فایل ورد کامل پاورپوینت هرمنوتیک و تاثیر انتظارات بر فهم قرآن

دریافت فایل فایل ورد کامل پاورپوینت هرمنوتیک و تاثیر انتظارات بر فهم قرآن + هدیه ویژه پاورپوینت حرفه‌ای!

یک پیشنهاد عالی برای صرفه‌جویی در زمان و بهبود کیفیت کار شما

اگر به دنبال یک منبع کامل، استاندارد و کاربردی هستید، اکنون فرصت آن را دارید که فایل فایل ورد کامل پاورپوینت هرمنوتیک و تاثیر انتظارات بر فهم قرآن را دریافت کنید. فایل ورد کامل پاورپوینت هرمنوتیک و تاثیر انتظارات بر فهم قرآن تمامی اطلاعات مورد نیاز شما را در قالبی منظم و حرفه‌ای ارائه می‌دهد. علاوه بر این، یک پاورپوینت آماده و جذاب نیز به‌عنوان هدیه ویژه در اختیار شما قرار خواهد گرفت.

چرا فایل ورد کامل پاورپوینت هرمنوتیک و تاثیر انتظارات بر فهم قرآن انتخاب مناسبی برای شماست؟

این مجموعه شامل 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ریختگی احتمالی در متون زیر ،دلیل ان کپی کردن این مطالب از داخل فایل می باشد و در فایل اصلی فایل ورد کامل پاورپوینت هرمنوتیک و تاثیر انتظارات بر فهم قرآن،به هیچ وجه بهم ریختگی وجود ندارد

---

بخشی از متن فایل ورد کامل پاورپوینت هرمنوتیک و تاثیر انتظارات بر فهم قرآن :

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

مقدمه

گسترش ارتباط علمی بین فرهنگ های مختلف به
ویژه اسلام و غرب و ترجمه متون غربی به زبان فارسی و ورود برخی مباحث به محافل
علمی کشور ما، چالش هایی را موجب شده که فهم قرآن کریم را نیز بی نصیب نگذاشته
است. یکی از این مباحث، «تاثیر انتظارات بر فهم متون دینی » است; از جمله مباحث
مربوط به علم «هرمنوتیک » که در کشور ما، به صورت ترجمه یا تحلیل های یک سویه چنین
وانمود می شود که گویی تمام دانشمندان هرمنوتیک با نظر مطرح کنندگان آن اتفاق
دارند

(۱)

و بدون توجه به تفاوت های موجود بین دو فرهنگ
اسلام و مسیحیت و ویژگی های قرآن کریم و متون مقدس مسیحی، به ویژه اناجیل اربعه،
سعی می شود همان مباحث و نتایج آن بر فهم قرآن کریم نیز تطبیق داده و بر تاثیر تام
انتظارات در فهم قرآن کریم پافشاری شود

.

برای روشن شدن خاستگاه علم «هرمنوتیک جدید» و
نظریه تاثیر تام در فهم متون دینی و فقدان همه شرایط آن در فهم قرآن کریم، ضروری
است پیش از پرداختن به تاثیر انتظارات بر فهم قرآن، از «هرمنوتیک » و ویژگی های
متفاوت متون مقدس مسیحی و اسلامی و برخی دیدگاه های متهافت در میان علمای هرمنوتیک
در غرب – هر چند به اختصار – سخن به میان آید. این کار نقد نظریه «تاثیر تام
انتظارات بر فهم قرآن کریم » را سهولت خواهد بخشید

:

هرمنوتیک

الف – مفهوم
هرمنوتیک

ریشه های کلمه

Hermeneutics

در فعل یونانی هرمینوئین،

(hermeneuin)

نهفته
است که عموما به «تاویل کردن

»

ترجمه می شود. صورت اسمی آن، هرمینیا،

(hermeneia)

،نیز به معنای «تاویل » می باشد.
از این دو کلمه، صورت های متعددی در آثار به جای مانده از قدیم، از جمله در آثار
افلاطون دیده می شود. این دو کلمه به نام «خدای تیزپا» باز می گردد که واسطه بین
خدایان و مردم و خالق سخن و تفسیر کننده خواسته های خدایان یونان باستان برای مردم
بوده و ظاهرا این کلمات از نام او یا نام او از این کلمات گرفته شده است. کلمه
هرمینویین به معنای گفتن و توضیح دادن نیز آمده است

. ^(۲)

واژه «هرمنوتیک

»

احتمالا نخستین ظهور ثبت شده اش در عنوان
کتابی است از ی. ک. دانهایر، در سال ۱۶۵۴ م (هرمنوتیک قدسی با روش تاویل متون مقدس

).
^(۳)

ولی رواج این واژه، پس از قرن هفدهم شروع شده

(۴)

و
نقطه آغاز هرمنوتیک معاصر توسط یوهانس رامیاخ (۱۶۹۳ – ۱۷۳۵ م) بوده که در سال ۱۷۲۳
م. کتابی با عنوان نهادهای هرمنوتیک قدسی

(۵)

نوشته است. پس از او یونان مارتین کلادنیوس
(۱۷۸۰ – ۱۷۵۹ م

)

کتابی به نام
درامدی بر تفسیر صحیح نوشت و هرمنوتیک کلاسیک را پایه گذاری کرد و اصل آن را «نیت
مؤلف » نامید. می توان شلایر ماخر (۱۷۶۷ – ۱۸۳۴ م)، متاله مسیحی، را نیز بنیان گذار
هرمنوتیک معاصر دانست. او سعی داشت روش واحدی برای تفسیر ارائه دهد

.
^(۶)

اما کسانی که پس از
او آمده اند تاثیر زیادی از او نپذیرفته اند

.

دو برداشت مخالف از
هرمنوتیک

در یک نظر، می توان نحله های هرمنوتیک را به
دو دسته که برداشت های مخالفی از هرمنوتیک دارند تقسیم کرد: دسته اول عینی گرایان
هستند که معتقدند می توان با حذف پیش داوری ها به فهم درست متن رسید. دسته دوم
تاریخ گرایان هستند که اعتقاد دارند انسان اسیر شرایط، پیش فرض ها و انتظارات است
و نمی توان فهم صحیحی از متن داشت. از این دو نحله، دیدگاه های عینی گرایان، که
مشهورترین آن ها آقای ا. د. هیرش است; بیش ترین شباهت را با نظرات اندیشمندان
مسلمان در باب تفسیر قرآن دارد. وی معتقد است وجود معنایی ثابت و تغییرناپذیر یک
اصل است; معنایی که باید به منزله هدف و غایت هر تفسیری پیش فرض گرفته شود تا
بتوان بر اساس آن باور کرد. برای گریز از شکاکیت نیز باید پایه و مبنای معین وجود
داشته باشد. عینیت هم ناممکن است، مگر آن که معنا، خود تغییرناپذیر باشد. وی منشا
شکاکیت در مورد امکان دست یابی به فهمی درست و معتبر از یک متن را فلسفه های
هرمنوتیکی هایدگر و گادامر می داند که از تاریخ گرایان هستند

. ^(۷)

اگر هویت یک معنا (با تغییر تئوری های علمی)
قابل تغییر باشد و به واقع هم تغییر کند، آن گاه هیچ ملاک و معیاری وجود نخواهد
داشت که بر اساس آن بتوانیم قضاوت کنیم که آیا با همان معنای واقعی در هیاتی مبدل
روبه رو هستیم یا با نوعی معنای جعلی که صرفا ظاهر معنای مورد نظر ما را دارد.
هرگاه بپذیریم که مشخصات یک معنا، قابل تغییر است، دیگر راهی برای یافتن معنای
حقیقی از انبوه معانی ادعا شده وجود نخواهد داشت. برای مفسر، فقدان یک اصل هنجاری
ثابت معادل نامعین بودن معناست

. ^(۸)

تفاسیر گوناگون از
هرمنوتیک

به طور خلاصه، می توان گفت: هرمنوتیک در طی
رشد و بالندگی و تحول خود، معانی و تفاسیر گوناگونی پیدا کرده است به شرح ذیل

:

۱.

در قرون وسطا، این واژه به معنای تفسیر و تاویل کتب مقدس بوده است

.

۲.

مسیحیان پیش از قرن نوزدهم این اصطلاح را در روش فهم متون مقدس به کار
می بردند

.

۳.

شلایر ماخر آن را در علم فهم زبان و قواعد عام تفسیر و نقد متون تعریف
می کرد

.

۴.

ویلهلم دیلتای روش شناسی علوم انسانی و تمییز روش تبیین علوم طبیعی را در
این دانش پی ریزی کرد

.

۵.

فلسفه هرمنوتیک و تحلیل واقعیت فهم به عنوان یک پدیده فلسفی، بدون توجه به
تفکیک تاویل و تفسیر صحیح از ناصحیح از عصر هوسرل و هایدگر، به ویژه توسط گادامر،
مطرح شد

. ^(۹)

ب – زمینه پیدایش
هرمنوتیک جدید

از نظر تاریخی، پیدایش هرمنوتیک جدید، که
تمایز قابل توجهی با هرمنوتیک قدیم دارد، دقیقا آمیخته با سنت دینی پروتستانتیزم
آزاد اندیش است. به گفته دیلتای، پیدایش هرمنوتیک جدید بیش تر محصول مناقشاتی بوده
که پس از عصر نوزایی درباره تفسیر کتاب مقدس میان پرتستان ها و کاتولیک ها پدید
آمده است

. ^(۱۰)

هرمنوتیک
را باید در کوشش هایی جست وجو کرد که برای حل مسائل دینی و تعارضات مربوط به تفسیر
متون مسیحیت صورت می گرفت; کوشش هایی که به دلیل برخی خصوصیات فرهنگی و ویژگی های
کتاب مقدس به وجود آمده بود. از جمله این عوامل، می توان به موارد ذیل اشاره کرد

:

۱-

اصول سطحی و ابهام
لفظی

مشکل عمده مسیحیت این است که اصول اولیه اش
سطحی است; یعنی قوای ادراکی انسان از تصور و تصدیق آن ناتوان می باشد

.

در مسیحیت، مسائلی مانند «تثلیث » و «پسر
خدا» هرگز برای بشر قابل فهم نبوده و در نتیجه، زبان این گونه متون غیرعادی و مبهم
است; مثلا، در تعبیر «پسر خدا»، معنای پسر خدا بودن مبهم است

.

اربابان کلیسا در پاسخ به این که چرا این
معارف قابل درک و فهم نیست، مساله قداست آن را مطرح می ساخته، از چون و چرا درباب
آن جلوگیری کرده و تنها به تسلیم و پذیرش محض تکیه کرده اند. آن ها به کسی اجازه
تحلیل و تفسیر محتوای کتاب مقدس را نمی دادند. از این رو، متکلمان و انجیل شناسان
مسیحی مانند رودلف بولتمان تمام کوشش خود را در جهت به کارگیری هرمنوتیک برای
تفسیر کتاب مقدس و اسطوره زدایی از پیام آن صرف کردند. هدف آنان کشف، تفسیر و
تاویل معانی و حقیقت روحانی کتاب مقدس (عهدین) بود، به گونه ای که هر نسل بتواند
کتاب مقدس، به ویژه انجیل را خطاب به خود بداند

.

۲-

گزارشی بودن متون
دینی مسیحیت

متون مقدس مسیحیت گزارش اشخاص مختلف از جریان
نبوت و رسالت انبیاعلیهم السلام است. گرچه تمام مؤلفان عهد عتیق ناشناخته اند، اما
گزارشگران عهد جدید مشخص می باشند و هر کدام از اناجیل را شخص معینی سال ها پس از
حضرت مسیح نوشته است

. ^(۱۱)

شلایر ماخر می گوید: «ارزش کتاب مقدس این است
که سابقه احوال و تجارب دینی اسرائیل، مسیح و سر گذشت مؤمنان صدر اول را باز
می گوید

». ^(۱۲)

۳-

تضاد کتاب مقدس با
علوم جدید

کلیسا به مرور زمان، بخشی از طبیعیات و هیئت
را با معارف خود آمیخته و مسائلی از فیزیک، هیئت، جغرافیا و جانورشناسی را جزء
مجموعه تعالیم دینی قرار داده بود

. ^(۱۳)

و از آن جا که در حوزه دیانتی، مقبولات به
صورت مجموعه ای غیر قابل تفکیک مورد تقدیس قرار می گرفت، هرگونه کشف علمی جدید، که
بر خلاف یکی از مقبولات آن دین بود، مورد انکار واقع می شد، اندیشمندان و مخترعان
محاکمه و بازداشت می شدند. و علاوه بر این، در خود عهدین، تعداد قابل ملاحظه ای
تضاد و دوری از حقیقت می توان یافت

. ^(۱۴)

۴-

محدودیت قلمرو
مسیحیت

دیانت مسیحی شامل دستورات متعددی در مسائل
دینی و دنیوی نبوده و شریعتی بسیار محدود است. بنابراین، وضع قوانین و تغییر شریعت
ممکن می باشد. در نتیجه، بخش مهمی از احکام مسیحی منشا زمینی دارد. گویا این کار
اندکی پیش از ظهور اسلام یا هم زمان با آن رواج داشته که قرآن می فرماید: «فویل
للذین یکتبون الکتاب بایدیهم ثم یقولون هذا من عندالله…» (بقره: ۷۹

);

پس وای بر کسانی که کتاب تحریف شده ای با
دستان خود می نویسند، سپس می گویند: این از جانب خداست

.

به دلیل وجود عوامل مذکور و برخی عوامل دیگر،
متفکران مسیحی با اهدافی نظریه جدید تفسیر متون (هرمنوتیک) را مطرح کرده اند که
عمده آن اهداف عبارت است از

:

الف. حل مشکل غیر عقلانی بودن اصول مسیحیت

ب. حل مشکل مخالفت کتاب مقدس با علوم جدید:
به عنوان نمونه، گالیله کاتولیک معتقد بود با ارائه تفسیری خاص از متون دینی،
تعارض بین یافته های علمی خود و کتاب مقدس را حل کرده است. او با اذعان به حرمت و
اهمیت کتاب مقدس، اعتقاد داشت این کتاب نه از حقایق علمی، بلکه از معارف معنوی که
به کار رستگاری انسان می آید – حقایقی که برتر از عقل و استدلال است و به مدد
مشاهده کشف نمی شود – سخن می گوید. او در یکی از نوشته های خود می نویسد: «به نظر
من، در بحث از مسائل فیزیکی، ما باید بنای کارمان را نه به اعتبار نصوص مقدسه،
بلکه به تجارب حسی و براهین ضروری بگذاریم; زیرا، هم آیات کتاب مقدس و هم طبیعت هر
دو کلمه الله اند… به این جهت، حق این است که هیچ پدیده طبیعی، که تجربه حسی پیش
چشممان می نهد، نباید با تشبث به نصوص آیات کریمه، که اگر صدر و ذیلش سنجیده شود
چه بسا منطوقا یا مفهوما ناظر به معانی دیگری باشد، آن ها را در معرض چون و چرا
آوریم تا چه رسد که تخطئه کنیم; زیرا آیات کتاب مقدس آن قدرها مقید و مشروط به
شرایط قطعی ای که به همه آثار و حرکات و سکنات طبیعی حکم می راند، نیستند

.»
^(۱۵)

ج. تغییر و اصلاح احکام غیر قابل قبول
مسیحیت: مسیحیان از طریق جریان روشن فکری، با اتخاذ روش های تجربی به پیشرفت هایی
دست یافتند که غرور آن موجب شد به سادگی عقاید سنتی و موروثی را تحمل نکنند و
دست به تغییرات احکام دینی بزنند و دین را به موضوعی درونی و عرفانی معنا کنند که
با رفتارهای مختلف سازگار است. «در نظر شلایر ماخر، که یکی از بنیان گذاران
هرمنوتیک جدید است، مبنای دین نه تعالیم وحیانی است; چنان که در سنت عقل گرایی
مطرح است – و نه عقل معرفت آموز; چنان که در الهیات طبیعی مطرح است…، بلکه در
انتباه دینی است که با همه آن ها فرق دارد

.»

برای رسیدن به این اهداف، چاره ای جز طرح
نظریه جدید تفسیری و مباحث هرمنوتیکی نبود; چون طرح های مختلف، حتی طرح جدایی حوزه
علم و سیاست از دین، ناکام مانده بود. به هر حال، متون مقدس مسیحی خواه ناخواه خود
را به تیشه برنده روشن فکران تسلیم کرد تا بتوانند آن را به شکلی دل خواه در آورند
و از آن جا که نمی توانستند لفظ را تغییر دهند، باید هرچه خواستند در حوزه معنا به
اجرا در آورند. بر این اساس، هرمنوتیک، که معنا را تابعی از متغیر ذهنی و فرهنگی و
انتظارات نویسنده و خواننده می داند، پدید آمد

. ^(۱۶)

هدف اصلی هرمنوتیک به نظر دیلتای، درک
کامل تری از مؤلف اعلام گردید، آن سان که او خود را چنین درک نکرده است

.
^(۱۷)

بدین سان، کار به
جایی رسید که اسپینوزا متون مسیحی و یهودی را از حوزه حقیقت خارج دانست و گفت: شدت
عاطفه و قدرت تخیل پیامبران علیهم السلام موجب شده است اظهارات آنان به کشف حقیقت
منجر شود، نه ابلاغ فرمان لازم الاجرای معتبر

. ^(۱۸)

به زعم او، وقتی پیامبری می گفت: «از طرف خدا
سخن می گویم » در واقع، از خودش سخن می گفت و چهره واقعی خود را آشکار می کرد. از
این رو چهره خدا نزد هر پیامبری رنگی به خود گرفته

(۱۹)

و اوصاف انسان مبنای اوصاف
خدا گردیده است

.

ج – هرمنوتیک متون
دینی اسلام و شرایط آن

در زمینه موضوع هرمنوتیک در جهان اسلام،
مسائل گوناگونی قابل طرح و بررسی است. اما فقط مساله فقدان ریشه های تفسیر هرمنوتیکی
در فرهنگ و متون اسلام که پاسخی است به این سؤال که «آیا تمام شرایط و فضای تفسیر
هرمنوتیکی شکل گرفته در جامعه و متون اسلامی وجود دارد یا خیر» مورد بحث قرار
می گیرد

:

Normal
۰

false
false
false

EN-US
X-NONE
AR-SA

MicrosoftInternetExplorer4

/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Table Normal”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-priority:99;
mso-style-qformat:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt;
mso-para-margin:0in;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:11.0pt;
font-family:”Calibri”,”sans-serif”;
mso-ascii-font-family:Calibri;
mso-ascii-theme-font:minor-latin;
mso-fareast-font-family:”Times New Roman”;
mso-fareast-theme-font:minor-fareast;
mso-hansi-font-family:Calibri;
mso-hansi-theme-font:minor-latin;
mso-bidi-font-family:Arial;
mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

مقدمه

گسترش ارتباط علمی بین فرهنگ های مختلف به
ویژه اسلام و غرب و ترجمه متون غربی به زبان فارسی و ورود برخی مباحث به محافل
علمی کشور ما، چالش هایی را موجب شده که فهم قرآن کریم را نیز بی نصیب نگذاشته
است. یکی از این مباحث، «تاثیر انتظارات بر فهم متون دینی » است; از جمله مباحث
مربوط به علم «هرمنوتیک » که در کشور ما، به صورت ترجمه یا تحلیل های یک سویه چنین
وانمود می شود که گویی تمام دانشمندان هرمنوتیک با نظر مطرح کنندگان آن اتفاق
دارند

(۱)

و بدون توجه به تفاوت های موجود بین دو فرهنگ
اسلام و مسیحیت و ویژگی های قرآن کریم و متون مقدس مسیحی، به ویژه اناجیل اربعه،
سعی می شود همان مباحث و نتایج آن بر فهم قرآن کریم نیز تطبیق داده و بر تاثیر تام
انتظارات در فهم قرآن کریم پافشاری شود

.

برای روشن شدن خاستگاه علم «هرمنوتیک جدید» و
نظریه تاثیر تام در فهم متون دینی و فقدان همه شرایط آن در فهم قرآن کریم، ضروری
است پیش از پرداختن به تاثیر انتظارات بر فهم قرآن، از «هرمنوتیک » و ویژگی های
متفاوت متون مقدس مسیحی و اسلامی و برخی دیدگاه های متهافت در میان علمای هرمنوتیک
در غرب – هر چند به اختصار – سخن به میان آید. این کار نقد نظریه «تاثیر تام
انتظارات بر فهم قرآن کریم » را سهولت خواهد بخشید

:

هرمنوتیک

الف – مفهوم
هرمنوتیک

ریشه های کلمه

Hermeneutics

در فعل یونانی هرمینوئین،

(hermeneuin)

نهفته
است که عموما به «تاویل کردن

»

ترجمه می شود. صورت اسمی آن، هرمینیا،

(hermeneia)

،نیز به معنای «تاویل » می باشد.
از این دو کلمه، صورت های متعددی در آثار به جای مانده از قدیم، از جمله در آثار
افلاطون دیده می شود. این دو کلمه به نام «خدای تیزپا» باز می گردد که واسطه بین
خدایان و مردم و خالق سخن و تفسیر کننده خواسته های خدایان یونان باستان برای مردم
بوده و ظاهرا این کلمات از نام او یا نام او از این کلمات گرفته شده است. کلمه
هرمینویین به معنای گفتن و توضیح دادن نیز آمده است

. ^(۲)

واژه «هرمنوتیک

»

احتمالا نخستین ظهور ثبت شده اش در عنوان
کتابی است از ی. ک. دانهایر، در سال ۱۶۵۴ م (هرمنوتیک قدسی با روش تاویل متون مقدس

).
^(۳)

ولی رواج این واژه، پس از قرن هفدهم شروع شده

(۴)

و
نقطه آغاز هرمنوتیک معاصر توسط یوهانس رامیاخ (۱۶۹۳ – ۱۷۳۵ م) بوده که در سال ۱۷۲۳
م. کتابی با عنوان نهادهای هرمنوتیک قدسی

(۵)

نوشته است. پس از او یونان مارتین کلادنیوس
(۱۷۸۰ – ۱۷۵۹ م

)

کتابی به نام
درامدی بر تفسیر صحیح نوشت و هرمنوتیک کلاسیک را پایه گذاری کرد و اصل آن را «نیت
مؤلف » نامید. می توان شلایر ماخر (۱۷۶۷ – ۱۸۳۴ م)، متاله مسیحی، را نیز بنیان گذار
هرمنوتیک معاصر دانست. او سعی داشت روش واحدی برای تفسیر ارائه دهد

.
^(۶)

اما کسانی که پس از
او آمده اند تاثیر زیادی از او نپذیرفته اند

.

دو برداشت مخالف از
هرمنوتیک

در یک نظر، می توان نحله های هرمنوتیک را به
دو دسته که برداشت های مخالفی از هرمنوتیک دارند تقسیم کرد: دسته اول عینی گرایان
هستند که معتقدند می توان با حذف پیش داوری ها به فهم درست متن رسید. دسته دوم
تاریخ گرایان هستند که اعتقاد دارند انسان اسیر شرایط، پیش فرض ها و انتظارات است
و نمی توان فهم صحیحی از متن داشت. از این دو نحله، دیدگاه های عینی گرایان، که
مشهورترین آن ها آقای ا. د. هیرش است; بیش ترین شباهت را با نظرات اندیشمندان
مسلمان در باب تفسیر قرآن دارد. وی معتقد است وجود معنایی ثابت و تغییرناپذیر یک
اصل است; معنایی که باید به منزله هدف و غایت هر تفسیری پیش فرض گرفته شود تا
بتوان بر اساس آن باور کرد. برای گریز از شکاکیت نیز باید پایه و مبنای معین وجود
داشته باشد. عینیت هم ناممکن است، مگر آن که معنا، خود تغییرناپذیر باشد. وی منشا
شکاکیت در مورد امکان دست یابی به فهمی درست و معتبر از یک متن را فلسفه های
هرمنوتیکی هایدگر و گادامر می داند که از تاریخ گرایان هستند

. ^(۷)

اگر هویت یک معنا (با تغییر تئوری های علمی)
قابل تغییر باشد و به واقع هم تغییر کند، آن گاه هیچ ملاک و معیاری وجود نخواهد
داشت که بر اساس آن بتوانیم قضاوت کنیم که آیا با همان معنای واقعی در هیاتی مبدل
روبه رو هستیم یا با نوعی معنای جعلی که صرفا ظاهر معنای مورد نظر ما را دارد.
هرگاه بپذیریم که مشخصات یک معنا، قابل تغییر است، دیگر راهی برای یافتن معنای
حقیقی از انبوه معانی ادعا شده وجود نخواهد داشت. برای مفسر، فقدان یک اصل هنجاری
ثابت معادل نامعین بودن معناست

. ^(۸)

تفاسیر گوناگون از
هرمنوتیک

به طور خلاصه، می توان گفت: هرمنوتیک در طی
رشد و بالندگی و تحول خود، معانی و تفاسیر گوناگونی پیدا کرده است به شرح ذیل

:

۱.

در قرون وسطا، این واژه به معنای تفسیر و تاویل کتب مقدس بوده است

.

۲.

مسیحیان پیش از قرن نوزدهم این اصطلاح را در روش فهم متون مقدس به کار
می بردند

.

۳.

شلایر ماخر آن را در علم فهم زبان و قواعد عام تفسیر و نقد متون تعریف
می کرد

.

۴.

ویلهلم دیلتای روش شناسی علوم انسانی و تمییز روش تبیین علوم طبیعی را در
این دانش پی ریزی کرد

.

۵.

فلسفه هرمنوتیک و تحلیل واقعیت فهم به عنوان یک پدیده فلسفی، بدون توجه به
تفکیک تاویل و تفسیر صحیح از ناصحیح از عصر هوسرل و هایدگر، به ویژه توسط گادامر،
مطرح شد

. ^(۹)

ب – زمینه پیدایش
هرمنوتیک جدید

از نظر تاریخی، پیدایش هرمنوتیک جدید، که
تمایز قابل توجهی با هرمنوتیک قدیم دارد، دقیقا آمیخته با سنت دینی پروتستانتیزم
آزاد اندیش است. به گفته دیلتای، پیدایش هرمنوتیک جدید بیش تر محصول مناقشاتی بوده
که پس از عصر نوزایی درباره تفسیر کتاب مقدس میان پرتستان ها و کاتولیک ها پدید
آمده است

. ^(۱۰)

هرمنوتیک
را باید در کوشش هایی جست وجو کرد که برای حل مسائل دینی و تعارضات مربوط به تفسیر
متون مسیحیت صورت می گرفت; کوشش هایی که به دلیل برخی خصوصیات فرهنگی و ویژگی های
کتاب مقدس به وجود آمده بود. از جمله این عوامل، می توان به موارد ذیل اشاره کرد

:

۱-

اصول سطحی و ابهام
لفظی

مشکل عمده مسیحیت این است که اصول اولیه اش
سطحی است; یعنی قوای ادراکی انسان از تصور و تصدیق آن ناتوان می باشد

.

در مسیحیت، مسائلی مانند «تثلیث » و «پسر
خدا» هرگز برای بشر قابل فهم نبوده و در نتیجه، زبان این گونه متون غیرعادی و مبهم
است; مثلا، در تعبیر «پسر خدا»، معنای پسر خدا بودن مبهم است

.

اربابان کلیسا در پاسخ به این که چرا این
معارف قابل درک و فهم نیست، مساله قداست آن را مطرح می ساخته، از چون و چرا درباب
آن جلوگیری کرده و تنها به تسلیم و پذیرش محض تکیه کرده اند. آن ها به کسی اجازه
تحلیل و تفسیر محتوای کتاب مقدس را نمی دادند. از این رو، متکلمان و انجیل شناسان
مسیحی مانند رودلف بولتمان تمام کوشش خود را در جهت به کارگیری هرمنوتیک برای
تفسیر کتاب مقدس و اسطوره زدایی از پیام آن صرف کردند. هدف آنان کشف، تفسیر و
تاویل معانی و حقیقت روحانی کتاب مقدس (عهدین) بود، به گونه ای که هر نسل بتواند
کتاب مقدس، به ویژه انجیل را خطاب به خود بداند

.

۲-

گزارشی بودن متون
دینی مسیحیت

متون مقدس مسیحیت گزارش اشخاص مختلف از جریان
نبوت و رسالت انبیاعلیهم السلام است. گرچه تمام مؤلفان عهد عتیق ناشناخته اند، اما
گزارشگران عهد جدید مشخص می باشند و هر کدام از اناجیل را شخص معینی سال ها پس از
حضرت مسیح نوشته است

. ^(۱۱)

شلایر ماخر می گوید: «ارزش کتاب مقدس این است
که سابقه احوال و تجارب دینی اسرائیل، مسیح و سر گذشت مؤمنان صدر اول را باز
می گوید

». ^(۱۲)

۳-

تضاد کتاب مقدس با
علوم جدید

کلیسا به مرور زمان، بخشی از طبیعیات و هیئت
را با معارف خود آمیخته و مسائلی از فیزیک، هیئت، جغرافیا و جانورشناسی را جزء
مجموعه تعالیم دینی قرار داده بود

. ^(۱۳)

و از آن جا که در حوزه دیانتی، مقبولات به
صورت مجموعه ای غیر قابل تفکیک مورد تقدیس قرار می گرفت، هرگونه کشف علمی جدید، که
بر خلاف یکی از مقبولات آن دین بود، مورد انکار واقع می شد، اندیشمندان و مخترعان
محاکمه و بازداشت می شدند. و علاوه بر این، در خود عهدین، تعداد قابل ملاحظه ای
تضاد و دوری از حقیقت می توان یافت

. ^(۱۴)

۴-

محدودیت قلمرو
مسیحیت

دیانت مسیحی شامل دستورات متعددی در مسائل
دینی و دنیوی نبوده و شریعتی بسیار محدود است. بنابراین، وضع قوانین و تغییر شریعت
ممکن می باشد. در نتیجه، بخش مهمی از احکام مسیحی منشا زمینی دارد. گویا این کار
اندکی پیش از ظهور اسلام یا هم زمان با آن رواج داشته که قرآن می فرماید: «فویل
للذین یکتبون الکتاب بایدیهم ثم یقولون هذا من عندالله…» (بقره: ۷۹

);

پس وای بر کسانی که کتاب تحریف شده ای با
دستان خود می نویسند، سپس می گویند: این از جانب خداست

.

به دلیل وجود عوامل مذکور و برخی عوامل دیگر،
متفکران مسیحی با اهدافی نظریه جدید تفسیر متون (هرمنوتیک) را مطرح کرده اند که
عمده آن اهداف عبارت است از

:

الف. حل مشکل غیر عقلانی بودن اصول مسیحیت

ب. حل مشکل مخالفت کتاب مقدس با علوم جدید:
به عنوان نمونه، گالیله کاتولیک معتقد بود با ارائه تفسیری خاص از متون دینی،
تعارض بین یافته های علمی خود و کتاب مقدس را حل کرده است. او با اذعان به حرمت و
اهمیت کتاب مقدس، اعتقاد داشت این کتاب نه از حقایق علمی، بلکه از معارف معنوی که
به کار رستگاری انسان می آید – حقایقی که برتر از عقل و استدلال است و به مدد
مشاهده کشف نمی شود – سخن می گوید. او در یکی از نوشته های خود می نویسد: «به نظر
من، در بحث از مسائل فیزیکی، ما باید بنای کارمان را نه به اعتبار نصوص مقدسه،
بلکه به تجارب حسی و براهین ضروری بگذاریم; زیرا، هم آیات کتاب مقدس و هم طبیعت هر
دو کلمه الله اند… به این جهت، حق این است که هیچ پدیده طبیعی، که تجربه حسی پیش
چشممان می نهد، نباید با تشبث به نصوص آیات کریمه، که اگر صدر و ذیلش سنجیده شود
چه بسا منطوقا یا مفهوما ناظر به معانی دیگری باشد، آن ها را در معرض چون و چرا
آوریم تا چه رسد که تخطئه کنیم; زیرا آیات کتاب مقدس آن قدرها مقید و مشروط به
شرایط قطعی ای که به همه آثار و حرکات و سکنات طبیعی حکم می راند، نیستند

.»
^(۱۵)

ج. تغییر و اصلاح احکام غیر قابل قبول
مسیحیت: مسیحیان از طریق جریان روشن فکری، با اتخاذ روش های تجربی به پیشرفت هایی
دست یافتند که غرور آن موجب شد به سادگی عقاید سنتی و موروثی را تحمل نکنند و
دست به تغییرات احکام دینی بزنند و دین را به موضوعی درونی و عرفانی معنا کنند که
با رفتارهای مختلف سازگار است. «در نظر شلایر ماخر، که یکی از بنیان گذاران
هرمنوتیک جدید است، مبنای دین نه تعالیم وحیانی است; چنان که در سنت عقل گرایی
مطرح است – و نه عقل معرفت آموز; چنان که در الهیات طبیعی مطرح است…، بلکه در
انتباه دینی است که با همه آن ها فرق دارد

.»

برای رسیدن به این اهداف، چاره ای جز طرح
نظریه جدید تفسیری و مباحث هرمنوتیکی نبود; چون طرح های مختلف، حتی طرح جدایی حوزه
علم و سیاست از دین، ناکام مانده بود. به هر حال، متون مقدس مسیحی خواه ناخواه خود
را به تیشه برنده روشن فکران تسلیم کرد تا بتوانند آن را به شکلی دل خواه در آورند
و از آن جا که نمی توانستند لفظ را تغییر دهند، باید هرچه خواستند در حوزه معنا به
اجرا در آورند. بر این اساس، هرمنوتیک، که معنا را تابعی از متغیر ذهنی و فرهنگی و
انتظارات نویسنده و خواننده می داند، پدید آمد

. ^(۱۶)

هدف اصلی هرمنوتیک به نظر دیلتای، درک
کامل تری از مؤلف اعلام گردید، آن سان که او خود را چنین درک نکرده است

.
^(۱۷)

بدین سان، کار به
جایی رسید که اسپینوزا متون مسیحی و یهودی را از حوزه حقیقت خارج دانست و گفت: شدت
عاطفه و قدرت تخیل پیامبران علیهم السلام موجب شده است اظهارات آنان به کشف حقیقت
منجر شود، نه ابلاغ فرمان لازم الاجرای معتبر

. ^(۱۸)

به زعم او، وقتی پیامبری می گفت: «از طرف خدا
سخن می گویم » در واقع، از خودش سخن می گفت و چهره واقعی خود را آشکار می کرد. از
این رو چهره خدا نزد هر پیامبری رنگی به خود گرفته

(۱۹)

و اوصاف انسان مبنای اوصاف
خدا گردیده است

.

ج – هرمنوتیک متون
دینی اسلام و شرایط آن

در زمینه موضوع هرمنوتیک در جهان اسلام،
مسائل گوناگونی قابل طرح و بررسی است. اما فقط مساله فقدان ریشه های تفسیر هرمنوتیکی
در فرهنگ و متون اسلام که پاسخی است به این سؤال که «آیا تمام شرایط و فضای تفسیر
هرمنوتیکی شکل گرفته در جامعه و متون اسلامی وجود دارد یا خیر» مورد بحث قرار
می گیرد

:

۱-

فقدان شرایط تفسیر
هرمنوتیکی جد