فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی خوش بینی و تبیین جایگاه آن در استحکام خانواده :

مقدمه

انسان موجودی متفکراست که نه به دلیل حوادثی که برای وی اتفاق میافتد، بلکه به دلیل نحوه و نوع نگرش نسبت به قضایا، مسائل، مشکلات و حوادثی که با آنها روبه رو می شود، سلامت جسمانی و روانی خود را تحت تأثیر قرار میدهد (آقایی و همکاران، ۱۳۸۶). سالیان متمادی روان شناسان بر ابعاد منفی عملکرد و رفتار بشر متمرکز بودند و کمتر ویژگی های مثبت رفتار را مدنظر قرار می دادند، اما اخیرا جنبشی در این زمینه ایجاد شده که با تمرکز بر جنبه های مثبت رفتاری، در جست وجوی رشد و توسعه فرد، سازمان و جامعه است . این جنبش، نویدبخش بهبود کیفیت زندگی و پیشگیری از آسیب هایی است که ناشی از پوچی و بی معنایی در زندگی هستند. بدین ترتیب، امید، فرزانگی و پشتکار، که برای مدت ها مورد غفلت قرار گرفته بودند، در سال های اخیر مورد توجه زیادی واقع شده اند (سیمار اصل و همکاران، ۱۳۸۹).

در میان اندیشمندان مسلمان، شهید صدر معتقد است: رسالت جهانی اسلام ، پاسخ گویی به نیازهای روز و رفع شبهات است. ازاین رو، موضوعات مورد بررسی در دین ، باید در عالم خارج بررسی شده، تا از تجارب و راه حل های اندیشه بشری استفاده گردد. در این شیوه، مفسر یا تحلیل گر، در پرتو نتایجی که به دست آورد، روبروی قرآن و منابع روایی می نشیند، اما نه نشستن خاموش تا فقط شنونده ای جامد و گزارشگری بی تلاش باشد، بلکه نش ستی پرسش گرایانه و پاسخ یابی فعال و پویا، با این هدف که دیدگاه اسلام را از میان مقایسه نصوص آن با برآیند افکار و روش های تجربه شده بشری دریافت کند (صدر، ۱۳۶۹، ص ۴۹-۵۰). شهید صدر معتقد است: نظری اسلام درباره موضوعات گوناگون اعتقادی – اجتماعی و جهانی با پیشرفت زمان پدید می آید و از طریق مجموع تجاربی که از علوم روز به دست آمده، در محاوره و گفت وگوی با قرآن و روایات، نتایجی حاصل می گردد که پاسخ گوی نیازها و سؤالات بشری است و می تواند حقایق بلند قرآنی و دینی را در صحن اجتماع به طور ملموس آشکار سازد (همان، ص ۵۱).

در حقیقت این اندیشمند، قصد دارد در تفسیر موضوعات اسلامی، از نتایج حاصله علوم انسانی بهره مند شده تا بتوان پس از عرضه آنها بر قرآن و حدیث و گرفتن دیدگاه اسلام، به پاسخ گویی سؤالات و شبهات روز پرداخت. نکته مهم اینکه، پس از استفاده از علوم بشری و مراجعه به قرآن و روایات، رهیافت های بشری استفاده بهینه ای دارد؛ چرا که اندیشه های حاصله، قابلیت آن را دارد که بشر را در بعد معرفتی به سمت تکامل معنوی خویش سوق داده ، از موانع و عوامل بازدارنده جلوگیری کند.

یکی از مسائل مهم مطرح شده در علم روان شناسی ، «خوش بینی» است. خوش بینی و عموما مثبت نگری، از منظر روان شناسی و علوم انسانی، بخصوص در این اواخر، از اهمیت زیادی برخوردار بوده است. افرادی همانند مارتین سلیگمن از دانشگاه پنسیلوانیا، با برافراشتن پرچمی به نام «روان شناسی مثبت اندیشی»، به این دیدگاه بیشتر دامن زده اند.

خوش بینی، یکی از ویژگیهای بارز مثبت شخصیتی است . اهمیت این ویژگی، منجر به پیدایش نظریه ای به نام «خوش بینی» توسط سلیگمن (۱۹۹۰) شده است. او در این نظریه ، با بیان ابعاد خوش بینی، خاطر نشان می سازد که خوش بینی باید در خانواده آموزش داده شود (سلیگمن و همکاران، ۱۹۹۶، ص ۷۳).

مسئله خوش بینی، در اسلام، به ویژه در قرآن نیز به دفعات متعدد و به شیوه های گوناگون بیان گردیده و بارها انسان را به خوش بینی ترغیب و تشویق نموده است.

لازم به یادآوری است که در قرآن کریم، لفظی برابر و معادل با واژه «خوش بینی» وجود ندارد. هر چند از خوش بینی در روایات با حسن ظن یاد شده است، اما با تأمل در آیات الهی می توان دریافت که حجم گسترده ای از آیات به این معنا اشاره دارد.

بررسی های انجام شده نشان می دهد که حقیقت خوش بینی در قرآن، در ارتباط با «الله»است؛ زیرا هیچ مفهوم عمده ای جدای از خدا در قرآن وجود ندارد. ازاین رو، امید به استجابت دعا و آینده نیکو و سعادت، نشانگر خوش بینی قرآن است (بقره: ۱۸۶؛ غافر: ۶۰).

دین اسلام همواره با جهان بینی توحیدی خود، پیو سته در ارائه بینش خوش بینانه به افراد است. از این رهگذر، با بررسی آیات و روایات مختلف درمی یابیم که جای جای قرآن و روایات ائمه ع، سرشار از خوش بینی و مثبت نگری بوده، همواره به پرهیز از بدبینی تأکید کرده اند. در روایتی از امام معصوم ع می خوانیم که «یأس و ناامیدی و بدبینی، زمانی وجود انسان را فرا می گیرد که نسبت به خداوند و عملکردهای او بدبین باشد» (مجلسی، ۱۴۰۴ق ، ج ۵، ص ۴۸). در واقع، انسان خوش بین از این جهت به کارها، نتایج آن و آینده امیدوار است که ایمان و اعتماد به خداوند دارد؛ زیرا خداوند در تدبیر همه چیز نقش دارد. فرد مسلمان نیز به خداوند خوش بین است و باور دارد که او کارها را به نفع بندگان خود مدیریت می کند. بنابراین، می تواند امیدوار باشد که او موفق خواهد شد و به کمک خداوند، از کارهای خود نتایج خوب خواهد گرفت. خداوند نیز به او کمک می کند تا از آفت ها در امان بماند و بر مشکلات غلبه کند.

به طورکلی ، یکی ازبسترهای مهم رشد انسان در طول زندگی، خانواده است. خانواده نهاد مقدس اجتماعی و دینی و مناسب ترین نظام برای تأمین نیازهای مادی، روانی و معنوی بشر است. بنابراین، ضرورت دارد که این نهاد مقدس تقویت گردد و در جهت استحکام آن تلاش شود. یکی از مؤلفه های مهم در تحکیم بنیان خانواده، خوش بینی اعضای آن است. زناشویی، همدلی، یکرنگی، صداقت و صمیمیت را در پی دارد و زن و مرد پس از ازدواج، با هم یکی می شوند، و هر یک، دیگری را خود می انگارد و به هنگام خطر، حاضرند جانشان را فدای یکدیگر کنند. آنها، همچنین این خصلت ها را در فرزندان خود بارور می کنند. رمز پیدایش و پویش چنین فضای ارزشمندی، اعتماد و خوش بینی همسران است که باید همواره پاس نگه داشته شود و از آسیب ها مصون بماند. بنابراین، خوش بینی همسران نسبت به یکدیگر، زمین آرامش و سازگاری بیشتری را بین آنان فراهم ساخته و بستر رشد و تعالی عضای خانواده را ایجاد می کند.

این مقاله، به بررسی خوش بینی در روان شناسی و اسلام میپردازد. در این راستا، نظرات دانشمندان غربی و مسلمان را بررسی، ابعاد مختلف آن بیان و سپس، جایگاه خوش بینی و نقش آن در استحکام خانواده و در رابطه با متغیرهایی همچون رضایت از زندگی، سلامت روانی و سلامت جسمانی تبیین شده است .

خوش بینی در روان شناسی و اسلام

الف. خوش بینی در روان شناسی

از دیدگاه روان شناسی، عموم مردم خوش بینی را در نظر گرفتن نیمه پر لیوان، یا عادت به انتظار پایانی خوش برای هر دردسر واقعی، در نظر میگیرند. زاویه «تفکر مثبت » از مثبت اندیشی و خوش بینی، بیانگر این است که خوش بینی مستلزم تکرار عبارت هایی تقویت کننده با خود است.

مانند اینکه «من هر روز به طرق مختلف دارم پیشرفت می کنم »، یا تجسم اینکه همه کارها با موفقیت انجام می پذیرد. در هم این موارد، تجلیاتی از خوش بینی و مثبت اندیشی وجود دارد. با این حال، خوش بینی عمیق تر از اینهاست (سلیگمن و همکاران، ۱۹۹۶، ص ۷۲ ). خوش بینی، باور عمیق به این عقیده است که علیرغم مشکلات و سختی های موجود در زندگی، اوضاع سر و سامان میگیرد. در نتیجه، فرد را از فروغلتیدن در نومیدی، یأس و افسردگی برحذر می دارد.

بنابراین در روان شناسی، مبنای خوش بینی در نحوه تفکر افراد درباره علت ها ریشه دارد. این نحوه تفکر است که منجر به عمل می شود. پیترسون (Peterson ) و همکاران خاطر نشان می سازند که خوش بینی، مثبت بودن سطحی نیست، بلکه افراد خوش بین مشکل گشایند و نقشه هایی برای فعالیت طراحی کرده، سپس طبق آن عمل میکنند (حیدری و همکاران ، ۱۳۸۸). در نتیجه، با مشکلات مبارزه کرده و به اهداف خود دست می یابند.

سلیگمن و همکاران (۱۹۹۶ )، خوش بینی را به عنوان یک سبک تبیینی مفهومی کرده اند. بر اساس این رویکرد، هر یک از افراد، در نسبت دادن امور به علل مختلف، عادت های خاصی دارند. این خصل های شخصیتی، «سبک تبیین » نام دارد. بر اساس این نظر، سطح تبیین در هر فرد، در دوره کودکی شکل میگیرد. در صورتی که از خارج، دخالتی در آن اعمال نشود، سراسر عمر پابرجا میماند. بر طبق این دیدگاه، افراد در تبیین اینکه چرا هر رویداد خوب یا بد، برای آنها اتفاق میافتد، از سه بعداستفاده میکنند: تداوم، فراگیر بودن ، و شخصی سازی.

۱- تداوم؛ «گاهی» در برابر «همیشه»

این بعد از سبک تبیین به این معناست که افراد در برابر رویدادهای ناگوار یا خوشایند، به چه عللی معتقد هستند. اینکه آیا این علل را موقتی میدانند یا دائمی. برخی از افراد، علل رویدادهای ناخوشایند را همیشگی دانسته ، استدلالشان این است که این گونه رویدادها دوباره تکرار شده و راه گریزی وجود ندارد. ازاین رو، مقاومت و تحمل خود را در برابر مشکلات و سختی ها از دست داده، در معرض افسردگی قرار می گیرند. اما خوش بینان وقتی با مشکلی روبرو می شوند، روش منطقی را در پیش گرفته و آن را موقتی و قابل حل توصیف می کنند. لذا دچار حیرت و سردرگمی نشده ، به حل مشکل می پردازند (سلیگمن و همکاران ، ۱۹۹۶، ص ۷۳ -۷۵ ).

۲- فراگیر بودن؛ خاص در برابر کلی

یعنی افراد معتقد باشند که علتی گسترده و فراگیر بوده و در نتیجه انتظار دارند که تأثیرات آن را در موقعیت های گوناگون، در سراسر عمر خود مشاهده کنند. در اینجا نیز فرد بدبین، مسئله را فاجعه آمیز تلقی کرده، علت شکست خود را فراگیر و همیشگی می داند. این طرز تلقی فرد، سرانجام به این امر منجر می شود که هر گاه تنها در یک حیطه با شکست مواجه شود، در تمامی حوزه ها از تلاش دست بر می دارد. اما شخص خوش بین، در مواجهه با شکست، به علت هایی محدود و موقعیتی اعتقاد دارد، به نحوی که قادر است آنها را به تفصیل برای خود شرح دهد و سپس، مشکل خود را به کناری بگذارد.

حتی در صورتی که بخش مهمی از زندگی او را در هم ریخته باشد، همچنان به زندگی خود ادامه داده، احتمالا تنها در همان حوزه خاص به ناامیدی گرفتار شود. این فرد، برای رویدادهای خوشایند نیز به علت های محتمل و کلی تر اعتقاد دارد. بدین ترتیب، در بیشتر جنبه های زندگی موفقیت بیشتری به دست می آورد (همان، ص ۷۵-۷۷).

۳- شخصی؛ درونی در برابر بیرونی

بعد سوم سبک تبیین، شخصی سازی است؛ به این معنا که هر گاه رویداد ناگواری به وقوع می پیوندد، فرد می تواند خود (عامل درونی) یا افراد یا موقعیت های دیگر (عوامل بیرونی) را مقصر بشمارد (همان).

افراد بدبین، عامل وقوع رویدادهای نامطلوب را خود، یعنی عامل درونی، در نظر گرفته، در قبال آن احساس گناه و شرمساری می کنند. اما در مقابل، خوش بینان هنگامی که با پدیده های آسیب زای زندگی روبرو می شوند، تنها خود را مقصر قلمداد نکرده، در پی یافتن تأثیر احتمالی سایر عوامل و شرایط در این مشکل بر می آیند. این شیوه موجب می شود که هم عزت نفسشان آسیب نبیند و هم با امنیت خاطر، به فعالیت ادامه دهند (حسنی و همکاران، ۱۳۹۰).

ب. خوش بینی در اسلام

در آموزه های اسلامی، بر مفهوم «خوش بینی» بسیار تأکید و توجه شده است . از خوش بینی در قرآن و روایات، تعبیر به ح سن ظن شده که به معنای نیک انگاری درباره خداوند، فعل و انفعالات جهان و نیز پندار، گفتار و کردار انسان هااست (قرشی، ۱۳۷۱، ج ۲، ص ۱۳۴ ). مهم ترین اصل اعتقادی اسلام، ایمان و عقیده به توحید می باشد (مصطفوی، ۱۳۶۰، ص ۳۸۳)؛ زیرا این اصل، پایه و اساس دریافت اسلام را شکل می دهد. سایر آموزه های اسلام ، معنابخ شی خود را از این اصل دریافت می کنند؛ توحید، عناصر نفس و روان آدمی را همبستگی بخشیده، روند قوای فکری او را برای دریافت و شناخت به طرف یک منبع ، متحد و هماهنگ می سازد. از این رهگذر، یک اثر ترکیبی سازنده در شخصیت انسان بارور می گرداند (شرقاوی، ۱۳۶۳، ص ۲۰). با توجه به این نکته، نیاز به این آموزه، جهت ایجاد خوش بینی در آدمی، از این جهت است که چون انسان سالم و کامل، دارای شخصیتی می باشد که به طور طبیعی در زندگی فردی و اجتماعی خود رانشان می دهد. به همین دلیل، اگر از نظر شخصیتی نسبت به آینده خوش بین نباشد، به طور طبیعی، رفتاری بیرون از عرف طبیعت انسانی از خود بروز می دهد که در جهت دادن جامعه به سمت بدبینی و افسردگی بی تأثیر نخواهد بود. در حقیقت، اعتقاد به توحید و ایمان به خدا، نقش اساسی و تعیین کننده در جهت دادن به رفتار انسان در کلی زمینه های زندگی ایفا می کند. توحید و ایمان، از خصوصیات حاکم بر شخصیت انسان می شوند و در کلیه خصوصیات دیگر شخصیتی، مؤثر هستند و آنها را راهنمایی می کنند.

یک موحد و مسلمان واقعی و خوش بین، لبریز از ایمان و اعتماد به پروردگاراست. در لحظاتی که احساس ناتوانی می کند، به قدرت بالاتر و عالی تر از قدرت خویش اتکا می کند. در دشواری ها از خداوندی که منبع بزرگترین نیروهاست، یاری می طلبد. همین موضوع، در تهذیب روح و اخلاق وی اثر عمیقی می بخشد (موسوی لاری، ۱۳۶۱، ص ۳۸).

بنابراین، می توان گفت: در بینش اسلامی ، مؤمنان از مصادیق خوش بینان به خدا و رحمت الهی ذکر شده اند و بدبینان به او نیز به دلیل نداشتن بینش صحیح نسبت به پروردگار خویش، از مصادیق گمراهان هستند. چنانچه قرآن کریم می فرماید: «الذین آمنوا و تطمئن قلوبهم بذکر الله ألا بذکر الله تطمئن القلوب» (رعد: ۲۸ )؛ «إن الذین کفرو سواء علیهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم لایؤمنون ختم الله علی قلوبهم و علی سمعهم و علی أبصارهم غشاوه و لهم عذاب عظیم» (بقره: ۶ و ۷).

از نظر قرآن، یاد خداوند تأثیر بسزایی در روان آدمی دارد و دل ها در پرتو آن آرام می گیرد. طبق آی ۲۸ سوره رعد، هر قلبی با ذکر خدا اطمینان می یابد و اضطرابش تسکین پیدا می کند. بنابر آنچه در تفاسیر آمده، این معنا حکمی است عمومی که هیچ قلبی از آن مستثنا نیست، مگر اینکه کار قلب به جایی برسد که در اثر از دست دادن بصیرت و رشد خود، دیگر نتوان آن را قلب نامید. چنین قلبی از ذکر خدا گریزان و از نعمت طمأنینه و سکون محروم خواهد بود و بر آن مهر زده خواهد شد (امین، ۱۳۶۱، ج ۷، ص ۳۷؛ طباطبائی، ۱۴۱۷ق، ج ۱۱، ص ۴۸۳؛ طیب، ۱۳۷۸، ج ۷، ص ۳۳۴؛ مکارم شیرازی و همکاران، ۱۳۷۴، ج ۱۰، ص ۲۰۹).

بررسی قرآن کریم و متون دینی و آراء و تعابیر دانشمندان مسلمان ، نشان می دهد که خوش بینی به خداوند تلفیقی از شناخت ویژگی های خداوند، عمل خالصانه و امید بستن انحصاری به خداوند است.

عمل خالصانه جنبه رفتاری، و امید حالت عاطفی دارد که هر دو، مستلزم نوعی شناخت نسبت به خداوند است. بنابراین، خوش بینی در دیدگاه اسلامی شامل شناخت، عاطفه و رفتار است. ازاین رو، می توان خوش بینی را چنین تعریف کرد: خوش بینی، توجه شناختی و عاطفی مثبت نسبت به خدا، جهان، افراد، خود، افکار، رفتارها و رویدادهاست که فرد بر اساس آن، رویدادها را تفسیر مثبت نموده، و انتظار دارد که با تلاش خودش اوضاع بر وفق مراد پیش رفته و نتایج دلخواه به دست آید (نوری، ۱۳۸۷).

با توجه به منابع اسلامی و در عین حال، نظریات روان شناختی می توان گفت: خوش بینی و بدبینی دو نوع نگاه متفاوت به جهان هستی، زندگی و رویدادهای مربوط به آن است و قلمروهای مختلف زندگی فرد را دربر می گیرد و اختصاص به کوشش هایی ندارد که فرد در آنها شکست خورده، یا موفق شده است. این دو نوع نگاه، در دو بعد کلی از یکدیگر متمایز می شوند: بعد اول، به توجه و انتخاب فرد برمی گردد و اینکه فرد از میان محرکهای گوناگون در جهان به کدام یک از آنها توجه نموده و متمرکز شود. بعد دوم، به تفسیر فرد از زندگی، فعالیت ها و مشکلات آن برمی گردد.

مؤلفه اول : توجه انتخابی

توجه انتخابی فرایندی است که در آن فرد، به صورت آگاهانه به برخی از جنبه های زندگی توجه می کند. افراد بدبین به جنبه های منفی، شکست ها، بی عدالتی ها، فقدان ها، کمبودها و کجی ها توجه دارند.

افراد خوش بین به امکانات، فرصت ها، توانمندی ها، عشق، محبت و به خدا به عنوان عالی ترین منبع زیبایی ها و خوبی ها توجه دارند. آموزه های دین اسلام، مکرر انسان ها را دعوت کرده اند که به چه جنبه هایی از زندگی توجه کنند؟ چه چیزهایی را به خاطر داشته باشند و چه مواردی را به فراموشی بسپارند. توجه داشتن به چیزی، یعنی استفاده از ابزارهای حسی و ادراکی برای دیدن، شنیدن، درک کردن و به خاطر داشتن آنها (همان).

یکی از شیوه شایع توجه دادن در قرآن، یادآوری و توجه به نعمت ها و زیباییهای خلقت است .

«أفلا ینظرون إلی الابل کیف خلقت و إلی السماء کیف رفعت و إلی الج بال کیف نصبت و إلی الأرض کیف سطحت» (غاشیه: ۱۷-۲۰)؛ آیا آنان به شتر نمینگرند که چگونه آفریده شده است و به آسمان نگاه نمیکنند که چگونه برافراشته شده و به کوه ها که چگونه در جای خود نصب گردیده و به زمین که چگونه گسترده و هموار گشته است. منظور از «نظر» در جمله «أفلا ینظرون »، نگاه کردن عادی نیست، بلکه نگاهی است توأم با تفکر و اندیشه و دقت. خدای متعال با بیان این نعمت ها و زیباییهای جهان خلقت، نشان میدهد که این عالم بیحساب و کتاب نیست و آفرینش انسان نیز هدفی داشته است. همین امر، توجه بشر را برانگیخته تا معرفت او را به خالق زیباییها بیشتر نماید.

معصومین ع نیز در آموزه های خود، نه تنها خود به این موارد توجه داشتند، بلکه دیگران را نیز هدایت می کردند تا این ابعاد را به طور اختیاری و آگاهانه، مورد توجه قرار دهند. برای نمونه، دعای امام حسین ع در روز عرفه ، نمونه بسیار زیبا و بارز این گونه توجه هاست. ایشان با بیان صفات و نعمت های خداوند متعال، عمق نگرش و بینش زیبای خود را به همگان نشان دادند. از سوی دیگر، توجه همگان

را به این نعمت های بسیار مهم جلب کردند. ایشان می فرمایند:

خدایا… آغاز کردی وجود مرا به رحمت خود پیش از آنکه چیز قابل ذکری باشم و مرا از خاک آفریدی، آنگاه در میان صلب ها جایم دادی و از حوادث زمانه و تغییرات روزگار و سال ها ایمنم ساختی و همچنان همواره در ایام قدیم و گذشته و قرن های پیشین از صلبی به رحمی کوچ کردم…

مرا در دوران حکومت پیشوایان کفر به جهان نیاوردی. آنان که پیمان تو را شکستند و فرستادگانت را تکذیب کردند، ولی در زمانی مرا به دنیا آوردی که پیش از آن در علمت گذشته بود. از هدایتی که اسبابش را برایم مهیا فرمودی و در آن مرا نشو و نما دادی. . . به من مهرورزیدی. . . و در حال طفولیت و خردسالی در گهواره محافظتم کردی و از غذاها شیری گوارا روزیم دادی و دل پرستاران را بر من مهربان کردی (محدث قمی، ۱۳۸۰، ص ۴۵۵).

فردی که به امور مثبت و واقعیت ها توجه دارد، تنها با چشم دیده نمی بیند، بلکه واقعیت ها را با چشم دل می بیند. تنها در این صورت، ابزارهای ادراکی فرد به درستی کار می کند و از آنها بهره می برد.

مؤلفه دوم: تفسیر منطقی

هر موقعیت ناخوشایند، توسط انسان، ارزیابی می گردد. این ارزیابی ها، تأثیر مستقیمی بر فشار روانی حاصل از موقعیت دارد. اگر فرد، موقعیت ناخوشایند را دارای بارمثبت بداند، قابل تحمل خواهد بود و اگر منفی ارزیابی کند، از کنترل او خارج و غیرقابل تحمل می شود. در حقیقت، آن گونه که فرد، حوادث را تفسیر می کند، به آنها واکنش نشان می دهد. بنابراین، انسان به وسیله تفسیرهای خود، می تواند موقعیت های ناخوشایند را کنترل و مدیریت کند. کنترل موقعیت ها، در دست کسی است که کنترل تفسیرها و ارزیابی های خود را در دست داشته باشد. به همین دلیل، در متون دینی، تأکیدبسیاری بر تفسیر و ارزیابی صحیح از موقعیت ها شده است.

نکته دیگر در دیدگاه دین، هماهنگی تفسیرها با واقعیت هاست. دین، تفسیر خیالی و غیرواقعی را نمی پسندد، هر چند به ظاهر، کاهنده فشارهای روانی باشد. واقعیت گرایی در این بعد نیز در آموزه های دین مشاهده می شود. متون دینی، با بیان واقعیت ها، سعی دارند ارزیابی ها و تفسیرهای فرد را واقعی سازند، تا تأثیری پایدار داشته باشند (پسندیده، ۱۳۸۴، ص ۲۶۰). به عنوان نمونه، می توان از روز عاشورا یاد کرد. در آن روز، امام حسین ع و یاران ایشان ، از سخت شدن کار و شدت یافتن نبرد، نه تنها هیچ هراسی به دل راه نمی دادند، بلکه چهره هایشان گشاده تر و بانشاط تر می شد. اما گروه دیگر، با شدت یافتن جنگ و نزدیک شدن زمان کشته شدن ، هراسان تر می شدند و به یکدیگر می گفتند: «ببینید امام حسین ع باکی از مرگ ندارد».

این جمله، نشان می دهد که آنچه آنان را تحت فشار قرار داده بود، مرگ و کشته شدن بود و آنچه مرگ را برای آنان به یک عامل فشار روانی تبدیل کرده بود، تفسیر نادرست از مرگ بود. اما امام ع با ارائه تفسیر واقعی از مرگ ، آنان را نیز مقاوم و بردبار ساخت و از فشارهای روانی آنان را آزاد کرد. آن حضرت به آنان فرمود:

بردبار باشید ای بزرگ زادگان که مرگ، چیزی نیست جز پلی که شما را از ناراحتی و سختی، به باغ های پهناور و نعمت های همیشگی منتقل می سازد. پس کدام یک از شما دوست ندارد که از زندان به قصر منتقل شود؟! و مرگ برای دشمنان شما چیزی نیست، مگر همانند کسی که از قصر، به زندان و شکنجه، منتقل می شود (مجلسی، ۱۴۰۴ق، ج ۴۴، ص ۲۹۷؛ صدوق، ۱۳۶۱، ص ۲۸۸).

از لابه لای این کلام نیز ناخرسندی و نابردباری آنان که ریشه در تفسیر نادرست از مرگ دارد، به دست می آید. امام حسین ع با درک این مطلب، نگرش آنان به مرگ و ارزیابی آنان از کشته شدن راتصحیح کردند. بدین وسیله، آنان نیز دلیرانه جنگیدند و به شهادت رسیدند.

خوش بینی در خانواده

خانواده به عنوان اصلی ترین نهاد اجتماعی، زیربنای جوامع و خاستگاه فرهنگ و تاریخ بشر است . پرداختن به این بنای مقدس و بنیادین و هدایت آن به جایگاه واقعی خود، همواره موجب اصلاح خانواده بزرگ انسانی و غفلت از آن، موجب دور شدن بشر از حیات حقیقی و سقوط و نابودی او بوده است. اسلام به عنوان مکتبی انسان ساز، بیشترین توجه را به والایی خانواده دارد. ازاین رو، این نهاد مقدس را کانون تربیت می شمرد؛ نیک بختی و بدبختی جامعه انسانی را نیز به صلاح و فساد این بنا وابسته می داند. هدف از تشکیل خانواده را تأمین نیازهای عاطفی و معنوی انسان، از جمله دستیابی به آرامش برمی شمارد.

یکی از عوامل مهمی که در خوشبختی و سعادت خانواده نقش اساسی دارد، خوش بینی افراد خانواده نسبت به یکدیگراست. اما نکته مهم این است که خوش بینی یا بدبینی در خانواده آموزش داده می شود.

همین امر، اهمیت جایگاه خوش بینی را روشن می کند. سلیگمن زمینه های خانوادگی را از ریشه های قوی خوش بینی دانسته، می گوید: کودکان نه تنها انجام دادن کارها، بلکه روش تبیین و چگونگی علت یابی امور و رویدادها را از والدین خود می آموزند (سلیگمن و همکاران، ۱۹۹۶، ص ۷۳).

در تشکیل خانواده و زندگی مشترک، مهم این است که زن و شوهر نسبت به هم چه دیدی دارند.

رسول خدا در شب عروسی دخترش فاطمه ع با علی ع، دست فاطمه ع را در دست حضرت علی ع نهاد و فرمود: فاطمه امانت خداست مراقب او باش. و دست حضرت علی ع را در دست دیگر فاطمه ع گذاشت و فرمود: علی امانت خداست، تو هم مراقب او باش. بدین سان، زن و شوهر امانتدار خدا هستند و در رابطه شان با هم رابطه امانتداری است. ازاین رو، باید عیوب هم را بپوشانند، از خطاهای هم درگذرند، نسبت به یکدیگر از لطف و مهربانی دریغ نورزند. به طورکلی، مای آسایش و راحتی همدیگر را در سایه توکل بر خدا فراهم نمایند.

مطالعه در نظام باورها و الگوهای تعاملی زوج های خوشبخت نشان میدهد که آنها ویژگیهای مشخص دارند. احترام، پذیرش، خصایص مستعد برای رفتار مثبت، مثل خوش بینی، بیشتر بودن تعاملات مثبت در مقایسه با تعامل های منفی و متمرکز کردن تعارض ها بر موضوعات دقیق و مشخص از آن جمله است. این زوجین، رفتار مثبت همسر خود را معلول خصلت آنها و نه عوامل موقعیتی میبینند. وقتی اختلاف نظر دارند، اختلاف خود را در مورد مشخص و نه انتقادات کلی یا اهانت به همسرشان متمرکز می کنند.

بنابراین، از مسائل مهم در روابط بین همسری، ارزیابی همسر است. این اصلی است که معمولا افراد همدیگر را ارزیابی می کنند و تصوری از آنان در ذهن خود می سازند. نوع این تصور، نقش مهمی در کیفیت ارتباط دارد. ارزیابی مثبت از همسر، موجب خوش بینی می شود و حالتی از اطمینان و اعتماد را به وجود می آورد و موجب جذب و استحکام پیوند می شود. بدین سان، انسان احساس آرامش می کند و از رابطه خود لذت می برد. امام علی ع درباره این موضوع تأکید می کند که از یک سو، «خوش گمانی موجب آرامش روانی می شود» (خوانساری، ۱۳۶۰، ج ۷، ص ۲۲۶) و «اندوه انسان را کاهش می دهد»

(همان ) و از سوی دیگر، «موجب جلب محبت دیگران می شود» (همان). امام صادق ع نیز تأکید می کند که «از خوش بین بودن بهره ای برگیر، که با آن دلت را آرام می کنی و کارت را پیش می بری » (مجلسی، ۱۴۰۴ق، ج ۷۸، ص ۲۰۹).

گاهی هم این تصور، بد و منفی است. ارزیابی منفی، موجب تردید و بدبینی، سپس موجب احساس ناامنی می شود. ذهن را از تصورات بد پر می کند. بدین سان، انسان را اندیشناک و فضای روابط را تیره و تار می کند و موجب دوری افراد از یکدیگر می شود. معمولا چنین ارزیابی هایی غیرواقعی است و صحت ندارند. خداوند متعال از این گونه گمان ها به عنوان گناه (حجرات: ۱۲) و رسول خداص، به عنوان دروغ ترین دروغ یاد کرده است و مردم را از آن بر حذر داشته اند: «إیاکم و الظن فإن الظن أکذب الکذب » (حرعاملی، ۱۴۰۹ق، ج ۲۷، ص ۵۹). در چنین فضایی، حزن و اندوه حاکم خواهد بود؛ ذهنی که پر از تردید و بددلی نسبت به یکدیگر باشد، حس بدی را تجربه خواهد کرد.

دقت در زندگی حضرت فاطمه ع نیز نشان می دهد که اوج اعتماد و خوش بینی بین آن حضرت و اعضای خانواده، بسیار برجسته است.

به طورکلی ، اعضای خانواده خوش بین، افرادی حمایت گر هستند. روابط مسالمت آمیزی با یکدیگر برقرار می کنند، ویژگی های مثبت همدیگر را می بینند و خطاهای آنها را می بخشند و به دنبال برطرف کردن مشکلات سایر اعضاء و تلاش در جهت شکوفاشدن استعدادهای آنها می باشند. داشتن نگاه مثبت نسبت به مسائل زندگی و تبیین های خوش بینانه از حوادث ناخوشایند، بر توانایی رویارویی با مشکلات تأثیر می گذارد. فرد با تلاش و چاره جویی، انتظار دارد امور غالبا مطابق نظر او پیش روند. همین امر کوشش او را مضاعف می کند. بنابراین، می توان گفت: نگاه مثبت نسبت به مشکلات و ناگواری هایی که در زندگی پیش می آید، بر حالات عاطفی و بهبود روابط اعضای خانواده تأثیر می گذارد و موجب استحکام خانواده می گردد (صفورایی پاریزی، ۱۳۸۸). بنابراین، خانواده مهم ترین نهادی است که میتواند این مهارت را آموزش دهد و ضمن برخوردار بودن از خوش بینی همراه با انعطاف، واقعیت را نیز به فرزندان بیاموزد.

بررسی در آیات و سور قرآنی نشان می دهد که در قرآن کریم ، از دو نوع خانواده سخن به میان آمده است: نوع اول، خانواده متعالی (متکامل )، و نوع دوم خانواده غیرمتعالی می باشند.

خانواده متعالی

«خانواده متعالی» خانواده ای است که روابط بین اعضای آن، براساس اندیشه توحیدی بنا نهاده شده باشد (داوری، ۱۳۸۹، ص ۲). زنان و مردان موحد، آزاده و خداجو، شاکرانه و مخلصانه، به خاطر خدا و در طریق نیل به فلاح، همواره پرمعناترین محبت ها را در طول زندگی و در شرایط و موقعیت های گوناگون، در جوانی و پیری، خوشی و ناخوشی، سختی و عافیت، تنگدستی و راحتی، خلوت و جلوت و. . . تقدیم یکدیگر می کنند. انسان های خوش بین، از مرز تعادل و سلامت روان، فراتر رفته و به تعالی دست روان می یابند و در مناسبات با دیگران، تمایل دارند که به افکار، عملکردها و رفتارهای آنان از دریچ مثبت و الهی بنگرند. تحقق این معنا در روابط خانوادگی، به ویژه روابط همسران از اهمیت بسیاری برخوردار است (پناهی، ۱۳۸۸، ص ۸). ازاین رو، خانواده متعالی، خانواده ای است که زن و شوهر و در پی آنان فرزندان ، دارای نگاه مثبت باشند، احساس آرامش کنند؛ و در آن نیازهایشان برآورده شود. ازاین رو، اگر زن و شوهر بتوانند با نگاه مثبت نیازهای مختلف روحی، عاطفی، جسمی و جنسی خود را به کمک یکدیگر برآورده سازند، آرامش تحصیل می شود. چنین خانواده ای مطلوب اسلام است.

قرآن کریم می فرماید: «و من ءایاته أن خلق لکم من أنف سکم أزواجا ت سکنوا إلیها و جعل بینکم موده و رحم إن فی ذالک لایات لقوم یتفکرون» (روم: ۲۱). خداوند متعال سکون و آرامش را هدف ازدواج معرفی می کند. اعضای خانواده اعم از زن و شوهر یا فرزندان، باید برای رسیدن همدیگر به حقیقت صحیح توحیدی و کمال نهایی یاور همدیگر باشند.

بهترین مصداق برای بررسی ویژگی های اخلاقی خانواده متعالی را باید در چگونگی برخورد پیامبرص با همسرانش عنوان کرد که حتی شامل جنبه های رفتاری نیز بود که در دو سوره قرآن به این مسئله پرداخته، نهایت سعه صدر پیامبر را مورداشاره قرار داده، به نکوهش زنانی پرداخته که پیامبر را مورد آزار قرار داده اند. به طوری که حتی پیشنهاد داده است که آنها را طلاق بدهد: «یا أیها النبی قل لأزواجک إن کنتن تردن الحیاه الدنیا و زینتها فتعالین أمتعکن و أسرحکن سراحا جمیلا و إن کنتن تردن الله و رسوله و الدار الآخره فإن الله أعد للمحسنات منکن أجرا عظیما» (احزاب: ۲۸ و ۲۹)؛ ای پیامبر به همسرانت بگو اگر خواهان زندگی دنیا و زینت آنید، بیایید تا مهرتان را بدهم و [خوش و] خرم شما را رها کنم و اگر خواستار خدا و فرستاده وی و سرای آخرتید، پس به راستی خدا برای نیکوکاران شما پاداش بزرگی آماده گردانیده است.

با توجه به این آیات، روشن می شود که یکی از مهم ترین بایسته های اخلاقی خانواده متعالی، سکوت علی رغم توان انتقام و برخورد کریمانه در برابر اقدامات غیراخلاقی اعضای خانواده است.

خانواده های غیرمتعالی

در مقابل خانواده های متعالی، که بر اساس اندیشه توحیدی بنا شده اند و نگرش خوش بینانه نسبت به وقایع، دیگران و خدا دارند، برخی از خانواده ها، یگانگی پروردگار و ملزومات آن را در اعتقاد، ا