فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه شامل 79 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی شهادت قاسم بن حسن علیه السلام در منابع تاریخی و متون تعزیه :

مقدمه

حضور و نقش گروه های مختلف سنی در واقعه کربلا جلوه ای ویژه به این واقعه بخشیده است و برخی از افراد به دلیل شرایط خاص سنی و نحوه شهادت، مورد توجه منابع قرار گرفته اند. ازجمله این افراد، قاسم بن حسن (ع)است که واقعه شهادت ایشان در منابع متأخر با بار عاطفیبه مراتب پررنگ تر از منابع تاریخ متقدم گزارش شده است. چنین تحولی سرآغازی برای بروز آسیب هایی در گزارش واقعه شهادت حضرت قاسم است به طوری که مولفان این آثار بانگاهی عاطفی و بیشتر با بیان داستان ها و افسانه ها، اخباری را به واقعه شهادت قاسم بن حسن(ع) افزوده اند که بسیاری از آنها مبنای تاریخی ندارد. براساس بسیاری از این آثار، سروده ها ونمایش هایی ساخته شد و دفاتر تعزیه نیز بدون تحریف زدایی به وجود آمد.

بن مایه های وقایع تاریخی در مجالس تعزیه، چنان با قصه ها و اسطوره ها در می آمیزد که اگر کسی از چگونگی شهادت قاسم آگاهی نداشته باشد، تمایز میان تاریخ و افسانه یا اسطورهبرای او دشوار خواهد شد. در واقع، تعزیه نویسان با بهره گیری از انباشته های فرهنگ مذهبی وملی و برداشت خود، داستان وقایع مجلس تعزیه را چنان هیجان انگیز بیان می کنند که روحو احساس مخاطبین تأثیر بگذارند. ازاین رو بسیاری از وقایع تعزیه حضرت قاسم متفاوت با روایات تاریخی بیان می شود. در این مقاله سعی شده، اخبار گزارش های مربوط به شهادت حضرت قاسم در منابع تاریخی تا قرن پنجم هجری مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد تا بامقایسه تطبیق تصویر تاریخی ایشان با تصویری که در تعزیه ها ارائه شده، تمایز و تشابه گزارش های تاریخی با گزارش تعزیه ای مشخص شود. این مسأله البته ویژه شخصیت حضرت قاسم نیست. برای برخی دیگر از شخصیت های حاضر در کربلا نیز که به دلایل مختلف سنی، موقعیت خاندانی، نحوه شهادت و یا شاخصه های دیگر مورد توجه ویژه مخاطبان گزارش هایتاریخی قرار گرفته اند، نیز می توان بررسی های مشابهی انجام داد و نتایج را مقیسه نمود. قبل ازپرداختن به بحث اصلی، تعریف و تحدید یکی از مفاهیم این پژوهش یعنی تعزیهضروری به نظر می رسد.

تعزیه از ریشه”عزا”به معنی صبر بر آن چیزی است که از دست رفته است. (ابن منظور، ۱۹۵، ۹، ۱۴۰۸)

در فرهنگ های لغت فارسی، تعزیه هم به معنای سوگواری، عزاداری و تسلیت گفتن به عزادار آمده(دهخدا، ۹، ۱۳۲۵، ۱۹۷؛ معین، ۱، ۱۳۷۱، ۱۱۰۰؛ انوری، ۱۳۸۲، ۶۵)و هم به معنینوعی نمایش مذهبی(شبیه خوانی)است که به یاد حادثه عاشورا و زندگی سایر ائمه اجرامی شود. (معین، همان؛ انوری، همان )در دایره المعارف اسلام نیز تعزیه به معنی عزاداری، بیان همدردی و دلداری در نمایش های احساسی شیعه، تنها فرم نمایش جدی در جهان اسلام خوانده شده که گسترش یافته است. chelkowski,1986,10,406))

بنابراین، معنی لغوی تعزیه با معنی اصطلاحی آن تفاوت دارد. تعزیه در لغت به معنی سوگواری و عزاداری و به پا داشتن یادبود عزیزان درگذشته، است. در اصطلاح هم به نوعینایش مذهبی با آداب و رسوم و سنت هایی خاص اطلاق می شود که برخلاف معنی لغوی آن غم انگیزی شرط حتمی آن نیست و ممکن است گاهی خنده آور و شادی بخش نیز باشد که درنتیجه تکامل این هنر، به آن اضافه شده است (موسوی گرماوردی و دیگران، ۱۳۸۴، ۳۴۳)تعزیه سنتی دیرینه در فرهنگ ایران است، اما محقق در بررسی خود به طور ویژه برمحتوایتعزیه های سه دهه اخیر یعنی سال های پس از انقلاب اسلامی متمرکز بوده است. ملاحظهقرب زمانی به فضای فکری و اجتماعی جامعه مورد بررسی و نیز در دسترس بودن متون تعزیهاین دوره، از جمله دلایل این گزینش شمرده می شود.

قاسم بن حسن(ع)در منابع تاریخی

اکثر منابع اشاره ای به نام مادر قاسم نکرده اند و هنگام ذکر نام قاسم و عبد ا. . گفته اند، مادرشانکنیزی بود که نامش معلوم نیست. (طبری، بی تا، ۵، ۴۶۸؛ ابو الفرج اصفهانی، ۱۴۱۹، ۷۸)ابو الفرجاصفهانی، قاسم و ابو بکر بن حسن را از یک مادر دانسته است. (ابو الفرج اصفهانی، همان)

سبط بن جوزی نیز به نقل از ابن سعد نوشته که مادر قاسم، ابو بکر و عبد الله ، کنیزی به نامنفیله بوده است. (سبط بن جوزی، ۱۴۰۱، ۱۴)برخی از متأخرین نیز مادرش را کنیزی به نامرمله معرفی کرده اند. (مقرم، ۱۳۸۶، ۲۳۶)اطلاع دقیقی از تاریخ ولادت و سن قاسم در دست نیست و مراجعه به منابع، مطلبی در این باره به دست نمی دهد. منابع متقدم، بدون تعیین سن، ازاو به عنوان”غلام”یاد کرده اند. (ابو مخنف، ۱۴۱۷، ۲۴۳؛ ابن سعد، ۱۳۷۵، ۵، ۴۴۷؛ طبری، همان، ۴۷۷؛ ابو الفرج اصفهانی، همان، ۸۷؛ مفید، همان، ۲۳۹)بعضی منابع نیز سن قاسم راشانزده سال دانسته اند. (ابن فندق بیهقی، ۱۴۱۰، ۱، ۴۰۱)

هرچند اظهار نظر قطعی و دقیق دربار سن قاسم امکان پذیر نیست، ولی با توجه به توضیحات فوق و این که یکی از معانی واژه غلام، “نوجوان”است؛ (ابن منظور، ۱۱، ۱۰؛ صفی پور، بی تا، ۴، ۹۸)احتمالا قاسم در واقعه کربلا، نوجوان بوده است. تاریخ زندگی این نوجوان جز دقایقی از آن، که مربوط به روز عاشورا می شود، روشن نیست. در آثار و منابعتاریخی متقدم، داستان شهادت قاسم تقریبا به طور یکسان گزارش شده، ولی در کتب تاریخیدیگر و منقولات کتب مقاتل در مواردی روایت شهادت عبد الله اکبر برادر قاسم با روایت شهادت قاسم خلط گردیده است. هرچه از زمان وقوع حادثه دورتر می شویم، این داستان بلندتر می شود و حوادث حاشیه ای دیگر، براین داستان افزوده می گردد و تصویری متفاوت ارائه می شود. غالب منابع بررسی شده در این پژوهش، متفق القول، کیفیت شهادت قاسم را از زبان حمید بن مسلم که خود در سپاه عمر بن سعد حضور داشته، چنین گزارش کرده اند: در روزعاشورا نوجوانی از سوی خیمه ها به طرف ما بیرون آمد که گویی صورتش پاره ماه بود. دردستش شمشیری بود و در برش، پیراهنی و ازاری. در پایش نعلینی بود که بند یک تای آن گسیخته بود. فراموش نمی کنم که[بند گسیخته]، بند نعلین پای چپ بود. در این موقع عمرو بن سعد ازدی به من گفت: به خدا سوگند براو می تازم و او را به قتل می رسانم. گفتم: سبحان اللّه!این چه کاری است که می خواهی بکنی؟این گروهی که دور او را گرفته اند، او را کافی است. گفت به خدا سوگند به او حمله می کنم. پس براو تاخت و رو برنگردانید تا شمشیر برفوق آن نوجوان فرود آورد که به صورت برزمین افتاد و فریاد زد: “ای عمو به فریادم برس”در این هنگام حسین شتابان مانند عقاب که از پی شکار رود، خود را به میدان رساند و مانند شیرخشمگین به لشگر حمله برد و شمشیری حواله عمرو نمود. عمرو، دست خود را سپر کرد ودستش از فرق[بازو]جدا گردید، فریادی کشید. تنی چند از سواران کوفه آمدند تا او را ازدست حسین(ع)نجات دهند، ولی عمرو زیر پای اسبان کشته شد. حسین(ع)به بالین آن نوجوان آمد. پسر پاهایش را روی زمین می سایید. حسین فرمود: دور باشند از رحمت خدا آنان که تو راکشتند. در قیامت کسی جز جدّ تو خصم آنان نخواهد بود. آنگاه حسین(ع)او را در بغل گرفته و از خاک برداشت درحالی که پاهایش روی زمین کشیده می شد. سپس او را آورد و نزدفرزندش علی اکبر و دیگر کشته هایی گذاشت که از اهل بیتش در آنجا بودند. پرسیدم: این نوجوان که بود؟گفتند: قاسم بن حسن بن علی بن ابی طالب (ع). (ابو مخنف، همان، ۲۴۳ و ۲۴۴؛ همو، ۱۴۱۹، ۱، ۴۸۵ و ۴۸۶؛ طبری، همان، ۴۷۷؛ قاضی نعمان، ۱۷۹، ۳، ۱۴۱۲ و ۱۸۰؛ ابو الفرج اصفهانی، همان، ۸۷ و ۸۵؛ مفید، همان، ۲۴۰ و ۲۳۹؛ ابن مسکویه رازی، ۱۳۷۶، ۲، ۷۷)

تواتر نقل حمید بن مسلم از شهادت قاسم، توجیه اعتماد بر این نقل را موجب می شود. همچنین گزارش منابع مذکور از شهادت قاسم، بیانگر تصویر نوجوانی شجاع است که با ظاهری ساده و عزمی راسخ در میدان نبرد به محاصره چند نفر درآمده و احتمالا به دلیل کم تجربگی و آگاه نبودن از حمله ناگهانی مرسوم در میان اعراب، به شهادت رسیده است.

در کنار منابع فوق، ابن سعد واقعه شهاد قاسم را چنین نقل کرده: “قاسم بن حسن که نوجوانی بود و پیراهن به تن داشت و کفش معمولی برپا و بند کفش چپ او پاره شده بود، به میدان رفت. عمرو بن سعید ازدی براو حمله کرد و شمشیری براو زد که برزمین افتاد و بانگ برداشت: ای عمو جان. حسین برآن مرد حمله کرد و شمشیر براو زد. عمرو بن سعید دست خود را سپر قرار داد و ضربت حسین(ع)دست او را از آرنج جدا کرد و آن مرد برزمین افتاد. گروهی از سوارکاران کوفه برای بردن عمرو آمدند که حسین (ع)رآنان حمله کرد و آنان به جست و خیز پرداختند و پیکر قاسم را چندان کوفتند که درگذشت. حسین بربالین قاسم ایستاد و فرمود: بسیار بر عمویت گران است که او را فرا خوانی و نتواند اجابت کندیا اجابت کند و سودی نداشته باشد، آن هم به گاهی که خونخواهان او بسیار و یارانش اندکند. آنان که تو را کشتند از رحمت خدا بدورند. آن گاه فرمود پیکر فرمود قاسم را برداشتند-درحالی که پاهایش برزمین کشیده می شد -و در کنار علی اکبر نهادند. “(ابن سعد، همان، ۴۴۷ )

روایت ابن سعد در کلیات واقعه با روایات قبلی هماهنگی دارد، اما برخلاف منابع دیگر نوشته است که پیکر قاسم زیر بدن اسبان لگدمال شده است.

به نقل از بلاذری، عمرو بن سعید بن نفیل ازدی، قاسم را کشت. [قبل از شهادت]قاسمفریاد زد ای عمو، حسین شجاعانه پیش رفت، پس ضربه ای برعمرو زد و دستش را قطع کرد، یارانش آمدند تا او را نجات دهند، پس زیر سم اسبان افتاد، او را لگدکوب کردند تا این که مرد. (بلاذری، بی تا، ۲، ۴۹۷؛ همو، ۱۴۱۷، ۳، ۴۰۶)

گرچه بلاذری درصدد نقل دقیق حادثه است، اما در واقع نحوه کشته شدن عمرو را نقلکرده است و برخلاف روایات قبل هیچ اشاره ای به کیفیت شهادت قاسم ندارد.

براساس نقل صدوق، پس از شهادت علی اکبر، قاسم بن حسن به میدان رفت درحالی که می گفت:

لا تجز عی نفسی فکل فان

الیوم تلقین ذوی الجنان

ال جان بی تاب مشو که هر زنده ای فانی می شود، امروز بهشت ارزانی تو باد.

سه کس را کشت، پس او را از اسب درانداختند. بعد از شهادت قاسم، حسین(ع)تنها ماند وسر به آسمان برداشت و فرمود: خدایا می بینی با پیغمبرزاده ات چه می کنند؟(صدوق، ۱۴۰۰، ۱۳۸).

چنان که ملاحظه می شود روایت صدوق درباره واقعه شهادت قاسم با روایت مورخان و مقتل نویسان متقدم و معتبر متفاوت است و در آن نقاط تردید و ابهام تاریخی وجود دارد.[۱]

قاسم بن حسن(ع)در متون تعزیه

تعزیه به عنوان”نمایش منظوم واقعه کربلا”که ریشه در حوادث تاریخی دارد، می بایست بتوانددر قالب قابل فهم برای عوام، وقایع تاریخی را بیان کند و مولفه های مندرج در متون تعزیه نیز بایدبا متن و منبع تاریخی مطابقت داشته باشد. برهمین اساس در ادامه به بررسی شهادت قاسم درمتون تعزیه می پردازیم تا معلوم شود کیفیت حضور و شهادت ایشان در روز عاشورا تا چه حد بامتون تاریخی مطابقت دارد. برای پی بردن به میزان این انطباق، جداولی تنظیم شده که از مقایسهآنها می توان فهمید، این انطباق کامل یا نسبی است و یا اساسا انطباقی وجود ندارد.

لازم به ذکر است که بنای محقق در این پژوهش، بررسی نسخه های چاپ شده تعزیه بودهاست گرچه در مواردی برای بررسی گستره تر، متون تعزیه دیگری نیز ملاحظه گردید کهحاصل مصاحبه با تعزیه خوان ها، مطالعه نسخ اخذ شده از آنها و مشاهده تعزیه ها به صورتزنده و یا مشاهده فیلم آنها بوده است. با استناد به مطالب فوق الذکر می توان گفت مجالستعزیه زیادی در مورد حضرت قاسم وجود دارد که محتوای آنها تقریبا یکسان است، ولی ازنظر کوتاه یا بلند بودن مجلس باهم متفاوتند.

جدول ۱ تا ۱۰ (برای مشاهده جداول به فایل پی دی اف مراجعه فرمایید.)

بررسی و تحلیل

تعزیه قاسم از تعزیه های نسبتا قدیمی است و نسخه های متعددی دارد. در برخی از نسخه ها، قاسم با ازرق شامی و پسرانش می جنگد. در بعضی از نسخه های دیگر این واقعه و فقره نیامدهاست. از طرفی چون موضوع عروسی قاسم از نظر علمای مذهبی مورد تردید و ایراد بوده است، این قسمت را در بعضی از نسخه ها حذف کرده اند. به همین دلیل برای تهیه تعزیه قاسم چندنسخه تعزیه بررسی و سپس براساس گزاره های آنها شرح شهادت و عروسی قاسم تنظیم شدهاست. از بررسی گزاره های جدول چنین استنباط می شود که واقعه شهادت قاسم، انطباقچندانی با گزارش تاریخی ندارد. براساس گزارش تاریخی، قاسم نوجوان در روز عاشوراشمشیر به دست و درحالی که بند کفش پای چپش پاره بود به میدان نبرد رفت، ولی بلا