بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اصول و مبانی «مناظره» در اسلام :

بی تردید اسلام به هیچ حدى از روابط اجتماعى قانع نیست و همواره مى کوشد روابط را هرچه محکم تر و نزدیک تر سازد و تا آنجا پیش مى رود که مى گوید: باید در میان افراد با ایمان آنچنان پیوند ارتباط روحى برقرار گردد که حتى در جسم آنها اثر بگذارد.[۱]در این میان بهره گیری از زبان و گفتار آنچنان از اهمیت فوق العاده در بحثهاى اخلاقى برخوردار است که زبان ترجمان دل و نماینده عقل و کلید شخصیت انسان و مهمترین دریچه روح به شمار می رود.[۲]به عبارت روشنتر، آنچه در صفحه روح بشر نقش مى بندد (اعم از پدیده هاى فکرى و عاطفى و احساساتى) قبل از هر چیز بر صفحه زبان و در لابه لاى گفته هاى او خودنمایى مى کند.[۳]اینگونه است که اهمیت الفاظ و سخنان و گفتار در زندگى انسانها بی بدیل است تا آنجا که گاهى یک جمله، مسیر اجتماعى انسانها را به سوى خیر یا شر تغییر مى دهد.[۴]به تعبیر امیر مومنان حضرت علی (ع) «چه بسا گفتارى که مؤثرتر از تیر باشد؛ رب کلام انفذ من سهام »،[۵]و «چه بسا قولى نافذ تر از حمله اى در جنگ باشد که قهر و غلبه بر آن پیدا کنى؛رب قول انفذ من صول ».[۶]،[۷]لذا از اصول مسلم اسلام این است، که تعامل با یکدیگر فقط باید از طریق بحث هاى منطقى و دوستانه باشد، حتى در مورد دیگر مذاهب اسلامی و نیز غیر مسلمین نیز همین دستور داده شده است.[۸]،[۹]بنابراین نباید اختلاف نظرها سبب نزاع و درگیرى شود، بلکه باید از طریق استدلال هاى منطقى و گفتمان صحیح، افکار را به هم نزدیک کرد.[۱۰]

تأملی در معنی و مفهوم جدال

واژه جدل و جدال به طورى که راغب در مفردات مى گوید از «جدلت الحبل» (طناب را محکم تابیدم) گرفته شده، گویى کسى که سخنان ستیزه جویانه مى گوید مى خواهد طرف مقابل را با زور از افکار و عقائدش دور سازد.[۱۱]بعضى نیز گفته اند جدال در اصل به معنى کشتى گرفتن و تلاش بر زمین زدن دیگرى است، و از آنجا که مشاجرات لفظى شباهت به آن دارد، این واژه در آن مورد نیز به کار رفته است.[۱۲]

چیستی مفهوم مناظره(مجادله)

به عمل کسانى که در مقابل هم مى ایستند و هر کدام مى خواهد پایه هاى سخن خود را محکم کرده، بر دیگرى غلبه نماید مناظره(مجادله) گفته مى شود.[۱۳] هم چنین مناظره و مباحثه دقیق، به معنی مناقشه به معناى دقت و سخت گیرى در حساب نیز به کار رفته است.[۱۴]

اقسام مناظره

مناظره(مجادله) عمدتاً به دو بخش تقسیم می شود، جدال مثبت( گفتگوى مثبت و حق جویانه) یا جدال به حق که بحث هاى منطقى و گفتگو براى تبیین مسایل و توضیح حقایق و آگاهى از نقطه نظرهاى یکدیگر و رسیدن به واقعیات مورد نظر است.[۱۵]و جدال منفى(گفتگوی لجاجت آمیز) یا جدال به باطل که با بحث هاى پرخاشگرانه و ستیزه جویانه ، هدف صحیح و مطلوب دنبال نمى شود، و اینگونه مناظره ها در مسیر روشن شدن حقایق نیست بلکه هدف از آن اعمال خصومت یا تعصب و لجاج و برترى جویى و خودنمایى و اظهار فضل در برابر دیگران است.[۱۶]لذا باید توجه داشت که مناظره یا مجادله اگر در مسیر حق و متکى به منطق و براى تبیین واقعیتها و ارشاد افراد بی خبر بوده باشد ممدوح است، و اگر متکى به دلائل واهى، و ناشى از تعصب و جهل و غرور، و به منظور اغفال این و آن صورت گیرد مذموم است.[۱۷]

مناظره احسن از دیدگاه قرآن

جدال به حق و بحثهاى منطقى و مسالمت آمیز، که طرفین بحث در پى روشن شدن حقیقت و رسیدن به آن هستند و هیچ کدام قصد برترى جویى بر دیگرى ندارد، نه تنها اشکالى ندارد، بلکه خداوند به آن دستور داده است.[۱۸]آنجا که مى فرماید: «و لا تجادلوا اهل الکتاب الا بالتى هى احسن[۱۹]؛ با اهل کتاب (یهود و انصارى) جز به طریقى که نیکوتر است مجادله نکنید». و یا در فرازی دیگر می خوانیم : «و جادلهم بالتى هى احسن؛ و با روشى نیکوتر با آنها مجادله و مناظره کن».[۲۰] ،[۲۱]لزوم اجرای فرایند مناظره احسن در این فراز قرآنی مخصوص کسانى است که ذهن آنها قبلا از مسائل نادرستى انباشته شده و باید از طریق مناظره ذهنشان را خالى کرد تا آمادگى براى پذیرش حق پیدا کنند.[۲۲]بدیهى است مجادله و مناظره هنگامى مؤثر مى افتد که« بالتی هی أحسن » باشد، حق و عدالت و درستى و امانت و صدق و راستى بر آن حکومت کند و از هر گونه توهین و تحقیر و خلاف گویى و استکبار خالى باشد، و خلاصه تمام جنبه هاى انسانى آن حفظ شود.[۲۳]

مفهوم مناظر غیر احسن از دیدگاه امام صادق(علیه السلام)

هنگامى که بعضى افراد از امام صادق(ع) پرسیدند جدال به غیر احسن چیست؟ حضرت فرمود: آن است که با کسى که اهل باطل است مجادله کنى، او دلیل نادرستى اقامه کند ولى تو قادر نباشى با منطق صحیح به او پاسخ بگویى و تنها به این قناعت کنى که من گفته تو را قبول ندارم (بدون اقامه دلیل) یا این که آن شخص که اهل باطل است سخن حقى را بگوید که بخواهد از آن براى مقصد نادرست خود کمک بگیرد و تو از ترس نداشتن جواب صحیح سخن حق را انکار کنى. این کار بر شیعیان من حرام است که سبب فتنه و انحراف برادران ضعیف الایمان شوند و اهل باطل از ناتوانى این گونه اشخاص در استدلال گواه و شاهدى بر حقانیت خود دست و پا نمایند..[۲۴]

تبعات و پیامدهای مناظر باطل در روایات

تأکیدهاى فراوان در روایات متواتر اسلامى در مذمت جدال به باطل و جر و بحثهاى پرخاشگرانه و بى منطق وارد شده است که أهم آن موارد به شرح ذیل است.[۲۵]

مناظر غیر احسن؛ مانع درک حقایق

نخستین اثر منفى مجادل باطل ، پرده افکندن بر چهره حقایق است و بدترین حجاب را میان انسان و درک حقایق ایجاد مى کند به گونه اى که گاه حتى واضح ترین بدیهیات را درک نمى کند و به انکار امورى مى پردازد یا از مطالبى دفاع مى کند که راستى مضحک است و این نیست مگر به خاطر اینکه انسان وقتى گرم جدال مذموم مى شود همه چیز را غیر از آنچه خودش مى گوید انکا