فایل پاورپوینت کامل امنیت غذایی در قرآن کریم

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل امنیت غذایی در قرآن کریم :

برخورداری از امنیت غذایی و غذای سالم و کافی ابتدایی ‏ترین حق از حقوق هر انسانی است که متاسفانه در جهان امروز بسیاری از آن بی ‏بهره‏اند. با توجه به اینکه بر دامنه این بحران در دهه‏ های پیش رو افزوده خواهد شد، در این مقاله سعی شده است تا نگاه قرآن کریم به مفهوم امنیت غذایی مورد واکاوی قرار گیرد. برای نیل به این هدف ابتدا، تعریف” امنیت غذایی” در مجامع معتبر علمی غرب آورده شده است و سپس با بررسی آیات قرآنی مرتبط با مفاهیم تغذیه و کشاورزی تلاش گردیده استتا تعریفی براساس آیات قرآن برای آن ارائه گردد. تعریف قرآنی ارائه شده در این مقاله از این قرار است”: تولید آگاهانه و مدبرانه انواع غذاهای طیب و حلال در جامعه اسلامی بدون وابستگی به غیر مسلمانان و توزیع عادلانه آن به طوری که تمام افراد جامعه، دسترسی دائم به غذا داشته و از تأمین آن در آینده نیز مطمئن باشند و از آن بدون اسراف مصرف کنند”. شاید بتوان این تعریف را به نظام اقتصادی نیز تعمیم داد با این بیان که نظام اقتصاد اسلامی بر مبنای تولید مدبرانه، توزیع عادلانه و مصرف بدون اسراف بنیان نهاده شده است.

قرآن کریم آخرین کتاب آسمانی و معجزه جاودان خاتم النبیین در بردارنده هر خرد و کلانی است و هماره فانوس نجات جویندگان حقیقت و مشعل هدایت پویندگان صراط مستقیم بوده است. اگرچه تمدن اسلامی در قرون سوم تا نهم هجری به مدد این نور الهی از رشد و بالندگی خاص برخوردار شد اما متاسفانه به علت افساد طاغوت ‏های زمانه رو به افول نهاد.

تاریخ نشان می ‏دهد که با ظهور رنسانس در قرون ۱۴ و ۱۵ میلادی هنگامی که اروپا تلاش خود را برای نجات از یوغ خرافات کلیسای منحرف آغاز کرد. بذر علوم جدید نیز کاشته شد. این علوم براساس تجربه و مشاهده عینی از پدیده‏ های محسوس بنیان نهاده شده اند، دارای ساختاری نسبی و متکثر و گاه متناقض هستند و هدفی جز افزایش منافع مادی انسان اومانیست ندارند. شاید از همین روست که علی‏رغم داعیه جهان ‏شمولی لیبرالیسم مبتنی بر پیشرفت ‏های بسیار در فناوری و علوم جدید، تمدن غرب هنوز از پاسخ‏گویی به برخی از ابتدایی‏ ترین نیازهای بشر درمانده است که بی‏شک یکی از مهمترین آنها ایجاد امنیت غذایی است.

در این مقاله ابتدا تعریف موجود از امنیت غذایی در محافل علمی غرب بیان گردیده و سپس با استفاده از آیات شریفه مرتبط با این مفهوم تلاش شده است تا تعریفی قرآنی برای‏ آن ارائه گردد. البته منظور این نیست که ما فی المثل در پی کشف فرمول‏های شیمیایی در قرآن باشیم بلکه قرآن کریم کتاب هدایت است و یگانه راه توحید را بر مردمان تمام دوران‏ ها نمایان می‏سازد. امید است که ما مسلمانان خود را بازشناسیم و با اتکال به خداوند متعال و اتکا به دو گنجینه بی‏پایان و جدای ‏ناپذیر قرآن و اهل بیت علیهم السّلام به اهداف عالی اسلام عزیز در رسیدن به علم حقیقی توحید مدار نائل آییم.

۱- تعریف امنیت غذایی از سوی بانک جهانی وF .A .O

تاکنون تعاریف مختلفی از امنیت غذایی توسط افراد و نهادهای گوناگون ارائه شده است اما مقبول‏ترین تعریف که بیش از همه مورد رجوع قرار گرفته، تعریفی است که بانک جهانی در سال ۱۹۸۶ ارائه کرد.” Access by all people at all time to enough food for an active and healthy life”(دسترسی همه مردم در همه زمان ها به غذاهای کافی جهت زندگی سالم و فعال) این تعریف لزوم دسترسی تمام مردم به غذای کافی جهت داشتن زندگی سالم و فعال را متذکر می‏شود. و ناظر بر ۴ محور اصلی می ‏باشد که هریک شاخصی برای ارزیابی وجود یا عدم وجود امنیت غذایی در یک ناحیه یا جامعه معین در نظر گرفته می‏شود. در سال های اخیر نیز بیشتر تحقیقات درباره امنیت غذایی بر همین ۴ محور متمرکز بوده است.

۱- ۱- فراهم بودن غذا:(Availability)

در طول تاریخ همواره منازعات بسیاری بین انسان‏ها برای در دست گرفتن منابع مکفی غذایی درگرفته است، نوآوری در عرصه علم و فن‏آوری نیز گرچه باعث افزایش این منابع گشته اما متأسفانه به حفظ پایداری این منابع کمتر توجه شده است.

۱- ۲ دسترسی به غذا:(Axxessilability)

یک محور از امنیت غذایی، دسترسی یکسان به غذا توسط انسان‏ها است. عدم تساوی در جوامع منجر به معضلات بزرگی گشته است و هدف بیشتر کمک‏های غذایی نیز در وهله اول غلبه بر این وضع نامساعد اجتماعی بوده که البته موفقیت بسیار محدودی نصیب این تلاش‏ها شده است.

۱- ۳- مطلوبیت غذا:(Adequacy)

امنیت غذایی مستلزم آن است که میزان مناسب از غذا در دسترس همگان باشد تا سلامت انسان و پایداری در تولید، توزیع و مصرف تضمین شود.

۱- ۴- پایداری:(Sustainability)

یک نظام غذایی پایدار بایستی با توجه به حفظ قابلیت نسل‏های آینده جهت برآوردن نیازهای‏شان تنظیم گردد.(F .A .O ,2002)

۲- بحث و بررسی آیات مرتبط با مفهوم امنیت غذایی‏

۲- ۱- شباهت نعمات دنیوی و بهشتی برای مومنان‏

وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ کُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَهٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِی رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فِیها أَزْواجٌ مُطَهَّرَهٌ وَ هُمْ فِیها خالِدُونَ‏آیه ۲۵ از سوره مبارکه بقره سرنوشت مومنان را بیان می‏کند و نخست می‏گوید:” به آنها که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‏اند بشارت ده که برای آنها باغ ‏هایی از بهشت است که نهرها زیر درختانش جاری است”. می‏دانیم که باغ‏های فاقد آب دائم، بایستی آب مورد نیاز خود را گهگاه از خارج وارد کنند در نتیجه طراوت زیادی نخواهند داشت و طراوت از آن باغی است که همیشه آب در اختیار دارد. آب ‏هایی که متعلق به خود آن است و قطع نمی‏شود، خشکسالی و نقصان آب آن را تهدید نمی‏کند و چنین است باغ‏های بهشت سپس ضمن اشاره به میوه‏ های گوناگون این باغ‏ها می‏گوید:” هر زمان از این باغ‏ها میوه‏ای به آنها داده شود.”” می‏گویند این همان است که پیش از این نیز به ما داده شده بود.” مفسران بر این جمله تفاسیر مختلفی ذکر کرده‏اند اما یک نظر بر آن است که مومنان هنگامی که میوه‏ های بهشتی را می ‏بینند آن را مشابه میوه‏ های دنیا می‏یابند و خاطره نعمات دنیوی بر آنها زنده می‏شود. و البته هیچ مانعی ندارد که جمله مذکور اشاره به این مفهوم باشد چرا که الفاظ قرآن گاه دارای چندین معنی هستند (تفسیر نمونه) از این آیه چنین می‏ توان نتیجه گرفت که جامعه اسلامی می‏ تواند به گونه‏ای ساخته شود که به بهشت موعود شباهت داشته باشد. چراکه خداوند نعمات خود را برای مومنین در دنیا و آخرت مشابه هم آفریده است (نظر نویسنده).

۲- ۲- دسترسی دائم به غذا

مَثَلُ الْجَنَّهِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ أُکُلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها تِلْکَ عُقْبَی الَّذِینَ اتَّقَوْا وَ عُقْبَی الْکافِرِینَ النَّارُ آیه ۳۵ از سوره مبارکه رعد” وصف بهشتی که به متقین وعده داده شده این است که از زیر درختان آن نهرها جاری است، میوه و سایه‏اش همیشگی است این فرجام پرهیزگاران است اما فرجام کافران آتش دوزخ است.” در این آیه عبارت‏” أُکُلُها دائِمٌ” وجود دارد یعنی” خوردنی‏هایی که همیشه وجود دارد.”چنان‏که قبلا در آیه ۲۵ بقره بیان شد، بین دنیا و آخرت برای مومنان شباهت وجود دارد و مومنان زمانی که نعمات بهشتی را می ‏بینند به یاد نعمات دنیوی می‏افتند و این‏گونه نتیجه‏ گیری کردیم که جامعه اسلامی و نعمات آن به بهشت و نعماتش شبیه می ‏باشد. در صورتی که این دو فرض را در کنار هم قرار دهیم می‏ توان چنین استنباط کرد که در جامعه اسلامی دسترسی به خوراک و مواد غذایی بایستی همیشگی بوده و غذا به طور دائم در دسترس مسلمانان باشد (نظر نویسنده).وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْیَهً کانَتْ آمِنَهً مُطْمَئِنَّهً یَأْتِیها رِزْقُها رَغَداً مِنْ کُلِّ مَکانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما کانُوا یَصْنَعُونَ (۱۱۲) وَ لَقَدْ جاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَکَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ الْعَذابُ وَ هُمْ ظالِمُونَ (۱۱۳) فَکُلُوا مِمَّا رَزَقَکُمُ اللَّهُ حَلالًا طَیِّباً وَ اشْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ (۱۱۴) إِنَّما حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَهَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ وَ ما أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ‏ در آیات ۱۱۲، ۱۱۳ و ۱۱۴ سوره مبارکه النحل خداوند نخست می‏فرماید برای آنها که ناسپاسی نعمت می‏کنند مثلی زده، منطقه آبادی‏ (قَرْیَهً) که در نهایت امن و آرام بود (آمِنَهً) این آبادانی آن‏چنان امن و امان بود که ساکنانش با اطمینان در آن زندگی کرده و هرگز دچار کمبود و به تبع آن مهاجرت نمی‏شدند (مُطْمَئِنَّهً) و این قریه آمنه و مطمئنه به گونه ای بود که روزی مورد نیاز مردمش به طور وافر از هر مکانی به سوی آنها می‏آمد. اما سرانجام این مردم کفران نعمت خدا کردند و خداوند لباس گرسنگی و ترس بر آنها پوشانید (جوع و خوف) و دچار عذاب الهی شدند سپس خداوند از ما می‏خواهد با مشاهده چنین نمونه‏ هایی در راه غافلان و ظالمان گام نگذاریم” شما از آنچه خدا روزیتان کرده حلال و پاکیزه بخورید و شکر او را بجای آرید اگر او را بپرستید” در اینکه این قریه مکه بوده یا سرزمین سبا در یمن و یا این واقعه در تاریخ بنی اسرائیل اتفاق افتاده بین مفسران اختلاف است اما به‏ هرحال از آنجا که تاریخ مناطق بسیاری را به یاد دارد که‏ گرفتار چنین سرنوشتی شده‏اند، مشکل مهمی در تفسیر این آیه باقی نمی‏ماند (تفسیر نمونه). در آیات فوق برای این منطقه آباد و پربرکت ۳ ویژگی با خاصیت علی و معلولی ذکر شده است. ۱) امنیت جامعه ۲) اطمینان اجتماعی از آینده پیش رو ۳) بهره‏مندی از مواهب اقتصادی. البته مشهود است که اگر در جامعه‏ای امنیت نباشد اطمینانی نیز به زندگی وجود نخواهد داشت تا توسعه اقتصادی حاصل شود.

خلاصه اینکه در جامعه اسلامی نعمات ۳ گانه دنیوی شامل: امنیت، اطمینان اجتماعی و بهره‏مندی از مواهب دنیوی که قطعا رزق حلال و طیب از مهمترین آنهاست بایستی مهیا باشد تا بتوان به نعمت بزرگتر و تکمیل‏کننده آنها یعنی شریعت و عمل به آن دست یافت (نظر نویسنده)

۲- ۳- اطمینان از دست‏یابی به غذا

وَ إِذْ قالَ إِبْراهِیمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً وَ ارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَراتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ قالَ وَ مَنْ کَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِیلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلی‏ عَذابِ النَّارِ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ در آیه ۱۲۶ سوره بقره حضرت ابراهیم دو درخواست از خدا دارد، قرآن می‏گوید” به خاطر بیاورید هنگامی که ابراهیم عرض کرد پروردگارا این سرزمین را، شهر امن (مکه) قرار ده” و با توجه به آیه پیش از آن دعای ابراهیم علیه السّلام به اجابت رسید و خداوند امنیتی از نظر ظاهر و باطن به آن بخشید. دومین تقاضای ابراهیم این است که اهل این سرزمین را- آنها که به خدا و روز جزا ایمان آورده‏اند- از ثمرات گوناگون روزی بخش. در اینکه منظور از ثمرات چیست؟ مفسران نظرات گوناگون دارند ولی ظاهرا ثمرات یک معنی وسیع دارد که هرگونه نعمت مادی اعم از مواد غذایی، میوه‏ ها و حتی نعمات معنوی را نیز شامل می‏شود (تفسیر نمونه).

جالب آنکه ابراهیم نخست تقاضای امنیت و سپس درخواست مواهب اقتصادی می‏کند این خود اشاره‏ای است به این حقیقت که امنیت و اقتصاد در یک جامعه با هم ارتباط تنگاتنگ داشته و شاید لازم و ملزوم هم باشند (نظر نویسنده). این نکته نیز قابل توجه است که حضرت ابراهیم این درخواست را تنها برای اهل ایمان می‏کند و این مطلب، وجود امنیت غذایی و دسترسی بی‏دغدغه و توأم با احساس امنیت روانی به غذا را لازمه جامعه اسلامی می‏داند. در ادامه آیه نیز خبر از بهره کم کفار از مواهب الهی داده شده که می‏ تواند در آسیب‏شناسی کشاورزی و عدم امنیت غذایی، قحطی و گرسنگی در جوامع مورد توجه قرار گیرد (نظر نویسنده).

۲- ۴- روزیهای پاک (طیبات رزق)

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ وَ اشْکُرُوا لِلَّهِ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ از آنجا که قرآن در مورد انحرافات ریشه‏دار از روش تاکید و تکرار استفاده می‏کند و در این آیات به مساله تحریم بی‏دلیل پاره‏ای از غذاهای حلال و سالم در عصر جاهلیت اشاره کرده منته روی سخن را به مومنان کرده می‏فرماید:” ای افرادی که ایمان آورده‏اید از نعمات پاکیزه‏ای که به شما روزی داده‏ایم بخورید و شکر او را به جای آورده و او را بپرستید”. تکیه روی کلمه طیب همگان را متوجه این دستور اسلامی می‏سازد که از غذاهای ناپاک چون گوشت مردار، درندگان، حشرات و مسکرات بپرهیزند.

در آیات بسیار دیگری خداوند از مردم خواسته که از روزیهای پاک بخورند از جمله در آیه ۱۶۸ سوره مبارکه بقره‏ یا أَیُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَّا فِی الْأَرْضِ حَلالًا طَیِّباً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ‏ می‏فرماید:” ای مردم از آنچه در زمین است حلال و پاکیزه بخورید و از گامهای شیطان پیروی نکنید که او دشمن آشکار شماست.” (تفسیر نمونه) قابل توجه اینکه خطاب‏هایی که در قرآن مربوط به استفاده از غذاهاست کم نیست و معمولا با دو قید حلال و طیب همراه است، حلال چیزی است که ممنوعیتی نداشته باشد و طیب به چیزهای پاکیزه گفته می‏شود که موافق طبع سالم انسانی است نقطه مقابل خبیث که طبع آدمی از آن متنفر است (تفسیر نمونه)

[۲-] ۵- بهره‏مندی از انواع غذا و محصولات کشاورزی‏

رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنا لِیُقِیمُوا الصَّلاهَ فَاجْعَلْ أَفْئِدَهً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ‏ در آیه ۳۷ سوره مبارکه ابراهیم، حضرت ابراهیم علیه السّلام پس از ساکن کردن فرزندانش در سرزمین مکه برای آنها از پیشگاه خداوند متعال چنین می‏خواهد” … وَ ارْزُقْهُمْ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ‏” یعنی” به انواع ثمرات روزیشان ده شاید که شکر گذارند” (تفسیر نمونه). هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً لَکُمْ مِنْهُ شَرابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِیهِ تُسِیمُونَ یُنْبِتُ لَکُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَ الزَّیْتُونَ وَ النَّخِیلَ وَ الْأَعْنابَ وَ مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیَهً لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ‏ در آیات ۱۰ و ۱۱ از سوره مبارکه نحل، خداوند ابتدا می‏فرماید: او کسی است که از آسمان آبی فروفرستاد، آبی حیات‏بخش، زلال و خالی از هرگونه آلودگی که شما از آن می‏نوشید و نیز گیاهان و درختانی از آن به وجود می‏آید که حیوانات خود را در آن چرا می‏دهید. سپس این مساله را این‏گونه ادامه می‏دهد به وسیله آب باران برای شما زراعت می‏رویاند و نیز زیتون و نخل و انگور را و خلاصه از تمام میوه‏ ها” من کل ثمرات”، در اینجا زرع هرگونه زراعتی را شامل می‏شود، زیتون هم نام آن درخت مخصوص است و هم میوه آن، نخیل هم به معنای مفرد و هم به معنای جمع استعمال می‏شود اعناب جمع عنبه به معنی انگور است (تفسیر نمونه). مُخْتَلِفاً أَلْوانُها وَ مِنَ الْجِبالِ جُدَدٌ بِیضٌ وَ حُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُها وَ غَرابِیبُ سُودٌ در آیه ۲۷ از سوره مبارکه فاطر نخست می‏گوید” آیا ندیده‏ای خداوند از آسمان آبی نازل کرد و به وسیله آن میوه‏ ها به وجود آورده‏ایم با الوان مختلف” شروع این جمله با استفهام تقریری ضمن تحریک حس کنجکاوی انسان‏ها اشاره به وضوح و بدیهی بودن مطلب است که هرکس بنگرد واقعیت را می ‏بیند.” الوان” ممکن است به معنی رنگهای ظاهری میوه‏ ها باشد و ممکن است کنایه از تفاوت در انواع طعم، ساختار و یا خواص گوناگون آنها باشد (تفسیر نمونه). مَثَلُ الْجَنَّهِ الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ فِیها أ