فایل پاورپوینت کامل اقتصادنا و اقتصاد ما -به مناسبت سالگرد شهادت شهید صدر

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل اقتصادنا و اقتصاد ما -به مناسبت سالگرد شهادت شهید صدر :

بیش از سال از نگارش کتاب اقتصادنا می گذرد. بسیاری از زوایای این گنجینه بزرگ از معارف اقتصاد اسلامی، نظام های اقتصادی، روش شناسی و فلسفه اقتصادی نه تنها تاکنون ناشناخته مانده بلکه از دیدگاه بنده برخی برداشت های نادرست از آن نیز شده است که فرصت طرح آنها در اینجا نیست. سؤالی که می خواهم توجه شما را به آن جلب کنم این است که نظریات شهید صدر در کتاب «اقتصادنا» به چه میزان و چگونه می تواند در «اقتصاد ما» به کار گرفته شود و فرآیند مطالعات اقتصاد اسلامی در کشور ما را که بعد از انقلاب اسلامی سرعت گرفت شتاب دهد و نقطه عطفی در این مطالعات باشد.

بنده بر این باورم که شهید صدر نخستین متفکر اسلامی است که قبل از انقلاب اسلامی، مسائل اقتصادی را با رویکرد سیستمی بررسی کرده است. دیدگاه بنده در اقتصاد اسلامی که قبل از انقلاب اسلامی بسیار متأثر از شهید صدر بود بعد از انقلاب اسلامی و استقرار نظام حکومت اسلامی، به «تنظیم و تدبیر امور اقتصادی مسلمین» با حفظ رویکرد سیستمی تغییر جهت داد که یکی از نخستین ثمرات آن برگزاری چندین نشست تخصصی در سال های نخستین انقلاب اسلامی در دانشگاه امام صادق علیه السلام تحت عنوان «جایگاه احکام و تئوری های اقتصادی در تنظیم امور اقتصادی مسلمین» بود.

برخی نکات مرتبط با این رویکرد را در سخنرانی «نظریتعادل عمومی در اقتصاد اسلامی: «رویکرد نظام سازی» در سومین کنگرجهانی علوم انسانی اسلامی که آبان ماه در تهران برگزار شد مطرح نمودم. اکنون می خواهم رابطه دیدگاه شهید صدر با این رویکرد را به اجمال تبیین نمایم. اجازه می خواهم در ادامه عرایضم، برخی نکات را به اجمال عرض کنم:

– کتاب اقتصادنا حاصل دیدگاه های شهید صدر قبل از وقوع انقلاب اسلامی در ایران است و لذا بسیار متأثر از روحیانقلابی این عالم فرهیخته در مبارزات علمی با دو نظام اقتصاد سرمایه داری و اقتصاد سوسیالیسم و اثبات وجود و برتری نظام اقتصاد اسلامی بوده است. اما «نظام سازی» که محور اصلی مطالعات اینجانب در اقتصاد اسلامی بوده و هست، متأثر از استقرار نظام سیاسی اسلامی در ایران است. نکته جالب توجه این است که قبل از آنکه شهید صدر یا هر متفکر دیگری، سازوکار و مدل تحقق انقلاب اسلامی را تبیین و ساختار حکومت اسلامی و نحوه استقرار و کیفیت نهادهای مقوم آن را به زبان علمی توضیح دهند، انقلاب اسلامی در ایران به تحقق رسید.

– شهید صدر در اقتصادنا با دقت و نبوغ فراوان و توانمندی های علمی کم نظیر، سیستم یا مکتب اقتصادی اسلام را تبیین نمود اما راهکاری برای اجرایی کردن و طراحی ترتیبات نهادی مناسب برای تثبیت آن در عینیت مطرح نکرد. دلیل این امر کاملاً روشن است: با اندک تأمل می توان دریافت که طراحی نظام تدبیر در امور اقتصادی مسلمین و پیاده کردن آن مستلزم استقرار نظام سیاسی اسلامی با همه ارکان و نهادها و روابط و مناسباتی است که بتواند اسباب تحقق اقتصاد اسلامی را فراهم کند و مقوم آن باشد، ضمن آنکه اقتصاد اسلامی در مقام تحقق عینی به سهم خود مقوم نظام سیاسی نیز هست.

بنابراین نظر به اینکه شهید صدر وقوع نظام سیاسی اسلامی را در زمان نگارش کتاب اقتصادنا درک نکرده بود ضرورتاً به مطالعات علمی در رد سرمایه داری و سوسیالیسم و اثبات حقانیت و کارایی نظام اقتصاد اسلامی بسنده نمود. با وجود این، چنانکه در ادامه عرض خواهم کرد، شهید صدر با نبوغ فراوان، زمینه مناسبی را برای پیوند نظام اقتصاد اسلامی با نظام های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در بستر تحولات تاریخ و تمدن اسلامی فراهم کرد، زمینه ای که امروز بنده آن را «تعادل عمومی در اقتصاد اسلامی» نامیده ام.

– شهید صدر در صفحه کتاب اقتصادنا (جلد اول- چاپ اول، ترجمه محمد کاظم موسوی، شمسی) چنین می نویسد: «مقصود ما از اقتصاد اسلامی، سیستم (مکتب) اقتصادی است که در این سیستم روشی که اسلام در تنظیم حیات اقتصادی دارد، مجسم می گردد. سیستم اقتصادی اسلام، خود دارای یک پایگاه فکری است که خودِ سیستم، ما را بدان رهنمود می گردد. » و در صفحه ادامه می دهد که «این پایگاه فکری، طبق بیانات مستقیم اسلام یا در اثر پرتویی که خودِ سیستم بر مسائل اقتصاد و تاریخ می افکند مشخص می گردد. » ملاحظه می شود که شهید صدر معتقد است که اولاً، هر سیستمی دارای یک مبنای فکری است. ثانیاً درک و کشف این مبنا صرفاً با مشاهده آثار و تبعات و عملکرد همان سیستم در عینیت امکان پذیر است. ثالثاً این مبنا می تواند تحت تأثیر عملکرد همان سیستم باشد. رابعاً در نظام اسلامی، این مبنا تحت تأثیر «بیانات مستقیم اسلام» یا به عبارت دیگر، مجموعه ارزش ها، اخلاق، احکام و در یک کلمه معارف اسلامی نیز هست؛ زیرا که نظام اسلامی برعکس نظام های مادی (سرمایه داری و سوسیالیسم) نظام وحیانی است و کلام وحی نقش اصلی را در این نظام ایفا می کند.

برای تبیین تأثیر مبانی وحیانی بر عملکرد نظام اقتصادی، می توان به مثالی که شهید صدر در صفحات و آورده است مراجعه کرد: «نظام سرمایه داری صورت علمی ندارد و وجود و دلائل خود را از قوانین علم اقتصاد نگرفته است. . . قوانین علمی در اقتصاد سرمایه داری، قوانینی است علمی در چارچوب خاص سیستم سرمایه داری و مانند قوانین طبیعی فیزیک و شیمی قوانین مطلقی نیست که در هر جامعه ای و در هر زمان و مکانی قابل تطبیق و پیاده شدن باشد. . . درک بسیاری از آن قوانین، در شرایط اجتماعی ای که اقتصاد سرمایه داری و افکار و مفاهیم آن بر آن حاکم است، به صورت حقایق عینی هستند. . . بنابراین آن قوانین در جامعه ای که سرمایه داری بر آن تسلط ندارد و افکار آن، جوّ آن جامعه مفروض را نپوشانده باشد نمی تواند عینیت خود را حفظ کند و در آن جامعه پیاده گردد. »

– شهید صدر مفهوم مبنا در اقتصاد اسلامی را به مفهوم وسیع تر مبنا در نظام اسلامی تعمیم می دهد