فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس :

مقدمه

با پایان هر جنگی، بررسی، تحقیق و تحلیل پیرامون آن توسط محققان شروع می شود. این به دلیل کارکردهای مفیدی است که جنگ به دنبال دارد. از جمل این بررسی ها، مطالعات فرهنگی و اجتماعی در حوز جنگ است. همان گونه که فرهنگ بر وقوع، تداوم، شکل، محتوا و پایان جنگ اثر دارد، جنگ ها نیز متقابلاً بر فرهنگ جامعه تأثیر می گذارند؛ تأثیرات مثبتی چون تغییر در ارزش ها و باورهای ناصحیح، تعمیق باورها و برخی از ارزش های مثبت، تألیف قلوب و انسجام اجتماعی، ایجاد یک هویت مشترک بین اعضای جامعه و… و تأثیرات منفی بخصوص در صورت شکست، همچون از دست رفتن اعتماد ملی، آشفتگی فرهنگی و…. نمون بارز نوع اخیر، شکست ایران از روس بود که پیامدهای منفی همچون ظهور نظام آموزشی جدید، رایج شدن اصطلاحات فرانسوی و انگلیسی در زبان گفتاری و نوشتاری مردم، شیوع رمان های غربی، به جای داستان های قدیمی ایرانی، رواج قرائت های جدید از دین، تغییر در اخلاق و آداب و رسوم مردم، تغییر در معماری و هنر، و… از خود به جای گذاشت (جعفریان، ۱۳۸۷، ص ۲۸۳).

پیروزی انقلاب اسلامی موجبات تغییر و دگرگونی عظیمی در عرصه اجتماع گردید؛ تغییر و دگرگونی در مسائلی همچون سبک زندگی و فرهنگ زیستن و تعامل با دیگران، بر اساس عدالت و اخلاق اسلامی. این نوع تفکرات به ذائقه مستکبران خوش نیامد. در نتیجه، جنگی نابرابر را علیه این ملت آغاز کردند؛ جنگی که در آن تمامی اصول نظامی و بین المللی و انسانی، آشکارا نقض شد. این جنگ به طور رسمی، توسط کشورهای غربی تأیید و حمایت شد. اما جوانان شجاع و مؤمن انقلابی، که محصول تازه به ثمر رسیده انقلاب بودند، با کم ترین امکانات مادی و نظامی ولی با ایمانی راسخ، به امر امام خود، در برابر این هجمه، مردانه ایستادند و جان دادند و پس از هشت سال ایستادگی و مقاومت، مانع دستیابی دشمن به اهداف خود شدند.

در دوران هشت ساله دفاع مقدس، شاهد شکل گیری یک جهان اجتماعی با مختصات فرهنگی خاصی در جبهه ها هستیم. بررسی عناصر اصلی تشکیل دهنده این زندگی اجتماعی مطلوب، چیزی است که در این مقاله دنبال ترسیم آن هستیم. اهمیت ترسیم این جهان اجتماعی آن گاه مضاعف می شود که باور داشته باشیم که تلاش معاندان این است که آن جهان اجتماعی را تغییر بنیادی داده، جهان اجتماعی متفاوتی را رقم بزنند تا در سای آن بتوانند به اهداف خود برسند.

در این تحقیق تلاش شده با روش تحلیل محتوای کیفی جهت دار و بر اساس یافته ها و مشاهدات شخصی نگارنده، ابتدا جهان اجتماعی حاکم بر جبهه های جنگ ترسیم، سپس با مراجعه به متون و اسناد دست اول مربوط به دفاع مقدس، تأیید و تکمیل شود. هدف اصلی در ترسیم جهان اجتماعی دفاع مقدس این است که الگویی مناسب از یک جهان اجتماعی ارائه شود تا با تحقق آن در جامعه، زمین رشد مادی و سعادت اخروی انسان ها فراهم گردد.

سؤال اصلی تحقیق این است که جهان اجتماعی دفاع مقدس، دارای چه مختصات فرهنگی بود و به چه میزان با جامعه آرمانی اسلام تطابق داشت؟

در حوز دفاع مقدس، هر چند کتاب های فراوانی نوشته شده، ولی عمده آنها شامل خاطرات جنگ می باشد و نگاه فرهنگی به دفاع مقدس، کمتر به چشم می خورد و در موضوع جهان اجتماعی دفاع مقدس، اصولاً کاری انجام نشده است.

به نظر می رسد، جهان اجتماعی حاکم بر جبهه های جنگ در دوران هشت ساله دفاع مقدس، عبارت بود از: یک جهان اجتماعی مطلوب با مختصات فرهنگی مورد تأیید اسلام و بسیار شبیه به جامعه آرمانی اسلام، که زمینه ای برای رشد و تعالی معنوی رزمندگان اسلام را فراهم آورده بود. بنابراین، چنانچه مسئولان فرهنگی و عموم مردم، تلاش کنند تا مختصات فرهنگی جهان اجتماعی دفاع مقدس را در جامعه پساجنگ رواج دهند، شاهد برکات فرهنگی و اجتماعی فراوانی در سطح فردی و اجتماعی خواهیم بود.

فرهنگ

هرچند تعاریف فراوانی از فرهنگ شده است، ولی تقریباً همه در یک معنا مشترک هستند و آن اینکه، فرهنگ شامل باورها و امور غیرمادی قطعاً می شود. بنابراین، فارغ از اختلافات فراوان در تعریف فرهنگ، همان وجه مشترک آن موردنظر است. به عبارت دیگر، تعریف مدنظر ما از فرهنگ عبارت است از: عقاید، آگاهی ها، ارزش ها، هنجارها، آداب و عاداتی که از طریق تعلیم و تعلم منتقل شده و صورتی جمعی پیدا کرده است (پارسانیا، ۱۳۸۷، ص ۵۲). بنابراین، فرهنگ بخشی از معرفت است که تبدیل به ذهنیت مشترک افراد و جامعه شده است. در واقع، فرهنگ هویتی معرفتی و جمعی دارد و دارای سطوح مختلف است که شامل نمادها، نشانه ها، هنجارها، ارزش ها، باورها و اعتقادات بنیادین می شود که در زبان، آداب، رسوم، حقوق، مقررات، ادبیات، اساطیر، علوم و معارف و… بروز و ظهور یافته است (همان).

منظور از «مختصات فرهنگی»، یعنی ویژگی و شرایط خاص فرهنگی حاکم بر جبهه، به این معنا که در جبهه های جنگ تحمیلی این مختصات فرهنگی حاکم بود، نه چیز دیگری.

جهان اجتماعی

مفهوم «جهان اجتماعی» (social world)، بیشتر در جامعه شناسی پدیده شناختی (Phenomenological sociology) به کار می رود که با مفاهیم دیگری چون جهان زندگی یا زیست جهان قرابت دارد. در ترکیب جهان اجتماعی، واژ «جهان» به شناخت و تجربه ذهنی اشاره دارد (پارسانیا و سلطانی، ۱۳۹۰). بنابراین، جهانِ اجتماعی برخوردار از یک هویت معنایی است، نه صرف جهان فیزیکی خارجی.

«جهان اجتماعی»، اصطلاحی است برای جهانی که به واسطه وجود انسانی و کنش هایش تقویم و بنیان می شود (همان). بنابراین، جهان اجتماعی به تجربه های ذهنی، که در روابط اجتماعی و کنش های انسانی تقویم و ایجاد می شود، اطلاق می گردد (همان). جهان اجتماعی ساخته شده آگاهی و اراده انسان است و ابتدا، در دنیای ذهن شکل می گیرد و در خارج، منجر به شکل گیری کنش ها و رفتارهای خاصی می شود.

«جهان اجتماعی»، همان نظام اجتماعی است که بی شباهت به موجودات زنده نیست، بدن یک موجود زنده؛ با این تفاوت که نظم و چینش عناصر و اعضای جهان اجتماعی طبیعی و تکوینی نیست، بلکه با اراده و آگاهی انسان ها شکل گرفته است. بنابراین، امری است اعتباری که مورد قبول اعضا هست. در جهان اجتماعی، هر عضو نقش و وظیفه ای در قبال جهان اجتماعی موجود دارد. هر جهان اجتماعی دارای مؤلفه هایی است که اهم آنها عبارتند از: وجود اجزا و لایه های مختلف، اختیاری بودن در شکل گیری و تداوم آن، وجود ابزارهای شناخت متناسب با آن، تکامل یا تنزل و تعیین افق های جدید.

لایه های جهان اجتماعی

هر جهان اجتماعی، دارای لایه های سه گانه ای می باشد که هریک حاکم بر دیگری است.

الف. لای زیرین و بنیادین که شامل باورهای عمیق و اصلی می باشد. این لایه، تعیین کننده نوع جهان اجتماعی است. با تغییر این لایه، سایر لایه ها نیز تغییر و به تبع، جهان اجتماعی نیز متفاوت می شود و جهانی دیگر شکل می گیرد. البته ممکن است تغییرات جزئی در لایه های سطحی شکل بگیرد که این تغییرات اساسی نیست؛ تغییر در درون همان نظام موجود است. باورهایی باور به خدا، خود و جهان هستی و… نمونه هایی از باورهای عمیق و بنیادین هستند.

ب. لای متوسط که شامل باورها و ارزش هایی می شود که ناشی از لایه زیرین می باشد، باور به غیب، تقدس گرایی، شهادت طلبی و….

ج. لای رویین و سطحی، شامل کنش هایی می شود که ناشی از دو سطح قبلی است، فقه محوری و اخلاق محوری و….

محدود جهان اجتماعی

هر چیزی که با زندگی اجتماعی انسان ارتباط داشته باشد، درون جهان اجتماعی قرار دارد. کنش های اجتماعی انسان ها و پیامدهای آنها. اً احترام به قانون یا خانواده یا صلح و… حتی اموری که به ظاهر پدیده های طبیعی هستند. سیل و زلزله نیز داخل جهان اجتماعی هستند؛ چون بر زندگی اجتماعی اثر می گذارند. حتی موجودات و امور ماورایی هم در محدوده جهان اجتماعی قرار می گیرند؛ چراکه در زندگی اجتماعی اثرگذارند. خدا و فرشتگان و… که در باورها و کنش های اجتماعی اثرگذارند. جهان اجتماعی حتی شامل جمادات هم می شود؛ چراکه با اختراع آنها، زندگی اجتماعی متحول شده است (پارسانیا، ۱۳۹۱، ص ۱۳۲).

جهان اجتماعی جبهه ها

به مجموعه پدیده هایی که موجب شکل گیری نوعی خاص از نظام اجتماعی، در جبهه ها شده بود، «جهان اجتماعی دفاع مقدس » می گوییم. این جهان اجتماعی، شامل باورهای بنیادین، ارزش ها، آرمان ها و رفتارهای ناشی از ارزش ها، نمادها، آداب و رسوم، سنت ها، سبک زندگی و انواع کنش های اجتماعی کنشگران بود. هر چیزی که با آن نظام اجتماعی، که در جبهه ها حاکم بود، سروکار داشت، در حیطه آن جهان اجتماعی می گنجد. هرچند به صورت مستقیم و ظاهری، ربطی به آن جهان اجتماعی نداشت. مثل عالم ملکوت و ملائکه و غیب و… چراکه بر کنش های رزمندگان اثر می گذاشت.

ویژگی های جهان اجتماعی دفاع مقدس

تمامی مؤلفه های یک جهان اجتماعی در جبهه ها حاکم بود. علاوه بر اینکه، جهان اجتماعی حاکم بر جبهه ها، دارای ویژگی های خاص خود بود. این ویژگی های برگرفته از جهان اجتماعی توحیدی بود. ازاین رو، بیشترین شباهت را به جامعه آرمانی اسلام داشت. از جمله مهم ترین مؤلفه ها و ویژگی های جهان اجتماعی دفاع مقدس عبارتند از:

۱. حاکمیت نوعی زندگی اجتماعی نظام مند

در هر جهان اجتماعی، نوعی زندگی نظام مند حاکم است که در جبهه نیز این مسئله حاکم بود. به طوری که هر عنصر در جای مخصوص خود قرار داشت. فرمانده در جایگاه فرماندهی، واحد تبلیغات در جای خود، تدارکات در جای خود، و….

۲. تحقق پدیده های مختلف

در درون این نظام اجتماعی نظام مند، پدیده های مختلفی محقق می شد که در هر جهان اجتماعی شکل می گیرد. پدیده هایی مثل مراسم معنوی و نمازهای جماعت و سخنرانی های مذهبی، ورزش های صبحگاهی، رزم شبانه، کمک به یکدیگر، شوخی های شایسته، کلاس های هنری، و….

۳. پیوند مستمر بین اعضا

وجود پیوندی عمیق و مستمر و مبتنی بر قواعد مقبول بین اعضای این نظام اجتماعی( فرماندهان و نیروهای تحت امر)، از دیگر ویژگی های این جهان اجتماعی بود.

۴. وجود اعضا و عناصر

وجود اعضا و عناصر مختلف، اعم از مادی و معنوی در هر جهان اجتماعی یافت می شود که در جهان اجتماعی دفاع مقدس هم وجود داشت. عناصر معنوی، مثل فداکاری، ایثار، عبادت، و… و عناصر مادی، مثل تجهیزات، وسایل نظامی، سنگر، وسایل نقلیه و….

۵. تحقق آن بر اساس اراده و اختیار کنشگران

شکل گیری این نظام اجتماعی، با اختیار و اراده کنش گران بود، نه از سر جبر و یا به صورت طبیعی. رزمندگان با اختیار خود و بر اساس معانی پذیرفته شده ذهنی و باورهای مشترک، چنین نظامی را به وجود آورده، آن را استمرار دادند. هیچ رزمنده ای نبود که مجبور باشد ایثار کند، یا سر وقت در نماز جماعت حاضر شود، یا به جای هم سنگر خود نگهبانی بدهد، بلکه با توجه به باورهای دینی و ارزش هایی که مقبول آنها بود، می دانستند که این امور مورد رضایت خداست و موجب تقرب الی الله می شود. لذا با میل و رغبت آن را انجام می دادند.

۶. مقبول بودن این نظام اجتماعی

جهان حاکم بر جبهه ها مقبول همه بود و همه از آن اطلاع داشتند؛ کمتر رزمنده ای بود که این نظام اجتماعی را قبول نداشته باشد و یا از آن بی اطلاع باشد. مثلاً، همه می دانستند که در جبهه سخن از غرور، تکبر و خودخواهی و… بی معناست. هرچه هست تواضع و گذشت است. اگر کسی هم این نظام را قبول نداشت، به زودی به این نتیجه می رسید که آن را قبول کند و یا اینکه از جبهه خارج شود.

۷. وجود لایه های مختلف

جهان اجتماعی دفاع مقدس، مثل هر جهان اجتماعی دیگری، سه لایه داشت؛ عمیق ترین سطح آن عبارت بود از: مسائل مربوط به شناخت و هستی شناسی. این لایه از جهان اجتماعی، تأثیر همه جانبه و فراگیر نسبت به سایر اجزا دارند و هویت جهان اجتماعی به این دسته از امور است. مثل باور به اصل جهان، جایگاه انسان در جهان و تفسیری که از مرگ و زندگی دارد (پارسانیا، ۱۳۹۱، ص ۱۳۹). در واقع، این لایه نقش حیاتی در شکل گیری جهان اجتماعی دفاع مقدس داشت. به طوری که با حذف آنها، هویت جهان اجتماعی دفاع مقدس غیر از آن چیزی می شد که تحقق یافته بود. در اهمیت نقش باورهای بنیادین، همین بس که ریشه تمامی انگیزه ها ، خواسته ها، سلوک و رفتار، وظایف و مسئولیت ها، ارزش های اخلاقی و هنجارها و کنش های فردی و اجتماعی، به باورها برمی گردد که در رأس آنها، باور به هستی آفرین است. چنانچه در آی ۲۴ و۲۵ سور مبارک «ابراهیم»، سخن از شجر طیبه ای شده که اصل آن ثابت و ثمرات آن جاری است. علامه طباطبائی، در تفسیر المیزان کلم «طیبه» را همان توحید و شهادت به وحدانیت خداوند می داند که دیگر اعتقادات، ارزش ها، اخلاق و اعمال صالح ثمره آن است (طباطبائی، بی تا، ج ۱۲، ص ۷۲). آیت الله مصباح، در این زمینه می فرمایند: «این شناخت های نظری که مسائل اساسی جهان بینی را تشکیل می دهد، در واقع مبنای نظام ارزشی و احکام عملی عقل به شمار می رود» (مصباح، ۱۳۹۰، ص ۴۷). اما برخی از پدیده های جهان اجتماعی، هم تأثیرات کمتری دارند و هم بیشتر در معرض تغییر هستند. مثل نمادها و کنش ها به طوری که با حذف آنها، هویت جهان اجتماعی تغییر نمی کند و امکان جایگزینی برای آنها وجود دارد. این سطح پایین ترین لای هر جهان اجتماعی می باشد. بین این دو سطح از جهان اجتماعی، سطح متوسط قرار دارد. آنها نیز اساسی هستند و تأثیرگذار در شکل گیری جهان اجتماعی، مثل ارزش ها و هنجارها، ولی تحقق آنها منوط به لایه اول است. در واقع، از آن سطح ناشی می شوند و محصول باورهای سطح اول می باشند.

سطوح و لایه های مختلف جهان اجتماعی جبهه ها

۱. سطح عمیق

عمیق ترین و بنیادی ترین سطح جهان اجتماعی جبهه ها عبارت بود از: باورهای عمیق و بنیادینی که شکل دهنده سایر باورها و ارزش ها و کنش ها بود. این باورهای عمیق عبارت بودند از:

۱-۱. باور به خدا:

مهم ترین مبنا و از اصول بنیادین مورد پذیرش نیروهای اسلام، باور به خدای یکتا بود. باور به موجودی که کمال مطلق و بی نهایت است. همه کمالات را در حد کاملش داراست. بی نیاز از همه است. همه نیازمند اویند. همه موجودات از جمله انسان ها در همه حالات و شئون خود وابسته و نیازمند اویند: «یا أَیهَا النَّاسُ أَنتُمْ الْفقَرَاءُ إِلَی اللَّهِ وَاللَّه هُوَ الْغَنِی الْحَمِیدُ» (فاطر: ۱۵)؛ در باور رزمندگان همه موجودات فقیر محض خدا بودند. به تعبیر صدرالمتألهین در مورد فقیر محض بودن، که از اصطلاح آویخته به او بودن را به کار می برد (شریفی، ۱۳۹۳، ص ۳۰۴).

مهم ترین و ریشه ای ترین عنصر در جهان اجتماعی دفاع مقدس، باور و ایمان به خدای واحد بود که بر سایر لایه ها و عناصر تشکیل دهنده آن، تأثیر می گذاشت. حتی معنویت حاکم بر جبهه ها، ناشی از این باور بود. به فرموده شهید مطهری: «سرآمد باورهای دینی و ریشه همه معنویات ایمان به خداست» (مطهری، ۱۳۷۰، ص ۱۵۱). اصل توحید، اولین اصل قرآن است که همه انبیا به آن دعوت کرده اند. توحید به معنای یکی دانستن و یکی شمردن خدا می باشد. توحید دارای مراتبی است: توحید در خالقیت، توحید در ربوبیت تکوینی و تشریعی، توحید در عبودیت، توحید در استعانت، توحید در محبت و… (مصباح، ۱۳۸۸، ص ۵۸). تمامی مراتب توحید حتی بالاترین سطح آن، در جهان اجتماعی دفاع مقدس فراگیر بود. درواقع، می توان مدعی شد که تمامی مراتب توحید، با شدت و ضعف، در فضای جبهه و ذهن و باور رزمندگان حاکم بود. هرچند باور به توحید و ایمان به خدا در افراد دیدنی نیست، ولی بروز و ظهور این باور در گفتار و کنش ها، دلیل بر این باور است. شخص خداباور، در گفتار و رفتارش این مسئله را نشان می دهد. با نگاهی به رفتار و گفتار رزمندگان، می توان به روشنی این مسئله را دریافت. رزمنده ای که با یاد خدا و راز و نیاز با او مأنوس است و حضور در نمازخانه و تلاوت قرآن، در دل سنگر و دعا جزو برنامه های روزانه اوست، حتماً به خدای متعال باور دارد. ایمان او، در مرتبه بالایی واقع شده است. آنها حتی وقتی بر دشمن پیروز می شدند، خدا را عامل پیروزی می دانستند و خود را هیچ کاره محسوب می کردند. آنها در وصیت نامه هایشان، به وحدانیت خدا شهادت می دادند و هدفشان از آمدن به جبهه را رضایت الهی می دانستند. شروع هر کار با یاد خدا بود و پایانش با حمد الهی، حتی در اموری مثل غذا خوردن. شروع عملیات ها با یاد خدا و استمداد از قدرت لایزال او بود. ازاین رو، ذکر «لاحول ولا قوه الا بالله العلی العظیم»، در شب عملیات اولین ذکری بود که در قرارگاه های عملیاتی طنین انداز می شد. ذکر «الله اکبر»، در همه حال بخصوص شب عملیات ورد زبان رزمندگان بود. تنها از خدا کمک می خواستند و ذکر «حسبنا الله و نعم الوکیل» در فضای جبهه ها رواج داشت. «دعای کمیل» خواندشان دیدنی بود. همین ها در برابر دشمن هیچ ترسی از خود نشان نمی دادند. به فرموده پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)، که یکی از ویژگی های مؤمن واقعی را چنین بیان می فرماید: «رُهْبَانٌ بِاللَّیلِ أُسُدٌ بِالنَّهَارِ» (کلینی، ۱۴۲۹ ق، ج ۲، ص ۲۳۲)؛ زاهدان شب و شیران روز هستند.

ذکر این خاطره خالی از لطف نیست:

سرهنگ ستاد رضا الصبری افسر رابط اطلاعات سپاه سوم ارتش عراق در خاطرات خود پیرامون شجاعت و نترس بودن نیروهای رزمنده ایرانی می گوید: یکی از دوستانم که در نبرد پاسگاه الشهابی شرکت داشت چنین می گفت: نیروهای ایرانی پشت سر تانک هایمان می دویدند تفتنگ هایمان را به سویشان نشانه می رفتیم و آنها را هدف قرار می دادیم، اما رفقای آنها دنباله کارشان را پی می گرفتند و ضربه خود را می زدند، نه از آتش می ترسیدند، نه از مرگ و مانند گردبادهای شدید بدون واهمه هجوم می آوردند (جعفری، ۱۳۹۲، ص ۴۸۹). امیدشان فقط به خدا بود و فقط به او محبت می کردند و اگر به دیگران محبت داشتند در پرتو محبت به خدا بود. در وصیت نامه این عشق و محبت به خدا را بروز می دادند. شهید مهدی احمدخانی محبت به خدا را در وصیت نامه خود این گونه متجلی می کند: خدایا. .. جز تو مرا معشوق و مرادی نیست… چشمانم در انتظار دیدار توست. طلب جانم کن که دیگر طاقت دوری تو را ندارم (مرکز پژوهش های فرهنگی، ۱۳۶۸، ص ۱۰۳۷).

و صدها رفتار و گفتار دیگر که همه، حاکی از باور قلبی به خدا و پذیرش تمامی مراتب توحید در بین آنها بود. نکته مهم اینکه، باورها مراتب دارند. هرچند افراد دیگری غیر از رزمندگان نیز دارای باور به خدا بودند، اما مراتب این باور متفاوت بود، حتی بین همه رزمندگان هم یکسان نبود.

۲-۱. انسان شناسی

یکی دیگر از باورهای عمیق و تعیین کننده جهان اجتماعی، دفاع مقدس عبارت بود از: باور و اعتقاد آنها به انسان و نوع نگاهی که به خودشان، به عنوان یک انسان داشتند. این هم در سطوح پایین تر خود را نشان می داد و اثرات زیادی داشت. اینکه انسان کیست و حقیقت آن چیست و ظرفیت هایش به چه میزان است؟ برای چه خلق شده و چه کار باید بکند و به کجا می رود؟ و… از جمله سؤالات بنیادین در این قلمرو می باشد که پاسخ آنها می تواند در سرنوشت انسان تأثیر بگذارد. امروزه انسان شناسی، یکی از بحث های جدی مکاتب مختلف است که تعیین کننده بسیاری از مباحث کاربردی، اجتماعی، حقوقی، سیاسی و… می باشد.

تأثیر مستقیمی که نوع نگاه به انسان، در رفتارها و کنش های متقابل انسانی و حتی کنش های مرتبط با خدا و طبیعت دارد، بر کسی پوشیده نیست. در واقع، از جمله پیش نیازهای شناخت کنش های انسان، شناخت خود انسان و ویژگی های اوست (شریفی، ۱۳۹۳، ص ۳۱۶). آیا انسان همین ظاهر مادی و جسم طبیعی است؟ آیا رفتارهای انسان بی معناست (دیدگاه رفتارگرایان)، یا اینکه انسان مرکب از جسم و روح است و حقیقت و اصالت او با روح فناناپذیر اوست؟ آیا انسان مجبور است، یا مختار و همه رفتارهای او ناشی از اراده و اختیار اوست؟ آیا انسان، در شمار سایر موجودات هستی، مثل جمادات و نباتات قرار می گیرد، یا اینکه موجودی ویژه و آزاد و جانشین خدای تعالی در عالم هستی می باشد که در جست وجوی کمال مطلق و قدرت مطلق و هر امر مطلقی است؟

حقیقت انسان در باور رزمندگان اسلام عبارت بود از: موجودی که:

– هدف خلقت انسان، دستیابی او به کمال نهایی ای است که انسان شایسته آن است؛

– راه کمال با اختیار و اراده طی می شود، نه با اجبار؛

– حقیقت انسان، روح فناناپذیر اوست که ظرفیت های بی نهایتی دارد؛

– با فانی شدن جسم، روح به عالم دیگری می رود و آنجا نتیجه اعمال خود را می بیند؛

– جسم نیز امانتی است که در اختیار انسان قرار داده شده، تا به کمک آن بتواند به کمال خود برسد؛

– کمال نهایی انسان، قرب به خداست؛

– با اطاعت از دستورات الهی، که در قالب وحی و تفسیر آن توسط معصومان در دسترس انسان است، می توان به کمال نهایی رسید؛

– در صورت عدم بندگی، ممکن است از حیوانات هم پست تر شد؛

– تجلی این نگاه به انسان، در کنش های رزمندگان مشهود بود. آنان در گفتار و نوشتار و کنش های خود این نوع نگاه به انسان را بروز و ظهور می دادند.

حضور در جبهه، با انگیزه کسب رضای الهی و دفاع از حریم کشور اسلامی، که در گفته ها و وصیت نامه هایشان یادآوری می کردند، آمادگی برای فدا کردن جان در راه خدا، انجام واجبات و ترک محرمات، تقید به مستحبات و ترک مکروهات، تلاوت قرآن و آشنایی با کلام وحی، مأنوس بودن با کتب روایی، بخصوص نهج البلاغه، که در بیشتر مناطق یافت می شد، وجود روحانیون تبلیغی در اکثر رده های نظامی و…، نشانی بود از شناخت صحیح انسان و جایگاه او، اینکه راه دستیابی به کمال، اختیار و اراده است و فقط از طریق اطاعت از خدا و انجام وظیفه می توان به کمال انسانی رسید. رزمندگان عبودیت و بندگی را به حضور در جبهه و آمادگی برای شهادت و اطاعت از ولی فقیه می دانستند. مرگ را آغاز زندگی می دانستند، نه تلف شدن. لذا شب عملیات شب مهمانی و وصل بود.

شهید مصطفی ردانی پور، در بخشی از وصیت نامه خود، با اشاره به کمال واقعی انسان می نویسد: تنها راه سعادت، رسیدن به کمال بندگی خداست. بندگی او در اطاعت از اوامرش و ترک نواهی او می باشد (گروه فرهنگی شهید ابراهیم هادی، ۱۳۹۲ ج، ص ۱۹۰).

رزمندگان در وصیت نامه هایی که می نوشتند، یکی از مسائلی که زیاد رایج بود، تسلی دادن به بازماندگان بود، بخصوص پدر و مادر؛ با این تعابیر که من امانتی بودم دست شما و خدا خواست این امانت را بگیرد. اما بدانید که روح من ناظر اعمال شماست و همیشه حاضر است و نظاره گر اینکه شما با این امانت الهی؛ یعنی نظام اسلامی چه کردید. این امر نشان دهنده این باور عمیق است که حقیقت انسان همان روح فناناپذیر اوست. رواج واژه هایی چون الحقیر و بنده عاصی و… در جبهه، نشان از این باور بود که در برابر خدا خود را هیچ می پنداشتند و کمال خود را در تذلل در برابر خدا می دانستند.

شهید نادر تقاضایی، در مورد کمال انسان، که همان قرب الهی است، این گونه با خدا راز و نیاز می کند: خدایا آرزویم رسیدن به توست. پس یاریم کن تا بتوانم قدمی از قدمی بر دارم و هر قدمم نزدیک شدن به تو باشد (مرکز پژوهش های فرهنگی، ۱۳۶۸، ص ۹۹۴).

باور به نبوت و امامت و معاد، زیرمجموعه همان دو باور عمیق و بنیادین قرار می گیرد و ناشی از آن دو است که در ارزش ها و کنش ها متجلی می شود که در دو بخش ذیل به آنها پرداخته می شود.

۲. سطح متوسط

با توجه به باورهای اصیل و بنیادین فوق، در سطح پایین تر باورها و ارزش هایی شکل گرفته بود که به مهم ترین آنها اشاره می گردد.

۱-۲. تقدس گرایی

یکی از باورهای مهم و مؤثر در فضای ذهنی رزمندگان اسلام، که ناشی از باورهای بنیادین بود، عبارت بود از: نگاه قدسی به جبهه، آرمان ها، اهداف و ارزش های آن. آرمان ها و اهدافی که رزمندگان به خاطر آن به جبهه می رفتند و جهاد می کردند و حتی جان خود را در راه آن فدا می کردند، دارای نوعی تقدس معنوی و دینی بود. همین قداست داشتن راه و هدف، موجب می شد بزرگ ترین فداکاری ها شکل بگیرد. به قول شهید مطهری: «تنها نیرویی که قادر است موجب شود که انسان از هستی خود در راه خدا بگذرد تقدس داشتن ایده و مرام و راه است که این تقدس به واسطه نیروی مذهب حاصل می شود» (مطهری، ۱۳۹۲، ص ۴۰). نگاه تقدسی به جبهه و آرمان ها و اهداف آن، ناشی از این است که رزمندگان ما جغرافیای هستی را فراتر از جغرافیای طبیعت می دیدند. زندگی این جهان را در سایه حیات و زندگی دیگری، که برتر از آن است، معنا می کردند. این جهان را از تجلیات ذات مقدس الهی می پنداشتند. این نگاه تقدسی، ناشی از نگاه به انسان است و اینکه او را فراتر از این جسم مادی است. برای او ساحتی معنوی و