بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بازخوانی فلسفه غیبت امام زمان علیه السّلام :

اشاره

زهجران رخ مهدی رخ درماندگی دارم

اگر از خدمتش دورم، به دل شرمندگی دارم

چو نرگس از خجالت سر به زیرافکندگی دارم

چو قمری طوق بر گردن ز داغ بندگی دارم

ظهورت می رسد؛ اما تمام غصه ام این است

ز اعمالم به پیش حضرتش شرمندگی دارم

غیبت امام مهدی علیه السلام یکی از حوادث مهمی است که با اراده و تدبیر خداوند رخ داده و به طور حتم دارای حکمت ها و مصلحت های مهم و قابل توجهی است.

«عبدالله بن فضل هاشمی» می گوید: امام صادق علیه السلام فرمودند: «برای صاحب الامر غیبتی است که ناگزیر اتفاق می افتد و طرفداران باطل در این امر به شک می افتند. عرض کردم: فدایت شوم! چرا چنین می شود؟ فرمودند: به خاطر چیزی که ما اجازه نداریم آن را برای شما بازگو کنیم. عرض کردم: حکمت و فاید این غیبت چیست؟ فرمودند: حکمت غیبت او، همان حکمت غیبت آن عده از حجت های خداوند است که قبلاً از آن ها یاد شده و حکمت این غیبت تا بعد از ظهور آن حضرت، بر مردم معلوم نخواهد شد، همان طورکه حکمت کارهای حضرت خضر علیه السلام تا قبل از جدا شدنش از حضرت موسی علیه السلام معلوم نشد. ای پسر فضل! این امری الهی است و سرّ و جهات پنهانی آن نیز، الهی و به خدا مربوط می باشد. هنگامی که ما می دانیم خداوند عزّوجل حکیم است، قبول و اعتراف می کنیم که تمام کارهایش عین حکمت و درستی می باشد، هرچند علت آن کارها برای ما روشن نشده باشد.»[۱]

طبق این حدیث، علت و حکمت اصلی «غیبت» برای ما روشن نیست؛ چون سرّی از اسرار الهی است که حتی ائمه(ع) اجازه ندارند آشکارش کنند و سربسته فرموده اند، پس این غیبت از ناحی خدا و بر اساس مشیّت، حکمت و اراد او بوده است و یقیناً خداوند با غیبت حجت خود، اهداف و اغراضی در نظر داشته که در روایات متعددی، اسرار و حکمت هایی برای غیبت آن حضرت بیان شده است. برخی از حکمت ها از ناحی خداوند است، بعضی از ناحی خود حضرت و برخی نیز از ناحی مردم و دشمنان و ظالمان که به ترتیب اشاره می شود:

الف) حکمت های خدایی غیبت

در ذیل به مواردی اشاره می گردد:

۱- امتحان سخت و شدید مردم

یکی از حکمت های الهی در مسئل «غیبت حضرت حجت(عج)»، امتحان و آزمایش گروهی از مردم، خصوصاً شیعیانی است که ایمان محکمی ندارند، تا باطن شان ظاهر شود و کسانی که ایمان در اعماق دل آنان ریشه دوانده، به واسط انتظار و صبر بر شداید و ایمان به غیب، ارزش و قدرشان معلوم گردد و به درجاتی از ثواب نایل آیند.

«زراره بن اعین» می گوید: امام صادق علیه السلام فرمودند: قائم ما قبل از قیامش غیبتی دارد. عرض کردم: چرا؟ فرمود: می ترسد… تا آنجا که فرمود: «وَ هوَ اَلْمُنْتَظَرُ غَیرَ أَنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یحِبُّ أَنْ یمْتَحِنَ اَلشِّیعَهَ فَعِنْدَ ذَلِک یرْتَابُ اَلْمُبْطِلُونَ؛[۲] و او منتظر است؛ اما خداوند دوست دارد شیعه را آزمایش کند. آن گاه معتقدان و طرفداران باطل به شک می افتند.»

جابر می گوید: به امام باقر علیه السلام عرض کردم: فرج شما چه هنگام خواهد بود؟ فرمودند: «هیْهَاتَ هیْهَاتَ لایکونُ فَرَجُنا حتّی تغَربَلوا ثُمَّ تُغَربَلوا…؛[۳] فرج ما پیش نخواهد آمد تا این که غربال شوید، باز غربال شوید…»

آزمایش مردم یکی از دلائل طولانی شدن غیبت است، به گونه ای که بیش تر مردم در شک و تردید می افتند و برخی در اصل ولادت و بعضی نیز در زنده بودن آن حضرت شک می کنند. آزمایش دیگر، گرفتاری ها و پیشامدهای ناگوار است که باعث می شود حفظ ایمان و استقامت در راه دین، بسیار دشوار گردد و عقید افراد در مخاطرات سخت واقع شود؛ اگر کسی اعتقاد خود به امام را از دست ندهد و در مشکلات استقامت داشته و مؤمن باشد، از این امتحان سربلند بیرون می آید.

امام صادق علیه السلام می فرمایند: «مردم باید خالص و پاک شوند و از هم تمییز داده شده، غربال گردند و مردم بسیاری از غربال بیرون می افتند.»[۴]

۲- اتمام حجت بر مردم

بنا به روایات، تمام گروه ها، افراد، اندیشه ها و نظام ها، امکان حکومت بر مردم و مدیریت جامعه را پیدا کرده و ضعف و ناتوانی خود را در ادار جامعه و رفع مشکلات و گسترش عدالت بروز می دهند. این در حالی است که حکومت و ولایت بر مردم، تنها شایسته و بایست اولیای الهی، به خصوص دوازده امام معصوم(ع) است و خداوند می خواهد بدین ترتیب با مردم اتمام حجت کند و توجه و خواست آنان را به حکومت معصومان(ع) جلب نماید.

امام صادق علیه السلام می فرمایند: «ما یکون هذَا الْأَمْرُ حَتَّی لَا یبقَی صنْفٌ مِنَ النَّاسِ إِلَّا وَ قَدْ وُلُّوا علَی الناسِ حَتَّی لَا یقُولَ قَائِلٌ إِنَّا لَوْ وُلِّینَا لَعَدَلْنَا؛[۵] ظهور تحقق نمی یابد تا اینکه گروهی نماند، مگر اینکه بر مردم حکومت کرده باشد تا کسی نگوید: اگر ما حکومت داشتیم، عدالت را می گستراندیم! آن گاه قائم به حق و عدل قیام می کند.»

۳- هم رنگی و هم سانی با پیامبران(ع)

بعضی از انبیاء گذشته برای مدتی کوتاه و جمعی نیز طولانی از بین مردم غایب بوده اند. مثلاً ذوالقرنین مدتی طولانی از مردمش غایب شد تا حدی که گفتند مُرده یا در فلان وادی گُم شده است، سپس ظهور کرد و نزد قومش برگشت.[۶] یا حضرت ادریس علیه السلام از امّتش ۲۰ سال غایب شد و حضرت صالح علیه السلام پس از معجز ناقه الله، تا وقت معینی غایب شد. امام صادق علیه السلام می فرمایند: «إنّ صَالِحاً علیه السلام غَابَ عَنْ قَوْمِهِ زَمَاناً… فَلَمَّا رَجَعَ إِلَی قَوْمِهِ لَمْ یعْرِفُوهُ بِصُورَتِهِ؛[۷] همانا صالح مدت زمانی از قوم خود غایب بود… وقتی بازگشت، کسی او را به چهره نمی شناخت.»

دربار حضرت شعیب علیه السلام نیز نقل شده است: «از مردم به اذن الهی غایب شد، سپس به شکل جوانی خوش سیما درآمد و به سوی قومش بازگشت. مردم به او گفتند: آن هنگام که پیر بودی و ما را پند می دادی، تو را پاسخ نمی گفتیم؛ اینک که جوان شده ای، چگونه به سخنت گوش فرا دهیم؟»[۸]

غیبت حضرت الیاس علیه السلام سال طول کشید و غیبت جناب دانیال پیامبر علیه السلام نود سال؛ چون در دست بخت النصر، ظالم زمان اسیر و از امت دور بود. حضرت عیسی علیه السلام اکنون حدود ۲۰۲۱ سال عمر دارد و در غیبت است. امام ششم علیه السلام می فرمایند: «حضرت نوح هنگام مرگ علیه السلام امّتش را جمع کرد و خطاب به آنان فرمود: بدانید که پس از من غیبتی خواهد بود که در آن طاغوت ها ظاهر خواهند شد و خدای عزّوجل به وجود قائمی از فرزندان من به نام هود علیه السلام فرج شما را می رساند.»[۹] از زمان نوح تا هود(ع) سال طول کشید تا او ظاهر شد.

حضرت یوسف علیه السلام بیش از ۴۰ سال غیبت داشت. امام صادق علیه السلام می فرمایند: «در صاحب این امر علیه السلام شباهتی از حضرت یوسف علیه السلام است.

گفتم: گویا که شما از غیبت یا حیرتی به ما خبر می دهید! فرمودند: چرا این مردم لعنت شده هم چون خوک این مسئله (غیبت) را انکار می کنند؟»[۱۰]

حضرت موسی علیه السلام در دوران جوانی به مردم فرمود: «امیدوارم خدا در گشایش کار شما تعجیل کند؛ بعد سال ها غیبت کرد.»[۱۱] خود رسول خدا(ص) مدتی در شعب ابی طالب علیه السلام بود و از مردم چند نوبت چهل روزه غایب بود. خداوند خواست که این موضوع را دربار حضرت مهدی علیه السلام نیز پیاده کند تا آن حضرت، آخرین غیبت را انجام دهد و این سنّت الهی به طور کامل و تمام، به منصه ظهور برسد.

«حنان بن سدیر» به نقل از پدرش، از امام صادق علیه السلام نقل می کند که حضرت فرمودند: قائم ما غیبتی دارد که طولانی می شود. عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! علت آن چیست؟ فرمود: «خداوند نمی خواهد این امر انجام شود، مگر اینکه تمام سنت هایی را که پیامبران در غیبت هایشان داشته اند، در این غیبت قرار دهد. بنابراین، باید مجموع غیبت های پیامبران در این غیبت وجود داشته باشد. خداوند می فرماید: (لتَرَکبُنَّ طَبقاً عَن طَبقٍ)؛[۱۲] «که همه شما پیوسته از حالی به حال دیگر منتقل می شوید» سنت های گذشتگان، در مورد شما جاری خواهد شد.»[۱۳]

شیخ صدوق (ره) در مقدم کتاب «اکمال الدین و اتمام النعمه» می نویسد: «شبی در خواب دیدم دارم طواف می کنم. وقتی به حجرالاسود رسیدم و خواستم آن را استلام کنم، ناگاه دیدم امام زمان علیه السلام کنار در کعبه ایستاده است. سلام کردم. حضرت جواب داده، فرمودند: چرا کتابی راجع به غیبت نمی نویسی تا ناراحتی ات برطرف شود؟ عرض کردم: یابن رسول الله! من کتاب ها دربار غیبت شما نوشته ام. حضرت فرمودند: نه، آن موضوعات را نمی گویم. کتابی راجع به غیبت من بنویس و غیبت های پیامبران را در آن نقل کن! سپس از نظرم غایب شد. من با اضطراب از خواب بیدار شدم و تا طلوع فجر به گریه و زاری پرداختم و چون صبح شد، به منظور انجام امر آن حجت خدا آغاز به نوشتن این کتاب کردم.»[۱۴]

۴- تداوم هدایت بخشی خداوند به منظور استمرار هدایت مردم

وقتی آنان در برهه ای از زمان نعمت بی نظیر الهی (امام معصوم) را قدردان نبودند، خدا نیز طبق مصلحت، وجود او را در پس پرد غیبت قرار می دهد تا علاوه بر حفظ نظام عالم، نزول فیض و رحمت حق از طریق او به بندگان ادامه یابد و راه هدایت و رستگاری به روی مردم باز باشد.

امیر مؤمنان علیه السلام می فرمایند: «لا تخلوا الأرضُ من قائم للهِ بِحُجَّه اَمّا ظاهراً مشهوراً و اِما خائِفاً مغموراً لئلاّ تبطُلَ حُجَجُ اللهِ و بیّنات؛[۱۵] زمین هیچ گاه از حجت الهی خالی نیست تا برای خدا با برهان روشن قیام کند (به صورت) آشکار و شناخته شده و یا بیمناک و پنهان و حجت خدا باطل نشود و نشانه هایش (دلیل های روشن هدایت) از بین نروند.»

۵- خروج نسل مؤمن از صلب کافر و منافق:

طول غیبت باعث می شود که اگر در اصلاب فاسدان، منافقان و کافران، مؤمنی باقی مانده باشد، همه به دنیا بیایند. چنان که شیو امامان معصوم (ع) نیز چنین بوده و حتی پیش بینی هایی در مورد بعضی از افراد منافق و ناصبی داشتند.

«ابراهیم کرخی» می گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: خداوند شما را سالم بدارد! آیا امام علی علیه السلام در دین خدا قوی نبود؟ حضرت فرمودند: آری، چنین بود. عرض کردم: پس چگونه مردم بر او چیره شدند و او جلوی ایشان نایستاد (چه چیزی باعث شد جلوی آنها را نگیرد)؟ امام فرمودند: آیه ای از قرآن او را از این کار بازداشت و آن، این آیه است: (لَوْ تَزَیَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِینَ کفَرُوا منْهُمْ عَذاباً أَلِیماً)؛[۱۶] خداوند عزوجل فرزندانی مؤمن در پشت افرادی از کافران و منافقان قرار داده است و حضرت علی(ع)، پدران کافر یا منافق را نمی کشت تا این امانت های الهی از پشت آنان خارج شوند و وقتی آن فرزندان از صلب آنان خارج می شدند، بر هر کدام که دست می یافت، با آن ها می جنگید. قائم ما اهل بیت(ع) نیز چنین است؛ تا تمام امانت های الهی از پشت پدران (کافران و منافقان)شان خارج نشوند، ظهور نکرده، کسی را نمی کشد؛ اما وقتی امانت ها خارج شدند، بر کافران و منافقان مسلّط شده، آنان را می کشد.[۱۷]

۶- ظهور منزلت موعود

یکی از حکمت ها و اسرار مهم غیبت امام مهدی(عج)، توجه بیش تر مردم به قدر و منزلت آن موعود امّت ها است. پس از آن همه قدرنشناسی که نسبت به پدران بزرگوار آن حضرت روا داشتن