کتابی
مبارک است که آن را به سوی تو نازل کرده ایم تا در آیات آن بیندیشند و خردمندان
پند گیرند.همچنین کسانی را که با شنیدن قرآن خود را به تجاهل می زدند، مورد نکوهش
قرار می دهد: «و قالو قلوبنا غلف بل لعنهم الله بکفرهم فقلیلا ما یؤمنون » (بقره:
88) ; و گفتند: قلب های ما در غلاف است.[نه چنین نیست] بلکه خدا به سزای کفرشان،
لعنتشان کرده است.پس آنان که ایمان می آورند چه اندکند.در آیه دیگری نیز
می فرماید: «و قالوا قلوبنا فی اکنه مما تدعونا الیه و فی آذاننا و قر و من بیننا
و بینک حجاب فاعمل اننا عاملون » (فصلت: ۵) ; و گفتند

:

دل های ما از آنچه ما را به سوی آن می خوانی
سخت محجوب و مهجور است و در گوش های ما سنگینی و میان ما و تو پرده ای است; پس تو
کار خود را بکن، ما هم کار خود را می کنیم.اگر بدون داشتن نظر و انتظاری خاص، فهم
قران کریم ممکن نبود، نکوهش قرآن نسبت به این افراد جایی نداشت

.

نمونه دیگر فهم خاورشناسان از آیات قرآن کریم
است که گاه تحقیقات خوبی هم از خود به جای گذاشته اند که می تواند نادرستی مدعای
مذکور را کاملا آشکار کند

.

آنچه موجب چنین خطایی شده این است که از این
نکته که انتظارات متفاوت فهم های متفاوتی را موجب می شود، نتیجه گرفته شده است که
فهم متون دینی متوقف بر انتظار خاص از دین است.ولی اگر این مدعا (که با تغییر انتظارات،
فهم ها متفاوت می شود) به طور کلی هم صحیح باشد، هیچ گاه توقف فهم متون دینی بر انتظار
از دین را ثابت نمی کند; زیرا بر فرض، اگر کسی هیچ انتظاری از دین نداشته باشد،
نمی توان گفت به فهمی از متون دینی نمی رسد، در صورتی که لازمه سخن مذکور آن است
که اصلا فهمی برای او حاصل نخواهد شد

.

بر این اساس، بدون این که از طریق
مباحث برون دینی ثابت شود که – مثلا – تبیین نظام سیاسی جزو قلمرو دین است یا نه،
می توان به قرآن مراجعه کرد و نظر آن را درباره نظام سیاسی اسلام جویا شد

.

ثانیا این نظریه در مورد معرفت غیردینی نیز قابل
دفاع نیست; چون اگر تمام معارف بشری میهمان پیش فرض های پیشین است که به آن ها شکل
می دهد، در این صورت، هر اندیشه جدیدی باید متناسب با اندیشه های گذشته و آینده
باشد; یعنی هرگز نباید اندیشه جدیدی که هیچ تناسبی با پیش فرض های گذشته ندارد
حاصل شود، در حالی که اندیشمندان بسیاری را می توان یافت که علی رغم پیش فرض ها و
سابقه های ذهنی فراوان، به براهینی دست می یابند که نه تنها موجب هدم تمامی
فرض های قبلی شان گردیده است، بلکه زمینه دست یابی به معارف بعدی را نیز بدون
آن که تاثیری از اصول قبلی بپذیرند، فراهم آورده است.این اندیشه ها که هیچ گونه
سازگاری با اندیشه های قبلی نداشته و ناسازگار با اندیشه های بعدی نیز نبوده،
بهترین دلیل است بر این که اندیشه های جدید همیشه در چهارچوب اندیشه های پیشین
حاصل نمی شود.این همه نشانگر توانایی انسان در فراگیری مطالبی است که نه تنها بی ارتباط،
بلکه نابودکننده دانسته های قبلی است

. ^(۸)