فایل پاورپوینت کامل آسیب‌شناسی هنر انقلابی از منظر مقام معظم رهبری (حفظه الله)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آسیب‌شناسی هنر انقلابی از منظر مقام معظم رهبری (حفظه الله) :

مقدمه

ما برای طلوع دوره شکوفایی تمدن اسلامی ایرانی بی‌صبری داریم. خودآگاهی از پرسش«چه باید کرد؟» و نیز دانستن تجربه ملت‌های شکوفا و درحال رشد ضروری است. اکنون فهم روش‌شناسی بومی این دوره گذار برای ما اهمیت دارد. خاستگاه پرسش «چه باید کرد؟» در ادبیات امروز جهان توسعه، سامان بخشی به «مکتب درون‌زای مدیریت علم، دانش و الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در تمدن پیش‌رو» است.

در مقام بررسی دیدگاه مقام معظم رهبری در موضوع هنر باید اشاره کرد که ایشان علاوه بر ویژگی‌ رهبری نظام اسلامی، مرجعیت فقهی و دینی، علم به قانون و عدالت، خصلت دیگری نیز دارند و آن سطح گسترده‌ی مطالعات شخصی و صاحب‌نظر بودن در عرصه‌ی هنر و ادبیات ایران و جهان است. برای نمونه، تنها در عرصه ادبیات داستانی تا اوایل دهه هفتاد، دامنه مطالعات ایشان به نقل از خودشان از یک هزار رمان فراتر رفته بود. سروده‌های شخصی ایشان که گهگاه منتشر می‌شود، دیدارهای ایشان با اهل شعر و ادب، کارگردان‌ها و فیلم‌سازان، دیدار با مداحان و قاریان قرآن در هرسال، نیز شاهد دیگری بر این ادعا است. از این‌رو، انجام پژوهشی در آثار ایشان به‌منظور یافتن جایگاه هنر و هنر انقلابی و تبیین خط‌مشی‌های ارائه‌شده توسط شخصیتی با چنین جایگاه حقیقی و حقوقی ضروری به‌نظر می‌رسد.

با انبوه‌خوانی فرموده‌ها، تأمل در نظرها و از سویی، رصد اقدام‌های ایشان نکته‌هایی روشن می‌شود که توجه به آنها در این مقاله راه‌گشا خواهد بود. این نکته‌های کلی عبارت‌است از:

پیوند عمیق، همگون، روان و اثرگذار میان تمام نظرهای ایشان از ابتدا تا کنون برقرار است که علاوه بر انعطاف، هیچ‌گونه تضاد در مبانی و اصول و اهداف دیده نمی‌شود. آنچه درک‌کردنی است تکامل است نه تعارض؛ بنابراین یک منظومه‌ی فکری راهبردی منظم و منسجم قابل‌استخراج است. پرواضح است که اندیشه مقام معظم رهبری به‌عنوان یک کل منسجم و واحد در افق‌های بلندمدت، خود نقاط روشنی را دنبال می‌کند. خطابه‌ها و تذکراتی که ایشان هر بار متناسب با شرایط و اقتضاهای سیاسی اجتماعی برای هدایت دولت‌مردان نظام ایراد کرده‌اند، هرکدام بخش‌های متنوع از این کل منسجم و منظومه‌وار است. نظرهای ایشان درباره‌ی هنر، هنر انقلابی و هنر اسلامی بخشی از این منظومه‌ی منسجم است.

دیدن منظومه‌وار سخنان ایشان هرچند کاری مشکل و به‌نسبت پیچیده است؛ اما برای فهم درست سخنان امری ضروری است. اغلب ایشان مسائل را از جنبه‌های متنوع تبیین می‌کنند که هرکدام دارای طرح معین و منظومه‌ی مفهومی مشخص است. یکپارچه دیدن سخنان، ممکن است نتواند یکسره مفهوم و معنا را روشن کند و در مواردی چه‌بسا رهزن باشد! صرف دیدن بخش‌های مختلف سخنانِ ایشان در یک موضوع یا جست‌وجوی نرم‌افزاری با کلید واژه‌ها نمی‌تواند منظومه‌ی مفهومی نهفته در آنها را به‌شکل کامل مشخص کند. در حال حاضر نیز اغلب پژوهش‌هایی که بر اساس سخنان ایشان تدوین و تنظیم می‌شود، کمتر سعی شده تا نظام و ساختارهای موجود در سخنان ایشان استخراج شود.

با مطالعه مجموعه ترجمه‌ها، تألیف‌ها، نوشته‌های پراکنده در مجله‌ها، سخنرانی‌ها و کلاس‌های درسی ایشان در مشهد[۱]، نماز جمعه‌هایِ سلسله‌وار[۲] و دست‌آخر مجموعه پیام‌ها، نامه‌ها و ابلاغیه‌ها در دوران رهبری و… یک خط کلی در اندیشه‌های ایشان از سال‌ ۱۳۵۳ تاکنون آشکار می‌شود. افق روشن و نگاه بلند به آینده‌ی اسلام از همان آغاز با ترجمه کتاب موردعلاقه ایشان «آینده در قلمرو اسلام» و از سویی نگرش مسلکی اجتماعی به معارف اسلامی در «درس گفتارهای طرح کلی اندیشه اسلامی» (۱۳۵۳) نویدبخش شخصیتی را می‌داد که بعدها به‌عنوان قدرتمندترین رهبر مذهبی جهان شناخته شود.[۳]

نزدیکی همه‌جانبه میان گفته‌های ایشان و بنیان‌گذار انقلاب اسلامی مطلب مهم دیگری است؛ از این‌رو، رجوع به فرموده‌های امام و آنگاه بازخوانی گفته‌های رهبر انقلاب می‌تواند بهره‌مندی از ایشان را بیشتر کند.

تعمق در سخنان مقام معظم رهبری از جهت‌های گوناگون برای تحقق نظام و تمدن اسلامی ضروری است؛ چراکه ایشان علاوه‌ بر رهبری نظام اسلامی و مرجعیت فقهی و دینی، صاحب‌نظری زبردست در بسیاری از حوزه‌های علمی و تخصصی هستند که فهم و استخراج نظرهایشان، بر ترسیم راهبردها و جهت‌گیری‌های کلان و حتی خرد نظام‌سازی اسلامی و تبیین مبانی، اهداف، اصول، ارزش‌ها و بایسته‌ها موردنیاز برای تحقق تمدن جدید اسلامی، تأثیر بنیادی و کاربردی دارد (اشیری، ۱۳۹۲).

این پژوهش می‌کوشد با توجه به اثرگذاری بی‌اندازه هنر در فرهنگ عمومی و بررسی مفهوم هنر انقلابی و اسلامی، حرکتی در راستای استخراج اهداف و خط‌مشی‌های ترسیم‌شده توسط رهبری برای هنر و هنر انقلابی و هنرمندان باشد.

تحلیل مفهوم

انقلاب اسلامی ایران با تکیه‌بر بنیان‌های معرفت‌شناختی نظیر: وحی، سیره معصومین: ، عقل و تجربه‌های تاریخی و با هدف رستگاری انسان در ساحت‌ فردی و اجتماعی شکل گرفت. این انقلاب که با تکیه‌بر مبانی دینی ادعای جامعیت در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی،‌ اقتصادی، فرهنگی دارد در عرصه هنر نیز هدف خود را تولید آثار هنری متناسب با چارچوب‌های تئوریک خویش در محتوا و قالب قرار داده است (بشیر، ۱۳۸۷).

هنر انقلاب اسلامی جدای از هنر اسلامی و مبانی معرفت دینی نیست و همچنین هدف هنر انقلاب اسلامی جدای از هدف انقلاب نیست. همان‌گونه که انقلاب اسلامی برای برقراری عدل و قسط، یاری مستضعفین در برابر مستکبرین و زمینه‌سازی انقلاب جهانی مهدوی ایجاد شد، هنر انقلاب اسلامی نیز با هدف ستیز با وضع ظالمانه و دفاع از حق و عدالت، اثبات حقیقت و جست‌وجوی عالم موعود، ظهور و بروز پیداکرده است. از عناصر متعددی که در عرصه محتوای هنر انقلاب اثر گذاشته، می‌توان به حوادث انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس و پس‌ از آن مقاومت مردم ایران در عرصه‌های مختلف مبارزه با استکبار جهانی اشاره کرد. بدینسان، مقام معظم رهبری پیرامون مضمون هنر انقلابی می‌فرمایند:

«اگر قرار است هنر از تصنع و هرآنچه غیر از جوشش درونى هنرمند است، جدا بماند؛ پس چه حادثه‌ای و چه انگیزه‌ای براى هنرمند مردمى بالاتر از پرداختن به مهم‌ترین حادثه تاریخى مردم جامعه او است؟ انقلاب ما و نظام جمهورى اسلامى ایران و کلیه حوادثى که در حاشیه این انقلاب عظیم به وقوع می‌پیوندد، با احساس‌ها، سرنوشت، خواست مردم و انگیزه‌ها و عشق آنان سروکار دارد و این برجسته‌ترین مضامین براى هنرمندان است تا آنان این ویژگی‌ها را در آثارشان مجسم کنند» (سخنان رئیس‌جمهوری در مراسم تجلیل از هنرمندان متعهد، ۹ / ۷ / ۶۷).

هنرمندان انقلاب و انقلابی نه ‌تنها از کنار پیشامدهای گوناگون انقلاب و جهان اسلام بی‌تفاوت نگذشتند، بلکه پرداختن به آن حوادث برای جاودانگی و انتقال واقعیت‌های این دوره به نسل‌های آینده و همچنین جریان دائمی معنویت انقلاب به‌ویژه دوران دفاع مقدس را رسالت تاریخی خویش یافته‌اند. در صحنه مطالعات هنر نیز، بیشترین استقبال از قالب‌های هنری رقم خورده که به مضامین دفاع مقدس و مبارزه با جهان استکبار در قالب رمان، داستان، شعر و سینما می‌پردازند.

در پاسخ به شبهه تحقق هنر انقلاب اسلامی نیز باید گفت «همواره جست‌وجوی عالمی دیگر مقدمه‌ی ظهور آن عالم را فراهم می‌کند، چنانکه انقلاب اسلامی در جست‌وجوی عالم اسلامی است. حضور داشتن در برابر این عالم است که مقتضی حضور در برابر حق و نزدیکی به آن است. پس انقلاب اسلامی را نباید همان حضور در برابر حق گرفت، بلکه با انقلاب مقدمه‌ی وصول حاصل می‌شود و به همین‌جهت عالم همه شهروندان مدینه انقلاب اسلامی، حضور کامل عالم اسلامی به معنی اصیل لفظ نیست» (مددپور، ۱۳۷۴: ۲۳۱). همان‌گونه که انقلاب پس از نزدیک به سه دهه از پدیداری خود، همچنان در مسیر تحقق اهداف خویش است، هنر انقلاب اسلامی نیز در طول این مدت منازلی از مسیر را طی کرده و تا رسیدن به‌ هدف نهایی، منازل بسیار دیگری پیش‌رو دارد.

هنر و هنرمند

مفهوم هنر از دیرباز مورد توجه فیلسوفان و صاحب‌نظران بوده است. افلاطون و ارسطو هنر را «تقلید[۴]» دانسته‌اند؛ ابن‌سینا آن را «محاکات» و ابن‌رشد «تشبیه» معنا کرده است. «در نظر افلاطون، تقلید[۵] با این‌معنا که عالم محسوس مرتبه تنزل یافته و شبح گونه‌ای از عالم مثل است مناسبت دارد… در نظر ارسطو نیز ابداع شاعرانه، نقاشی، موسیقی و… همه از انواع تقلید است» (ریخته‌گران، ۱۳۸۰: ۲).

رهبر انقلاب در بیان تعریف و ویژگی هنر و هنرمند می‌فرمایند: «هنر این است که انسان مطلب را به شیواترین شکل و به مؤثرترین نحو بیان کند؛ اما در طرف مقابل هیچ حالتِ امتناع به‌وجود نیاورد» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار مسئولان سازمان صداوسیما‌، ۱۱/ ۹/ ۱۳۸۳). “بى‌شک ابزارهاى هنرى رساترین، بلیغ‌ترین و کارآمد‌ترین ابزار ابلاغ و تبلیغ پیام است» (سخنرانى مقام معظم رهبری در مراسم‌ سالگرد تأسیس سازمان تبلیغات اسلامى‌، ۱/ ۴/ ۱۳۶۶). «هر هنرمندی به‌تنهایی یک دنیا است و این خاصیتِ هنری است که در وجود او است» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰). «خصوصیت هنر در این است که آفرینش، جزو ذات آن شمرده می‌شود… هنر خاصیت آفرینشی دارد. حتی آنجا که شما می‌بینید به‌ظاهر هنر چیزی را می‌پردازد، در واقع پردازش نیست. اگر عمیق و باطنی ملاحظه کنید، می‌بینید که هنر سرگرم آفرینش است… شما می‌بینید که از این عناصر معمولی، نقش‌هایی به‌وجود می‌آورید که ادامه وجود آن عناصر نیستند، بلکه پدیده‌های جدیدی ظاهر شده‌اند. این آفرینش هنر است. به همین‌ علت است که هنر گوهری گران‌بها است و هنرمند، ارزش واقعی دارد» (بیانات مقام معظم رهبری، ۷/ ۲/ ۱۳۷۳).

ایشان در بسیاری از رهنمودهای خود با مبنا قراردادن محتوای هنر، آنها را به «هنر دینی و غیر دینی»، «هنر اسلامی و غیراسلامی»، «هنر انقلابی و غیرانقلابی» تقسیم کرده‌اند و همواره بر پیشبرد هنر انقلابی و دینی با حقیقت هنرِ متعهد اصرار داشته‌اند و در برخی موارد ویژگی‌های آنها را نیز برشمرده‌اند. ایشان در دیدار با جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر درباره اهمیت هنر فرمودند: «هنر موهبتی الهی و حقیقتی بسیار فاخر است» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰).

ایشان در مقام بیان ویژگی‌های هنر دینی و انقلابی می‌فرمایند: «هنرِ ملتزم و متعهد، یک حقیقت است و ما باید به آن اقرار کنیم» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰). «هنر دینی آن است که بتواند معارفی را که همه ادیان و بیش از همه، دین مبین اسلام به نشر آن در بین انسان‌ها همت گماشته‌اند و جان‌های پاکی در راه این حقایق نثار شده است را اشاعه دهد و در ذهن‌ها ماندگار و جاودانه کند» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰). «هنر دینی عبارت است از هنری که بتواند مجسم‌ و ارائه‌کننده آرمان‌های دین اسلام که البته برترین آرمان‌های ادیان الهی است باشد. این آرمان‌ها همان چیزهایی است که سعادت، حقوق معنوی، اعتلاء و تقوا و پرهیزگاری انسان و عدالت جامعه انسانی را تأمین می‌کند» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰). «آن چیزی که در هنر دینی به‌شدت مورد توجه است اینکه هنر در خدمت شهوت، خشونت، ابتذال و استحاله هویت انسان و جامعه قرار نگیرد» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰). «هنر دینی عدالت را در جامعه به‌شکل ارزش معرفی می‌کند؛ اگرچه شما هیچ اسمی از دین، آیه‌ای از قرآن و حدیثی در باب عدالت در خلال هنرتان نیاورید» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰).

در این مقام می‌توان در نظر ایشان تعهد، نشر معارف الهی، ازجمله عدالت و مسائل توحیدی و از دیگر سوی‌ نبود نشر محتوای ضاله، نظیر شهوت و خشونت و ابتذال را جزو ذات هنر دینی دانست. ایشان در باب توقع انقلاب از هنرمندان و هنر انقلابی می‌فرمایند:

«کشور ایران با همه‌ی این خصوصیت‌های فرهنگی عمیقی که شما می‌گویید و راست هم می‌گویید و من هم به همین‌ها اعتقاد دارم، تحقیر شد. پنجاه، شصت سال کسانی بر ما حکومت کردند که آورنده‌ی آنها، نه اینکه ما نبودیم زیرا در ایران حکومت مردم به این صورت سابقه نداشت بلکه دلاوریِ خودشان هم نبود. ای‌کاش اگر دیکتاتور بودند، دست‌کم همانند نادرشاه با زور بازوی خودشان، یا همانند آغامحمدخان با حیله‌گری خودشان بر سرکار آمده بودند؛ اما این‌طور نبود. دیگران آمدند و آنها را بر این ملت مسلط کردند و تمام منابع مادی و معنوی این ملت را به غارت بردند. با رنج‌ها و محنت‌های بسیاری، حرکت عظیمی در مقابل این پدیده‌ی شوم اتفاق افتاد و توانست با فداکردن جان‌ها و عریان‌کردن سینه‌ها در مقابل دشنه‌ی دشمن غدار به‌جایی برسد. این زیبا نیست؟ هنر چگونه می‌تواند از کنار این‌ها بی‌تفاوت بگذرد؟ این توقعِ انقلاب است. هنر انقلابی‌ که ما از اول انقلاب همچنان گفتیم و آن را درخواست کردیم، این است. آیا این توقعِ زیادی است؟» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰).

«مقوله‌ی دیگری که من به اختصار آن را عرض می‌کنم، هنر انقلابی است. توقع انقلاب از هنر و هنرمند، مبتنی بر نگاه زیباشناختی در زمینه‌ی هنر است که توقع زیادی هم نیست» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰). «انقلاب آن‌ وقتی می‌تواند خودش را در قالب هنر بیاورد که هنرمندِ خودی داشته باشد و خودش هنرمند را پرورش بدهد» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار اعضای کنگره‌ی شعر حوزه، ۱۵/ ۷/ ۱۳۷۰).

آسیب‌شناسی هنر انقلابی

از آنجا که آسیب‌شناسی هنر انقلابی پژوهش‌های مفصلی را به تفکیک قالب‌های هنری می‌طلبد در این مجال، تنها مهم‌ترین عنوان‌های این عرصه مورد بررسی قرار خواهند گرفت. از این‌رو، جهت تفصیل مطالب رجوع به اصل سخنرانی‌ها و بیانات ایشان ضروری است.

سختی و دشواری طی مسیر جهت تولید و فهم هنر انقلابی

دشواری راه در همه زمینه‌های اساسی، به‌ویژه در مواردی که نیاز به خلاقیت گسترده و عمیق دارد به‌عنوان یکی از عوامل مهم تأخیر در وصول به هدف مطرح است. اما نکته‌ای که توجه به آن ضروری است آنکه دشواری تحقق آثار هنری انقلابی نباید موجب سرخوردگی و ناامیدی از دستیابی به اهداف شود. دشواری راه آنگاه بیشتر می‌شود که هنرمند قدم در مسیر نارفته گذاشته و سعی در تجربه ناآزمودنی‌ها کند. به تعبیر دیگر، گنجاندن مفاهیم انقلابی، معنوی و توحیدی در ظرف هنر امری است که در بازار هنر مدرن و تکنولوژیک مغفول مانده است.

«آنچه مهم است این نکته است که با به نتیجه رسیدن و پیروزى یک انقلاب و ملت، هنرمند مردمى نباید کار خود را پایان‌ یافته تلقى کند. پس از پیروزى انقلاب و تشکیل نظام جمهورى اسلامى که هدف، آرمان و آرزوى ملت بود، اکنون این وظیفه هنرمندان است که همگام با دست‌اندرکاران و مسئولان نظام در راه دست‌یابی به هدف‌ها و آرمان‌های انقلاب کوشش خود را بیشتر کنند. اینکه هنرمند قبل از پیروزى مبارزه‌ای، آثار هنرى خلق کند آسان است درحالی‌که ادامه کار هنرمند و خلق آثار هنرى پس از پیروزى مبارزه است که دشوار به‌نظر می‌رسد؛ و این همان‌جایی است که برخى از هنرمندان ما در آنجا لغزیدند و نتوانستند بقیه راه را طى کنند» (سخنان رئیس‌جمهوری در مراسم تجلیل از هنرمندان متعهد، ۹/ ۷/ ۱۳۶۷).

«آنچه که در مجموع به‌نظرم می‌رسد، این است که مسئله هنر و هنرمند، جزو مسائلی است که هم ظریف است، هم به‌شدت حساس و دقیق است. مرزهای دشواری در این زمینه وجود دارد. اگر ما به این مرزها بی‌توجه باشیم، ممکن است خطا کنیم و برخلاف آنچه عمل کنیم که شایسته است؛ البته این مربوط به ما است. سخن درباره مرزهایی نیست که هنرمند باید رعایت کند؛ آن ماجرای دیگری است. ما که با مسئله هنر و هنرمند با این موضوع مهم در اداره کشور مواجهیم، باید مرزها را درست بشناسیم تا بتوانیم درست قضاوت کنیم و بر اساس قضاوت عمل کنیم» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر، ۱/ ۵/ ۱۳۸۰).

«البته ما همین‌طور می‌گوییم ایمان را با هنر منتقل بکنید؛ اما می‌دانم که در عمل دشوار است، بسیار خون‌دل و زحمت دارد. قصد من این نیست که از زحمات و دشواری‌های این کار صرف‌نظر کرده باشم، اما می‌خواهم عرض کنم که با همت بلند ان‌شاءالله همه دشواری‌ها برطرف خواهد شد و خداوند به شما توفیق خواهد داد؛ چون در راه خدا و کار بزرگ است» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۲۳/ ۲/ ۱۳۷۷).

مقام معظم رهبری وجود انقلاب اسلامی را مایه برکت و گسترش هنر انقلاب دانسته و با واردکردن مقوله ایمان و توکل به‌خدا، ضمن بیان اینکه من معتقدم آن چیزی که ما برای یک حرکت درست احتیاج داریم، استقامت است. می‌افزایند:

«من این حرکت را عملی و ممکن می‌دانم، حتی نه‌چندان دشوار. من حتی خیلی دشوار هم نمی‌دانم و تعجب می‌کنم که برخی اینها را چیزهایی محال می‌دانند، همانند اینکه خودشان را در مقابل یک دیوار تا به عرش رسیده می‌بینند. من راه را خیلی دشوار نمی‌دانم مشروط به اینکه این راه طی شود. این است که مجموعه‌ای همانند شما، همانند آن زبرالحدید باشند. همانکه امیرالمؤمنین فرمودند: مثل پاره‌های فولاد؛ یعنی من از شما خاطرجمع باشم. این فارسی‌اش است! آن‌وقت من به شما عرض می‌کنم بر روی این پایه مستحکم، می‌شود تا عرش آسمان‌خراش ساخت» (بیانات مقام معظم رهبری در تاریخ، ۸/ ۴/ ۱۳۷۱). «هزاران چشمه‌ى جوشنده هنرى را دست‌های پلید و خائن آلوده کردند… ما امروز آثار فرهنگىِ به‌اصطلاح هنرى دوران گذشته را از نزدیک مى‌بینیم. شما مسئولیت سنگینی بر دوش دارید، به‌ویژه شما هنرمندان و همه‌ى هنرمندانى که اکنون در این جمع حضور ندارند. کار بسیار دشوار است. منتها به فضل الهى یک امتیاز داریم و آن انقلاب است. امتیاز انقلاب، امتیاز عجیبى است مثل هواى بهاری است گل را در گلدان، در گلخانه و در اتاق هم مى‌توان رشد داد، اما با صحراى باز قابل‌مقایسه نیست و با طراوت گسترده‌اى که باران بهارى بر او مى‌بارد و آفتاب بر آن مى‌تابد و زمین حاصلخیز آن را با سرعت و شتاب بارور مى‌کند…” (سخنرانى افتتاحیه مقام معظم رهبری در تالار حوزه اندیشه و هنر، ۱۵/ ۱۲/ ۱۳۶۳).

نبود تربیت و شناسایی نیروهای متعهد و انقلابی

از آسیب‌های هنر انقلابی نبود تربیت نیروی انسانی است. شاید گلایه از این‌جهت کمتر وارد باشد که چرا در این مدت، انقلاب موفق به تحویل هنرمندان صاحب سبک در زمینه‌های مختلف نشده است، بلکه گلایه بیشتر متوجه این مطلب است، چرا هنوز حتی «مکانیسم» تربیت هنرمند متعهد و انقلابی به‌دست نیامده است؟ و بدتر از آن اینکه چرا حتی به «تربیت نیروی انسانی» به‌عنوان یک نیاز مهم و بنیادین اندیشیده نمی‌شود؟ و بدتر از همه آنکه با وجود فقر نیروی انسانی، چرا از هنرمندان متعهد و انقلابی موجود حمایت‌های لازم صورت نمی‌گیرد؟

«صدا و سیما دانشکده دارد؛ این دانشکده باید به‌طور جدی به تربیت نیروی انسانیِ کارآمد و کافی بپردازد. انسان‌های مناسب را هم باید جذب کنید. الآن هنرمندهای انقلابی و خوبی در داخل کشور هستند که برخی‌ها در رشته و کارِ خودشان بدون‌شک جزو برجسته‌ها هستند؛ اما صدا و سیما از اینها استفاده‌ای نمی‌کند؛ نمی‌دانم چرا؟ اینها با من هم ارتباط دارند؛ برخی‌اوقات می‌آیند و می‌روند. بارها هم توصیه‌کرده‌ام که از این دوستان استفاده شود. بعضی از اینها در نویسندگی، گویندگی، شعر، در هنرهای تصویری و در کارهای دیگر خیلی خوب‌اند؛ برخی‌هایشان هم به‌واقع کارهای برجسته‌ای دارند» (بیانات مقام معظم رهبری در دیدار مسئولان سازمان صدا و سیما‌، ۱۱/ ۹/ ۱۳۸۳).

می‌توان نقطه‌ضعف اساسی در موضوع هنر انقلابی را تربیت نیروی انسانی دانست، متأسفانه پس از گذشت سه دهه از انقلاب اسلامی، عملکرد نهادهایی که این مهم بر عهده آنهاست، چندان امیدوارکننده نبوده است. هرچند در این میان برخی هنرمندان انقلابی، پیشتاز و خودرو همواره حضور داشته‌اند، اما این امر دلیل بر موفقیت نهادهای متولی این امر نیست، بلکه آنها خود از سر تکلیف و باانگیزه شخصی وارد عرصه‌های این‌چنینی شده‌اند. مقام معظم رهبری در مورد اهمیت تربیت و شناسایی نیروهای انقلابی و همچنین وظیفه مسئولین می‌فرمایند:

«از