فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین

فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین؛ انتخابی هوشمند برای ارائه‌های حرفه‌ای

با پاورپوینت فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین، محتوای خود را در قالب 120 اسلاید استاندارد و جذاب ارائه دهید و در نگاه اول تاثیرگذار باشید.

چرا باید از پاورپوینت استفاده کنید؟

1. چیدمان دقیق و کاربرپسند: فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین با طراحی ساختاریافته و اصولی، مخاطب را به‌خوبی درگیر محتوا می‌کند.
2. صرفه‌جویی در زمان: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین آماده‌ی استفاده هستند؛ بدون نیاز به هیچ‌گونه ویرایش.
3. نمایش با وضوح بالا: کیفیت طراحی در فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین به‌گونه‌ای است که در هر صفحه‌نمایشی عالی به‌نظر می‌رسد.

هشدار: استفاده از نسخه‌های ناقص فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین ممکن است باعث بروز اختلال در نمایش یا افت کیفیت شود. تنها نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین، کیفیت تضمین‌شده دارد.

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل بررسی پتانسیل و بسترهای مناسک زیارتی بر اساس فهم نظام معنایی مشارکت کنندگان در پیاده روی اربعین :

مقدمه و بیان مسأله

اجتماع گسترده انسانهایی از سراسر جهان با ملیت ها و نژادهای مختلف و از اقشار، پایگاهها و منزلت های اجتماعی گوناگون که در واقع میتوان آن را به مثابه نمونه ای از جامعه بشری دانست، در کنار نمایش جلوههای مختلف فضائل اخلاقی همچون از خود گذشتگی و ایثار، صبر، یاری به هم نوع، محبت و عطوفت و صدها خصلت والای انسانی نشان از شکل گیری یک فراجنبش اجتماعی در سطح جهانی است که بشریت را به آرمان شهری عینی فرا میخواند. این حرکت عظیم انسانی نه جنبشی است بر مبنای عقلانیت ابزاری که انسانها در آن بر اساس محاسبه سود و زیان مادی به کنشگری بپردازند و نه حرکتی است تودهوار و بیهدف و مبتنی بر احساس صرف و نه حرکتی ناشی از تضادهای طبقاتی. بلکه خیزشی است جهانی برای پاسخ به ندای فطری خداجویی و حق، به همین جهت راهپیمایی اربعینُ پلی است میان درونگی و بیرونگی انسان مدرن و به واقع نسخه شفابخش و التیامدهنده بیماریهای انسان معاصر است . چرا که ابعاد سازنده و معنوی تأثیر آن در خودسازی، همدلی و همبستگی میلیونها شیعه در مناسکی سیاسی و مذهبی که تحکیم کننده هویت آنان در تندبادهای معنویت گریز و به دور از هویت انقلابی است؛ حضور زائران حسینی از کشورهای مختلف جهان و حتی مذاهب متفاوت در مراسم اربعین، تا حد زیادی از مجادلات بیپایه ای چون عرب عجم، شیعه سنی و. .. میکاهد. به معنای دیگر تنوع ملی، قومی و مذهبی در مراسم اربعین کمک میکند تا مفهوم امت به جای ملت نشسته و از هزینه های تفرقه در جهان اسلام کاسته شود. شکل گیری گفتمان امت اسلامی انقلابی در برابر اسلام آمریکایی، پیوند و همبستگی تشیع ایرانی و عراقی و نیز حماسه قدرت و نمایشی از ظهور جغرافیای انسانی شیعه بخشی و امیدورای به تحقق تمدن نوین اسلامی با الهام از فرهنگ عاشورایی، از نتایج مهم در تحلیل جامعه شناختی راهپیمایی اربعین است . در بسیاری از تحقیقات مشروعیت بخشی به حکومت اسلامی در جهت کسب پرستیژ بین المللی، بستری برای قدرت نمایی بین المللی و مبارزه با تروریسم و تقویت بسترهای صلح آمیز دینی سیاسی برای شیعیان بوده است. همچنین کسب هویت اجتماعی و دینی و همچنین هزینه های به نسبت پایین این سفر هر دو از عوامل بسیار مم جذب مشارکت کنندگان میباشد، آنچه کشور عراق در حال حاضر در محقق ساختن آن موفق بوده است. و از نظر بسیاری از محققان مشارکت کنندگان ایرانی در پیاده روی اربعین ، دسته بندی چهارگانه گردشگری مذهبی (تورهای زیارتی، سفرهای تبلیغی، رویدادهای دینی و سفرهایی با هدف کسب تجربه گروهی) مورد نظر نیمینن (۲۰۱۲) را شامل میشود و این از پتانسیل های بالای این رویداد حکایت دارد. از این رو انجام دادن پژوهش درباره مسائل جامعه شناختی آن و همچنین ابعاد مختلف و تأثیرگذار این حماسه، به ویژه بُعد مردمی آن، از دوُ بعد موضوعی و تحلیلی از منظر زائران پیاده روی اربعین میتواند ارائه تبیین کامل تری را میسر سازد.

پیاده روی اربعین این حرکت عظیم انسانی نه جنبشی است بر مبنای عقلانیت ابزاری، که انسانها در آن، بر اساس محاسبه سود و زیان مادی به کنشگری بپردازند، و نه حرکتی است تودهوار و بیهدف و مبتنی بر احساس صرف، و نه حرکتی ناشی از تضادهای طبقاتی، بلکه خیزشی است جهانی برای پاسخ به ندای فطری، خداجویی و حق طلبی، بر پایه بلندترین حد شور و عواطف و در اوج قله عقلانیت انسانی است. در اربعین حسینی از طرفی با کنشگران مواجه هستیم که رفتار و عمل آنها مهم است؛ و از طرفی دیگر با یک ساختاری دارای مقطع زمانی خاص، مکان مشخص، حال و هوای ویژه، ارزشها، نمادها، و باورهای خاص که همگی بیرونی و عینی هستند. توقع ها از این کنش در ساختار دو گونه اتفاق است: اول، انسجام و همبستگی به عنوان یکی از مصادیق فرصت ها، دوم، توجه به چالش ها و تضادها و کشمکش ها. در مسیر پیش رو برای انجام دادن این تحقیق، از یک طرف تلفیق کنشگرایی، عامل گرایی و ساختارگرایی را داریم، و از طرفی دیگر به لحاظ این فرایند تضادگرایی هم دیده میشود. این تحقیق دنبال این هست که، پیاده روی اربعین، چه فرصت هایی را از نظر نماد، اعتقادات، بعد مناسکی و بعد کنشی و احساسی به دنبال دارد، و همچنین در این مسیر چه چالش هایی پیش روی هست. در ادامه زمینه سازی برای ایجاد سیاست های لازم در تقویت فرصت های ایجاد شده توسطُ بعد مردمی پیاده روی اربعین و کم کردن چالش ها و تهدیدهای پیش روی این ساختار را بحث میکند. از آنجا که جنبه های اجتماعی فرهنگی و نمادین و نگرشهای محلی و تلقی شرکت کنندگان از حضور در این رویداد از مؤلفه های مهمی هستند که در مطالعات این حوزه تقریباً نادیده گرفته شدهاند. در همین راستا، با هدف فهم تجربه زیسته زائرین در پیاده روی اربعین، میتوان ابعاد گسترده و معنا و ماهیت این رویداد بزرگ را از زبان شرکت کنندگان به عنوان اصلیترین مراجع این پدیده توصیف و تفسیر نمود. زمینه ها، عوامل و انگیزههای محرک زائران است که مشخص میکند سفر آنها دارای چه ماهیت و معنای است.

پیشینه پژوهش

مطالعات انجام شده درحوزه اربعین را میتوان در چند دسته تقسیم بندی کرد.

دسته اول که حول محور روایت ها و تفسیرهای مرتبط با واقعه کربلا و عاشورا و اربعین هستند و تأکید آنها بیشتر بر جنبه های روایی دینی (شیرازی، ۱۳۹۳؛ اباذری، ۱۳۹۳؛ گلی زواره، ۱۳۹۳) و سیاسی است. از جمله این تحقیقات که امروزه بحث سیاسی در آنها بسیار پررنگ تر است میتوان به مطالعه محمدی و همکاران، که به تأسی از راهپیمایی اربعین بازتعریف ژئوپلیتیک شیعه پرداخته است و ابعاد سیاسی این پدیده را تشریح نموده است، اشاره کرد (محمدی، سلیم نژاد و احمدی، ۱۳۹۶).

دسته دوم به موضوعات اجتماعی و فرهنگی و درسهایی که باید از عاشورا و اربعین آموخت پرداخته اند (حسینی جلالی، ۱۳۹۳) که البته مطالعات اجتماعیای از این دست میتواند بیشتر محل توجه قرار گیرد. دسته سوم از مطالعات به حوزه گردشگری مذهبی برمیگردد که جامعه ایرانی بنا بر ماهیت و وجود ظرفیت های فرهنگی مذهبی از این مزیت برخوردار است (خوشخو و بد، ۱۳۹۵؛ مافی و سقایی، ۱۳۸۸). اما آنچه که امروزه میتوان از آن به عنوان یک ابررویداد در حوزه گردشگری یاد کرد، رویداد اربعین است که چند سالی است بسیار مورد توجه جهانیان قرار گرفته و موجب بروز پیامدهای آشکار در عرصه سیاسی و اجتماعی شده است.

انگوتی (۱۳۹۷)، در پایاننامه خود با عنوان “بررسی چگونگی و دلایل حضور و مشارکت زنان ایرانی در پیاده روی اربعین ” انجام شده است . نتایج نشان میدهد پیاده روی اربعین به عنوان عظیم ترین گردهمایی شعیان مورد توجه بوده و حضور و مشارکت زنان در این آیین از اهمیتی دوچندان برخوردار است؛ از این رو که زنان نقشی محوری در خانواده و در تربیت فرزندان داشته و بنابراین واکاوی دلایل آنها برای شرکت در این پیاده روی، ضروری مینماید.

فرهادی (۱۳۹۶)، در تحقیقی با عنوان “پدیدارشناسی تجربه پیاده روی اربعین ” انجام داده است. پژوهش حاضر، شرح یک پژوهش کیفی میدانی است که به تحلیل پدیدارشناختی یکی از مهم ترین تحولات مناسک دینی میپردازد؛ تجربیات زیسته زائران ایرانی در پیاده روی اربعین حسینی (سال ۱۳۹۶ – کشور عراق)، امروزه به دال مرکزی تحقیقات حوزه جامعه شناسی دین بدل شده است . نتیجه تحلیل مصاحبه ها شامل مقولاتی همچون تیپ زائران حاجتمند، زائران گردشگر، زائران سنتی (پارسا)، زائران ایدهال، زائران مناسک گرا، زائران مصلحت گرا، زائران فضامحور میباشند. بدین ترتیب، این پژوهش تلاشی است در جهت خوانش و تفسیر علمی پیاده روی اربعین که با فرایندهای تحلیلی و نظریات مکمل به انجام رسیده است.

رحمانی در پژوهش خود با عنوان “تشیع پساصدام و پایان سندرم حسرت جغرافیای مقدس در تشیع ” ضمن اشاره به محرومیت، رنج و اقلیت بودگی تاریخی تشیع از مفهومی به نام حسرت ارض مقدس نام میبرد. ارض مقدسی که مصداق تام و تمام آن در فرهنگ شیعی، کربلاست . سرزمینی که از دوران عباسی تا صدام، زیارت حسرتمند آن با سختی تاریخی برای شیفتگان و شیعیان همراه بوده است. تا حدی که رحمانی از آن با تعبیر سندرم حسرت یاد میکند. به نظر نویسنده باز شدن راه کربلا و آسانیاب شدن دسترسی به آن، به از میان رفتن سندرم حسرت و در نهایت صورتبندی جدیدی در هویت شیعی منجر خواهد شد. همانی که رحمانی آن را تشیع پساصدام نامیده است.

سلیمانیه در پژوهش خود با عنوان “دانسته ها و نادانسته ها از منظری اجتماعی ” به شناخت چندجانبه و علمی از پیاده روی اربعین دست یابد. از این روی به نادانسته های اربعین، واکنش ها به اربعین، تحلیل پیچیدگیهای روند رو به رشد اربعین و در نهایت چرایی افزایش تصاعدی مشارکت کنندگان میپردازد.

امین در پژوهش خود با عنوان “حاد واقعیت ژان بودربار” بیان میکند ما اینک در جامعه ای زندگی میکنیم که به مدد تصویرسازی رسانه ها در خیال و تصورهای غیر واقعیای به سر میبرد که هیچ نسبتی با واقعیت خارجی ندارند و با بهرهگیری از این نظریه با ذکر مصادیق به بررسی انتقادی برخی تولیدات رسانه ای درباره پیاده روی اربعین میپردازد که رنگ و بوی شایعه به خود گرفته اند. از جمله شایعه رخداد معجزات غیبی یا حملات تروریستی و ناکامیآنها را بیان میکند.

رضویزاده در کتاب خود با عنوان “دعوت شدهام به زیارت رنج آلود به این یافته رسید که پس از سیر و بررسی جامعه شناسی زیارت، به این نتیجه رسید که تجربه تعلیق امر مادی و روزمره، تجربه رنج مقدس به عنوان مولد معنا و برانگیزانندگی عاطفی مناسک جمعی زیارت را به همراه زیرگروههای جزئیتر هر یک، به عنوان نیت شرکت در راهپیمایی اربعین از محتوای مصاحبه ها استخراج و عرضه میکند.

مظاهری در پژوهش خود با عنوان “اربعین ایرانی” در تشریح رشد تصاعدی آمار ایرانیها در پیاده روی اربعین (حدود ۵۵ برابر در طی شش سال) به این نتیجه رسید که از نظر مظاهری مواردی نظیر جاذبه گردشگری مذهبی، جاذبه تفریحی، جاذبه گفتمانی، جاذبه سیاسی برای نوعی مانور قدرت شیعه، جاذبه بین المللی از جمله علل این رشد است.

او در نهایت در ذکر پیامدهای این رشد هم به مواردی نظیر تغییر الگوی فرهنگ مذهبی با ظهور نمونه مناسک کُپی شده داخلی پیاده روی اربعین با عنوان جاماندگان، حساسیت زایی سیاسی در بین دیگر قدرتها و ملت ها، تنازع گفتمانی درونی شیعه، تعمیق شکاف سُنی شیعه و ایرانیزه شدن اربعین اشاره میکند. پیامدهایی که همگی در دنباله ایده و انذار اصلی مظاهری در مطالعات اجتماعی تشیع با عنوان فربه شدن مناسک شیعی و در اینجا به طور خاص فربهی و ایرانیزه شدن پیاده روی اربعین است. لذا مناسک عرصه ای است که اعتقادات به رفتارها پیوند میخورند، به عبارت دیگر مناسک نه صرفاً عرصه تجربه و رفتار (پرکتیس) و نه صرفاً عرصه اعتقادات و امور ذهنی (ایدهها)، بلکه جایی هستند که یکسری باورهای مذهبی به رفتارهای عملی پیوند میخورند. به عبارت دیگر مناسک عرصه اصلی برساخت امر دینی (هم در بعد رفتاری و هم در بعد باورها) هستند و نقشی کلیدی در صورتبندی یک مذهب و سبک های دینداری اقشار مختلف اجتماعی هستند ( دورکیم ، ۵۷۸-۵۷۳: ۱۳۸۳). در کل محتوای آگاهی افراد از رهگذر حضور در مناسک ساخته میشود یا تغییر میکند. افراد در طی مناسک از حیات فردگرایانه روزمره، به جهان حیات جمعی و وجدان جمعی و آگاهی جمعی پیوندی مجدد پیدا کرده و موقعیت و وظیفه شان را نسبت به جامعه در خود بازتولید و تقویت میکنند (دورکیم، ۵۱۳: ۱۳۸۳).

نخستین ماده هر ایمانی باور به رستگاری از راه ایمان است و سؤال این است که (با منحصر کردن پدیده دین به فکرت و باورها) معلوم نیست چگونه یک فکرت ساده میتواند چنین نتیجه کارآمدی به بار آورد. فکر در واقع چیزی جز عنصری از خود ما نیست؛ پس چنین عنصری چگونه میتواند قدرتی به ما بدهد که برتر از قدرتهایی باشد که ریشه آنها در طبیعت ماست؟ چنین فکری هر قدر هم که از لحاظ هنرهای عاطفیاش غنی باشد نخواهد توانست چیزی بر شور حیاتی طبیعیمان بیفزاید؛ زیرا همه قدرتاش در این خواهد بود که فقط همان نیروهای عاطفی موجود در ما را به حرکت در بیاورد، نه اینکه نیروهایی تازه بیافریند یا چیزی بر نیروهای موجود بیفزاید از اینکه ما چیزی را شایسته دوست داشتن و مطلوب برای خودمان تصور میکنیم نتیجه نمیشود که ما به صرف این تصور، خود را نیرومندتر حس کنیم؛ برای این کار لازم است که از این چیز نیروهایی برتر از آنهایی که در خود ما وجود دارند ساطع شود و از این بالاتر، ما نیز وسایلی داشته باشیم که آن نیروهای ساطع شده را به درون خود ببریم و با حیات درونیمان بیامیزیم و معلوم است که برای رسیدن به این مقصود فقط اندیشیدن به این نیروها کافی نیست؛ بلکه ضرورت حتمی دارد که خود را در سپهر عمل آنها قرار دهیم و در جهتی بچرخیم که در آن جهت تأثیر آنها را بهتر میتوانیم حس کنیم در یک کلام لازم است که عمل کنیم. از این نظر، پیداست که مجموعه اعمال منظم تکرار شدهای که در کیش عبادی از آنها تشکیل میشود تا چه حد اهمیت دارد. در واقع کسی که به واقع به آداب دینی عمل کرده است، میداند که همه این تأثرات، برانگیزاننده آرامش درونی، صفای باطن و شوق که از نظر مؤمن دلیل بر صحت تجربی باورهای وی هستند از آثار و برکات عمل به کیش عبادیاند. کیش عبادی فقط دستگاهی متشکل از علایمیکه ایمان از راه آنها ترجمان بیرونی پیدا میکند نیست؛ بلکه مجموعه وسایلی است که ایمان و احساس دینی از راه آنها ایجاد و دوره به دوره تکرار میشود (همان).

ملاحظات مفهومی

پیچیدگی پدیدههای اجتماعی به گونه ای است که هیچ نظریه ی واحدی نمیتواند به طور جامع یک پدیدهی اجتماعی را تبیین نماید. اربعین حقیقتی است که اضلاع وجودیاش گسترده است، لذا راهپیمایی اربعین بسیاری از نظریات و دیدگاههای جامعه شناسان غربی را به چالش کشیده است، این که بیست میلیون نفر از جوامع و فرهنگ های مختلف با یک هدف و در یک مسیر مشترک راهپیمایی داشته باشند، در قاموس مبانی فکری و نظری غرب نمیگنجد. شایان ذکر این در این پژوهش از رهیافت پژوهش کیفی استفاده میشود و نظریه ها در راستای حساسیت نظری ارائه میشود. در تحقیق حاضر مدل مفهومی اولیه بر آمده از مبانی نظری و پیشینه تجربی بعد از اجرای فاز کیفی توسعه مییابد.

حضور فراملیتی در مراسم پیاده روی اربعین یکی از مسائل جذابی است که در تمامی گزارشهای خبری مخابره شده از این رویداد بزرگ به چشم میخورد. این حضور فراملیتی به قدری پررنگ است که آمارها از حضور اتباع بیش از هشتاد کشور جهان در این رویداد عظیم حکایت دارد (قندی و شکوری، ۱۳۹۵: ۱۱۲). دین باوری صورتی از مبادله است (در تمام بحث های ما منظور از دین، یک حقیقت کلامی و معرفت شناختی نیست، منظور واقعیت هایی بنام باورها و عقاید مردم، ارزشهایی که مردم به آن قائل هستند، مناسکی که عمل میکنند و نهادهای اجتماعیای که کارکردهای دینی دارند و یا خصیصه های دینی دارند، است)؛ معتقد هستند که یک کلان روندهایی وجود دارد که سبب شده سازوکارها و خاصیت های مبادله ای برای دین بیشتر شود یعنی شانس دین برای ورود به سازوکارهای مبادله ای زیست اجتماعی انسانی بالا میرود.

ترنر[۱] (۱۹۷۴) با الهام از ون جنپ آیین را شامل سه مرحله جدایی، آستانگی و پیوست میداند. ویکتور ترنر معتقد است زیارت پدیدهای آستانه ای (بارگاهی) است و آن را فرآیندی مناسکی تعریف میکند. اساس استدلال ترنر این است که نقطه مرکزی در عالم زیارت فرد، مکان زیارت است. لذا فرد به طور خاص به بعد فضایی زیارت توجه میکند.

مورینیس[۲] در مقدمه کتاب مردمشناسی زیارت میگوید زیارت تولد آرزوها و اعتقادات است؛ آرزوها راهحلی از میان انواع راهحل های انسان برای حل مشکلات و اعتقادات، و عقیده به قدرت ماورایی برای حل و درمان مشکلات حل نشدنی و درمانناپذیر هستند. زیارت مظهر امر آرمانی و متعالی است (نورمن[۳]، ۲۰۰۴). استارک و بین بریج، عبادت را نوعی مبادله تلقی میکنند و آن را کوششی برای به دست آوردن پاداشهای دلخواه در غیاب چارههای دیگر میدانند (همیلتون[۴] ، ۱۳۸۷). در این معنا، عمل مناسکی زیارت متضمن چارهجویی انسان برای رسیدن به آرزوهای خویش با توسل و تمسک به افرادی است که قدرت خارقالعادهای دارند.

از نظر استارک[۵]، افراد در موقعیت های اجتماعی مختلف، به خاطر اینکه دارای محرومیت های متفاوتی هستند، در دینداری خود و در تعریف خود به عنوان یک شخص دیندار، بر جنبه های و ابعاد مختلفی از دینداری تأکید دارند (استارک، ۲۲۵-۲۲۳: ۱۹۸۶).

دورکیم نیز براین باور است که دینداری افراد با شدت و نحوه پیوند آنها با گروههای اجتماعی ارتباط دارد (دورکیم[۶]، ۱۳۸۳: ۲۸۹). استدلال وبر نیز این است که طبقات هر کدام دارای نیازها و تجارب متفاوتی هستند؛ بنابراین به تبع این نیازها و تجارب گوناگون، افراد و گروهها به جهت گیریها و تفاسیر دینی متفاوتی تمایل پیدا میکنند (وبر[۷]، ۹۴-۸۰: ۱۹۲۲). البته وبر دین و دینداری را به عوامل اجتماعی و مادی تقلیل نمیدهد، به عقیده او عوامل اجتماعی هر چقدر هم که بر تعابیر و تفاسیر دینی تأثیر بگذارند، محتوای اساسی دین از بشارتها و اصول اعلام شده آن دین سرچشمه میگیرد (همان: ۹۲-۹۱). با اتکاء به این دیدگاهها میتوان نتیجه گرفت که هر کدام از عوامل مذکور به نوعی در مواجهه افراد با امر مناسکی زیارت و معنابخشی به آن تأثیر گذارند.

زیارت دیدار خودخواسته اماکن مقدس است که ابعاد عینی و ذهنی دارد؛ بعد عینی زیارت متضمن نهادمندی و توجیه مندی است. در حالی که نهادمندی زیارت حاصل انجام مکرر عمل زیارت در چارچوب آداب و احکام معین مذهبی است، توجیه مندی زیارت عمدتاً شامل مجموعه احادیث و روایاتی است که در فضیلت و ثواب زیارت نقل شده و از طریق فرآیندهای پرورش و یادگیری اجتماعی زیارت را توجیه پذیر میکند. بعد ذهنی زیارت متضمن درونیسازی معنای زیارت است که به آگاهی زائر از خارقالعاده بودن زیارتشونده و خضوع در برابر او میانجامد (یوسفی و دیگران، ۱۳۹۱).

تجربه دینی (در اینجا تجربه زیارت) دارای سه ویژگی اصلی است: نخست اینکه متضمن آگاهی از امر متعالی است (گیسلر[۸]، ۱۳۷۵:۳۹)، دوم اینکه شخص مذهبی به امر متعالی به عنوان غیر خودش آگاهی دارد (همان: ۴۱) و سوم اینکه احساسی از خضوع و خشوع در برابر امر متعالی تجربه میکند (اتو، ۱۳۸۰). در تجربه زیارت نیز آگاهی به خدا در مقام قادر متعال و آگاهی به امام به عنوان واسطه خدا وجود دارد که زائر میتواند آن را وصف کند و احساس آرامش، خضوع و خشوع در او ظاهر گردد. زیارت نوعی توسل و تمسک به امر مقدس و متعالی تلقی میشود که زائر در آن به دنبال معنای گمشده خود میگردد و زیارت به سرگشتگی او خاتمه میدهد و او را به آرامش میرساند (یوسفی و دیگران، ۱۳۹۱). در نظریه ی پیوستگی انقلاب اسلامی، میراث عظیم اسلامی را که یک امر سنتی است با گذار از گسستگی که دنیای مدرن ایجاد کرده بود، به دنیای بعد از مُدرن بیاورد. در واقع، انقلاب اسلامی با اینکه خود یک امر سنتی است ولی در دنیای مدرن سر برآورده است.

در بیان چیستی مفهوم تمدن نوین اسلامی، نظری دارم که پس از بیان مقدمه ای در رابطه با انقلاب اسلامی آن را عرض خواهم کرد. در انقلاب اسلامی میتوان دو نظریه را مقابل هم قرار داد: نظریه پیوستگی و نظریه گسستگی. نظریه پیوستگی این است که انقلاب اسلامی، میراث عظیم اسلامی را که یک امر سنتی است با گذار از گسستگی که دنیای مدرن ایجاد کرده بود، به دنیای بعد از مُدرن بیاورد. انقلاب اسلامی، مدرن نیست، حتی پست مدرن آنگونه که میشل فوکو میگوید هم نیست، انقلاب اسلامی یک انقلاب سنتی است. اما اگر سنتی است پس در عالم مدرن چه میکند.

اربعین به عنوان امری که هنوز احیای سنت است رگه هایی از جنبه های جدید را در آن میتوانیم ببینیم. به این نکته باید توجه داشت که تمدن اسلامی ویژگیای دارد که در تمدن غربی نیست. بیان شد که تمدنها سه ویژگی دارند: ابزار، عقلانیت و فضایل اخلاقی.

تمدن غربی در فضائل اخلاقی تک بعدی است، تمدنی مادی و ناسوتی است. بزرگترین شعار آن هم، قدسیت زدایی از عاَلم بوده است ، منتها راهپیمایی اربعین، قُدسی است. نقطه آخر و مرکزی آن، زیارت امام حسین (علیه السلام) است و خود این زیارت، یک کانون قدسی است.

به عبارتی این سبک راهپیمایی قبل از انقلاب اسلامی نبوده است. این راهپیمایی، قُدسی است. خود این قُدسیت نشان میدهد که راهپیمایی اربعین ، فرهنگی چند ساحتی دارد. این، در مقابل تمدن تک ساحتی غرب قرار میگیرد. این جلوههای مختلفی است که نشان میدهد علیرغم اینکه تمدن غربی قُدسیت زدایی کرده و سُنت را تمام شده میدانسته است، این سُنت راهپیمایی اربعین بعد از مدرن دوباره زنده شده است. جلوههای تمدنی آن در حوزه فضائل اخلاقی خیلی شدید است: عدالت، معنویت و محبت خیلی زیاد است .

راهپیمایی اربعین، راهپیمایی ملی نیست؛ نه برای عراقیهاست، نه برای ایرانیها و نه برای لبنانیها. در واقع، برای کشور خاصی نیست و جنبه ای فراملی دارد. این خود، نشاندهنده یک زیست تمدنی است . در راهپیمایی اربعین هم، ممکن است همه خیلی مقید به احکام نباشند؛ اما آنجا زندگی مؤمنانه و نظمی مؤمنانه را تجربه میکنند. آنجا فضای سکولار نیست و تکلیف همه معلوم است. سبک زندگی مقدس دیده میشود و همه با آن نسبت دارند. برادران اهل تسنن و حتی از مذاهب دیگر مثل ارتدوکس ها و کاتولیک های مسیحی هم به این مراسم میآیند و منعی برای ایشان جهت شرکت در این راهپیمایی نیست. این نشاندهنده آن است که راهپیمایی اربعین میتواند با فرهنگ های دیگر نسبت برقرار کند. پس اصولاً تمدن اسلامی که یکی از جلوههای امروزش در جامعه ی مدرن، راهپیمایی اربعین است قدرت نسبت برقرار کردن با همه چیز را دارد.

البته با برتری سبک زندگی اسلامی، نظم مؤمنانه و آن کانون مقدسی که در آن وجود دارد.

به نظرم مهم ترین بحث راهپیمایی اربعین جلوهای است از نظریه پیوستگی که توانسته یک امر سنتی را از گذشته آورده و با عبور از عالم مدرن، کاملاً در یک ظهور اجتماعی به این گستردگی و با این ابعاد اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نشان دهد. به طوری که برخی از محققین در آمریکا بحث کرده بودند که راهپیمایی اربعین، طرح خاورمیانه جدید آمریکا را کاملاً به هم زد و ملت های ایران، عراق، لبنان، سوریه و غیره را در یک ترکیب جدید قرار داد. نه تنها این کشورها تجزیه نشدند بلکه وحدتی مؤمنانه را در راهپیمایی اربعین تجربه کردند.

یکی از بحث های که میتوان درباره نظریه مبادله و بحث دین در دنیای امروز بیان کرد بحث کالایی شدن دین است یعنی دینداری چه در سطح دولت ها و انحصارات دولت و چه در سطح زندگی روزمره مردم کالای رستگاری و بخشی از مبادلات انسانی میشود.

برای نمونه حافظان قرآن بدون کنکور وارد سیستم دانشگاهی میشوند یا بانک داری اسلامی بسیاری از مصونیت های قانونی لازم را برای خود فراهم میکند یا مثلاً تظاهر به دین برای اشتغال، ضرورت حضور یک روحانی برای کسب مجوز برای تأسیس مؤسسه آموزش عالی.

امام حسین (ع) میفرمایند: «الناسُ عبیدُ الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه مادرت معایشُهم فاذا مُحصوا بالبلاء قَلَّ الدَیانون؛ مردم بنده دنیایند و دین بر زبانشان میچرخد و تا وقتی زندگیهاشان بر محور دین بگردد، در پی آنند، اما وقتی به وسیله بلا آزموده شوند، دینداران اندک میشوند. هرویولژ[۹] و دیگران بعنوان یک جامعه شناس دین در فرانسه، مسئولیت مرکز مطالعات دین را بر عهده دارد. ایشان آثار زیادی دارد از جمله «دین به مثابه زنجیره حافظه[۱۰] این نظریه بیان میکند که تحول در کنار تکثر با شتاب وسیعی سبب شده که فراموشی جمعی نسبت به اسطورهها و باورها بوجود بیاید و حافظه و به نوعی ثبات از بین رفته است. گئورگ زیمل[۱۱] در کتاب کلانشهر و حیات ذهنی[۱۲] بیان میکند که کلانشهرها، حیات ذهنی انسان را مناقشه آمیز کرده است و فردیت انسان از سنت آزاد شده و جامعه تخصصی شده و تنش ناشی از زمانسنجی برای انسان ایجاد شده است، عقلانیت شهری زمینه ای شده که آگاهی زیاد شود ولی عواطف کم شده است و به تعبیر وبر جریان معرفتی به ضرر جریان عاطفی عمل کرده است. مثلاً آنجایی که وبر بوروکراسی را مطرح میکند بوروکراسی یک سازمان عقلانی برای کار و مدیریت جامعه است و این عقلانیت همه چیز را تحلیل میکند و سطح عینی فرهنگ بر سطح ذهنی آن غلبه پیدا کرده است.

روش شناسی پژوهش

رویکرد این پژوهش کیفی و زمینه مند است. فلیک، روشهای کیفی را در سه دسته توضیح میدهد؛ کنش متقابل نمادین ، مردمنگارانه و روانکاوانه. این پژوهش را میتوان تلفیقی از رویکرد اول و دوم دانست در این رویکرد، همزمان هم روایت محقق و هم روایت های سوژههای تحت مطالعه لحاظ میشود. روایت هم یک شیوه استدلال و هم یک شیوه بازنمایی است. انسانها جهان را در قالب روایت میفهمند و آن را در قالب روایت بیان میکنند (آسابرگر، ۱۳۸۰). منظور از روایت، یک داستان روایی است که نه تنها شامل گفتمان روایی بیان شده توسط راوی است، بلکه شامل گفتمان بیان شده کنشگران و نقل قولهایی است که راوی از گفته های کنشگران ارائه کرده است . روایت ها تاریخ سوژهها هستند؛ آنها بیانگر غنا، فقر احساسات، اندیشه ها و تجربیات انسانی هستند (صفیئی، ۱۳۸۸:۱۵۰). بیشتر پژوهشگران مدعی هستند برخلاف روشهای کمی، در روایت ها، چند صدایی وجود دارد (توریل و معین، ۲۰۰۹). و این چند صدایی بودن میتواند به بازتاب بهتر واقعیت موجود در میدان کمک کند، بر این اساس، در مطالعه میدانی حاضر نیز، روش بکار گرفته شده، تحلیل روایت بوده است. نمونه ها با روش نمونه گیری نظری انتخاب شدهاند و مصاحبه ها به شکل کیفی و عمیق در مدت یک هفته در میدان تحقیقی شامل منطقه مرزی چذابه و مسیر پیاده روی به کربلا انجام شده است. در مرحله بعد این مصاحبه ها مورد بررسی قرار گرفته و متن های استخراج شده از آنها در قالب ۲۱ روایت مختلف منظم شدهاند. در این میان دادههایی نیز به صورت پراکنده و خارج از قالب مصاحبه های متمرکز بدست آمده که در اثنای متن و تحلیل ها مورد استفاده قرار گرفته و به این دادهها نیز استناد شده است. هر روایت ابتدا به صورت مجزا بیان شده و سپس در کنار سایر روایت ها، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. محورهای معنای مصاحبه با مشارکت کنندگان در زمینه تجربه زیارت شامل موارد ذیل بوده است: شرایط اجتماعی اقتصادی، چگونگی فراهم شدن مقدمات سفر، عشق به امام حسین، رو کم کنی از دشمن، نمایش پرقدرت مناسک دینی، دفعات آمدن به زیارت و مدت زمان آن، چگونگی انجام زیارت، حس و حال ناشی از تجربه زیارت، تصور زائر از امام (ع)، ارادت و عشق زائر نسبت به امام، خواسته های زائر، برخورد با خواسته های اجابت نشده، خاطرات طول مسیر پیاده روی، آمرزش گناهان، حالات و تغییرات پس از زیارت، تجربیات معنوی تازه، نذر و عهد و پیمان با امام میباشد.

در این پژوهش برای بررسی اعتبار یافته های مصاحبه از تکنیک خود بازبینی محقق و تثلیث دادهای استفاده شده است. همچنین با استفاده از رویه های ویژهی کدگذاری پایایی یافته های مصاحبه بررسی گردید.

جدول ۱: مشخصات مشارکت کنندگان پژوهش

مؤلفه های مناسک زیارتی اربعین از منظر زائران

مفاهیم مربوط به مرحله کُدگذاری باز در مرحله کدگذاری محوری، در قالب پانزده مقوله عمده کدگذاری و در مرحله کدگذاری گزینشی به استخراج مقوله هسته «پیاده روی اربعین در بستر تعلیق قشربندی و عقلانیت ابزاری» منجر شد که مقوله مرکزی این پژوهش به شمار میآید.

جدول ۲: مقوله های فرعی، اصلی و هسته استخراج شده پژوهش به تفکیک اجزای مدل پارادایمی

در ادامه به هر یک از این مقوله ها و سپس مقوله هسته پرداخته و توضیحاتی در خصوص رابطه این مقوله ها با مقوله هسته ارائه گردیده است.

شرایط علی تأثیرگذار بر پیاده روی اربعین

مجموعه ای از اپیزودهای اصلی معنایی در قالب شرایط علّی زمینه ساز بر شکل گیری نظام معنایی مشارکت کنندگان اثر دارند و به عبارت دیگر، مستندات عملکرد این افراد را شکل داده و جهت دهی میکنند عبارتند از:

نمایش پرقدرت مناسک دینی زیر سایه تردیدهای عرفیشدن: در جامعه جدید مراسم و مناسک بدون برخورداری از درجه مطمئنی از نظام اعتقادات قادر به ادامه حیات نیستند و باید اعتقادات و انجام فرایض دینی را به مثابه یک کل واحد به حساب آورد. اکثر تفسیرهای قابل قبول تفسیرهایی هستند که مسائل نظری و عملی در دین را به مثابه مقوله واحدی میبینند که به طور جداییناپذیر به هم مرتبط هستند. بنابراین یک بخش بسیار مهم از دین همان مراسم و مناسک دینی است. آنچه که مراسم و مناسک را در حیات اجتماعی جامعه ما از دیگر جوامع متمایز میسازد، نه وجود مراسم و مناسک، بلکه ویژگیهایی از جمله گستردگی، تنوع، قدمت، تداول، تأثیرگذاری، هنجارآفرینی و نقش آفرینی آنها در کنش های فردی و اجتماعی است. تا آنجا که میتوان گفت کمتر فعالیت اجتماعی به وسعت مراسم و مناسک دینی در حیات اجتماعی، سیاسی و. .. ما حضور داشته و تأثیرگذار است (جمشیدیها، ۱۳۸۶). عرفیشدن را در علم جامعه شناسی به نقل از لاری شاین (جامعه شناس دین آمریکایی) با شش مؤلفه افول دین، هم نوایی با این دنیا، رهایی جامعه از قید دین، جابه جایی باورها و نهادهای دینی، تقدسزدایی[۱۳] از عالم و حرکت از جامعه ای مقدس به جامعه ای عرفی و سوداندیش میباشد (پویافر، ۱۳۹۷).

محمد از کسبه بازار اهواز است که البته کارشناس ارشد فقه و حقوق نیز میباشد. به هنگام بازگشت او از زیارت کربلا و در مرز چذابه فرصت گفتگو فراهم شد. او در این باره میگوید: « پیاده روی اربعین یک مناسک بینظیره، نمیتوان مناسکی را با گستره اجتماعی، اعتقادی، سیاسی پیاده روی اربعین پیدا کرد. ضمن اینکه زنان و مردان هر دو جنس حضور فعال دارند شاهد حضور سنین مختلف هم هستیم. یعنی حضور کودکان، جوانان، سالمندان زن و مرد خیلی پررنگ است. از طرف دیگر در این پیاده روی افراد با ملیت های مختلف و از طبقات و اقشار مختلف حضور دارند و همه آمدند که باورها و عقایدشان را نشان دهند و مناسک شان را با حداکثر توان به جا بیاورند. از این منظر اربعین قدرت تأثیرگذاری بسیاری دارد که بیش از گذشته میتوان از این اجتماع بهرهبرداری اجتماعی، فرهنگی و اعتقادی سیاسی کرد».

در سالها و دهه های اخیر افراد فراوانی با انتشار مقالات و سخنرانیهای متعدد از عرفی شدن دین سخن گفته اند. در حوزه جامعه شناسی دین هم این عرفیشدن چنان متداول شده که یک متغیر جدی به حساب میآید. اما برپایی پورشور مراسمی همچون اربعین نشان میدهد دین همچنان حضوری قدرتمند در زندگی مردم دارد.

یکی از اساتید دانشگاه در این باره میگوید:« میخواستن کربلا و زیارت قبور ائمه را از زندگی ما حذف کنند. تلاششان را کردند. نهایت تلاششان را. همواره یک شرایطی پیش آوردند که رفتن به آنجا به راحتی میسر نبوده است. آمریکاییها و صدام این را برای ما رویا کردند در یک مقطعی. یک دفعه صدامی که دیوانه بود و تمام موانع را برای شیعیان و حتی اهل سنت عراق فراهم کرده بود که به کربلا نروند، شرایطی را ایجاد کرد که ایرانیها به زیارت بروند». همچنین رضا جوان دهه هفتادی است که از اصفهان به اهواز مرز شلمچه رهسپار کربلا شده است . او از لذت تجربه مناسک جمعی عاشورا میگوید:« خیلی لذت بردم از اینکه همراه جوونای دیگه رفتم زیارت. میلیونها آدم عاشق خداجو راه افتادن توی این بیابونا. فکرش رو کنید که در جمع بودن چقدر لذتبخشه».

سانسور رسانه ای اربعین در جهان اسلام و غرب: گردهمایی جهانی اربعین را از هر زاویه که به نظاره بنشینیم جلوههایی از اخلاص و ایمان در آن میبینیم. از همین روی زوایا و ابعاد مختلفی از این موضوع برای رسانه ها اهمیت مییابد و میتواند ارزش خبری، مستند و. .. داشته باشد. و مورد توجه و استقبال مخاطبان قرار گیرد.

یکی از اساتید دانشگاه در این زمینه میگوید: «رسانه ها دو سه دسته هستند. یک دسته از آنها خودی هستند و تمام تلاششان را میکنند به خوبی نمایش داده شود، مثل مدیای عراق، یا مثلاً صدا سیمای خودمان. به نظرم صدا و سیمای خودمان تمام تلاششان را میکنند حتیالمقدور پوشش دهی خوبی از این پیاده روی داشته باشند. اما عظمت قضیه خیلی بزرگتر از آن است که اینها بتوانند تمام وجوه آن را نشان دهند. شما در این مسیر چند قدم که بروی گریه میکنی، من چه کنم که اشکم جاری شود؟ این جاری شدن اشک ساده نیست. این چشمه های معنویت آدم است که جاری میشود و این آدم را متحول میکند. انسان در این مسیر چیزهایی میبیند که با هیچ زبانی قابل بیان نیست . بچه ای را میبینی که سه چهار ساله است، یا کسی که پا ندارد. روی دست هاش حرکت میکند. طرف فلج است اما در هیچ مسیری این طور نمیرود که الان میرود.

رضا میگوید: «در راهپیمایی اربعین حسینی (ع) سالانه میلیونها نفر از مردم ایران حضور یافته و از سوی برادران ایمانی خود در عراق مورد پذیرایی قرار میگیرند، این پذیرایی مردم عراق تا به آن حدی است که در تاریخ سابقه نداشته و نظیری برای آن نمیتوان یافت . یک وجه این موضوع این است که برادری و اتحاد دو ملت مورد توجه قرار گیرد و دنیا ببیند چگونه دو ملت که در نتیجه سیاست های بعثی آن همه خسارت را دیدند حالا دلهایشان برای هدف مشترک به هم نزدیک شده».

بنابراین با وجود حرکت مثالزدنی و کم نظیر و بهتر است بگوئیم بینظیر این حماسه رسانه های بین المللی که از هر سوژهای برای ایجاد اختلاف و یا اختلافنمایی میان ملل مسلمان سوء استفاده میکنند این راهپیمایی و تجمع بیست میلیونی را سانسور کرده و درباره آن هیچ خبر و گزارشی مخابره نکردهاند. این سانسور تنها به تجمع سال جاری منحصر نبوده در سالهای گذشته نیز رسانه های بین المللی که کوچک ترین و کم ارزشترین خبرها مانند جشن ولنتاین، جشنواره پرتاب تخم مرغ، مسابقات گاوبازی و دهها همایش و جشنواره و تجمع مضحک دیگر را چندین بار از تلویزیونهای خود پخش میکردند، در برابر تجمع عظیم چندین میلیونی اربعین سیاست سانسور و سکوت خبری را پیش گرفته بودند که این سیاست همچنان ادامه دارد».

تعلیق قشربندی اجتماعی: قشربندی اجتماعی جایگاه و موقعیت افراد مختلف را در جامعه مشخص میسازد و بدیهی است بهرهگیری افراد از مزایا متأثر از جایگاه آنان در این سلسله مراتب است . در پیاده روی اربعین افراد بدون توجه به این ساختار قشربندی در کنار یکدیگر و دوشادوش هم به سمت یک هدف متعالی قدم در مسیر میگذارند. استاد، دانشجو، مدیر عامل، کارگر، کارمند و دیگر اقشار جامعه در راه تبادل تجربه میکنند و همدیگر را از پیش رو و پشت سر مطلع میکنند.

فاطمه کارمند اداره جهاد کشاورزی خوزستان است تجربه خود را چنین بیان میکند:

«در تمام مسیر آدمهای سرشناس و مردم عادی را کنار هم و دوشادوش میدیدم. تنها جایی بود که در این سالها میدیدم فاصله مردم و مسئولین واقعا از میان برداشته شده است. هیچ فاصله مادی به چشم نمیاومد. همه روی پاهای خودشون راه میرفتن و خبری از ماشین های لاکچری نبود. همه نون گرم تازه رو سر صف میایستادند و میگرفتند و خبری از غذاهای آنچنانی و دورریزهای فراوان این غذاهای آنچنانی نبود».

تعلیق عقلانیت ابزاری: عقلانیت ابزاری به زبان ساده تناسب بین هدف و وسایل مادی را نمایندگی میکند و بدین ترتیب درک درستی از موقعیت را برای کنشگر محقق میسازد. در پیاده روی اربعین و در طول مسیر افراد بسیاری بدون هیچ چشمداشت مادی قدم در مسیر زیارت گذاشته اند و تعداد زیادی از سایر افراد به ارائه خدمات به شکل داوطلبانه به آن ها مشغولاند. خدمت رسانی به زائرین گاه با تهیه و طبخ غذا انجام میشود و گاه با برپایی موکب و محل استراحت . هیچ کدام از این خدمات در ازای دریافت پول و یا هر پاداش مادی انجام نمیشود و فلسفه انجامش را صرفاً با جهانبینی دینی میتوان درک کرد.

ابومحمد که همراه پسرش در مرز چذابه و در غرفه کوی پردیس اهواز در حال خدمت به زوار است میگوید:« هشت روز است که اینجا مشغول به تهیه غذا و پذیرایی با چای از مسافران است و حتی یک لحظه خسته نشده است». او که تمام این مدت سر پا ایستاده و رنگ و رویش آفتاب سوخته شده است اینجا جای حساب و کتاب نیست چون اگه اینطور نگاه کنیم هممون بدهکاریم به خدا و امامان. تا ابد بدهکاریم . اینجا یه ذره از این بندگی رو میشه نشون داد و یه کم میشه ابرازش کرد».

شرایط زمینه ساز برای ایجاد سیاست های لازم در تقویت فرصت های ایجاد شده توسطُ بعد مردمی پیاده روی اربعین

برساخته شدن فضای سیاسی؛ پراکتیس سیاسی عموماً دربردارنده ستیز و مبارزه بر سر قدرت و کنش های مبتنی بر همکاری در راستای پیش برد اهداف جامعه یا گروه است.

چرا که مسائل سیاسی بین دولت ها بر مردم تأثیر میگذارد. معرفت و شناخت نسبت به اربعین همیشه بوده اما اینکه یک دفعه به این شکل یک اجتماع بزرگ مسلمین تشکیل شود آن هم زمانی که اجتماع حج عقیم شده، خدا انگار این حرکت را متولد کرده که بلاخره ندای استکبارستیزی و همه چیز از آن بیرون آید.

عباس در این رابطه میگوید: «اگر این حج که محور وحدت جامعه اسلامی و حتی غیر اسلامی مصادره شد به دست دشمنان اسلام، آنوقت جایگزین آن مرقد مطهر و شریف امام حسین و یاران شریفش است». شریف هم این چنین میگوید: «باید کمک کنیم تا مردم بیشتری بیایند و خیالشان راحت باشد. من اینطور امام حسین را زیارت میکنم، کاری میکنم تا هر سال مردم بیشتری بیایند، تا امام حسین از ما راضی باشد، تا چشم دشمن را کور کنیم. ما مسلمانیم نباید بگذاریم دغدغه های اقتصادی و گرفتاریها ما را از راه اسلام و خون حسین جدا کند. نباید بگذاریم دشمنان اسلام خوشحال شوند».

هویت سازی جامعه شیعیان؛ جمعیت بسیار زیاد زائران در قیاس با آیین های پیاده روی در ادیان دیگر، چند ملیتی و چند فرهنگی بودن میدان، ارائه خدمات رایگان در قالب خیر دینی وسیع در انواع مختلف و متنوع آن، اختلال در شبکه رادیویی و الکترونیکی، فشردگی بسیار زیاد، واقعیت مفهومی پیش