فایل پاورپوینت کامل اسلام، جغرافیای سیاسی در حال تغییر

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اسلام، جغرافیای سیاسی در حال تغییر :

آفتاب، ش ۱۰

چکیده: نویسنده در پی یافتن پاسخی برای این پرسش است که «مذهب، چگونه در این برهه تاریخی و در این زمینه به خصوص، به موضوع مورد بررسی در ذهن بسیاری از مردم تبدیل شده است؟» . شکسته شدن انحصارهای روشنفکری، آموزش همگانی و ارتباطات جمعی و به خصوص تعدد رسانه ها و عرضه گسترده عقاید، از جمله عواملی هستند که از نظر نویسنده مقاله در ایجاد تحول مورد بحث مؤثر بوده اند .

مجموعه ارتباطات گسترده و آموزش جمعی، شبیه به نقشی که صنعت چاپ در قرن شانزدهم در اروپا ایفا کرد، در حال تغییر دادن بخش عمده ای از دنیای مسلمانان است که از آفریقای شمالی تا آسیای مرکزی، شبه قاره هند و مجمع الجزایر اندونزی گسترش یافته است . شمار کم نظیری از معتقدان به اسلام، چه در شهر بزرگ و بین المللی استانبول یا حومه پاریس و یا در آبادی های دورافتاده سرزمین کوهستانی عمان، به بحث و بررسی اساس اعمال و عقاید دینی خود مشغولند . تصور چنین بحث هایی به هیچ وجه به ذهن اسلاف آنها که خودآگاهی اعتقادی پایین تری داشتند، خطور نمی کرد . امروز دغدغه های اساسی ذهن خودآگاه بسیاری از دین داران را سؤالاتی چون «(ماهیت) دین من چیست؟» ، «چه اهمیتی برای زندگی ام دارد؟» و «باورهای دینی، چگونه اعمالم را جهت می دهد؟» تشکیل می دهد . این سؤالات عینی و روشن، مشخصا پرسش های مدرنی هستند که بیش از پیش به بحث ها و اعمال همه مسلمانان شکل می دهند و این در حالی است که گروهی در تلاشند تا با برگشت به سنت های پذیرفته شده و مرسوم، به اعمال و اعتقاداتشان مشروعیت دهند . توجه اصلی من روی این موضوع بوده است که مذهب، چگونه در این برهه تاریخی و در این زمینه به خصوص، به موضوع مورد بررسی در ذهن بسیاری از مردم تبدیل شده است . پاسخ به این سؤال، آسان تر از پاسخ به پرسش در مورد علت مساله است; اما این پرسشی است که تا حد زیادی مورد بی توجهی قرار گرفته است .

از تعبیرات مبهمی چون «بنیادگرایی » و عبارت های جذابی مثل «غرب در برابر دیگران » اثر ساموئل هانتینگتون یا «مکه یا مکانیزه کردن » از دانیل لریز، نمی توان کمک زیادی در فهم این دگرگونی گرفت . نظیر چنین فرمول بندی هایی را می توان در ادعاهای ارنست گلنر و آخرین نوشته هایش پیدا کرد که اعتقاد دارد جامعه متمدن، از انحصار ایدئولوژیک توصیه شده اسلام ممانعت می کند; و یا گفته های مالکوم هالپرین که معتقد است اسلام اصلاح طلب، فقط سبب باز شدن دریچه های سد می شود و آن گاه سیلی به راه خواهد افتاد . در چنین دیدگاه هایی، نقش اسلام به صورت نمونه روشنی از عامل ممانعت کننده مذهب و متفکران مذهبی در تحقق جامعه مدرن تلقی می شود; جامعه ای که در آن، افراد در طیف متنوعی از نظرات که الزاما با تمایلات مذهبی جمعی همخوانی ندارند، بر سر انتخاب شیوه زندگیشان به گفت وگو می پردازند .

شکسته شدن انحصارهای روشنفکری

یک عامل بسیار مهم تر در ایجاد تغییرات فوق، دسترسی بی سابقه مردم عادی به منابع اطلاعات و آگاهی در مورد مذهب و سایر امور اجتماعی شان در دوره حاضر است . همواره شاهد آن هستیم که در کشورهای بسیاری، سران دولت ها، درس خوانده های مذهبی سنتی و وعاظ تایید شده رسمی، در انحصاری کردن ابزار پرورش عالمان دینی دچار مشکل شده اند . انحصارهای گذشته روشنفکری، به گونه ای قطعی و برگشت ناپذیر در هم شکسته اند . آنچه که عصر حاضر را از گذشته متمایز می کند، وجود شمار زیادی از معتقدان دینی است که به شدت علاقه مند به نوسازی مذهب، جامعه و نظام اجتماعی اند . در گذشته، افراد قدم اول و اصلی را برای تغییرات اساسی در تعالیم و ایده هاشان، در یک روند از بالا به پایین و در ایدئولوژی های رسمی جست وجو می کردند . زعمای مذهبی و سیاسی دستورالعملی را ارائه می دادند و دیگران پیروی می کردند . ولی امروزه در اواخر قرن بیستم، انگیزه و جنبش اصلی برای تغییر ارزش های مذهبی، سیاسی و فرهنگی، نشات گرفته از «پایین » است . در واقع، تغییرات مهم فقط در عرصه ایدئولوژی های مشخص رخ نمی دهد; بلکه این تغییرات را در حوزه مفاهیم پایه ای مطلق هم که عقاید و اعمال را قاعده بندی می کنند، شاهدیم .

گروهی از محققین از جمله فریبا عادلخواه و الیور روی دانشمند علوم سیاسی معتقدند که در سالیان اخیر نسل جدیدی در ایران به وجود آمده که حتی در زمان انقلاب سال های ۷۹ – ۱۹۷۸ چشم به جهان نگشوده بودند . این نسل در حال ایجاد تغییرات اساسی در جامعه ایران است که می توان آن را دست کم معادل تغییرات حاصل در زمان انقلاب دانست . این دگرگونی ها شامل بالا رفتن احساس استقلال و خودبسندگی در مردان و زنان و همچنین ضرورت به وجود آمدن محیطی است که در آن، مذهب و سیاست، نه به شکلی که مورد نظر و خواست رهبران مذهبی رسمی ایران است، بلکه به گونه ای ظریف در هم تنیده شده اند .

اسلام در دوران مدرن

اگر مدرنیته را چون حالتی ضروری از شکل گیری فضای عمومی جدید و از جمله محیطهای دور از تصور نسل های قبل بدانیم، آن گاه پیشرفت هایی که در فرانسه، ترکیه، ایران و دیگر نقاط جهان رخ داده است، دال بر این خواهد بود که ما در حال حاضر در دوره ای از تغییرات عمیق اجتماعی در بخش مسلمان نشین جهان به سر می بریم . شاخصه این عصر مدرن، آن است که گفت وگو و بحث درباره سنت، در مقیاس وسیعی در میان مسلمانان انجام می گیرد . این مباحثه ها همچنین شامل آگاهی پیدا کردن از دیگر سنن مسلمانان و غیر مسلمانان می شود .

تعدد رسانه ای

در سرتاسر دنیای مسلمانان، آموزش همگانی و ارتباطات جمعی، مخصوصا رشد تعداد رسانه ها و شیوه های برقراری ارتباط، تاثیر عمیقی بر نوع تفکر مردم راجع به مذهب و سیاست داشته است . هر چه بر تعداد شیوه های ارتباطی افزوده می شود، کنترل یکسویه اطلاعات و آرا، به مراتب دشوارتر می گردد و به شکلی غیر عامدانه سبب رشد یک جامعه مدنی با تنوعی از عقاید می شود .

برای مثال، کتاب قرآن و کتاب مقدس را که در ۱۹۹۲ توسط یک مهندس ساختمان سوری به نام محمد شهرور نوشته شده است، در نظر بگیرید . شهرور بحثی را مطرح می کند که موضوعات متفاوتی از نقش زنان در جامعه، تا برقرار کردن مجدد ارتباطی خلاق با فلسفه های غیراسلامی را در بر دارد و اظهار می کند که مسلمانان باید با قرائت و تفسیر مجدد متون مذهبی خود، آنها را برای مسائل اجتماعی و اخلاقی معاصر، قابل استفاده کنند . شهرور در حمله به معرفت متعارف دینی و مسلمات جزمی تندروهای مذهبی و در بحث درباره ارائه یک بازتفسیر آزاد و دائمی که در جهت پیدا کردن راهی برای به کار بردن متون مذهبی در زندگی سیاسی و اجتماعی انجام می شود، تنها نیست . برای مثال صادق جلال العزم متفکر سکولاریست سوری هم دارای رویکرد مشابهی است . در تاریخ ۲۷ می ۱۹۹۷ مناظره ای بین العزم و شیخ یوسف الکرادوی که یک روشنفکر محافظه کار مذهبی است، در تلویزیون ماهواره ای الجزیره و در برنامه «جهت مخالف » پخش شد . شاید در حافظه بسیاری از تماشاگران، این نخستین باری بود که دیدگاه سنتی مذهبی در موضعی تدافعی و ضعیف تر قرار داشت .

افراد دیگری هم در حمایت از این اصلاحات شرکت دارند . فتح الله گولن، نمونه ترکیه ای بیلی گراهام، مرد معروف رسانه ای و مبلغ مسیحی آمریکایی است که توانسته دسته وسیعی از مخاطبان را جلب کند . گولن در گفت وگوهای زنده تلویزیونی، مصاحبه ها و گفتارهای پراکنده اش در مورد اسلام و علم، دموکراسی، مدرنیته، تسامح دینی و ایدئولوژیک، اهمیت آموزش و پرورش و رخدادهای روز به بحث می نشیند . او امروز نبض طیف وسیعی از مخاطبان ترک و مذهبی اش را در دست دارد . حرکت های مذهبی مثل رساله نور در ترکیه، به طور روزافزونی در جلب میانه روهای مذهبی موفق عمل کرده اند . آنها با تاکید بر پیوند بین اسلام و خردورزی، علم و مدرنیته و عدم وجود تضاد ذاتی بین غرب و شرق، با پیش انداختن نقش آموزش در تمام سطوح، سبب جلب شمار کثیری از تحصیل کردگان ترک شده اند .

همه کتب مذهبی، دارای جهت گیری روشنفکری نیستند . تعلیم و تربیت گسترده، منجر به ایجاد طیف وسیعی از مخاطبان شده که توانایی خواندن دارند; اما دارای سطح آگاهی بالایی نیستند و این خود سبب افزایش مشخص آنچه محقق فرانسوی، یوز گونزالس کوئیجانو، «کتاب های اسلامی ژنریک » می خواند، شده است . اینها کتبی ارزان قیمت و خوش چاپند که برای این گروه از خوانندگان نوشته شده اند . بسیاری از این کتاب ها، توجه خود را معطوف به نیازهای عملی زندگی مسلمانان در جهان مدرن و خطرات تخلف از دستورات اسلامی کرده اند و گرایش کلی به سمت تعقل و میانه روی در آنها نمودی ندارد . امروز اگر در عرض یک سال ۵۰۰۰ جلد از رمان نجیب محفوظ (نویسنده مصری دارنده جایزه نوبل)، در کشورش به فروش برسد، موفقیتی برای وی محسوب می شود; در همان حال کتاب های اسلامی اغلب از فروش شش رقمی برخوردارند .

عرضه گسترده عقاید

امروزه در نتیجه دسترسی بی واسطه و گسترده به نظرات مختلف که به صورت کتاب، مقاله، نوار یا پخش برنامه ارائه می شوند، مرتبا تعداد بیشتری از مسلمانان، شخصا به تفسیر متون مرجع اسلامی (سنتی یا مدرن) مبادرت می کنند . این امر تا حد زیادی از گشوده شدن فضای اقتصادی در بسیاری از کشورهای مسلمان حاصل شده که