بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل انقلاب اجازه نمی‌دهد کسی از آن عبور کند :

دکتر عبدالوهاب فراتی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفتگو با سرویس علمی فرهنگی خبرگزاری حوزه به بیان نسبت بین گفتمان انقلاب با جمهوری اسلامی و پیش بینی آینده حیات انقلاب اسلامی پرداخته است.

آیا می توان به انقلاب اسلامی به مثابه یک گفتمان بنگریم؟ مراد از گفتمان انقلاب چیست؟

بنده به انقلاب اسلامی به مثابه یک گفتمان نگاه می کنم. گفتمان به این معنا که انقلاب امروزه به یک گفتمان مسلط تبدیل شده و یک قرائت خاص را از اسلام در جامعه کنونی ایران مسلط کرده و آن قدر توانمند بوده که توانسته سایر قرائت ها از اسلام را به حاشیه ببرد. این گفتمان، نقطه مرکزی و به نام اسلام دارد که تمامی داده های پیرامونی سعی می کنند تا هویت خود را بر اساس این دال مرکزی بیابند.

بنابراین اگر به انقلاب اسلامی به عنوان گفتمان نگاه کنیم، می توانیم داوری دقیق تری داشته باشیم.

چه نسبتی بین گفتمان انقلاب با جمهوری اسلامی وجود دارد؟

نسبت گفتمان انقلاب با جمهوری اسلامی، نسبت اعم و اخص می باشد به این معنا که الزاماً آن چه در جمهوری اسلامی اتفاق می افتد عین همان چیزی که در اسلام اتفاق می افتد نیست و اما بسیاری از مسائلی که در جمهوری اسلامی اتفاق می افتد بازتابی از این گفتمان است. یعنی انقلاب، اعم از جمهوری اسلامی است.

روح گفتمان انقلاب اسلامی بر خواسته از چه تفکری بود و چگونه تجسم یافت؟

بر طبق تشبیه هگلی، گفتمان انقلاب اسلامی روحی برآمده از تفکر شیعی بود که در تاریخ می چرخید و به دنبال جایی می گشت در آن حلول کند و تجسم بخش این روح شود.

این روح در یک دوره ای از تاریخ توانست در کالبد جمهوری اسلامی حلول کند و آن چه باعث شد این انقلاب در کالبد جمهوری اسلامی حلول کند، روح بلند و عرفانی حضرت امام(ره) بود که توانست چنین روح کلی تاریخی شیعی را تجسم ببخشد.

بنابراین اگر ما به عنوان مجموعه مردم و مسئولین نتوانیم تجلی بخش این روح باشیم، ممکن است این روح به کالبد وفادار نماند و از آن جدا شود، بنابراین تعلق به این گفتمان یا این روح اهمیت زیادی دارد.

چه موقع می توانیم داوری دقیقی راجع به یک انقلاب داشته باشیم تا داوری ما داوری علمی به حساب بیاید؟

در مطالعات سیاسی می گویند باید صدسال از یک انقلاب بگذرد تا بتوانیم آن را بهتر از کسانی بفهمیم که انقلاب را خلق کردند. یعنی پس از گذشت یک قرن، ما می توانیم انقلاب را بهتر از کسانی که خالق انقلاب بودند درک کنیم، به همین دلیل داوری کنونی راجع به انقلاب اسلامی ایران که کمتر از چهاردهه از عمر آن گذشته، اندکی سخت است.

چرا صدسال؟

علت این است که پس از گذشت یک صدسال دیگر با توجه به ملاحظات سیاسی، در مورد انقلاب اسلامی داوری نمی کنیم، یا به اسنادی دسترسی پیدا می کنیم که در این صدسال منتشر شده و ما بر اساس اسناد و خارج از ملاحظات سیاسی داوری دقیق تر و درک بهتری حتی نسبت به کسانی که خودشان خالق انقلاب بودند خواهیم داشت. مثلاً داوری ما نسبت به انقلاب روسیه بهتر از خالقان آن است، چرا که یکصدسال از عمر آن گذشته و اسناد زیادی از این انقلاب منتشر گردیده و کسی تحت ملاحظات حزب کمونیست به داوری آن نمی پردازد. به همین دلیل اگر ما انقلاب را به مثابه گفتمان ببینیم و سپس آن را از منظر یک تحقیق درجه دوم، موردمطالعه قرار دهیم، این داوری ممکن است تا حدودی ناصواب باشد، اما چاره ای نداریم، می توانیم در همین کمتر از نیم قرنی که از عمر انقلاب گذشته، ملاحظاتی راجع به آن داشته باشیم.

آیا آینده حیات انقلاب اسلامی قابل پیش بینی است؟

انقلاب اسلامی که روح تشیع در آن تجلی پیداکرده به عنوان یک موجود زنده مسیر تاریخی خود را ادامه می دهد و ما دیگر نمی توانیم به دوران قبل از انقلاب بازگشت کنیم و چنین بازگشتی اساساً امکان پذیر نیست، هرچند ممکن است در جمهوری اسلامی اتفاقاتی پیش بیاید که از منظر ما به عنوان آسیب شناخته شود، اما انقلاب به مسیر خود ادامه می دهد و منتظر افت وخیزها یا قهر و آشتی ما نخواهد شد.

اینکه برخی تصور می کنند انقلاب بازگشت می کند یا می توانند شرایط انقلاب را به قبل از آن بازگشت دهند، اشتباه است. انقلاب حرکت می کند و ما را همراه خود می برد و اجازه نمی دهد تا ما از آن عبور کنیم.

یک انقلاب چه مدلولات تئوریکی دارد؟

با توجه به نکاتی که گفته شد، خوب است به مدلولات تئوریک انقلاب بپردازیم، به عبارت دیگر انقلاب اسلامی ایران، یک سری امور تئوریک و نظری را پیش فرض گرفته و بر اساس آن پیش فرض ها اقدام کرده بود و یا به عبارت دیگر انقلاب دینی ما مبتنی بر یکسری پیش فرض ها رخ داد که آن ها را عرض می کنم.

الف- فرض امکان انقلاب

اولین پیش فرضی که انقلاب دینی ما داشت، فرض امکانیت انقلاب بود. به این معنا که انقلابیون باور پیداکرده بودند که دین متضمن انقلاب است و می توان از مسیر دین به خلق یک انقلاب رسید.

چرا این فرض مهم است؟

چون در آن زمان مارکسیست ها معتقد بودند که اسلام فاقد ایدئولوژی برای یک انقلاب است و تنها تفکری که می تواند انقلاب ایجاد کند، ایدئولوژی مارکسیست یا ایدئولوژی چپ است و مذهبیان از مسیر دین قادر به خلق انقلاب نیستند. پس اساساً انقلابیون به این نتیجه رسیدند که دین می تواند قادر به تولید یک انقلاب باشد.

چپ ها معمولاً در مباحثاتشان در زندان های سیاسی مثل زندان اوین یا قصر، راجع به این موضوع مجادله می کردند، این مسأله هم در خاطرات چپ ها و هم در خاطرات مذهبیان مطرح بود، مارکسیست ها می گفتند ایدئولوژی مارکسیست به ما برای راه اندازی انقلاب تئوری می دهد، اما شما مذهبیان چنین تئوری ای را از دین به ما ارائه نمی دهید، چیزی که در دین وجود دارد منابع حدیثی شماست که ما نمی فهمیم، همین طور رساله های عملیه وجود دارد که این ها به کار تولید ایدئولوژی نمی آید. البته نیروهای مذهبی هم با وجودی که تلاش می کردند و می گفتند دین هم متضمن یک تئوری انقلابی هست، اما دست آن ها خالی بود و گاهی به حوادث انقلابی شیعه مثل تاریخ کربلا اشاره می کردند، با این حال زمانی که حضرت امام(ره) در سال ۱۳۴۸ مباحث مربوط به ولایت فقیه و حکومت اسلامی را مطرح فرمودند و در آنجا از یک انقلاب سیاسی – اسلامی تعبیر کردند، امکان بازتولید یک تئوری انقلاب از درون فقه را مهیا ساختند. امام در آنجا معتقد شدند که تشکیل حکومت اسلامی یک واجب است و برای رسیدن به این حکومت اسلامی انقلاب کردن هم واجب است. یعنی انقلاب از باب حدود ذی المقدمه واجب می شود. خوب این مفروضی بود که کاملاً تئوریک بود. اگر دین نتواند از درون خود یک تئوری برای خلق انقلاب ارائه دهد، اساساً ایجاد انقلاب دینی هم امکان پذیر نخواهد بود.

مدلول معرفتی انقلاب دینی در ایران چه بود؟

مدلول معرفتی انقلاب دینی در ایران این بود که جامعه یک ذات ثابت ندارد، بلکه ماهیتی متغیر دارد و می توان آن را تغییر داد. بر اساس فلسفه ملاصدرا، هیچ ذات لایتغیری وجود ندارد و هر ذاتی تغییر پیدا می کند و این انسان است که می تواند جامعه را بسازد و جامعه نیز می تواند دولت را خلق کرده، بزرگ یا کوچک کند و همه چیز مصنوع دست خود انسان است و انسان مصنوع دولت و جامعه نیست، بلکه این خود انسان است که می تواند تغییر ایجاد کند.

ب- عدم ثبات ماهیت جامعه

مفروض دوم انقلاب اسلامی ایران این بود که جامعه ماهیت ثابتی ندارد و می شود ا