فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل الگوی مواجه? امام کاظم با تهدیدهای نرم سیاسی فرهنگی :

مقدمه

امنیت پژوهی در جامع علمی ایران از رهگذر رشد و توسعه ای که در دو ده اخیر داشته است، گرچه نتایج ارزشمندی را برجای گذاشت، اما دیدگاه های بومی امنیت پژوهی تا رسیدن به نقط مطلوب فاصله زیادی دارد. در این مسیر، یکی از راه های تقویت و ارتقای امنیت پژوهی بومی، کشف الگوهای امنیت سازی و مدیریت تهدیدات در سیر ائمه اطهار است، زیرا یکی از منابع شناخت از نظر اسلام، سیر معصومین است؛ یعنی علاوه بر سخنان شان، سیره و روش آن ها منبعی برای شناخت است (مطهری، : ). لقد کان لکم فی رسول ال له أسوهٌ حسنه (احزاب، ).[۱]

گرچه این آی قرآن مربوط به پیغمبر اکرم است، ولی از نظر شیعه، اسوه و الگو بودن سیر پیامبر و ائمه برای پیروان شان هیچ فرقی نمیکند. برای بررسی الگو و سیر سیاسی، فرهنگی و امنیتی معصومین می توان به دو صورت انجام داد: سیر یک پیشوای معصوم ۵ ساله یا سیر هر یک از ائمه اطهار به صورت مجزا. هر یک از این دو پژوهش دارای محسناتی است. در این پژوهش، سیر امام کاظم در مواجهه با تهدیدات نرم مبنای بررسی قرارگرفت. اهمیت این بررسی این است که دور ۵ ساله آن حضرت یکی از مهم ترین مقاطع زندگی ائمه است. زعامت امام مقارن با چهار حکومت چهار نفر از خلفای عباسی بوده و دو تن از آن ها مقتدرترین سلاطین بنی عباسی محسوب می شدند.

از این رو، به موازات تهدیدات سخت و نرم پیچید حکومت عباسیان علیه اسلام ناب، هویت جامع شیعه و جایگاه ولایت امری امام موسی بن جعفر، جریان های فکری و عقیدتی و فرصت طلبی نیز در این دوران وجود دارند که برخی به اوج رسیده و برخی زاده شده اند. از این رهگذر، فضای ذهنی جامع اسلامی را از تعارضات، انباشته و حربه ای در دست قدرتمداران، آفتی در هوشیاری اسلامی و سیاسی مردم گشته و میدان را بر علم داران صحن معارف اسلامی و صاحبان دعوت علوی، تنگ و دشوار ساخته بود(خامنه ای، : ۵).

درواقع امام کاظم در این دوران با فضای بسیار پیچیده و با تهدیدات سخت، نیمه سخت و نرمی روبه رو بود که برای مصون سازی جامع اسلامی، انسجام جامع شیعه و هدایت جامعه به اسلام ناب و نظام ولایی نیازمند مبارزه و مدیریت هوشمندانه و مقابله دوراندیشانه و حکیمانه ای با آن ها بود. باور به اینکه علم و رفتار امام کاظم مانند سایر معصومین دارای جامعیت، عمق و ژرفای بیکران است،[۲] این سوال را متبادر ساخت که با چه الگویی امام کاظم با تهدیدات نرم و پیچید زمان خویش مواجه شد و با آن ها مقابله کرد؟ تردیدی نیست که تمام گفتار، رفتار و سیر امامان معصوم از منطق و اسلوب خاصی پیروی میکند؛ منطق و معیاری که تابع مقتضیات زمان و مکان نیست. حتی توجه و لحاظ مقتضیات و شرایط زمان برای عمل به تکلیف خود اصل ثابتی است که جزو منطق رفتاری ائمه بود. ارزشمندی کشف الگو و منطق مواجهه و مقابله امام کاظم با تهدیدات نرم زمان خویش در کاربست آن برای شرایط کنونی است به خصوص اینکه شباهت های زیادی بین تهدیدات نرم دور آن حضرت با شرایط حاضر وجود دارد. با این وصف، مسئل اصلی پژوهش، کشف الگوی عملی امام موسی بن جعفر در مقابله با تهدیدات نرم سیاسی فرهنگی است. در نتیجه، چیستی منطق تخلف ناپذیر در الگوی عملی و عوامل و شرایط محیطی مورد توجه آن حضرت برای کاربست الگوی عملی کارآمد در مواجهه با تهدیدات نرم سیاسی فرهنگی برای کشف این الگو، ضروری به نظر رسید.

. مبانی نظری

-. مفاهیم

برای دست یابی به درک بهتر الگوی مواجه امام کاظم در برابر تهدید نرم توجه به تعریف واژگان کلیدی ذیل ضروری است:

واژ «الگو» در فارسی، به معنای «نمونه» به کار می رود و معادل آن در عربی «مثال»، «امام»، «اسوه» و «قدوه» است که به معنای مقتدا و کسی است که به او تأسی و از شیو عملی او استفاده شده است. سیره در ادبیات تاریخ نگاری دینی با مفهوم الگو قرابت دارد.

سیر رفتاری است که دارای روش، اسلوب و سبک ویژه باشد(ر. ک: مطهری، ۶: ۴۵)، اما در تعریف اصطلاحی، الگو نمایشی خاص از یک واقعیت است. به بیان دیگر، نمایش نظری و ساده شده از جهان واقعی است (سوربن و دیگران، ۶: ۶۵). از تعریف لغوی و اصطلاحی الگو می توان دو کارکرد را در این مقاله انتظار داشت: انتظار اول این است که از طریق الگوها پدیده های پیچیده قابل درک شود و مقابله با مسائل پیچید تهدید نرم را تجزیه و تحلیل کرد. دومین انتظار الگوبرداری از سیره و سبک در مواجهه با پدید تهدیدات نرم برای شرایط حال و آینده است ؛ بنابراین، تعریف عملیاتی الگوی مواجهه در این تحقیق رفتار هوشمندانه امام کاظم در چگونگی مقابله با تهدیدات نرم بر اساس منطق شرایط و متغیرهای متعدد و پیچید محیطی از یک سو و اصول و معیارهای ثابت دینی از سوی دیگر است.

در خصوص تهدید نرم به عنوان دومین متغیر کلیدی این پژوهش، تلقی واحدی وجود ندارد. برخی نرم بودن تهدید را براساس ابزار و شیوه های تهدید تعریف کردند و بر این پایه، تهدید نرم به آن دسته تهدیداتی گفته می شود که در آن از ابزارها و شیوه های غیرخشونت آمیز استفاده شود. برخی نرم بودن تهدید را از منظر هدف و سوژه تهدید بررسی کرده اند.

از این نظر، تهدید نرم مجموع اقداماتی درصدد تغییر نگرش ها، افکار و علایق افراد یا جامعه است. این پژوهش به تهدید نرم نگاه ترکیبی دارد و به تهدیداتی اطلاق می شود که ماهیت آن ها ناظر بر مقولات ذهنی است و با به کارگیری ابزارهای غیرخشونت بار همراه است (افتخاری، : ۵). البته در موارد خاص ممکن است تهدیدگر از ابزارهای سخت برای اهداف نرم نیز استفاده کند. همچنین تهدید نرم به تناسب متعلق آن، دارای ابعادی است که به تهدید نرم فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی قابل بعدسازی است. تهدیدات نرم در این پژوهش وجوه فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را شامل می شود.

-. چهارچوب نظری

چهارچوب نظری در پژوهش علمی، راهنمای محقق برای فرایند تحقیق و توجیه تئوریک متغیرهای پژوهش است. دو متغیر اصلی در این پژوهش، سیر مواجه امام کاظم با تهدید نرم است. چهارچوب نظری به عنوان توجیه کنند رابط بین متغیرهای این پژوهش، منطق حاکم بر رفتار کنشی و واکنشی (مواجهه) است. منظور از منطق، یک سلسله روش ها، اسلوب، اصول و معیارهایی است که بر رفتار اشخاص یا مدیریت تهدید حاکم است. به طور کلی، در این زمینه سه دیدگاه قابل طرح است: . رفتار یک انسان در تمام شرایط زندگی تابع منطق واحد و ثابتی است. . رفتار یک انسان همواره تابع شرایط زمانی، مکانی و شرایط زندگی است و در هر وضعی از شرایط اجتماعی و اقتصادی از یک منطق پیروی میکند. . انسان در هر شرایط از منطق ثابت و اصیلی پیروی کند، در عین حال، متناسب با شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی و اقتضائات زمانی و مکانی، شکل و سبک متغیری داشته باشد(ر. ک. مطهری، ، ج۶: ۵-۴).

توضیح اینکه اگر استراتژی مواجهه نتیج عملی تولید شده از درون یک نظام معرفتی باشد، در آن صورت می توان با لحاظ کردن مؤلفه های اساسی منطق به سه صورت ارزیابی کرد: منطقی (که امکان توفیق بالایی برخوردار است) ضد منطق (که به احتمال قوی به شکست می انجامد) و سرانجام غیرمنطقی (که استراتژی ناپایداری بوده و در مواجه با مشکلات اجرایی در صحنه عمل، دچار تغییر و تحول شده به یکی از دو حالت منطقی یا ضد منطقی تبدیل می شود). از این رو، در یک رفتار منطقی، منطق اولیه حکم به تبعیت از اصول اصیل و تخلف ناپذیری از آن و منطق ثانویه حکم به لحاظ کردن توانایی ها و شرایط محیطی دارد و مجموع این ارکان، یک استراتژی را منطقی، غیرمنطقی و ضدمنطقی می سازد(ر. ک: افتخاری، : ۵-۵۴). در نتیجه، الگوی رفتاری یا استراتژی[۳] مواجهه دارای دو منطق و اصل کلی است: . منطق ثابت و تغییرناپذیر . منطق متغیر و مبتنی بر شرایط و مقتضایات زمانی و محیطی و ظرفیت ها و توانایی های عامل که در چهارچوب منطق اولیه ماهیت متغیر دارد؛ بنابراین، منطق و معیار ثابت در مواجهه با پدیده ها تابع جهان بینی هاست، اما شکل و نحو مواجهه تابع عوامل متعدد محیطی و شرایط زمانی و مکانی است. هرچند این حکم خودش به نوعی اصل ثابت و ناشی از جهان بینی و حکمت نظری است. با این وصف، عوامل و شرایطی که بر نحو مواجهه و مقابله تأثیر میگذارد و منجر به تفاوت تصمیم و اقدام یک فرد یا رهبر نسبت به دیگران می شود، عبارت است از: . توانایی ها، ظرفیت ها، ضعف ها و کاستی ها و شرایطی جبه خودی یا تهدیدشونده. . شرایط و توانایی ها و اهداف و انگیزه های تهدیدگر . نتیجه و پیامد اقدام تهدیدشونده. ۴. تعدد تهدیدگرها و موقعیت آن ها که آیا بین آن ها موقعیت تعارض یا تقاطع یا تراکم وجود دارد یا نه؟ ۵. موضوع تهدید. آیا با یک موضوع روبه رو هستیم یا با چند موضوع؟ اگر چند موضوع است، آیا متراکم و به هم تنیده و وابسته است یا متقاطع و از هم جدا؟ ۶. مرجع تهدید. کدام ارزش های اساسی در معرض تهدید است؟ . عمق تهدید. آیا تهدید، ارزش های اساسی و حیاتی را در معرض قرار داده است یا ارزش های درجه یا را؟ . فضای حاکم بر معادلات امنیتی. آیا فضای حاکم بر تهدیدگر و تهدیدشونده، بسیط است یا پیچیده؟ «ویژگی بارز فضای بسیط، تک منطقی بودن آن است ؛ یعنی تهدید بر مبنای منطق واحدی شکل و تکوین یافته است. ویژگی بارز فضای پیچیده چندمنطقی بودن آن است؛ یعنی تهدید از کانون ها و علل متعددی ناشی می شود»(ر. ک: افتخاری، : ۵-۵۴ و همان، ۵: -). یکی از نتایج کاربردی تفکیک فضای پیچیده و بسیط، در نحو مدیریت تهدید است. در فضای بسیط برای مدیریت تهدید می توان از منطق واحدی بهره گرفت، اما در فضای پیچیده لازم است که حوزه های مختلف تفکیک شده و منطق حاکم بر هر حوزه را فهم کرد و مجموع این منطق های جداگانه را در یک ساختار نظری واحد گرد آورد و نحو مواجهه با آن ها را سامان داد. (به تصویر صفحه مراجعه شود)

این نکته نیز حائز اهمیت است که محققان در خصوص معادلات امنیتی از جمله مدیریت تهدید و بالابردن ضریب امنیتی، منطق های مختلفی را براساس مبانی گفتمانی مطرح کرده اند. برخی سه منطق زور یا سلطه، منطق اقناع و منطق جماعت را مطرح کرده اند(ر. ک: افتخاری، : ۵). برخی به پنج منطق زور یا سلطه محض، منطق اقناع، منطق رقابت و منطق همکاری اشاره کرده اند(خلیلی، : ۴). شهید مطهری در یک معنای موسع تر، معتقد است که هر یک از افراد و مکتب ها دارای منطق رفتاری خاص است. منطق زور، منطق فریب و خدعه، منطق محبت و اخلاق، منطق دوراندیشی و تدبیر، منطق صبر، منطق تماوت و مرده وشی و منطق قاطعیت از جمله این منطق هاست (ر. ک: مطهری، ، ج۶: ۵-۵۴ و ). افزون بر این، برخی از الگوهای رفتار از منطق ترکیبی پیروی میکنند. در هر صورت، نکته کلیدی این است که هر الگوی رفتاری ممکن است از یک منطق یا ترکیبی از منطق ها پیروی کند. ماهیت این منطق و نحو ترکیب آن ها، یک الگوی رفتاری را از الگوهای دیگر متمایز می سازد.

-. پیشین تحقیق

در خصوص امام کاظم، آثار متعددی به صورت کتاب و مقاله تدوین شده است.

محتوای مجموع این آثار در چند حوزه قابل دسته بندی است.

. سیر فرهنگی و اجتماعی امام کاظم: بخشی از آثار منتشر شده در این زمینه به سیر فرهنگی و اجتماعی آن حضرت پرداخته اند که برای نمونه می توان به مقال «گونه شناسی روایات سیر اجتماعی سیاسی امام کاظم» نوشت صرامی (( و «سیر فرهنگی امام کاظم» نوشت حسینی ()، «حیات فرهنگی امام موسی کاظم» نوشت نجفی نژاد() و کتاب «آیین برنامه سازی زندگی امام کاظم» نوشت رضایی آدریانی () و «بررسی ابعاد توفیق امام کاظم در حفظ و گسترش تشیع» نوشت قاضوی (۴) و کتاب «نگاهی به سیر تربیتی امام کاظم» نوشت نادری (۴) اشاره کرد. با تتبعی که بر محتوای این آثار انجام شد، الگوی مواجهه با تهدیدهای گوناگون دیده نشد.

. سیر سیاسی امام کاظم: درخصوص سیر سیاسی امام کاظم از زاوی مختلفی پرداخته شده است. از جمله: مقال «منش سیاسی امام کاظم در برخورد با خلفای هم عصرشان» نوشت رضوی (). مقال «گفتمان و زمان سیاسی امام موسی کاظم نوشت قاضوی و بیات () که با استناد به شواهد تاریخی و تحلیل آن ها، تأثیر عنصر زمانه را به لحاظ سیاسی بر مواضع سیاسی امام موسی کاظم بررسی کرده اند. کتاب «انسان ۵ ساله»، نوشت آیت الله خامنه ای () که یکی از فصول این کتاب به زندگی سیاسی مبارزاتی ایشان اختصاص یافته است. مقال «راهبرد و مواضع سیاسی امام کاظم در مقابل خلفای عباسی»، نوشت سیدحسن قاضوی و علی بیات و مقال «استراتژی امام کاظم و هژمونی حاکمان عباسی»، نوشت پورفرد که در مجموعه مقالات همایش سیره و زمان امام کاظم منتشر شد. مقال سیر سیاسی امام کاظم که مرکز مطالعات شیعه منتشر کرد. مقال «شیوه های مبارز سیاسی امام کاظم نوشت انصاری (۶) و مقال «بررسی رویکردهای سیاسی و معنوی امامت شیعه در زندگی امام کاظم نوشت چلونگر و نجاتی (۴) و مقال «تحلیل سازوکارهای معرفی امام رضا توسط امام کاظم نوشت جهانبازی و همکاران () و کتاب «مروری بر اندیشه های سیاسی و اخلاقی امام کاظم نوشت بهشتی (۴). این آثار نیز به مواضع و راهبرد سیاسی حضرت پرداخته اند و از مزیت الگودهی بر اساس منطق ثابت و متغیری که در متن می آید، بی بهره اند.

. وضعیت سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دور امام کاظم: در این زمینه متون زیادی منتشر شده است. برخی از آن ها عبارت است از: مقال «مدیریت و سبک زندگی سیاسی فرهنگی امام موسی کاظم با تکیه بر نقش امام در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی» نوشت شجاعی فرد (). مقال «جبهه بندی قدرت های وقت در برابر امام کاظم» نوشت پیشوایی (۵) و کتاب «دگرگونی های فکری و فرهنگی عصر امام کاظم، نوشت منتظرالقائم (). در این خصوص شرایط اقتصادی دور امام کاظم می توان به مقال «سیمای اقتصادی امام هفتم»نوشت عرب ابوزید آبادی (۴ ( اشاره کرد. در این مقال ضمن ترسیم سیمای اقتصادی این دوره، نحو استفاد خلفای عباسی از اهرم اقتصادی علیه امام کاظم بررسی شده است. در این آثار به وضعیت سیاسی فرهنگی و نیز نقش امام پرداخته شده، ولی به گونه ای نیست که بتواند به لحاظ کاربردی بودن در عصر حاضر الگو ارائه دهد.

۴. فرقه ها و گروه های انحرافی در دور امام کاظم: متونی که در این زمینه نگارش یافته، عبارت است از: مقال «امام کاظم و فرقه های انحرافی» نوشت سرافرازی ()، مقال «احتجاجات قرآنی امام موسی کاظم با برخی جریان های انحرافی» نوشت قوجائی خامنه () و مقال «دو دستگی در شیعیان امام کاظم و پیدایش فرق واقفه» نوشت بیوکار ترجم وحید صفری (). گرچه این آثار به فرقه ها و موضع امام کاظم در برابر آن ها می پردازد، ولی فاقد الگوی مواجهه است.

۵. اندیش سیاسی امام کاظم: در این زمینه نوشته های معدودی وجود دارد از جمله مقال «اندیشه سیاسی امام کاظم، نوشت عرب ابوزید آبادی ().

۶. شرح زندگی امام کاظم: در این زمینه کتاب های متعددی نوشته شده است. از جمله می توان به کتاب «امام موسی کاظم» نوشت ارفع () و کتاب «نگاهی به زندگی امام موسی بن جعفر» نوشت قمی و محمدی () اشاره کرد.

. نحو مواجه امام رضا با فرقه های انحرافی: آثاری در قالب مقاله به این موضوع پرداخته اندکه در مجل فرهنگ رضوی منتشر شده است که به برخی از آن ها اشاره می شود: «امام رضا در مواجهه با اندیشه و عمل واقفیان»، نوشت حسن پور ()، «واکاوی مواجه امام رضا با گفتمان حدوث و قدم»، نوشت دیمه کار گراب و ملاکاظمی (۶).

همان طور که ملاحظه شد کتاب ها و مقالات متعددی دربار امام کاظم نوشته شد. این متون تقربیا از زوایای مختلفی به سیر آن حضرت پرداختند، اما خلأ پژوهشی در خصوص الگوی رفتاری آن حضرت در مواجهه با تهدیدات نرم سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در دوران حیات مبارزاتی ایشان با وجود منابع متعدد اشاره شده، کاملا روشن است.

همچنین مقالاتی که دربار نحو مواجه امام رضا نوشته شده به برخی روش های حضرت بدون ارائه الگو تبیین شده است، اما ویژگی، مزیت و نوآوری این نوشتار نسبت به تحقیقات قبلی آن است که با تکیه بر منطق واحدی الگوی جامع عملیاتی را به لحاظ ذهنی و عینی در دو ساحت ثابت و اقتضایی ارائه کرده که از یک منطق ترکیبی پیروی میکند و آن را از الگوهای دیگر متمایز می سازد.

نوآوری این مقاله این است که از مواد خام پژوهش های مختلف انجام شده در این زمینه بهره گرفته و با مطالعه در آن ها، الگوی ثابت و اقتضایی امام کاظم را در مواجهه با تهدیدات نرم کشف کرده و نشان داده است.

-۴. روش تحقیق

از آنجا که موضوع مورد مطالعه، در بستر زمان اتفاق افتاده و متعلق به گذشته تاریخی است، از روش تاریخی بهره گرفته شده است؛ چراکه فرایند بررسی و تحلیل ما بر مبنای اسناد گذشته است (ال بیکر، : ۶). به بیان دیگر، تحقیق تاریخی، زمانی به کار برده می شود که محقق موضوعی معین را که در گذشته و در یک مقطع زمانی مشخص اتفاق افتاده، پژوهش کند. در تحقیقات تاریخی، محقق، حقایق و اطلاعات گذشته را جمع آوری، ارزش یابی و صحت و سقم آن ها را بررسی میکند و با ترکیب دلایل و تجزیه و علل آن ها به صورتی منظم و عینی به نتایج می رسد(نادری و همکاران، ۴: ۶-۶۵). برخی در خصوص مراحل کاربست روش تاریخی، آن را به پنج مرحله دسته بندی کردند؛ سه مرحله اول که با بقی روش ها مشابه است، شامل صورت بندی مسئله، تدوین فرضیه، نقد و بررسی منابع و اسناد است و دو مرحل دیگر یعنی توصیف و تبیین تاریخی از گام های اساسی محسوب می شوند(قراملکی، : ). برخی محققان نیز مراحل این روش به این صورت بیان کرده اند: شناسایی مسئله تحقیق، جمع آوری و ارزش یابی منابع اطلاعاتی، تحلیل داده های حاصل از منابع اطلاعاتی، تفسیر و تدوین و نتیجه گیری است (سرمد و همکاران، : -۵). منابع داده های مورد نیاز تحقیق تاریخی دو دسته است. منابع دست اول شامل گزارش شاهدان عینی است و منابع دست دوم شامل گزارش هایی است که گزارشگر خود شاهد عینی آن نبوده است. در این تحقیق از منابع دسته دوم استفاده شده است. برای اعتبار منابع از دو روش انتقاد درونی و بیرونی استفاده شده است. با انتقاد درونی ماهیت و محتوای منابع و اطلاعات ارزش یابی شد. با انتقاد بیرونی اصالت منابع تعیین شد.

روش شناسی این تحقیق با توجه به الگوی جامع عملیاتی در پنج مرحله قابل شناسایی است:

. جمع آوری اسناد و اطلاعات مکتوب.

. اعتبارسنجی اصالت منابع و ارزش یابی ماهیت و محتوای اطلاعات آن ها (روش انتقاد بیرونی و درونی)

. تجزیه و تحلیل داده های حاصل از منابع اطلاعاتی، تفسیر و تدوین آن ها.

۴. کشف منطق برخورد با مسئله (منطق ثابت و اقتضائی بر حسب زمان، مکان و مقتضیات)

۵. طراحی و ارائه الگوی متناسب به لحاظ کاربردی بودن آن در عصر حاضر در قالب اصول ثابت و اقتضایی

. مواجه امام کاظم با تهدیدات نرم

با نگاهی به سیر پیغمبر اکرم و ائم اطهار الگوی مواجهه آن ها با تهدیدات اعم از نرم و سخت هم در حوز اندیشه دارای اصول و معیارهای نظری بودند و هم در حوز عملی اصول و معیارهای عملی داشتند. همان طور که در منطق نظری از منطق پولادین و غیرقابل تغییر پیروی میکردند، در منطق عملی هم هیچ قدرتی و شرایطی نمی توانست آن ها را متزلزل کند؛ بنابراین، منطق رفتاری معصومین از اصول ثابت و متغیری برخوردار بود.

به تعبیر رهبر معظم انقلاب «تمام کارهای ائمه در طول این ۵ سال کار یک انسان با یک هدف، با یک نیت و با تاکتیک های مختلف است»(خامنه ای، : ). برای نمونه اصل اقتدار و نیرومند شدن، در رفتار معصومین یک اصل مطلق و از منطق ثابتی برخوردار است، اما اعمال قدرت یا زور امری نسبی است. مثلا در سیر پیغمبر اکرم و ائمه اطهار در مواردی که هیچ راه دیگری باقی نمانده بود، اعمال زور را جایز می دانستند «آخر الدواء الکی»(مطهری، : ). یا اینکه آن ها هیچ گاه برای تبلیغ دین یا دفع تهدیدات علیه دین و جامعه دینی از هر وسیله ای استفاده نکردند. این موضوع نیز یک اصل ثابت در سیر آن ها بود. اصل مبارزه با دستگاه جور و ستم نیز در رفتار هم ائمه تابع اصول تخلف ناپذیر بود، ولی به تناسب مقتضیات زمان و شرایط محیطی شکل مبارزه متفاوت بود. به تعبیر شهید مطهری مقتضیات زمان در شکل مبارزه می تواند تأثیر بگذارد و از سوی دیگر هیچ وقت مقتضیات زمان نمی تواند بر سازش با ظلم را تأثیرگذار باشد. بر این اساس است که ائمه اطهار در زمان خودشان با هیچ خلیف جوری سازش نکردند و همیشه در حال مبارزه بودند(ر. ک: مطهری، : ). با این وصف، اصول و معیارهای ائمه در مواجهه با پدیده های سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ثابت است، از این رو، با اصول ثابت و الگوی واحدی روبه رو هستیم که خود درس بزرگی برای مدیریت تهدیدات است. با وجود این، روش آن ها متفاوت از هم بود و از این نظر با الگوهای متفاوتی روبه رو هستیم. درواقع، آن ها به حکم روح دین و تعلیمات دینی و دستورهای کلی الهی عملی یا اقدامی انجام می دادند که به هیچ وجه قابل تأویل و تبدیل نبود، ولی به حکم مقتضیات زمان، عملی انجام می دادند که ممکن بود آن را در یک زمان و شرایط دیگر، انجام ندهند. این قاعد ثابتی است که در رفتار و سیر امام کاظم مانند دیگر ائمه قابل مشاهده است. حال اینکه سیر و الگوی امام کاظم در مواجهه با تهدیدات نرم زمان خویش چگونه بوده است، نیازمند شناخت عناصر و عواملی است که الگو و سیر آن حضرت متأثر از آن ها و در چهارچوب و مرتبط با منطق و معیار ثابت بوده است.

-. شرایط و اقتضائات سیر امام

–. موقعیت و شرایط تهدیدگرها

تهدید نرم استفاده از قدرت نرم برای دستکاری افکار عمومی و تغییر نگرش ها و رفتارهای سیاسی و فرهنگی مردم است که به استحال فرهنگی در جامعه منجر می شود. تهدیدگرها در این عرصه با تغییر نگرش ها و باورها از هر وسیله ای برای رسیدن به اهداف خود بهره میگیرند.

امام کاظم در عصری می زیست که مردم آن زمان دچار تش تت فکری شده بودند و این تعدد آرا باعث ایجاد فرق گوناگون شد. این وضعیت معلول عوامل داخلی[۴] و عوامل بیرونی بوده است که در این زمینه، هفت عامل را می توان بیان کرد: . اوضاع سیاسی . منع تدوین حدیث نبوی . میدان دادن به احبار یهود و رهبران مسیحی تازه مسلمان شده در بیان معارف ۴. میدان ندادن به مرجع علمی مطمئن، یعنی عترت پیامبر اکرم ۵. برداشت های ناروا از متون و مفاهیم دینی در پرتو جمود فکری ۶. تلاقی فرهنگ های غیراسلامی با فرهنگ اسلامی. این همه در نبود عالمان شبهه شناس با بنی علمی مناسب، سبب گسترش خوانش های گوناگون و شبهه های زیاد در عالم اسلام شد(رک: البانی، : ۵).

حاکمان ظالم با گستردن جریان های فکری و انحرافی س دی بر سر راه گسترش معارف اسلامی به وجود آورده بودند. آیت الله خامنه ای با تاکید بر این نکته معتقدند حتی شعر و هنر، فقه و حدیث و حتی زهد و ورع در خدمت ارباب قدرت درآمده و مکم ل ابزار زر و زور آنان گشته بود (ر. ک: مجموعه آثار سومین کنگر جهانی حضرت رضا، ، ج : ). جریان های انحرافی نیز با خوانش های گوناگون از دین مانند جبرگرایی و جعل حدیث و ادعای مهدویت درصدد تغییر نگرش در جامعه برآمدند. جریان جبرگرایی در زمان امام کاظم طرفدارانی داشت. اهل حدیث در مسئل جبر و اختیار، جبری مسلک بودند. حاکمان اموی[۵] (نشار، م، ج: -) و عباسی هر دو به منظور تحکیم قدرت خود، از جبرگرایی جانبداری میکردند. جبرگرایان برای اثبات نظری ه خود به ظواهر بعضی آیات و روایات استناد میکردند.

–. موقعیت و شرایط تهدیدشونده

تهدیدات نرم در چهار رکن: رفتار، گرایش، باور و معلومات قابل شناسایی است و افکار عمومی جامعه اعم از نخبگانی و تود مردم با توجه به این چهار عنصر، آماج تهدیدها هستند.

افکار غالیانه با فعالیت های زیادی توانست در دور امام کاظم با مشخصه های فرقه ای بارور شود. بدون شک چنین نظرگاه تندی می توانست باورهای تشیع را هم تهدید کند. در روایتی چنین آمده است:

أدنی ما یخرج به الرجل من الإیمان أن یجلس إلی غال فیستمع إلی حدیثه و یصدقه علی قوله (مجلسی، ۴ق، ج ۵: ، ح ۴)[۶] از این روایت برمی آید انسان با انتقال معلومات نادرست و شنیدن و دریافت، تحت تاثیر قرار میگیرد و نگرش و باور او تغییر می یابد و این به گفت امام معصوم کمترین حد کفر است. در نتیج تغییر باورها و گرایش ها، رفتارهای مردم نیز تغییر می یابد.

–. شرایط تهدید نرم

شرایط تهدید نرم در چهار ساحت ذیل تحقق می یابد:

. دامنه تهدید نرم؛ در مسائل انحرافی دینی عموم مردم بیشتر مورد هدف اند.

عوام فریبی یکی از شگردهای حاکمان عباسی برای انحراف افکار عمومی و دعوت به خود بود. امام کاظم مواجهه با این گونه تهدیدها را در اولویت می دانست. هر چقدر این دامنه گسترده تر و آماج و آحاد بیشتری هدف باشد، مواجه امام با آن مورد توجه قرار میگیرد. از باب نمونه، هنگامی که هارون در مقابل مرقد رسول خدا ص آن حضرت را به عنوان «پسر عمو» خطاب کرد تا خود را مقبول عامه قرار دهد امام کاظم بلافاصله و به اقتضای مجلس، با خطاب «سلام بر تو ای پدر» نقش او را خنثی کرد(مجلسی، ۴ق، ج۴: ۵) درست در همان مجلس، شیو تزویر او را از بین می برد (خامنه ای، : ۳۰۱).

. موضوع تهدید نرم؛ تنوع موضوعی در تهدید، شرایط تهدید را ویژه میکند در موضوع فرهنگ و اعتقادات، باور انسان ها همانند قو محرکه در رفتار آنان است ؛ بنابراین انحرافات اعتقادی و فرهنگی شدیدترین تهدید علیه جامع هدف است. جامع عصر امام کاظم پر از احادیث جعلی شده بود. این تهدید به گونه ای گسترش یافت که جریانی به نام

«اهل حدیث» شکل گرفت. تلاش امام کاظم به اقتضای آن تهدید ایستادگی و مبارزه با احادیث جعلی و اهل حدیث بود. ایشان با تفسیر درست احادیث، راه فهم اشتباه را به روی مردم می بست. در موضوع تهدیدات سیاسی امنیتی نیز امام کاظم و یارانش تهدید به قتل و زندان شدند (ر. ک: طوسی، ق: ۴). در نتیجه، امام برای مواجه هوشمندانه و اقتضایی با آن راهبرد تقیه را در پیش گرفتند. امام به یاران و شیعیان خود سفارش به تقیه میکرد و مخفیانه به دعوت مردم و حفظ شیعه می پرداخت. همچنین امام شیعیان را توصیه میکرد تمام معاملات و رفتار خود را با خلیفه و نیروهای آن قطع کنند و هیچ گونه تعاملی با آن ها نداشته باشند. چنانکه به صفوان جم ال که یکی از شیعیان است و شترهای خود را در سفر حج به هارون کرایه داده بود، فرمود که تکیه کننده بر ستمکار، گرفتار دوزخ می شود و هرگونه همکاری با ستمکار حرام است و نباید به آن اعتماد کرد(طوسی، ۴ق: ۴۴). امام در برخی موارد به منظور مقابله و خنثی سازی تهدیدات، افرادی مانند علی بن یقطین را به درون دستگاه خلافت نفوذ داد و به واسط این اقدام از تصمیمات درون دستگاه خلافت علیه شیعیان و خود حضرت م طلع و آگاه می شد(مجلسی، ۴ق، ج۴: ۶).

. مرجع تهدید نرم؛ هر چقدر اهمیت ارزش های مورد تهدید و مرجع تهدید بیشتر باشد، ش دت مواجهه با آن به اقتضای شرایط تعیین کننده تر خواهد بود. توجه به مسئل امامت و رهبری از آن جمله است. از انحراف در تعیین شخص امام گرفته تا معرفی نادرست از امام، به این مهم ضربه وارد میکند. چون در عصر امام کاظم با ارائه تصویر غالیانه از امام معصوم مواجه هستیم که در میان شیعیان گروهی بودند نسبت به ائم ه غلو میکردند و ح تی بعضی برای آن حضرات قائل به مقام الوهی ت می شدند این باور و ترویج آن موجب آشفتگی در عقاید و افکار و انزوای شیعه شده بود، به گونه ای که شیعه را در نظر مکاتب و مذاهب دیگر بی قید و بند نسبت به فروع جلوه می داد.

امام کاظم برای مقابله با این تهدید و تهدیدگران، به شدت در پ