پاورپوینت فایل | مرجع دانلود فایل
توضیحات
دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت پایانی) – تجربهای بینظیر در ارائه!
پاورپوینتی شیک و استاندارد:
فایل فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت پایانی) شامل 120 اسلاید طراحیشده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint میباشد.
چرا فایل فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت پایانی) گزینهای عالی است؟
- گرافیک حرفهای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت پایانی) با طراحی مدرن و چشمنواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل میکنند.
- کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت بهگونهای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
- آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت پایانی) از قبل تنظیمشده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
تضمین کیفیت و دقت بالا:
این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائههای حرفهای میباشد.
نکته قابل توجه:
برخی نسخههای غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت پایانی) با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.
همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت پایانی) را دریافت کنید و یک ارائه بینظیر داشته باشید!
بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل استراتژی قرآن در مواجهه با انحرافات اجتماعی (قسمت پایانی) :
چکیده:
یکی از مهمترین سیاست های کنترلی اسلام در مواجهه با انحرافات اجتماعی، سیاست های پسینی است. این سیستم به گونه ای تنظیم یافته که همراه با مجازات و تنبیه مجرمان ، اصلاح و بازپروری آن ها نیز مطمح نظر قرار می گیرد. از همین رو، سیاست های پسینی به دو بخش مقابله با انحراف و درمان تقسیم می گردد. شیوه
های مقابله با کجروی، به سه دسته تفکیک می
گردد: دفاع فردی، دفاع اجتماعی و دفاع قانونی. در دفاع فردی سخن از وجوب یا رجحان دفع مهاجم، از حمله به جان، ناموس و مال خویش، بستگان و ضعیفان است. در دفاع اجتماعی از جایگاه و اهمیت امر به معروف و نهی از منکر و پیامدهای اجتماعی آن سخن به میان می
آید. در مقوله دفاع قانونی یا سیستم مجازاتی اسلام، موضوعاتی از قبیل اهداف، ویژگی
های مجازات اسلامی، کارآمدی قضات و عوامل انتظامی مورد بررسی قرار می
گیرند. سرانجام در بحث درمان کجروی، تفاوت دو رویکرد اخلاقی و اجتماعی در مبحث عوامل سازنده درمان و شیوه
های آن بررسی خواهد شد.
واژگان کلیدی:
قرآن، کنترل اجتماعی، انحرافات اجتماعی، مقابله با کجروی، درمان کجروی، دفاع فردی، دفاع اجتماعی، امر به معروف و نهی از منکر، دفاع قانونی، مجازات اسلامی، قضات، عوامل انتظامی.
«انّ هذا القرآن یهدی للّتی هی اقوم»،[۱]«همانا این کتاب به استوارترین راه هدایت می
کند.» بهترین راه تربیت و تهذیب افراد و متقن
ترین شیوه حفظ و کنترل جامعه از کجروی
ها، بهره گیری از قرآن کریم است، زیرا فقط قرآن است که به استوارترین راه هدایت می کند. شریعت اسلام که برخاسته از «ثقل اکبر» یعنی قرآن کریم و ثقل اصغر یعنی «اهل بیت» است، چنین رسالتی را بردوش می
کشد.
در هر جامعه
ای شیوه
های مقابله با کجروی و درمان آن به نوع فرهنگ، آداب و سنن دین وابسته بوده و در یک کلمه به ایدئولوژی آن جامعه بستگی دارد. جامعه اسلامی هم از این قاعده اجتماعی مستثنا نبوده و سیستم قضایی و کیفری آن مبتنی بر شریعت اسلام است. سیاست
های کنترلی در مقابله با انحرافات اجتماعی، تنها بخشی از معارف بلند دین اسلام است. راهیابی به درک ویژگی ها و شرایط سیاست های کنترلی که در عین مجازات و تنبیه مجرمان، اصلاح و بازپروری آنها را هم مد نظر قرار می دهد، هدفی است که این نوشتار درصدد است تا با پرتو از قرآن کریم و روایات معصومین (ع) به آنها راه پیدا نماید.
مفاهیم
در نوشتار پیشین مطرح گردید، کنترل یا نظارت اجتماعی در یک تلقی عام و فراگیر بر مجموعه روش هایی دلالت دارد که از طریق آنها هم می
توان همنوایی افراد را با هنجارها فراهم نمود و هم می توان از ناهمنوایی و کجروی آنها ممانعت کرد. کنترل اجتماعی مهمترین شیوه
ای است که در سه قلمرو پیشگیری، مقابله و درمان انحراف اجتماعی، دارای پیامد و کارکرد مثبت می باشد.
مقابله با کجروی می تواند به دو صورت رسمی یا غیررسمی انجام گیرد. مقابله و درمان رسمی کجروی، به معنای کنترلی می باشد که از ناحیه سازمان
ها، مراکز و مؤسسات قانونی انجام می
پذیرد، در حالی که مقابله و درمان غیررسمی واکنشی می باشد که فرد، گروه و جامعه، مطابق فرهنگ، آداب، سنن و دین خویش در مقابل کجروی نشان می
دهند. کنترل رسمی براساس قوانین مصوب، سیستم قضایی و انتظامی است، اما کنترل غیررسمی، به صورت «دفاع فردی» و «دفاع اجتماعی» ظهور پیدا می کند. دفاع فردی، واکنشی است که فرد در مقابل هجوم دیگران به جان، ناموس و مال خویش، خویشان و حتی افراد ضعیف تر از خود نشان می
دهد و دفاع اجتماعی، همان امر به معروف و نهی از منکری است که در اسلام متوجه همه مکلفین بوده تا در برابر ناهنجاری
ها نه دست تعاون باز کنند و نه همت به تهاون و سستی بندند، بلکه حفظ و حمایت از ارزش
های اسلامی و حقوق مسلمین را وظیفه خود تلقی نمایند. در این نوشتار تلاش می
شود تا نخست سیاست
های کنترلی اسلام در مقابله با کجروی و سپس راه
های درمان آن مورد بررسی قرار گیرد.
سیاست
های کنترلی اسلام در مقابله با کجروی
برای مقابله با کجروی
ها به تناسب نوع جرم و پیامد آسیبی آن، شیوه های مختلفی در اسلام مورد توجه قرار گرفته که به طور کلی می
توان آنها را به سه دسته تقسیم کرد:
دفاع فردی[۲]، دفاع اجتماعی و دفاع قانونی (مجازات اسلامی).
قبل از توضیح مقولات فوق، تذکر این نکته ضروری به نظر می
رسد که سیاست
های کنترلی اسلام، صرفاً در مقوله مجازات و دفاع خلاصه نمی
شود، بلکه اسلام فراتر از آن، به سیاستی جامع و واقع
بینانه
ای می
اندیشد تا اهدافش را در تربیت افراد، اصلاح و بهسازی جامعه تأمین کند. از این رو، همه عوامل و مقولات در بحث پیشگیری از کجروی، به عنوان بستر مناسب و پیش شرط مقابله با کجروی، لازم تلقّی می
شود.
به عنوان نمونه، موفقیت عوامل کنترل در مقابله با بزه
کاری
ها و مفاسد اخلاقی جامعه، در گرو نهادینه کردن مبانی دینی، به ویژه اقناع افکار عمومی نسبت به ضرورت پرهیز از بزهکاری
ها و بیان مبانی و اهداف چنین الزاماتی از سوی نهاد تعلیم و تربیت است. به نظر می
رسد که قرآن کریم چنین رویکردی را دنبال می
کند. یعنی در ابتدا مبانی، اصول و الزامات دینی را با اسلوب حکمت، موعظه و گاه با جدال احسن، در جامعه سامان می
دهد و آن گاه با استفاده از این اصول مبرهن و مسلّم، نزد افکار عمومی مسلمانان، آنان را از کجروی باز می
دارد. به عنوان مثال در پرهیز از میگساری، پس از بیان گناه بودنش از یک
سو و سودآوری قلیلش از سوی دیگر، باری تعالی[۳] می
فرمایند: «لاتقربوا الصلاه و انتم سکاری حتی تعلموا ما تقولون»،[۴]«هرگز در حال مستی نماز نخوانید تا بدانید چه می
گوئید.» یعنی در ابتدا اصل نماز و لزوم هوشیاری و توجه به آن را گوشزد می
کنند و آن گاه برای تحریم میگساری یک گام نزدیکتر می
شوند که در حال مستی نماز نخوانید.
اگر حقیقت نماز و جایگاه آن در افکار عمومی معلوم نشده بود و لزوم پرهیز از پلیدی حقیقت روشن نبود، قرآن کریم از این اسلوب در دفع میگساری استفاده نمی
کرد: «… رجسٌ من عمل الشیطان فاجتنبوه».[۵]
بنابراین برای مقابله با کجروی، هماهنگی همه نهادهای اجتماعی در تقویت بنیان
های مذهبی و توجیه و هدایت افکار عمومی نسبت به مبانی پرهیز، در هر یک از کجروی
ها و بیان پیامدهای آسیبی آنها اجتناب ناپذیر است. در این صورت برخورد با انحرافات صرفاً به عنوان یک عامل فیزیکی و جبری، در مقابله با آنها قلمداد نخواهد شد؛ بلکه در عین صلابت و استحکام، خود را به عنوان عملی فرهنگی نشان داده و افکار عمومی را هم به دنبال خواهد داشت. همچنین باید توجه داشت که پرهیز و اجتناب از کجروی
ها، در عین اینکه از مبانی، اهداف و مصالح مشترکی برخوردارند، هریک به صورت موردی و خاص هم از چنین مبانی و منافعی بهره
مندند؛ از این رو مقابله با آنها نیازمند اندیشه و برنامه
ریزی صحیح در درک ظریف آنها و به کارگیری هریک در جایگاه خاص خویش است.
با توجه به مقدمه فوق، هریک از سیاست
های سه گانه اسلام در مقابله با انحرافات اجتماعی مورد بررسی قرار می
گیرند:
۱)- دفاع فردی
آسیب کجروی ها به اشکال مختلفی خود را نشان می دهند. برخی از این کجروی
ها، آسیبش بیشتر متوجه خود مجرم است، مثل خودکشی و برخی دیگر بیشتر متوجه دیگران می
باشد، مثل دزدی.
در جایی که آسیب
ها متوجه جان، ناموس و مال فرد است، فرد آسیب دیده چه وظیفه
ای دارد؟ آیا می
تواند خود را تسلیم کند، یا فقط حق گریز و فرار داشته و باید به مراجع قضایی و انتظامی پناه ببرد یا اینکه وظیفه دیگری بر عهده وی است؟
برخی ممکن است، چنین تصور کنند که افراد در این شرایط تنها باید به فکر گریز و در نهایت مراجعه به مراکز قانونی و قضایی باشند. چنین پنداری صحیح نیست، زیرا اسلام دستور دفاع از جان، ناموس و مال خویش، بستگان و حتی ضعیفان را داده است؛ از این رو چنین مقابله
ای نه تنها مشروع بلکه واجب است. قرآن کریم در وصف مؤمنین چنین می
فرماید: «والذین اذا أصابهم البغی هم ینتصرون»،[۶] «و کسانی که اگر ظلم و ستمی بر آنها شود، به کمک و نصرت هم برمی
خیزند» و در جای دیگر می فرمایند: «فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم»،[۷] «پس هرکس بر شما تجاوز و ستمی روا داشت، شما هم به اندازه همان ستم، با آنها برخورد کنید.» مقابله به مثل در هر نوع ستمی که به انسان شده باشد و دفاع ازخویش، یک اصل عام قرآنی است.
به تعبیر برخی از بزرگان، حق دفاع یک حق فطری و جبلّی است، زیرا بهره
گیری از حقوق طبیعی خویش و تصرف در آنها جهت رفع نیاز خود، محتاج دفاع از این حق می باشد تا در زندگی که به تنازع و تخاصم همراه است، استیفای حق خویش ممکن باشد.[۸]
آیات قرآنی دیگری هم وجود دارد که می
توان مشروعیت دفاع فردی را از آنها استفاده کرد، اما دستورات قرآن کریم فقط به این نوع دفاع ختم نمی شود، بلکه دستور دیگری هم، برای مقابله با کجروی وجود دارد که از نوع مقابله به مثل نیست و در آن مماثلت و مسانخت بین دفاع و تجاوز مشاهده نمی
شود، در عین اینکه نوعی دفع و مقابله با کجروی در آن وجود دارد: «جزاء سیئه سیئه مثلها فمن عفی و اصلح فأجره علی الله»،[۹] «مجازات بدی، بدی به همان قدر است، پس هرکس عفو و اصلاح نماید، پاداشش برخداست.» صدر این آیه شریفه، جواز مقابله به مثل بیان شده، اما ذیل آن عفو، گذشت و اصلاح مورد ستایش قرار گرفته است. در جای دیگر خداوند متعال می
فرمایند: «ادفع بالتی هی احسن السیئه»،[۱۰] «بدی را به بهترین شکل دفع کن»، یعنی از بین رفتارهای پسندیده، بهترین آنها را در دفع بدی دیگران انتخاب کن که بهترین طریق همان دفع بدی به وسیله خوبی است.[۱۱]
از مجموعه این گونه آیات، می
توان چنین برداشت کرد که مقابله با کجروی، برحسب نوع کجروی (از قبیل جان، ناموس، مال، منزلت و آبروی افراد)، شدت و میزان کجروی و شخصیت فرد کجرو می
تواند مختلف باشد. گاهی اوقات صرفاً خطاب جاهلانه و لغوی نسبت به فرد شایسته
ای انجام می
شود که در این موارد برخورد مسالمت آمیز و همراه با بزرگواری کارسازتر است: «و اذا مرّوا باللغو مرّوا کراماً»،[۱۲] «و اگر با کار لغو و بیهوده
ای مواجه شوند با بزرگواری از آن می
گذرند (و خود را منزه نگه می
دارند)» و نیز می فرمایند: «و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاماً»،[۱۳] «و آن گاه که جاهلان (براساس جهالت خود) آنها را (به سخن مکروهی) مخاطب قرار دهند، آنها (در جواب) سخنی سالم می
گویند.»
برحسب این آیات و نظایر آن، چنین استفاده می
شود که اولاً خود شخص با افراد نادان همکاری و همگامی نکند؛ ثانیاً با رفتار تند و خشن خویش، سبب لجبازی آنان و ایجاد فتنه بزرگتر نشود و ثالثاً سخن توهین
آمیز این جاهلان را با رفتاری عاقلانه و متین پاسخ دهد.[۱۴]این اخلاق نیکو و سیره مطلوب قرآنی در مواجهه با رفتار ناشایست، بخشی از قلمرو دفاع فردی از کجروی است و تنها کسانی تحمل این منزلت را دارند که به مقام صبر رسیده باشند: «و ما یلقیها الاّ الذین صبروا و ما یلقیها الاّذوحظّ عظیم».[۱۵]
صرف نظر از این گونه دفاع و مقابله با کجروی که ویژه صاحبان صبر و دارندگان حظّ عظیم است؛ دفاع فردی به صورت مقابله به مثل و دفع تهاجم به صورتی که باعث طرد و منع مهاجم شود، با رعایت سلسله مراتب در دفع تهاجم، همچنان در جایگاه خویش از مشروعیت و وجوب برخوردار است.
روایات معصومین علیهم السلام هم به خوبی جایگاه دفاع فردی را تبیین می
کنند:
حضرت علی(ع) می فرماید: «ان الله لیمقت العبد یدخل علیه اللّص فی بیته فلا یحارب»،[۱۶] «خداوند دشمن دارد بنده
ای را که دزد وارد خانه
اش شود و با او نستیزد» و از رسول خدا (ص) نقل شده است که اگر کسی در دفاع از مالش چه رسد به دفاع از جان و ناموس کشته شود، شهید محسوب می
شود: «من قتل دون ماله فهو شهید»،[۱۷] چه اینکه به صورت عام هم فرمود که هرکس در دفاع از ظلمی کشته شود، شهید محسوب می گردد: «من قتل دون مظلمه فهو شهید».[۱۸]
بنابراین دفاع فردی در مقابل جان، ناموس و مال خویشتن، در شریعت اسلام امر لازمی است. از این رو فقها چنین فرموده
اند: اگر مهاجمی به جان یا حریم فردی حمله کرد، دفاع واجب و تسلیم شدن حرام است، هرچند یقین داشته باشد که دفاع فایده
ای ندارد.[۱۹]
فقها مباحث مفصلی را در این زمینه بیان داشته
اند که باید به منابع مربوطه رجوع کرد.[۲۰] بعضی مواقع دفاع فردی از قلمرو خود فرد، توسعه پیدا کرده و شامل خویشان بلکه همه افراد ضعیفی می
شود که درخواست کمک می
کنند، در این صورت با فرض توانایی، دفاع لازم بوده و از علائم مسلمانی به شمار می
آید. از رسول خدا (ص) چنین نقل شده است: «من سمع رجلاً ینادی یا للمسلمین فَلَم یُجبه فلیس بمسلم»،[۲۱] «هرکس صدای فردی را بشنود که فریاد آورد ای مسلمین به دادم برسید، او به کمکش نرود، مسلمان نیست» و نیز آن حضرت، بهترین صدقه را کمک به ضعیف معرفی می کند.[۲۲]
مشروعیت دفاع فردی، در اسلام این پیامد اجتماعی را به دنبال دارد که حوزه خصوصی زندگی افراد در امنیت قرار می گیرد و بزهکاران و مهاجمان جرئت تهاجم به این حریم را به خود نمی دهند. در هر صورت، اگر دفاع فردی صورت گیرد و زخم و آسیبی به مهاجم وارد گردد، دفاع کننده ضامن نیست، چه اینکه اگر مهاجم در دفاع کشته شود، باز هم دفاع کننده ضامن خونش نیست؛ البته مشروط براینکه مدافع در فرض امکان، ترتیب در مراحل دفع مهاجم را مراعات کرده باشد، مثلاً با اخطار دادن، تهدید کردن، فریاد کشیدن، زدن به وسیله دست یا عصا و مجروح کردن، مهاجم را از خود دور کند و اگر ترتیب در این مراحل ممکن باشد و دفع حاصل گردد، باید ترتیب مراعات گردد و اگر هیچ مؤثر نیفتاد و تنها از طریق کشتن می تواند وی را از خود دفع کند، در این صورت در هیچ یک از مراحل، ضامن نخواهد بود. این حکم به حسب واقعی است اما برحسب ظاهر، قاضی طبق موازین قضا حکم خواهد کرد.[۲۳]
۲)- دفاع اجتماعی
انحرافات اجتماعی گاه متوجه فرد است، هرچند ممکن است، به واسطه آن آسیب
هایی متوجه جامعه شود. مثلاً قتل بی
گناه یا سرقت از منزل شخصی، امنیت جامعه را هم مورد تهدید قرار می دهد. در این موارد، برای دفع جرم، دفاع فردی از اهمیت بالایی برخوردار است، چه اینکه دفاع اجتماعی هم مفید و لازم است. اما گاهی انحراف به طور مستقیم متوجه جامعه بوده و امنیت ارزش
های جامعه یا امنیت جان
ها، نوامیس، حرمت
ها و اموال مسلمین را به خطر می
اندازد. در این موارد مسئولیت بیشتر متوجه عموم افراد و گروه
ها بوده و دفاع اجتماعی کارسازتر است، چه اینکه سازمان
های رسمی نظارت هم مسئولیت دارند.
دفاع اجتماعی عکس
العملی می باشد که در قالب امر به معروف و نهی از منکر در مقابل کجروی صورت می
گیرد. امر به معروف و نهی از منکر از جایگاه، اهمیت و نقش چشمگیری برخوردار است که به آن اشاره خواهد شد. امر به معروف و نهی از منکر گاه در مقوله پیشگیری مطرح می گردد و از عناصر آن به شمار می
آید، زیرا با سفارش و توصیه همگانی به رفتارهای پسندیده و با نهی از منکر، از ارتکاب کجروی در آتیه پیشگیری می
شود و گاه این عنصر از عوامل مقابله با کجروی محسوب می
شود، زیرا منکرات فعلی و موجود را دفع و طرد می
کند.
دفاع اجتماعی از کجروی
ها، نیازمند انگیزه دگردوستانه است تا افراد مصالح و مفاسد جامعه و همنوعان را مصالح و مفاسد خود بدانند و احساس مسئولیت کنند. قرآن کریم به شکل زیبائی لزوم مسئولیت
پذیری مسلمانان را، در مقوله امر به معروف و نهی از منکر ترسیم کرده است. در بخشی از سوره آل
عمران، در ابتدا شکل مطلوب و آرمانی زندگی، در دو بعد فردی و اجتماعی چنین بیان شده است: «یا ایها الذین امنوا اتقوا الله حقّ تقاته و لا تموتنّ الاّ و انتم مسلمون»،[۲۴] «ای کسانی که ایمان آوردید، آن طور که شایسته پرهیز و مراعات جانب خداست، رعایت کنید و هرگز جز بر اسلام نخواهید مرد.» پیام آیه شریفه، ارائه حیات و ممات آرمانی در زندگی فردی است و اما از جهت اجتماعی، چنین فرمودند: «و اعتصموا بحبل الله جمیعاً و لا تفّرقوا»،[۲۵] «جملگی به ریسمان الهی چنگ زنید و متفرق نشوید.» آن
گاه مسلمانان را به یاد گذشته تلخ و تاریکشان می اندازد که چطور دشمن یکدیگر بوده و بر لبه پرتگاه آتش جهنم قرار داشتند و خداوند آن عداوت را به اخوت تبدیل کرد: «فأصبحتم بنعمته اخواناً» و آن هلاکت و سقوط را از شما دفع کرد: «فأنقذکم منها.»[۲۶]
سپس در پایان این بخش از آیات، برای حفظ و ماندگاری وضع کنونی مسلمانان که از نعمت اخوت و نجات از هلاکت برخوردارند، یک راهکار نشان می دهد: «ولتکن منکم امه یدعون الی الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون»،[۲۷] «باید از بین شما جمعی باشند (تا دیگران را) به خیر دعوت نموده، به معروف امر و از منکر نهی نمایند و آنها همان رستگارانند.» بنابراین دعوت و تبلیغ به خیر، امر به معروف و نهی از منکر شیوه لازم و بایسته
ای است که از طریق آنها سلامت جامعه و سعادت جمعی مسلمین حفظ می
شود.
با توجه به آیات فوق می
توان چنین اظهار داشت که اگر مسلمانان این نکته را در نظر بگیرند که فقدان قرآن و سنّت در زندگی چه عوارض خطرناکی به دنبال خواهد داشت که قرآن از آن به عداوت و هلاکت یاد کرده است، قهراً هیچ گاه از قرآن و سنت فاصله نخواهند گرفت، لذا چاره
ای جز تمسک به آن در همه مقولات انسانی نمی
بینند. همچنین با مراجعه و تمسک علمی به قرآن، بین مسلمانان رابطه اخوت شکل می گیرد و وقتی این نگرش ایجاد گردید، احساس مسئولیت نسبت به یکدیگر شکل می
گیرد و قرآن به این دو نکته چنین اشاره فرموده است: «انّما المومنون اخوه فأصلحوا بین اخویکم»،[۲۸] «همانا مومنین برادر یکدیگرند، پس بین برادرانتان صلاح و سازش ایجاد کنید.»
امت اسلامی در قرآن به عنوان بهترین امت معرفی شده است و قطعاً باید حکمتی در این داوری باشد. خداوند متعال حکمت آن را سه چیز بیان می
کند: امر به معروف، نهی از منکر و ایمان به خدا: «کنتم خیر امّه اخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنکر و تومنون بالله»،[۲۹] تعبیر این سه ویژگی به لفظ «مضارع»، خبر از لزوم استمرار آنها در بین مومنین می
دهد. از این
رو، هر زمانی که این خصوصیات کمرنگ شود، به همان مقدار فضیلت آن جامعه، نزد خدا کاسته می
گردد و در نقطه مقابل استمرار آنها فرهنگ خاص خود را می
سازد و الزامات خود را در مقابله با کجروی
ها اعمال می
نماید. گاه ممکن است، برخی چنین تصور کنند که عمل به وظائف فردی و پایبندی به لوازم فردی ایمان به خدا کافی است. مثل نمازخواندن، دروغ گفتن و دیگر واجبات فردی دینی را انجام دادن و چه نیازی است که انسان به فکر انحرافات اجتماعی دیگران باشد، چون هرکسی نتیجه عمل خویش را می
بیند!
قرآن کریم این منطق را رد می
کند؛ لذا از گروهی نام می
برد که هرچند خود از ناهنجاری
مبرا بودند اما دیگران را از منکرات باز نمی
داشتند و دلیل آنها این بود که خدا خود آنها را تنبیه خواهد کرد. در مقابل عده
ای دیگر این منطق را رد کرده و چنین اظهار داشتند: «قالوا معذره الی ربکم و لعلهم یتقون»،[۳۰] «گفتند تا (برای ما) عذر و حجتی نزد پروردگارتان حاصل آید و بلکه آنها پروا کنند.» این گروه که نهی از منکر می
کردند با توجه به تجاوز و فسق عمدی منحرفین و عدم پذیرش ممانعت آنها از ارتکاب منکر، باز از تأثیر پند و اندرز خود مأیوس نشدند بلکه خود را موظف به انجام آن دانسته و چنین کاری را تحصیل عذر و حجت برای خویش نزد خدا قلمداد می
کردند.[۳۱]
اقامه امر به معروف و نهی از منکر، دفاع از جامعه است، لذا از رسول خدا (ص) نقل شده است که اگر معصیت مخفیانه انجام گیرد، فقط به عاملش ضرر می
زند ولی اگر آشکارا صورت بگیرد و کسی هم برای دفع و تغییر آن برنخیزد، ضررش متوجه کل جامعه می
گردد.[۳۲]
پیامد دفاع اجتماعی
پیامد دفاع اجتماعی، یعنی امر به معروف و نهی از منکر[۳۳] به قرار ذیل می باشد:
– تأمین ثبات ارزش
ها در جامعه و توسعه آن؛ حتی برای کسانی که خود به مقابله با کجروی برمی
خیزند و بی
تفاوت نیستند.
– تضمین کننده استمرار فشار هنجاری در جامعه و مانع سهل
الوصول بودن ناهنجاری
ها.
– نوعی مجازات چهره به چهره و عاجل، از تبهکارانی که علیرغم فشار هنجاری، دست به هنجارشکنی می
زنند.
ترک امربه معروف و نهی از منکر، علاوه براینکه عقوبت الهی را در بردارد پیامدهای آن در ابعاد مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نیز قابل بررسی می
باشد که به بعضی از این ابعاد در قرآن کریم و روایات اشاره می
گردد:
عقوبت و مذمت الهی: «لولا ینهیهم الربانیون و الأحبار عن قولهم الأثم و اکلهم السحت لبئس ما کانوا یصنعون»،[۳۴] «چرا علما و احبار آنها را از گفتار گناه و خوردن حرام باز نمی
داشتند، چه بد عمل کردند؟!»
امام رضا (ع) از رسول خدا (ص) نقل می
کنند: «اذا امّتی تواکلت الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر فلیأذنوا بوِقاعٍ من
الله تعالی»،[۳۵] «وقتی امت من امر به معروف و نهی از منکر را به یکدیگر واگذاشتند، پس آماده جنگ با خدا و نزول بلایی شدید از او باشند.»
تسلّط اشرار و فرومایگان بر جامعه: امیرالمؤمنین علی (ع) در وصیت به امام حسن و امام حسین علیهماالسلام فرمود: امر به معروف و نهی از منکر را ترک نکنید که در غیر این صورت اشرار بر شما مسلّط می
شوند و بعد از آن هرچه دعا کنید، مستجاب نمی
شود.[۳۶] مشابه این روایت از امام رضا (ع) هم نقل شده است.[۳۷]
تغییر ارزش
های اسلامی در جامعه: با ترک امر به معروف و نهی از منکر، به طور علنی واجبات در جامعه ترک و محرمات انجام خواهد شد، در نتیجه به تعبیر رسول خدا (ص) آسیب آن متوجه عموم و کل جامعه می
شود.[۳۸] امام صادق (ع) در توضیح این فرمایش رسول خدا (ص) چنین فرمود: «و ذلک انّه ینلّ بعمله دین
الله و یقتدی به اهل عداوه الله»،[۳۹] «زیرا او با عمل خود (ارتکاب گناه در ملأ عام و عدم منع او از ناحیه دیگران) دین خدا را خوار می
کند و دشمنان خدا به او اقتدا خواهند کرد.»
بنابراین هرگاه گناه و ناهنجاری به صورت آشکار در جامعه انجام گیرد و کسی با امر به معروف و نهی از منکر به دفاع برنخیزد، خرده فرهنگ
های منحرف و معارض از این فرصت استفاده کرده و مشابه آن ناهنجاری را در جامعه دامن می
زنند و دین خدا و فرهنگ جامعه اسلامی را در معرض تغییر و نابودی قرار می
دهند. از این رو، معلوم می
گردد که چرا امر به معروف و نهی از منکر به عنوان واجب کفایی بر همگان لازم است، زیرا بروز ناهنجاری و گناه علنی در جامعه اگر با دفاع اجتماعی روبرو نشود، آسیبش متوجه کل جامعه می
گردد و روح و حیات جامعه
اسلامی را که همان دین است، در معرض ذلت و خواری قرار می
دهد.
بیماری و آسیبی که هنوز جامعه اسلامی ما، به آن مبتلا است، این است که چه بسا نسبت به برخی از واجبات فردی مثل نماز، روزه و امثال آن به شدت اهل تحفّظ و احتیاط هستیم تا یقین به فراغت ذمه از تکلیف حاصل شود، اما در فریضه مهمی چون امر به معروف و نهی از منکر که به تعبیر امام باقر (ع)، «فریضه بزرگ» است و برپایی سایر واجبات به آن وابسته است،[۴۰] از آن احتیاط
ها خبری نیست بلکه گاه با غفلت و تغافل از آن می
گذریم.
امروزه امر به معروف و نهی از منکر در جامعه ما متولی خاص ندارد. در عین اینکه این تکلیف متوجه همگان است، اما نهادینه نشده است. نهادینه کردن آن متولیان خاص لازم دارد. بسیاری از نهادها، مراکز و نخبگانی که می
توانند این نقش را داشته باشند خود نیازمند آسیب
شناسی در ایفای درست نقش خویش هستند. باید تلاش
ها، سرعت عمل و جهت
گیری
های نهادهای مختلف سیاسی و فرهنگی کشور و نیز بسیاری از شخصیت
ها و نخبگان دینی، سیاسی و فرهنگی و همچنین عملکرد رسانه
های مختلف را در زمینه امر به معروف و نهی از منکر مورد نقد و ارزیابی قرار داد که این امر مهم در گرو تأسیس یک نهاد مستقل و متولیان ویژه
ای برای نهادینه کردن امر به معروف و نهی از منکر است.
۳)- دفاع قانونی
در جوامع مختلف بشری، برای مقابله با مجرمان و جهت ضمانت اجرایی قوانین، نهادی را بنیاد نهادند تا با قوانین مدون و مصرح خود، کیفر هر نوع جرمی را تعیین کنند. در جامعه همه افراد در برابر ارزش
های اخلاقی و حقوقی تمکین نمی
کنند، زیرا سودجویی
ها و انگیزه
های مختلف کجروی چه به صورت فردی و چه گروهی به قدرکافی وجود دارد تا مانع نظم اجتماعی و باعث زیر پا قرار دادن هنجارها باشد. لذا با توجه به آسیب
پذیری جامعه از چنین افرادی، وجود یک سیستم قوی کیفری، ضرورت اجتماعی دارد.
حقوق و قوانین کیفری هرچند از ارزش
ها و احساسات اخلاقی متأثر هستند، اما با صراحتی که در قواعد داشتند و با ضمانتی که در اجرا به دنبال دارند، کمک شایانی در نظارت اجتماعی خواهند داشت. در حالی که در دیگر اقسام نظارت اجتماعی این خصوصیت و کارکرد وجود ندارد.[۴۱] ارتباط بین ارزش
های اخلاقی جامعه و قوانین کیفری و تأثیری که آن ارزش
ها می
توانند در کارآمدی قوانین جزایی داشته باشند، خود بحث مفصّلی است که نیاز به مجال دیگری دارد.[۴۲]
معامله قهرآمیز با منحرفین، به اشکال و مراتب مختلفی در جوامع بشری وجود داشته است؛ از برخوردهای خشن غیرمبتنی بر عدالت از قبیل کشتن، بریدن و سوزاندن گرفته تا مجازات مستند به عدالت در قتل، قطع، حبس و تبعید، جملگی به
- لینک دانلود فایل بلافاصله بعد از پرداخت وجه به نمایش در خواهد آمد.
- همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال خواهد شد به همین دلیل ایمیل خود را به دقت وارد نمایید.
- ممکن است ایمیل ارسالی به پوشه اسپم یا Bulk ایمیل شما ارسال شده باشد.
- در صورتی که به هر دلیلی موفق به دانلود فایل مورد نظر نشدید با ما تماس بگیرید.
هنوز هیچ نقد و بررسی وجود ندارد.