فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی تطبیقی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی تکفیری :

مقدمه

پیروزی انقلاب اسلامی ایران و اشغال جنوب لبنان به وسیله رژیم صهیونیستی، در سال میلادی، به ایجاد و تکوین جنبش حزب الله لبنان با حمایت های نظام سیاسی ایران منجر شد که نتیجه آن، پیدایش گفتمانی نشأت گرفته از اسلام شیعی، به نام «مقاومت اسلامی لبنان» بود. درمقابل این امر، گفتم نی نیز با عنوان سلفی- تکفیری و با حم یت وهابیت حاکم بر عربستان سعودی متولد شد. درحال حاضر، وقایع سال های اخیر در منطقه، به ویژه در کشورهای سوریه، عراق و یمن، به تقابل این دو گفتمان منجر شده است. در نظام کنونی بین المللی، کشورهای فرادست برای مقابله با گفتمان مقاومت اسلامی از پادگفتمان سلفی – تکفیری استفاده میکنند.

برای بررسی دقیق دو گفتمان حزب الله و سلفی-تکفیری، اشاره به گفتمان های حاکم بر نظام های سیاسی حامی این گفتمان ها، یعنی جمهوری اسلامی ایران، به عنوان نوعی نظام سیاسی که حزب الله مولود آن بوده و عربستان سعودی، به عنوان منشأ تفکر وهابیت و سلفیگری و حامی ایدئولوژیکی، سیاسی و مالی آن هم ضروری است. از این رو، در ادامه، ضمن تبیین مفهوم گفتمان، نظریه سازه انگاری را به عنوان چارچوب اصلی بحث بررسی کرده و ضمن اشاره به چگونگی ایجاد و تکوین این گفتمان ها، به بررسی تطبیقی مؤلفه های هویتی و مبانی بیناذهنی قوام دهنده به هویت این دو گفتمان میپردازیم.

مفهوم شناسی گفتمان

«دیوید هوارث»[۱]، گفتمان[۲] را نظامی از اعمال معنادار تعریف کرده است که به سوژه و ابژه هویت میبخشد (حقیقت، : -). از این رو، گفتمان ها در واقع منظومه های معانی هستند. از نظر «لاکلا»[۳] و «موف»[۴] هر عمل و پدیده ای برای معنادار و قابل فهم شدن باید در درون نظام گفتمانی قرار گیرد. همچنین لاکلا، تلاش پروژه های سیاسی برای تثبیت گفتمان های معین را اعمال هژمونی مینامد. هدف اعمال هژمونیک نیز، ایجاد یا تثبیت نظام معنایی با صورت بندی هژمونیک است. در نظریه گفتمان، عناصری که جدا از هم شاید بیمفهوم باشند، وقتی در کنار هم و در قالب یک گفتمان گرد میآیند، هویت نوینی کسب میکنند. در این بین هویت و گفتمان ها، به دلیل وجود خصومت و وابستگی به «غیر»[۵] (یا دگر) متزلزل هستند. «غیر» از یک سو، شرایط امکان و ایجاد هویت را فراهم و از سوی دیگر، آن را تهدید میکند و در معرض نابودی قرار میدهد (حقیقت و حسینیزاده ، : – ۱۱۴)

چارچوب نظری

سازه انگاری[۶] و نقش هویت[۷] و فرهنگ در روابط بین الملل در هر نظریه، یکی از اولین مباحث هستیشناختی این است که کدام واحدهای تحلیلی یا موجودیت ها را موضوع مطالعه خود قرار میدهد. برخلاف تأکید سازه انگاران بر کنشگران دولتی، این امر لزوما، به معنی عدم تلقی افراد، گروه ها و سازمان های غیردولتی به عنوان کنشگر ازسوی این رویکرد نیست (مشیرزاده، : ).

به طور خاص سازه انگاری، دانش روابط بین الملل را از راه نظریه پردازی درباره هنجارها توسعه داده است. از این رو، تلاش برای تشریح اهداف هنجاری و ارزشی، نه تنها ارزش پژوهش سازه انگارانه را کاهش نداده، بلکه یکی از عوامل افزایش دهنده اهمیت آن نیز بوده است.

اگر سازه انگاری به مسئله ای اساسی در زندگی انسانی به غیر از ثروت یا امنیت پرداخته باشد، بدون تردید آن هویت افراد به مثابه کارگزار است. از این رو، سازه انگاران به هنجارها و ویژگی هویت اهمیت میدهند (کوورت، : – ).

سازه انگاری، به جای تمرکز بر توانمندی دولت ها (و سایر کنشگران)، بر هویت دولت ها متمرکز میشود. تغییر از تمرکز بر توانمندیها به تمرکز بر هویت، به معنای «تغییر از آن چه دولت ها میتوانند براساس جایگاه و موقعیت خود در ساختار انجام دهند» به «آنچه آن ها به دلیل چگونگی تعریف خود در رابطه با دیگران، میخواهند انجام دهند»، است. از این رو، آنچه منافع را کنترل میکند، هویت دولت ها و نه توانمندی آنهاست (کوبالکووا، : ).

به این ترتیب، هویت کنشگران در کانون رهیافت سازه انگاری است و هویت ، عبارت است از، فهم ها و انتظارات در مورد خود که خاص نقش است. هویت ها را نمیتوان جدا از بستر اجتماعی آنها تعریف کرد. هویت های اجتماعی، برداشت های خاصی از خود در رابطه با سایر کنشگران نشان میدهند و از این طریق منافع خاصی تولید میکنند، چراکه «خود» خویشتن را دوست، رقیب یا دشمن «دیگری» بداند، تفاوت زیادی در تعامل میان آن ها ایجاد خواهد کرد (مشیرزاده، : ).

در بررسی عملکرد بازیگران با استفاده از نظریه سازه انگاری، باید توجه کرد که الگوهای ذهنی به عامل تعیین کننده در رفتارهای بازیگران منتهی میشود. این مسئله از طریق قرار گرفتن هویت بازیگر در مرکز تحلیل رفتار وی منعکس میشود. از این رو، براساس این نظریه، برای فهم منازعه یا همکاری دولت ها (و بازیگران غیردولتی هم سو یا غیرهم سو با آنان) با یکدیگر، باید به تصور دولت ها از منافع و محیطی که در آن زندگی میکنند و همچنین چگونگی تبدیل این تصور، به خط مشی و جهت گیری سیاسی آن ها در نظام بین الملل مورد بررسی قرار گیرد.

(دهقانی فیروزآبادی و دیگران، : ).

اندیشمندان سازه انگار، از جمله «جنیفر میتزن»[۸]، معتقدند کلیه کنشگران اجتماعی به دنبال تثبیت امنیت تداوم هویت خود (امنیت هویتی) هستند؛ آنها نیاز دارند که به عنوان یک کل واحد در طول زمان ذاتی پایدار داشته باشند. از منظر سازه انگاری، بازیگران در زمان تضاد بین امنیت فیزیکی و هویتی برای تداوم تعریف از خود و دیگران، ممکن است امنیت فیزیکی خویش را به خطر انداخته و به استقبال منازعه با دیگران بروند تا از این طریق، تعریف تثبیت شده ای از دوست -دشمن و خود-دیگری به دست آورند و از شفافیت و وضوح این مرزهای هویتی احساس اطمینان و آرامش کنند (متقی و آزرمی، : ).

امروزه، عرصه روابط بین الملل به شدت تحت تأثیر عوامل فرهنگی و هویتی قرار دارد. از این رو، تبادلات و مناسبات فرهنگی و همچنین کوشش برای نگهبانی از هویت، جایگاه ویژه ای در سطح مباحث تئوریک و در عرصه عمل به خود اختصاص داده است . اهتمام به نقش ایده ها و هویت و به طور کلی فرهنگ در عرصه روابط بین الملل را میتوان در آثار مکتب سازه انگاری مشاهده کرد. برای مثال، «رایموند هینه بوش»[۹] معتقد است در قرن بیست و یکم، هویت های قومی و مذهبی، به عنوان یک متغیر جدید، موجب ظهور نظریه های جدیدی در عرصه های گوناگون جهانی شده است. در حالی که پس از جنگ سرد، نقش منازعات فرهنگی که پیش تر نامرئی و مدفون بود، زبانه کشیده و پس از یازده سپتامبر، مرزبندی جدید امنیتی، برمبنای هویت و فرهنگ بیشتر نمایان شده است (خراسانی، : – ).

مطالعات مختلفی درباره نقش فرهنگ در بروز و ظهور منازعات بین المللی صورت گرفته است. رویکردهای فرهنگی به منازعات نیز، با تأکید بر شیوه های گوناگون اندیشیدن و درک در میان مردمان مختلف، به زمینه های فرهنگی منازعات توجه دارد. «الکساندر ونت»[۱۰] از رویکردهای مختلف دولت ها نسبت به یکدیگر، (و سایر بازیگران نسبت به هم) تحت عنوان فرهنگ های سه گانه آنارشی، یعنی هابزی، لاکی و کانتی یاد میکند که بر روابط متفاوت نقش ها (دوستی، دشمنی و رقابت و دوستی) مبتنیاند. این فرهنگ ها، ایده های مشترکی هستند که به شکل گیری منافع و توانایی بازیگران کمک کرده و روندهای بین المللی را شکل میدهند (عطایی و سادات واسعیزاده، : – ). از این رو، میتوان گفت با توجه به غلبه هرکدام از این نوع فرهنگ ها، نگاه بازیگران به یکدیگر و تعامل یا تقابل آن ها در عرصه فرهنگی و هویتی قابل تبیین است.

بررسی تطبیقی مبانی بیناذهنی هویتی گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله لبنان و گفتمان سلفی – تکفیری از منظر سازه انگاری

سازه انگاری و مبانی بیناذهنی قوام دهنده به هویت گفتما ن مقاومت اسلامی حزب الله لبنان

درخصوص چگونگی پیدایش گفتمان مقاومت اسلامی حزب الله میتوان گفت با تجاوز نظامی اسرائیل به لبنان در خرداد ماه و ابطال تمام طرح های مسالمت جویانه برای توافق با اسرائیل و همکاری با ایالات متحده آمریکا، راهکار انقلاب اسلامی ایران، یعنی مقاومت دربرابر تجاوزگر، از مقبولیت و اعتبار خاصی برخوردار شد و بستر لازم برای ادغام مجموعه های کوچک اسلام گرای شیعیمذهب و ایجاد تشکیلات یکپارچه ای به نام «حزب الله لبنان» فراهم گردید؛ تشکیلاتی که بیشترین آمادگی را برای پذیرفتن ارزش ها و آموزه های انقلاب اسلامی از خود نشان داد. حزب الله لبنان، حامل همان ایدئولوژی انقلاب اسلامی، یعنی تکیه بر تواناییهای خود برای سرکوب دشمن بود. از این رو، جمهوری اسلامی ایران، «حزب الله» را نوک پیکان مبارزه خود با اسرائیل قلمداد کرد و براساس تعالیم اسلامی، حمایت از این تشکل را سرلوحه سیاست های خود قرار داد (اسدالهی، : -).

با این پیش زمینه ، میتوان هویت های حزب الله را متشکل از سه هویت اسلامی-شیعی، انقلابی و لبنانی دانست. با توجه به غلبه دو هویت نخست بر هویت لبنانی و نیز با توجه به موضوع مقاله ، صرفا مبانی بیناذهنی تشکیل دهنده و تقویت کننده دو هویت اسلامی-شیعی و انقلابی حزب الله تبیین میشوند که به تأمین امنیت هویتی آن نیز منجر شده است.

هویت اسلامی شیعی

در این قسمت به تبیین مبانی تشکیل دهنده و تقویت کننده هویت اسلامی-شیعی حزب الله میپردازیم:

-. اسلام گرایی سیاسی شیعی

حزب الله لبنان ، بر اساس مؤلفه های گفتمانیاش، میتواند در زمره اسلام سیاسی شیعی جای گیرد. منظور از سیاسی بودن این است که مذهب تشیع در زمان غیبت، به مرجعیت دین و شریعت در امور سیاسی و اجتماعی بر اساس قرائت شیعی اعتقاد دارد و از این رو، اسلام سیاسی شیعی در پی تشکیل حکومت اسلامی است. در اسلام سیاسی شیعی انقلابی، که نماینده

آن امام خمینی(ره) است، چند شاخصه اصلی به چشم میخورد: ولایت مطلقه فقها، انقلاب و روش های خشونت آمیز برای سرنگون کردن نظام جور و نفی استعمار و اندیشه غرب (حقیقت و جدی، ). عملکرد حزب الله، نشان دهنده پذیرش این دیدگاه از سوی این جنبش است.

دیدگاه رسمی حزب الله درباره اعتقاد به اسلام سیاسی شیعی، در نامه سرگشاده ی این جنبش در سال قابل مشاهده است. حزب الله در این نامه ضمن اعلام موجودیت ، هویت، استراتژی و برنامه ایدئولوژیک خود را برای نخستین بار تبیین کرد. در قسمتی از نامه آمده است:

“در عین حال، بر ایمان خویش به آیین حیات بخش اسلام به عنوان عقیده، نظام سیاسی، اندیشه و حکومت تأکید و همگان را به شناخت اسلام و پذیرش حاکمیت و تعهد به اجرای دستورات و احکام آن در سطوح فردی، اجتماعی و سیاسی دعوت میکنیم. .. ما خواستار برقراری نظام اسلامی براساس انتخاب آزاد و مستقیم از طرف مردم هستیم (اسداللهی، : ).

-. شهادت طلبی حسینی و اعتقاد به جهاد اکبر و جهاد اصغر

گفتمان اسلام سیاسی، و به طور مشخص مردم سالاری شیعی، بر محور اسلام و اراده اکتریت است و حفظ آرامش، ثبات و امنیت جامعه اهمیت خاصی دارد. از این رو، «عملیات شهادت طلبانه» در شرایط اختیاری مبارزه با رقیب، حتی در رفع سلطه خارجی مجاز نیست ؛ اما این اقدام را در شرایط اضطراری و با رعایت کلیه جوانب امر به کلی نفی نمیکند (حاجییوسفی و عارف نژاد، : ). گفتمان حزب الله را میتوان در زیرمجموعه گفتمان اسلام سیاسی مردم سالار شیعی دسته بندی کرد. تاریخچه و عملکرد حزب الله در جریان مقاومت علیه اشغالگری اسرائیل و همچنین تحولات سال های اخیر سوریه که یکی از ابعاد آن تأمین امنیت مردم لبنان ، درمقابل اقدامات گروه های سلفی تکفیری است، این امر را اثبات مینماید.

از منظر رهبران حزب الله، شهادت، بازگوکننده از خود گذشتگی در اوج ارجمندی است که به هنگام رویارویی با دشمن، چارچوب و ضوابط مشخص شرعی دارد و براساس این ضوابط، چنانچه ضربه زدن به دشمن یا وارد کردن بیشترین خسارت یا پیروزی بر دشمن، متوقف به مرگ بعضی از مجاهدان و شهادت آنان باشد، چنین مرگی مشروع خواهد بود. بنابراین، شهادت طلبی تنها یک اندیشه برای اقناع دیگران نیست، بلکه انتخابی هدفمند و نیازمند ایمان و انگیزه ای است که از تلاش و جهاد با نفس نشأت میگیرد. الگوی شهادت طلبی در گفتمان حزب الله، واقعه کربلا و شهادت امام حسین (ع) و یاران ایشان و نتایج حاصل از این شهادت در طول تاریخ است. از نظر اسلام ناب محمدی مورد قبول حزب الله، جهاد با نفس ، جهاد اکبر است، زیرا جهادی دامی است؛ و نبرد با دشمن، جهاد اصغر است، زیرا لازمه موفقیت در جهاد اصغر، موفقیت انسان به دفع شهوات و کسب استعداد عملی برای دفاع در مقابل ستمکاران و اشغالگران است. از این رو، جهاد نظامی یا نبرد با دشمن به دو گونه توصیف میشود: نخست، جهاد ابتدایی که در اختیار پیامبر (ص) و امام معصوم است؛ دوم ، جهاد دفاعی که در آن مسلمانان در مقابل تجاوز یا اشغال از سرزمین، ملت و جان خود دفاع میکنند. جهاد دفاعی، امری واجب است که فرمان آن را ولی وفقیه در اختیار دارد. همچنین تشخیص حالتی که شرایط جهاد دفاعی بر آن صدق میکند و تعیین مقررات و ضوابط نبرد و ارزیابی فواید و در نهایت توقف آن بر عهده او است (قاسم، : – ).

-. اعتقاد به ولایت فقیه و رهبری امام خمینی(ره)

از جمله ویژگیهای تأثیرگذار انقلاب اسلامی ایران بر حزب الله که مهم ترین خصوصیت متمایز این جنبش نسبت به سایر گروه های اسلام گرا در جهان عرب هم محسوب میشود، مقبولیت کامل نظریه ولایت فقیه و رهبری امام خمینی (ره) از سوی این گروه است. این رویکرد، بر تمام ارکان سازمانی و دیدگاه های حزب الله سیطره داشته و دو علت از سه علت اصلی ادغام مجموعه های کوچک اسلام گرای لبنان و ایجاد حزب الله در سال را شامل میشود (اسداللهی، : ). این سه علت عبارت اند از: . اعتقاد به ولایت فقیه؛ . اطاعت از امام خمینی (ره)؛ . مبارزه با اسرائیل (جوان و خسرو شیری، : ).

حزب الله به دلیل روابط خود با سوریه و ارتباط ویژه ایدئولوژیکی و مذهبی با ایران، یک بازیگر مطرح در صحنه خاورمیانه است. رابطه نزدیک حزب الله با ایران، ناشی از اعتقاد به شخص آیت الله خامنه ای، به عنوان ولی فقیه و حمایت های مهم نظامی و مالی ایران از این جنبش است. اعتقاد به ولایت فقیه ، نشان دهنده وجود نوعی رابطه و تبعیت بین حزب الله و رهبر عالی انقلاب اسلامی است ، که البته به معنی سرسپردگی حزب الله به دولت ایران نیست (الگا، ).

سید حسن نصرالله، دبیر کل حزب الله، درخصوص اهمیت رابطه حزب الله با ولی فقیه و حمایت های معنوی ایران از این جنبش، اظهار میدارد: «توانمندی حزب الله که آن را در میان تمامی گروه های لبنانی برجسته و سرآمد کرده است و باعث حفظ انسجام و یکپارچگی آن میشود، پیروی از ولایت فقیه است. ما کاملا مطیع رهبری و مقام ولایت فقیه هستیم و هر چه ایشان بفرمایند، عمل میکنیم . ایشان مرجع حل اختلافات داخلی احتمالی ما هستند».

از این رو باید گفت ، مهم ترین حلقه اتصال حزب الله با نظام جمهوری اسلامی، پذیرش کامل نظریه ولایت فقیه و رهبری امام خمینی (ره) است. از زمان ایجاد حزب الله تاکنون، ولایت فقیه و نقش آن بخش تفکیک ناپذیر مبانی فکری و عملی این جنبش بوده است (جوان و خسروشیری، : – ).

رهبران حزب الله ، مهم ترین دلایل ایجاد رابطه مستحکم بین خود و ایران را چنین بیان میکنند:

. اعتقاد هر دو طرف به نظریه ولایت فقیه و رهبری امام خمینی (ره) و سپس آیت الله خامنه ای؛

. انتخاب جمهوری اسلامی به عنوان شکل حکومت در ایران که با اصول اسلامی مورد اعتقاد حزب الله همخوانی دارد؛

. مخالفت ایران با سلطه استکبار و حمایت از مقاومت علیه اشغالگری اسرائیل و اشتراک عقیده و منافع ناشی از این امر (قاسم، : -).

شیخ نعیم قاسم در زمینه رابطه حزب الله با ولی فقیه معتقد است: پایبندی حزب الله به ولایت فقیه ، فعالیت در دایره اسلام و در راستای اجرای احکام آن و عمل در چارچوب دیدگاه های ولی فقیه است و بر این اساس، دبیرکل حزب الله و سایر ارکان آن نیز مشروعیت خود را از ولی فقیه کسب میکنند و اختیارات وسیع نیز، از سوی ایشان به ارکان مزبور تفویض میشود.

این امر، مانع از استقلال گسترده حزب الله در انجام کارهای اجرایی و اخذ تصمیمات مربوطه نیست. ولی در شرایطی که دبیرکل با امور مهمی مواجه گردد که نقطه عطفی در روند حرکت حزب بوده و یا بر ارکان فعالیت تأثیرگذار باشد و نیاز به اخذ حکم یا اذن شرعی احساس شود،

نظر ولی فقیه را در این خصوص جویا میشود (قاسم، : -). با این توضیحات ، میزان ولایت پذیری حزب الله از یک سو و نقش حمایت های سیاسی و معنوی رهبری نظام جمهوری اسلامی ایران از سوی دیگر، در تکوین این جنبش روشن و مشخص میشود.

. هویت انقلابی

در این بخش، به مبانی بیناذهنی قوام دهنده به هویت انقلابی حزب الله پرداخته میشود که متأثر از انقلاب اسلامی ایران و رهبری امام خمینی (ره) است.

-. الگوپذیری از فرهنگ سیاسی انقلاب اسلامی ایران

وقوع انقلاب اسلامی، نقطه عطفی در توسعه روابط خارجی جامعه شیعیان لبنان است که مانند سایر مذاهب لبنان، به دنبال حامی بیرونی بودند. این امر باعث شد تا پیوند شیعیان لبنان با ایران عملا از سال میلادی افزایش یافته و با عنوان ایدئولوژی اسلامی ضد غربی، مشروعیت پیدا کند. پس از تهاجم اسرائیل به لبنان در سال ، حمایت ایران از جامعه شیعیان این کشور با تشکیل حزب الله به اوج خود رسید. به طور مسلم، حزب الله را میتوان اثرگذاری مستقیم انقلاب اسلامی تلقی نمود، زیرا الگوبرداری از این انقلاب، به تشکیل ساختار سازمانی و شکل گیری ایدئولوژیک آن کمک کرده است. هرچند حمایت ایران از حزب الله برپایه پیوندی ایدئولوژیک و دینی شکل گرفت، ولی با حمایت مالی، نظامی و سیاسی نیز همراه شد (هزران، : – ).

حزب الله ، در صحنه داخلی لبنان نیز به لحاظ ایدئولوژیک از ابتدا خود را به دو ایده اصلی متعهد نموده است: از بین بردن نظام طایفه ای، و بنیان نهادن نظم مطلوب اسلامی. برخلاف به رسمیت نشناختن مشروعیت نظام لبنان به وسیله حزب الله، این جنبش از سال ، به منظور ارتقای منافع جامعه شیعه و حمایت از سازمان نظامی خود، در نهادهای سیاسی لبنان حضور داشته است. ولی هدف ایدئولوژیکی طولانیمدت حزب الله، ایجاد یک نظام اسلامی و به دست گرفتن قدرت دولت به وسیله شیعیان است. (هزران، : – )

ادبیات سیاسی و نوع شعارهای حزب الله نیز نشان دهنده تأثیرپذیری والهام گرفتن این جنبش از انقلاب اسلامی ایران است. انتخاب نام «حزب الله»، در عین حال که از آیات و سوره مائده قرآن کریم گرفته شده است، در فرهنگ سیاسی ایران پس از انقلاب ریشه دارد.

در گفتمان حزب الله، از مسلمانان و دیگر ملل ضعیف جهان با عنوان مستضعف و از ایالات متحده آمریکا با عنوان استکبار جهانی یاد میشود (اسداللهی، : -).

-. استکبارستیزی

ارزش ها از عناصر مورد تأکید در سازه انگاری هستند. ارزش های مورد نظر جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر اسلام سیاسی، نفی لیبرال -دموکراسی غرب و هر گونه سلطه پذیری و سلطه گری است (متقی و آزرمی، : ). همچنین یکی از «دگرهای» عمده جمهوری اسلامی ایران ضدیت با رژیم صهیونیستی است که هویت آن را شکل داده است . در واقع ، اسلامیت نظام اسلامی (در ابتدای انقلاب) در ضدیت با اسرائیل و همچنین آمریکا تعریف شده که از مواضع ضداسرائیلی بنیانگذار جمهوری اسلامی، امام خمینی (ره) اخذ شده است (حاجی یوسفی، : ).

حزب الله در این خصوص هم با پیروی از اندیشه های سیاسی امام خمینی، به عنوان ولیفقیه و آرمان های انقلاب اسلامی ایران و با اتخاذ گفتمان اسلام گرایی شیعی، به تقویت هویت اسلامی- شیعی خود میپردازد که به منشأ گرفتن نقش هایی چون مدافع اسلام و تشیع و عامل ضد استکبار و ضد صهیونیست از هویت اسلامی- شیعی این جنبش منجر میگردد. از این رو، حزب الله ضمن ابراز انزجار از حضور هژمونیک آمریکا در منطقه، به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی را نیز با ماهیت، مشروعیت و موجودیت خود در تعارض آشکار میداند، پس به مقابله با اسرائیل و نفوذ آمریکا در منطقه میپردازد. زیرا حزب الله از ابتدای اعلام موجودیت خویش، اشغالگری اسرائیل در لبنان را با تمام وجود حس کرده و حمایت آمریکا از این رژیم را به چشم دیده است؛ وضعیتی که با وجود گذشت سه دهه از زمان ایجاد حزب الله، تغییر چندانی نکرده است. اسرائیل هم اکنون ضمن اشغال فلسطین ، قسمتی از لبنان را هم در اشغال خود دارد و در کنار این امر، آمریکا ضمن حمایت از این رژیم با تشکیل محور غربی- عبری- عربی، به دنبال از بین بردن محور مقاومت است.

جنبش حزب الله، با الهام از افکار امام خمینی (ره)، معتقد است ولی فقیه باید بالاترین قدرت سیاسی را داشته باشد. این پیوند فکری با ایران، موضع گیری ایدئولوژیک حزب الله را هدایت میکند و دربردارنده ماهیت منازعه این جنبش با اسرائیل، روابطش با سایر مسلمانان و دیدگاهش نسبت به جهان غرب است. حزب الله، به مفهوم تقسیم جهان به دو بخش مستکبران و مستضعفان پایبند است . این جنبش، آمریکا را شیطان بزرگ میداند و معتقد است: سیاست آمریکا در خاورمیانه سیاستی اسرائیلی است. اسرائیل نوک پیکان آمریکا در منطقه است و آمریکا ابزار دست اسرائیل به حساب میآید. حزب الله با این تصور، آمریکا را سردمدار تروریسم دولتی در جهان معرفی میکند (حجار، : ).

در گزارش وزارت خارجه آمریکا در سال با عنوان «الگوهای تروریسم جهانی»، حزب الله اینگونه معرفی شده است : «حزب الله» در سال در پی حمله اسرائیل به لبنان ایجاد شد.

این گروه رادیکال لبنانی از نظر ایدئولوژی، از انقلاب ایران و اندیشه های آیت الله خمینی (ره) الهام میگیرد. حزب الله، به دنبال آزادسازی بیت المقدس و حذف اسرائیل و به صورت رسمی موافق ایجاد حکومت اسلامی در لبنان است. حزب الله ، متحد نزدیک جمهوری اسلامی ایران است و بیشتر از این کشور خط میگیرد، ولی توانایی فعالیت انفرادی و مجزا از ایران را نیز دارد (بهجت، : ).

از نظر تحلیل گران وزارت امورخارجه اسرائیل نیز، ستیز حزب الله با اسرائیل بخشی غیرقابل تفکیک از سه چالش بین مستکبران و مستضعفان، چالش فرهنگی بین غرب و جهان اسلام و چالش تاریخی میان یهود و اسلام است (اسدالهی، : ).

-. مقاومت اسلامی و مقابله با صهیونیسم

تأثیرپذیری حزب الله از آموزه های انقلاب اسلامی، از جمله دلایل مؤثر تمایل این جنبش در به کارگیری الگوی مقاومت و شیوه های قهرآمیز علیه اسرائیل است، زیرا برای استفاده از این روش ها، از جمله عملیات استشهادی، باید استدلال ایدئولوژیک قوی وجود داشته باشد (اسداللهی، : ).

جنبش حزب الله با تأثیرپذیری از انقلاب اسلامی، ایدئولوژی حداکترگرایی، برای نابودی «موجودیت صهیونیسم» را با آغوش باز پذیرفته است. سیدحسن نصرالله، دبیرکل حزب الله، از ابتدای رهبری این جنبش در سال ، خواستار مبارزه با رژیم صهیونیستی به عنوان بنیان ایدئولوژیکی آن شده است (هزران، : -). طبق قاعده نفیسبیل، سلطه کفار بر مسلمانان به شدت نفی میشود. از این رو، رژیم اسرائیل نماد سلطه ارزش ها و تمایلات استعماری غرب است و هر نوع سازش و همکاری با آن مردود شمرده میشود (یاقوتی، : ). مقابله حزب الله با اسرائیل، به عنوان نماد لیبرال – دموکراسی غرب در منطقه را میتوان مقابله با سلطه طلبی کفار در منطقه دانست .

از آنجا که تجاوز نظامی اسرائیل به لبنان در ژوئن ، علت اصلی ایجاد جنبش حزب الله لبنان بوده است، پس میتوان حزب الله را مولود مقاومت علیه اشغال گری اسرائیل نامید. رهبران و اعضای این جنبش نیز به این مسئله اذعان دارند. (اسداللهی، : -)

اسحاق رابین، وزیر دفاع وقت اسرائیل، درخصوص نتیجه تجاوز به لبنان چنین گفته است: «حمله نظامی اسرائیل باعث گردید تا غول شیعه از بطری خارج شود» (اسداللهی،: ۹۷).

حزب الله از سال تا ، یعنی از زمان تأسیس تا زمان تبدیل به یک نیروی مؤثر چالشگر در برابر اسرائیل، مراحل مختلفی را در زمینه های اجتماعی، سیاسی و نظامی طی کرده است. به صورت خلاصه، این جنبش در مدت سال گذشته، از متغیری کم تأثیر به وزنه ای جدی و دغدغه اصلی رژیم اسرائیل در عرصه نظامی مبدل شده است (قاسمی،: -)، زیرا حزب الله با انتخاب استراتژی مقاومت در برابر اشغالگری، توانست به تدریج نیروهای ارتش اسرائیل را تا جنوب لبنان عقب براند و سرانجام در سال میلادی، موفق شد اسرائیل را مجبور کند تا از جنوب لبنان، به استثنای مزارع شبعا و تپه های کفر، عقب نشینی کند. پیروزی حزب الله در سال ، نقطه عطفی در تاریخ این جنبش و نیز در مواجهه جهان اسلام با رژیم اسرائیل محسوب میشود (شیروانی، : ).

از منظر تحلیل گران غربی نیز میتوان حزب الله را یک جنبش جهادی اسلامی مترقی توصیف کرد. با این حال، استفاده از اصطلاح «جهاد» نباید موجب شود که تصور کنیم، حزب الله به طور ذاتی یک گروه افراطی و خشونت طلب است. اگرچه هدف اولیه این جنبش، مقاومت نظامی دربرابر اسرائیل بوده و این مقاومت از آغاز تا کنون، علت وجودی آن را تشکیل میدهد، ولی هدفش منحصرا نظامی نیست. تعامل این جنبش با بازیگران مسیحی و سنی صحنه سیاسی لبنان ، حتی با احزابی که گرایش های میهن پرستانه و حضور فعال در عرصه سیاست این کشور و نیز نگاهی اخلاقی نشأت گرفته از فلسفه جهاد اکبر دارند، این امر را تأکید میکند(الگا، ).

از این رو باید گفت، حزب الله فقط یک حزب نیست، بلکه جریانی فراگیر، محبوب با پشتوانه مردمی بالا، در لبنان و همچنین درجهان اسلام است و قویترین جنبش ضدصهیونیستی اسلامی شیعی در مجاورت اسرائیل محسوب میشود که مبانی ایدئولوژیک و نگرش سیاسی این جنبش، بیشترین تشابه و نزدیکی را با جمهوری اسلامی ایران دارد (گلشنی و باقری، : ).

سازه انگاری و مبانی بیناذهنی قوام دهنده به هویت گفتما ن سلفی-تکفیری

درخصوص چگونگی پیدایش گروه های معتقد به گفتمان سلفی-تکفیری در منطقه باید گفت ، القاعده عراق در سال میلادی، به وسیله چند نفر از اسلام گرایان تندرو، مانند ابومصعب زرقاوی، ابوحمزه المهاجر، ابوعمر البغدادی و ابوبکر البغدادی در شهرهای بعقوبه عراق و رقه سوریه تشکیل شد. ریشه شکل گیری داعش نیز، به نیمه دوم دهه برمیگردد. داعش، از بازمانده های القاعده عراق، در سال ایجاد شد، از سال تا سازماندهی گردید و تا سال رشد کرد. داعش، ابتدا با ایمن الظواهری بیعت کرد و با جبهه النصره متحد شد، ولی در ماه می از النصره جدا شد و از القاعده فاصله گرفت و به دنبال آن، در ماه آگوست اعلام خلافت کرد. داعش و القاعده هر دو، با آمریکا و غرب (در ظاهر)، تشیع و مکاتب چهارگانه اهل سنت مخالف هستند. هدف القاعده، غرب است و درگیری با شیعه برای آنان در مرحله بعد قرار میگیرد، ولی هدف اصلی داعش، تشیع بوده و این گروه به دنبال آزادسازی بغداد و احیای عصر هارون الرشید و تشکیل حکومت اسلامی است. رهبر داعش نیز خود را خلیفه مسلمانان میخواند. قلمرو داعش، برخلاف القاعده که بین المللی است، در خاورمیانه متمرکز است. درحال حاضر، داعش، به عنوان یک جریان خشن و رادیکال، سودای خلافت را در سر دارد و بخش هایی از سوریه و عراق را تصرف کرده است (غفاری هشجین و علیزاده سیلاب ، : – ).

برای شناخت عملکرد گفتمان سلفی-تکفیری و چگونگی تقابل آن با گفتمان حزب الله، لازم است منابع بیناذهنی تشکیل دهنده هویت این گفتمان با توجه به هنجارهای موجود در آن تشریح شود. این گفتمان شامل ابعاد هویتی سلفی و وهابی تکفیری است که در ادامه، به بررسی منابع بیناذهنی تشکیل دهنده این هویت میپردازیم .

. هویت سلفی

در این بخش، به تبیین مبانی بیناذهنی قوام دهنده به هویت سلفی گفتمان سلفی- تکفیری پرداخته میشود.

-. اسلام گرایی سلفی

سلفیگری به جریانی گفته میشود که در حوزه روش شناسی، نقل گرا؛ در حوزه معرفت شناسی، حدیث گرا؛ در حوزه هستیشناسی، حس گرا؛ و در حوزه معناشناسی، ظاهرگراست. به عبارت دیگر، اندیشه سلفی همیشه عقل ستیز و کاملا ارتجاعی است و در مذاهب چهارگانه اهل سنت نمیگنجد (ستوده و خزایی، ).

اصطلاح «سلفی» به طیف وسیعی از جریان های اسلامی اهل سنت گفته میشود که خواستار بازگشت به روش سلف، یعنی پیشوایان اهل سنت در قرن های اولیه اسلام هستند. آن ها این شیوه سلف را اسلام نابی میدانند که جامعه باید به آن برگردد تا عظمت گذشته را بازیابد.

معنای اصطلاحی سلف به بدعتی برمیگردد که ابن تیمیه ، در قرن هفتم هجری ایجاد کرد.

این دیدگاه، به تشکیل مذهب جدیدی به نام سلفیگری در سده های اخیر منجر شده است.

مهم ترین جنبه اجتماعی سلفیه آن است که فقط پیروان خود را بر حق میداند و سایر مسلمانان را کافر، گمراه و مشرک محسوب میکند. سلفیان جدید نیز، به کاربرد گسترده خشونت و اندیشه تکفیری اعتقاد راسخ دارند (غفاری هشجین و علیزاده سیلاب، : -).

ویژگیهای رفتاری گروه های سلفی تکفیری عبارت اند از:

. ظاهرگرایی رفتاری و قشری بودن؛

. تکیه بر ارعاب و وحشت؛

. تکیه بر جهل و تعصب؛

. فرقه گرایی؛

. الگوسازی بدلی برای تخریب عقده ها و احساس حقارت های تاریخی؛

. عقلانیت گریزی و تکیه بر احساسات، به جای عقلانیت در مبانی فکری؛

. هم گرایی با کشورها (آمریکا و اسرائیل)، گروه ها، نیروها و افرادی که اهداف مشترک داشته باشند (اتخاذ رویکرد، هدف وسیله را توجیه میکند)؛

. تمرکز بر فعال سازی شکاف های مذهبی؛

. عقب ماندگی سیاسی، اجتماعی، فکری و فرهنگی (عباسی، : ).

-. امت گرایی رادیکال و فرقه گرا

یکی از مباحث هستی شناسی هر چارچوب تحلیلی، تأکید آن بر واحد تحلیل است. جریان نوبنیادگرایی سنی (سلفی)، به عنوان یکی از ارکان تشکیل دهنده هویت گفتمان سلفی تکفیری، گرایش امت محور دارد. از لحاظ تاریخی، این جریان پس از حمله شوروی به افغانستان شکل گرفت و بعد از دهه میلادی، با گسترشی چشمگیر، در وضعیت تهاجمی قرار گرفت .

جنگ افغانستان و اشغال این کشور به وسیله شوروی که مسلمانان آنان را کفار میدانستند، و بارز شدن مسئله جهاد که در اسلام سیاسی امری بسیار مهم است، زمینه را برای شکل گیری جریان هایی آماده میکرد. از نظر آنان، مسئله کسب قدرت از طریق به دست گرفتن دولت دیگر مسئله اساسی نبود، بلکه مسئله اساسی، سرزمین اسلامی، امت اسلامی و جهاد برای بیرون راندن کفار از سرزمین های اسلامی به شمار میرفت. این جریان، سرشتی فراملی و بین المللی داشت و