فایل پاورپوینت کامل آیا می شود خدا را دید؟

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل آیا می شود خدا را دید؟ :

الَّذِی بَعُدَ فَلَا یرَی وَ قَرُبَ فَشَهِدَ النَّجْوَی

در این فراز از دعا خدای متعال به گونه ای خاص توصیف شده است که بیانگر رابطه وجودی موجودات باخدای متعال و بیانگر مرتبه وجودی حق تعالی است تا ما در مقام درک ذات حق تعالی دقت داشته باشیم، گرچه نمی توانیم کنه ذات مقدسش را درک کنیم، لکن برای همگان درک اجمالی میسّر است و اگر میسّر نبود تکلیف به اعتقاد به وجود ذات مقدس حق و اوصاف کمالیه اش لغو بود و در این زمینه در مکتب دقیق اهل بیت عصمت و طهارت (ع) مسئله «امر بین الامر التشبیه و التنزیه» بیان می شود.

«تشبیه» یعنی نباید حق تعالی را به موجودات و مخلوق تشبیه کرد البته تنزیه غیر از تشبیه است البته باید متوجه این مطلب بود که «تنزیه مطلق» به این معنی که به هیچ عنوان توان درک ذات ربوبی و اوصاف جمال و جلال او نباشد باطل است که در روایات به تعطیل عقل تعبیر شده است، اهل بیت عصمت و طهارت (ع) در عین اینکه ما را به شناخت در ابواب مختلف تشویق می کنند، درعین حال ما را از اینکه شناختمان، شناختی محدود باشد تحذیر می کنند، پس ما در مقام شناخت چاره ای از درک های مفهومی و یا درک های برهانی از حق تعالی نداریم، لکن باید این درک ها را به طور صحیح قرارداد و از مفاهیم عام تر و لطیف تر و ظریف تر درباره حق تعالی استفاده کنیم، همان طوری که قرآن کریم و اهل بیت عصمت و طهارت (ع) این روش را به ما یاد داده اند، بنابراین، می فرمایند: مرتبه وجودی حق تعالی آن قدر بالاست که از آن به «بعد» تعبیر می شود، بعید و دور است، یعنی او برتر است از اینکه ما بتوانیم حقیقت او را در ذهنمان مجسم کنیم و به تعبیری آن حقیقت وجودی حق تعالی را که به مصداق تعبیر می کنیم را درک کنیم، لذا نتیجه این معنایی که ما باید درباره حق تعالی قائل بشویم این است که «یرَی وَ لَا یرَی » دیده نمی شود، منظور از این دیدن روشن است و منظور دیدن حسی نیست و این قطعی است و حتی دیدن تخیلی و عقلی هم ممکن نیست و نمی توان خدای متعال را با دیده عقل و تخیل دید، چراکه در دیدن عقلی و تخیلی نیز گویا مصداقی در نفس برای حق متعال ساخته ایم و باید از ساختن مصداق دوری کرد.

معنا را بدون اینکه برایش در ذهن مصداقی ایجاد کنیم درک می کنیم، مصداقش عین حقیقت خارجی است، آن واقعیتی که عین حقیقت خارجی است دومرتبه ندارد، یک مرتبه بیشتر ندارد و آن عین واقعیت است و اگر چیزی از او درک می شود دورنما و انعکاسی از اوست و او نیست، برخلاف موجودات محدود که به تعبیر عقلی گفته می شود: ماهیت در دو موطن وجود دارد، موطن ذهن و موطن عین، وجود ذهنی و وجود خارجی، ماهیت هم همان محدودیت است و موجودی که محدودیت ندارد و ماهیت ندارد، فقط انّیت دارد، این تعبیر روایات است، چنین موجودی وجود ذهنی و عینی برایش معنا ندارد پس آنچه را که ما در ذهن تصور می کنیم وجود ذهنی حق تعالی نیست بلکه حاکی از حق تعالی است، لذا با این بیانی که عرض کردیم با دید عقلانی هم دیده نیم شود و دید عقلانی از اشیاء توجه به حدود وجودی اشیاء است که در بحث های عقلی از آن به معقولات ا ولی و سپس به معقولات ثانیه فلسفی تعبیر می شود.

لذا در روایات هم آمده است که خدای متعال با «اوهام قلوب»[۱] درک نمی شود و این اوهام قلوب همان ندیدن عقلانی است.

مسئله رؤیت حق متعال و انواع آن

بحث که به اینجا رسید این اشاره را هم عرض کنم که بابی در ابواب توحیدی وجود دارد و آن هم مسئله رؤیت حق تعالی است که آیا امکان دارد حق تعالی دیده بشود یا خیر؟ مسلک حق در برابر مسلک اهل سنت عدم امکان رؤیت حق تعالی با بصر است چراکه جسم نیست، همان طور که عرض کردم ائمه (ع) این عدم امکان رؤیت را که در روایات دیگر به این صورت توسعه می دهند به عدم امکان رؤیت عقلی که نوعاً با اوهام القلوب تعبیر می شود، و مرتبه سوم رؤیت قلبی است که آیا رؤیت قلبی حق تعالی امکان دارد یا ندارد که البته هم می توان بحث کلامی آن را مطرح کرد و یک بحث فوق کلامی هم هست که بحث معرفتی خاص است و اجمالاً در روایات ما و در توحید صدوق چندین روایت آمده است که امکان رؤیت قلبی وجود دارد، اما حضرات ائمه (ع) به طور اجمال بیان کرده اند و باید به تعبیراتشان دقت کنیم، فرموده اند: «لَکنْ رَأَتْهُ الْقُلُوبُ بِحَقَائِقِ الْإِیمَان» [۲]، خدای متعال با حقیقت ایمان دیده می شود، آن هم دل او را می بیند، البته خود این بحث مستقلی است و لازم است در رابطه باایمان و مراتب ایمان و اینکه ایمان به چه شأنی از شئون انسان مربوط می شود پرداخته شود و اینکه در روایاتی تعبیر «بِحَقَائِقِ الْإِیمَان» بیان شده است می توان دریافت که ایمان دارای مراتبی است که در این روایات از مراتب بالای ایمان تعبیر به «حقیقت ایمان» شده است، یعنی باایمان درک های عادی و متعارف نمی توانیم حق تعالی را رؤیت کنیم.

کیفیت رؤیت قلب بر ما آشکار نیست و با این بیان حضرت در دعا سازگار است که اگر رؤیت قلبی برای کسی حاصل بشود حق تعالی را به همان مرتبه وجودی اش درک می کند که هیچ وجودی در مرتبه او نیست و هیچ وجودی را در آن مرتبه رؤیت به غیراز حق درک نمی کند، اجمالاً باید به این صورت باشد، و چنین مرتبه ای از وجود از همه چیز نزدیک تر است

وَ قَرُبَ فَشَهِدَ النَّجْوَی

همان طور که عرض کردیم قرب و نزدیکی حق مانند نزدیکی دو امر مادی به یکدیگر نیست که نزدیکی مکانی یا زمانی یا نزدیکی های اعتباری که در روابط اجتماعی مطرح می شود و گفته می شود فلان شخص به ما خیلی نزدیک است، یعنی باهم سنخیت روحی داریم، یا جایگاه اجتماعی او در اذهان همواره موردتوجه است، خیر این گونه نیست بلکه نزدیکی وجودی است و نزدیکی وجودی حق، همان احاطه وجودی حق تعالی است، «أَلا إِنَّهُ بِکلِّ شَی ءٍ مُحیطٌ»[۳].

بیان مطلب

اگر بخواهیم تبیینی درباره این مسئله که نزدیکی به این اوصافی که به توالی نسبت می دهیم مانند اوصافی که به امور مادی نسبت می دهیم نیست داشته باشیم می توان آن معنا را این گونه تقریر کرد: نزدیکی و دوری در امور مادی با سه امر بررسی می شود، موجود نزدیک و موجود دور و آن جهتی که به آن جهت نزدیکی و دوری مقایسه می شود، حالا اگر مکان باشد می گوییم این آقا به این مکان نزدیک تر است تا بنده، اگر زمان باشد ما نقطه مشترکی را برای زمان در نظر می گیریم و تقدم و تأخر هم همین گونه است مثل نزدیکی و دوری است و می گوییم این آقا در وجود نزدیک تر است تا این آقا، شیخ انصاری رضوان الله تعالی علیه نسبت به ما زودتر پا به عرصه وجود گذاشته است، این معنای نزدیکی و دوری است، نقطه ای از زمان را در نظر می گیریم، در علم و امثال آن هم این چنین است و می گوییم این آقا تقدم یا تأخر علمی دارد، نقطه ای از علم را در نظر می گیریم و نزدیک بودن علم کسی را به آن نقطه نزدیک و اقرب می گوییم، و کسی را که دورتر باشد می گوییم ابعد است، اما این مسائل درباره خدای متعال وجود ندارد خدا هست و خلقش و خلق هم در کنار خدا حساب نمی شود، موجودات این عالم نوعاً در کنار هم هستند، زید و عمر نسبت به یک مکان و زمان یا نسبت به یک علم یا مقام و امثال ذلک، اما هیچ موجودی در رتبه حق تعالی قرار ندارد و اینجا قرب حق معنای خاصی پیدا می کند و لذا در آیاتی این قرب با تعبیرات خاصی مطرح شده است، «وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیهِ مِنْکمْ»[۴] در رابطه با شخصی که در حال وفات است، مضمون آیه این است که شما اطراف او نشسته اید و گریه می کنید، «فَلَوْ لا إِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ (۸۳) وَ أَنْتُمْ حینَئِذٍ تَنْظُرُونَ (۸۴) وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیهِ مِنْکمْ وَ لکنْ لا تُبْصِرُونَ (۸۵)»[۵] بااینکه ما به او از شما نزدیک تریم و حال آنکه شما نمی بینید این آیه هم واقعیت معنای قرب را نشان می دهد و هم شکایتی از انسان می کند که شما خودتان را به او