فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب

ارائه‌ی فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب – تجربه‌ای خاص و متمایز!

پاورپوینتی حرفه‌ای و متفاوت:

فایل فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب شامل 120 اسلاید جذاب و کاملاً استاندارد است که برای چاپ یا ارائه در PowerPoint آماده شده‌اند.

ویژگی‌های برجسته فایل فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب:

• طراحی خلاقانه و حرفه‌ای: فایل فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب به شما این امکان را می‌دهد که مخاطبان خود را با یک طراحی خیره‌کننده جذب کرده و پیام خود را به بهترین شکل انتقال دهید.
• سادگی در استفاده: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب به گونه‌ای طراحی شده‌اند که استفاده از آن‌ها بسیار آسان باشد و نیاز به تنظیمات اضافی نداشته باشید.
• آماده برای ارائه: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب با کیفیت بالا و بدون نیاز به ویرایش، آماده استفاده هستند.

کیفیت تضمین‌شده با دقت بالا:

فایل فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب با رعایت بالاترین استانداردهای طراحی تولید شده است. بدون نقص یا بهم‌ریختگی، تمامی اسلایدها آماده برای یک ارائه بی‌نقص و حرفه‌ای هستند.

نکته مهم:

هرگونه تفاوت احتمالی در توضیحات ممکن است به دلیل نسخه‌های غیررسمی باشد. نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب با دقت و حرفه‌ای تنظیم شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب را دانلود کنید و ارائه‌ای حرفه‌ای و تأثیرگذار داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تأملی بر سیره اجتماعی امام زمان علیه السلام در مواجهه با اهل کتاب :

. مفهوم شناسی سیره

«سیره» در زبان عربی از واژه «سیر» است. سیر یعنی حرکت، رفتن و راه رفتن. سیره بر وزن فعلَه دلالت بر نوع رفتن و حرکت کردن می کند؛ پس سیر به معنای رفتن و رفتار است؛ ولی سیره به معنای نوع و سبک رفتن و رفتار است (ابن منظور، ۱۴۱۶ ق، ج۴، ص ۳۸۹؛ طریحی، ۱۳۷۵، ج۳، ص ۳۴۰)؛ چنان که واژگانی نظیر جِلسه، صِبغه[۱] و فطره[۲] دلالت بر نوع نشستن، رنگ کردن و آفرینش دارند (مطهری، ۱۳۷۹، ج۳، ص ۴۵۵). در اینجا مقصود از سیره و نوع آن همان سیره و نوع رفتار امام زمان علیه السلام با مخالفان (یهود و مسیحیت) است.

واژه سیره دارای مفاهیم و واژه گان همسویی نظیر طریقت، روش، هیئت و حالت (مقری قیومی، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص ۲۹۹) برخورد، مذهب، خوی، منش، کردار، شیوه و رفتار (بستانی، ۱۳۵۷، ص ۵۰۷)، سنت، طریق و هیئت (زبیدی، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص ۵۵۹) است که در میان آنها واژه سنت بیشتر در مصاف و همسویی سیره قرار می گیرد و بیشتر در کنار آن به کار می رود. در نگرش کلی میان سنت و سیره همپوشانی و ترادف وجود دارد؛ ولی در نگرش دقیق تر می توان میان آن دو تفاوت هایی را برشمرد. ۱. کاربست سنت برخلاف سیره، دارای قدمت و سابقه طولانی است؛ چنان که قرآن می فرماید: «فَهَلْ ینْظُرُونَ إِلاَّ سُنَّتَ الْأَوَّلینَ» (فاطر، ۴۳). ۲. در سنت برخلاف سیره، نوعی قانونمندی حاکم است؛ چنان که قرآن می فرماید: «فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدیلاً وَ لَن تجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْویلاً» (فاطر، ۴۳). ۳. سیره با وقوع یک عمل تحقق پیدا می کند؛ ولی سنت با تداوم آن عمل حاصل می شود (خطابی، ۱۴۰۲ق، ج۱، ص ۴۳۸؛ جصاص، ۱۴۲۸ ق، ج۳، ص ۲۳۵؛ طوسی، ۱۳۷۶، ج۲، ص ۵۶۵)؛ یعنی سیره با آغازین عمل شروع می شود و وقتی این عمل تداوم پیدا می کند، به سنت نامگذاری می شود. ۴. براساس بند سوم، سیره همیشه مقدم بر سنت و سنت همیشه متفرع بر سیره است (دوست محمدی، ۱۳۸۰، ش۱، ص ۲۲)؛ ۵. سیره پیامبر گرامی اسلام(ص) و جانشینان او در امور دنیایی است؛ ولی سنت آنان در امور دینی است (واعظ زاده خراسانی، ۱۴۱۶ ق، ش۱۰، ص ۱۴).

۲. مفهوم شناسی اهل کتاب

اهل کتاب به گروهی گفته می شود که دارای دین و کتاب آسمانی اند (حسینی دشتی، ۱۳۶۹، ج۲، ص ۶۸۴). اصطلاح اهل کتاب در قرآن ۳۱ بار در ۳۱ آیه از ۹ سور و بیش از همه در آل عمران (۱۲ بار) به کار رفته است (دایره المعارف قرآن کریم، ۱۳۸۲، ج ۵، ص ۱۴۳). در قرآن علاوه بر یهودیت و مسیحیت، از مجوسیت و صابئی نیز نام برده شده است: «إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ الَّذینَ هادُوا وَ الصَّابِئینَ وَ النصاری وَ الْمجُوس» (حج، ۱۷). میان علما و اندیشمندان اسلامی در خصوص الحاق پیروان مجوسیت و صابئی به اهل کتاب اختلاف نظر پیش آمده است؛ اما در خصوص اهل کتاب بودن پیروان یهودی و مسیحی میان مفسران و اندیشمندان اسلامی اتفاق نظر وجود دارد؛ چنان که قرآن می فرماید: «وَ هذا کتابٌ أَنزَلْناهُ مُبارَکٌ فَاتَّبِعُوهُ وَ اتقُوا لَعلَّکُمْ تُرْحَمُونَ. أَنْ تَقُولُوا إِنما أُنزِلَ الْکِتابُ عَلی طائِفَتَینِ مِنْ قَبْلِنا وَ إِنْ کُنَّا عَنْ دِراسَتِهِمْ لَغافِلینَ؛ و این خجسته کتابی است که ما آن را نازل کردیم پس، از آن پیروی کنید و پرهیزگاری نمایید، باشد که مورد رحمت قرار گیرید، تا نگویید: کتاب [آسمانی ]، تنها بر دو طایفه پیش از ما نازل شده، و ما از آموختن آنان بی خبر بودیم» (انعام، ۱۵۵).

صاحب المیزان در توضیح آیات بالا گفته است: منظور از عبارت قرآنی «طائفتین من قبلنا» یهودیان و مسیحیان هستند که تورات و انجیل بر آنان نازل شده است؛ ولی در کتاب های پیامبران پیشین که قرآن نامی از آنان برده (مانند کتاب نوح و کتاب ابراهیم)، شریعتشان به صورت تفصیلی بیان نشده است. اگرچه اصل شریعت در آنها وجود دارد، در دیگر کتاب های منسوب به انبیا مانند زبور داوود، شریعت نبوده است و عرب ها نیز با این کتاب ها آشنا نبودند (طباطبایی، ۱۴۱۷ق، ج۸، ص ۳۸۳).

اندیشمندان اسلامی درباره مصادیق اهل کتاب، دیدگاه های مختلفی مطرح کرده اند که بیشتر آنان بر این باورند اهل کتاب منحصر در یهودیان و مسیحیان اند و غیرمسلمانان دیگر، اهل کتاب نیستند، هرچند پیرو یکی از انبیای الهی باشند؛ البته در این میان تنها مجوس به سبب وجود دلیل خاصی استثنا شده است و در حکم اهل کتاب قلمداد شده اند؛ چنان که رسول خدا(ص) در این زمینه فرموده است: «سُنُّوا بِهِمْ سُنَّهَ أَهْلِ الْکِتَاب؛ شیوه برخورد با زرتشتیان همان شیوه برخورد با اهل کتاب است.

۳. نگرش سه گانه درباره برخورد امام زمان علیه السلام با اهل کتاب

اندیشمندان اسلامی براساس داده های قرآنی، عقلی و روایی در خصوص برخورد امام زمان علیه السلام با اهل کتاب سه نگرش را مطرح کرده اند: ۱. نگرش مدارایی مطلق: نگرش مدارایی مطلق که دارای مستندات قرآنی، روایی و عقلی است؛ یعنی امام زمان علیه السلام با اهل کتاب به طورمطلق در دو مقطع «ظهور» و «حکومت جهانی» با رویکرد سمحه و سهله برخورد می کند و اهل کتاب به عنوان شهروندان نظام جهانی مهدوی زندگی آرام و مسالمیت آمیزی را در کنار شهروندی مسلمانان تجربه می کنند. ۲. نگرش قهری مطلق: نگرش قهری مطلق (که دارای مستندات قرآن و روایی است)، یعنی امام زمان علیه السلام بعد از مسلمان شدن بیشتر اهل کتاب با افراد کمی که دارای روحیه عناد و تعصب ورزی اند و مسلمان نمی شوند و همچنان بر عناد و لجاجت اصرار می ورزند، برخورد قهری مطلق می کند. برخورد مطلق یعنی اختصاص به زمان ظهور یا حکومت جهانی ندارد، بلکه به طوریکسان در هر دو زمان این برخورد اجرا می شود. ۳. نگرش مدارایی و قهری مقید: در این نگرش امام زمان علیه السلام برای دو مقطع «ظهور» و «حکومت جهانی» در برخورد با اهل کتاب رویه یکسانی را اجرا نمی کند، بلکه رویه مدارایی را مقید به زمان ظهور، و سیره قهری را مقید به دوران حکومت جهانی می کند.

پس قائلان به نگرش مطلق ادعا می کنند امام زمان علیه السلام در برخورد با اهل کتاب فرقی میان دوران ظهور و دوران حکومت جهانی قائل نیست؛ ولی قائلان به نگرش مقید، ادعا می کنند امام زمان علیه السلام میان ظهور و حکومت جهانی فرق قائل است و در برخورد با اهل کتاب یکسان عمل نمی کند، بلکه در ظهور که ابتدای نهضت است، برخورد مدارایی و در حکومت جهانی که با پایان نهضت شکل گرفته، برخورد قهری دارد.

۳-. امام مهدی علیه السلام و برخورد مدارایی مطلق با اهل کتاب

از جمله نگرش ها در خصوص برخورد امام زمان علیه السلام با اهل کتاب نگرش برخورد نرم، مدارا و تعاملی امام مهدی و نظامی جهانی مهدوی با اهل کتاب است که ثمره این برخورد تضمین استمرار حیات آنها در حکومت جهانی مهدوی به عنوان شهروندان نظام جهانی است و توجیهات این نگرش با مستندات قرآنی، روایی و عقلی که در ذیل بدان ها اشاره می شود، قابل اثبات است.

۳–. هم سانی سیره امام مهدی علیه السلام با سیره پیامبر اکرم(ص)

«لَقَدْ کانَ لَکُمْ فی رَسولِ اللَّه أُسْوَهٌ حَسَنَهٌ لِمَنْ کانَ یرْجُوا اللَّهَ وَ الْیوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللَّهَ کَثیراً؛ قطعاً برای شما در [اقتدا به] رسول خدا سرمشقی نیکو است؛ برای آن کس که به خدا و روز بازپسین امید دارد و خدا را فراوان یاد می کند» (احزاب، ۲۱).

سیره و رفتار رسول گرامی اسلام در ابعاد مختلف قابل پیگیری است که در این قسمت به دنبال بیان رفتار سیاسی – اجتماعی پیامبر(ص) در برخورد با اهل کتاب خواهیم بود تا رابطه آن با سیره و رفتار اجتماعی امام مهدی علیه السلام در دوران حکومت جهانی با اهل کتاب مقایسه و ارزیابی شود.

خداوند در قرآن خطاب به مسلمانان می فرماید با اهل کتاب با تندی و خشونت برخورد نکنید، بلکه با ملاطفت و نرمی با آنان به بحث و مجادله بپردازد: «وَ لا تجادِلُوا أَهْلَ الْکِتابِ إِلاَّ بِالَّتی هِی أَحْسَن؛ و با اهل کتاب جز به [شیوه ای] که بهتر است، مجادله مکنید» (عنکبوت، ۴۶).

بر همین اساس است پیامبر گرامی اسلام(ص) با اهل کتاب با نرمی و مهربانی رفتار می کرد و به پرسش ها و بعضاً شبهات آنان با آرامی و نرمش پاسخ می داد و با اهل کتاب به منزله یک شهروند جامعه اسلامی برخورد می کرد و در امور اجتماعی نظیر عیادت از بیمار و شرکت در تشییع جنازه شان حضور پیدا می کرد.

نمونه هایی از معاشرت پیامبر اسلام(ص) با اهل کتاب چنین است: روزی پیامبر(ص) در تشییع جنازه یکی از یهودیان مدینه شرکت کرده بود. گروهی از صحابه که همراه او بودند، ناخشنودی خود را ابراز کردند. پیامبر(ص) اصحاب خود را مخاطب قرار داد و پرسید: آیا این یهودی انسان نبوده است؟ یاران او خاموش شدند (بخاری، ۱۳۷۸، ج۲، ص ۱۸۲).

در روایات بسیاری که در منابع حدیثی آمده، اشاره به همراهی امام مهدی علیه السلام با رسول گرامی اسلام(ص) شده است؛ یعنی امام مهدی در شیوه و روش اجتماعی و در ابعاد مختلف آن، از پیامبر خدا تبعیت می کند و براساس همان روش و شیوه، حکومت خویش را تنطیم می نماید؛ چنان که رسول خدا(ص) فرموده است: «الْقَائِمُ مِنْ وُلْدِی اسْمُهُ اسْمِی وَ کُنْیتُهُ کُنْیتِی وَ شَمَائِلُهُ شَمَائِلِی وَ سُنَّتُهُ سُنَّتِی یقِیمُ النَّاسَ علَی ملَّتِی وَ شَرِیعَتِی وَ یدْعُوهُمْ إِلَی کِتَابِ رَبِّی عَزَّ وَ جَلَّ؛ قائم از فرزندان من است. نامش نام من و کنیه اش کنیه من است. شمایل او شمایل من و روش او روش من است و مردم را بر آیین و دینم بدارد و آنها را به کتاب پروردگارم فراخواند» (صدوق، ۱۳۹۵، ج۲، ص ۴۱۱).

از روایات و مطالب بالا سه نکته قابل برداشت است: اولاً برخورد پیامبر گرامی اسلام(ص) با اهل کتاب، برخورد مدارایی، تعاملی و مهربانانه بوده است؛ ثانیاً امام مهدی علیه السلام در امور اجتماعی و در برخورد با اهل کتاب همان روش و سیره ای را انتخاب می کند که رسول گرامی اسلام(ص) انتخاب کرده است؛ ثالثاً از آنجایی که رسول گرامی اسلام(ص) با مخالفان و اهل کتاب با گرمی و ملاطفت رفتار می کرد و آنان را شهروند نظام اسلامی می شمرد و به مشکلات آنان رسیدگی می کرد، امام مهدی نیز همین رویه و سیره را در دوران ظهور و عصر حکومت جهانی اجرایی و عملیاتی می کند.

۳–۲. رعایت حقوق بشر و حقوق اقلیت ها در اسلام

دین اسلام به عنوان آخرین دین آسمانی که از طرف خدا به بشر ارزانی شده، دارای ویژگی های کمال، جهانی و جامعیت است. وجود چنین شاخصه هایی دین اسلام را از ادیان دیگر متمایز و ممتاز کرده است. جامعیت و کمال و جهانی بودن می طلبد اسلام برای همه زمان ها و برای همه مکان ها و برای همه نژادها و ملیت ها با فرهنگ و آداب گوناگون برنامه سعادتی ارائه دهد. از جمله نمونه های جامعیت دین اسلام، حوزه فقه و حقوق اسلامی است که در آن حقوق همه انسان ها با فرهنگ ها ی گوناگون مورد توجه قرار گرفته است.

دولت مهدوی نمونه کامل اجرایی شدن اسلام است؛ یعنی اسلام با همه قوانین و برنامه های سعات بخش و کمال آفرین در آخرین دولت در پایان تاریخ بشریت اجرا می شود. بی شک وقتی مهدویت آیینه تمام نمای اسلام است، یقیناً مسائل فقه و حقوق به صورت کامل در آن اجرایی می شوند. از جمله حقوقی که مد نظر اسلام بوده و خواهد بود، حقوق اقلیت های دینی است.

چنان که قرآن کریم در این زمینه می فرماید: «إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ الَّذینَ هادُوا وَ النَّصاری وَ الصَّابِئینَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیوْمِ الْآخِرِ وَ عمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ علَیهِمْ وَ لا همْ یحْزَنُونَ؛ درحقیقت کسانی که [به اسلام] ایمان آورده و کسانی که یهودی شده اند و ترسایان و صابئان هرکس به خدا و روز بازپسین ایمان داشت و کار شایسته کرد، پس اجرشان را پیش پروردگارشان خواهند داشت و نه بیمی بر آن است و نه اندوهناک خواهند شد» (بقره، ۶۲).

سنت نبوی در خصوص دوره حاکمیت اسلامی الگوی مناسب و خوبی در چگونگی برخورد با اهل کتاب و همچنین دوره حاکمیت امیر مؤمنان علیه السلام که دوره کوتاهی بود، الگوی خوبی در معرفی جامعه چندصدایی از لحاظ عقیدتی برای مسلمانان و جوامع اسلامی است.

چنان که در جریان آن زن ذمی که در پناه مسلمانان بود و مورد تعرض مالی قرار گرفت، شکوائیه ای که امیر مؤمنان به اهل کوفه در مورد این موضوع دارد، نمونه بارزی از رعایت حقوق اقلیت ها در جامعه علوی است: به من خبر رسیده که یکی از سربازان اینها به یک زن مسلمان و زن کافری که در پناه اسلام است، حمله کرده،گردنبند و دستبند و گوشواره وخلخال از گردن و دست و پای آنها کنده است و آن زن نمی توانسته از خود دفاع کند، مگر آنکه گریه و زاری نموده و خویشان خود را به یاری طلبیده است. درحالی که ستمدیدگان در برابر آن متجاوزان جز زاری و رحمت خواستن سلاحی نداشته اند و بعد غارتگران بدون آنکه کوچک ترین آسیبی ببینند، از معرکه بازگشته اند. اگر از این پس مسلمانی از غم چنین حادثه ای بمیرد، جای ملامت نیست، بلکه به نظر من سزاوار است (نهج البلاغه، خ۲۷).

همچنین جریانی از امیر مؤمنان در دوران حاکمیت ایشان نقل شده است که نمونه خوبی است در رعایت حقوق اقلیت های دینی: «مَرَّ شَیخٌ مَکْفُوفٌ کَبِیرٌ یسْأَلُ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام مَا هَذَا قَالُوا یا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ نَصْرَانِی فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام اسْتَعْمَلْتُمُوهُ حتَّی إِذَا کبِرَ وَ عَجَزَ مَنَعْتُمُوهُ أَنْفِقُوا عَلَیهِ مِنْ بَیتِ الْمَال؛ پیرمرد فقیری درخواست کمک می کرد. امیر مؤمنان علیه السلام فرمود این فرد چه کسی است؟ گفتند این فرد نصرانی می باشد. فرمود تا زمانی که توان داشت از او کار کشیدید و حال اینکه پیر و ناتوان شده از او دریغ می دارید. از بیت المال او را بی نیاز سازید» (طوسی، ۱۴۰۷ ق، ج۶، ص ۳۹۳).

امیر مؤمنان علیه السلام در سیره حکومتی خویش نه تنها حق حیات برای اقلیت های دینی قائل بود، بلکه برای ادامه حیات و ازبین نرفتن کرامت انسانی شان به مسئول بیت المال دستور می دهد از بیت المال برای امرار معاش فقیر مسیحی مالی پرداخت کند.

بی شک وقتی جامعه مهدوی را آینه تمام نمای جامعه اسلامی تلقی کنیم، به طور قهری به این نکته رهنمون می شویم که باید اسلام در همه ابعاد و زوایای آن در جامعه مهدوی اجرایی شود؛ زیرا امام مهدی علیه السلام در اجرا و عمل به قرآن و سنت نبوی و علوی از همه مردم سزاوارتر است.

۳–۳. آزادی انسان

آزادی از حقوق فطری و طبیعی انسان است که خداوند متعال در وجود انسان سرشته و تحقق آن را از جمله رسالت های مهم انبیا قرار داده تا بشر را از اسارت های نفسانی برهانند. امیر مؤمنان علی علیه السلام این سرشتگی آزادی با فطرت انسان را به خلقت بشر مرتبط دانسته و فرموده است: «وَ لَا تَکُنْ عَبْدَ غَیرِکَ وَ قَدْ جَعَلَکَ اللَّهُ حُرّا؛ برده دیگری مباش که خدا تو را آزاد آفرید» (نهج البلاغه، ن۲۱).

انسان در طول تاریخ تلاش های فراوانی برای به دست آوردن آزادی انجام داده است. آزادی چیست که آدمی برای آن این همه فداکاری کرده است؟

دانشمندان تعریف های مختلفی از آزادی ارائه کرده اند که همه این تعاریف مبتنی بر جهان بینی و نوع نگرش آنان به جهان هستی و انسان است. به طورکلی نگرش های گوناگون درباره آزادی انسان به دو نگرش توحیدی و الحادی خلاصه می شوند.

نگرش الحادی که در قالب سکولار تبلور دارد، آزادی را در قالب امور مادی و دنیایی براساس مکتب سکورالیسم و اومانیسم تعریف می کند؛ ولی نگرش توحیدی و الهی، آزادی را در قالب امور مادی و معنوی براساس مکتب توحیدی تعریف می کند. علاوه بر اینکه روایت بالا از امیر مؤمنان علی علیه السلام دلالت بر فطری بودن آزادی برای انسان دارد. اندیشمندان اسلامی نیز به این موضوع اذعان می کنند.

استاد مصباح یزدی در کتاب آموزش عقاید در خصوص اختیار و آزادی انسان می نویسد: قدرت تصمیم گیری و انتخاب، یکی از یقینی ترین اموری است که انسان شناسایی می کند؛ زیرا هرکس آن را در درون خویش با علم حضوری خطا ناپذیر می یابد. هرکسی با اندک توجهی به درون خویش می یابد که می تواند سخنی را بگوید یا نگوید یا دستش را حرکت بدهد یا ندهد، یا غذایی را بخورد یا نخورد (مصباح یزدی، ۱۳۸۱، ص ۲۲۱).

تصمیم گرفتن بر انجام کاری، گاهی در جهت اشباع تمایلات غریزی و حیوانی است، مانند گرسنه ای که با آزادی کامل دست به غذاخوردن می زند یا تشنه ای که دست به نوشیدن آب می زند و گاهی در تلاش برای ارضای خواسته های عقلانی و فطری و تحقق بخشیدن به آرمان های بلند انسانی است، مانند دین و امور معنوی. موضوعی که در این نوشتار به دنبال آن هستیم، اختیار و آزادی داشتن انسان در امور معنوی و دین است.

بدیهی و فطری بودن آزادی را تنها عقل انسان اعلان نمی کند، بلکه آیات و روایات فراوانی داریم که به این مسئله اذعان دارند و انسان را در پذیرش و عدم پذیرش دین آزاد می دانند:

. «لا إِکراهَ فی الدِّینِ قَدْ تَبَینَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَی؛ در دین هیچ اجباری نیست و راه از بیراهه به خوبی آشکار شده است» (بقره، ۲۵۶).

۲. «قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّهُ الْبالِغَهُ فَلَوْ شاءَ لَهَداکُمْ أَجْمَعینَ؛ بگو برهان رسا ویژه خدا است و اگر [خدا] می خواست قطعاً همه شما را هدایت می کرد» (انعام، ۱۴۹).

درحقیقت آیه «قل فلله…» اشاره به آن است که برای خدا کاملاً امکان دارد همه انسان ها را اجباراً هدایت کند، آن چنان که هیچ کس را یارای مخالفت نباشد؛ ولی در این صورت نه چنین ایمانی ارزش خواهد داشت و نه اعمالی که در پرتو این ایمان اجباری انجام می گیرد، بلکه فضیلت و تکامل انسان در آن است که راه هدایت و پرهیزکاری را با پای خود به اراده و اختیار خویش بپیماید (مکارم شیرازی، ۱۳۷۱، ج۶، ص ۲۵).

با توجه به حکم عقل بر فطری بودن آزادی و همچنین همراهی کردن آیات و روایات بسیار عقل را در این حکم، نتیجه ای که به دست می آید در قالب نکاتی چند قابل ذکر است:

۱. فطری بودن آزادی یعنی آزادی براساس مصلحت الهی، همراه با آفرینش انسان در وجود او نهادینه شده است.

۲. فطری بودن آزادی یعنی آزادی هیچ وقت از بین نمی رود و از انسان جدا نمی شود.

۳. همراهی آیات و روایات با عقل در تأیید فطری بودن آزادی، دلیل بر راستین بودن گرایش های آزادی در وجود انسان است.

بعد از بیان مطالب بالا چنین می توان نتیجه گرفت که حضرت مهدی علیه السلام در حکومت جهانی خویش نه تنها با خواسته های فطری که خواسته های متعالی اند و درواقع جزو افعال الهی اند، مبارزه نخواهد کرد، بلکه در راستای تحقق آرمان های بلند انسانی که از طرف خدا در وجود همه انسان ها نهادینه شده است، تلاش می کند و آزادی و حریت را برای انسان ها به ارمغان می آورد؛ چنان که امیر مؤمنان علی علیه السلام در این زمینه می فرماید: «أَلَا وَ إِنَّ مَنْ أَدْرَکَهَا مِنَّا یسْرِی فِیهَا بِسِرَاجٍ مُنِیرٍ وَ یحْذُو فیهَا عَلَی مِثَالِ الصَّالِحِینَ لِیحُلَّ فِیهَا رِبقاً وَ یعْتِقَ فِیهَا رِقّا؛ آگاه باشید که هرکس او (حضرت مهدی (عج) را درک نماید، او را مشعل فروزانی می یابد که براساس صالحان رفتار می کند تا بندها را بگشاید و بردگی و اسارت را از بین ببرد» (نهج البلاغه، خ ۱۵۰).

بر این اساس معنا ندارد گفته شود راه و روش حضرت مهدی در راستای فطرت و گرایش های فطری که آیات انبوهی آن را همراهی می کنند، نیست و مردم از روی اجبار که از ناحیه حکومت جهانی مهدوی بر آنان تحمیل می شود، اسلام را می پذیرند.

۳-۲. امام مهدی علیه السلام و برخورد قهری مطلق با اهل کتاب

یکی از خواسته های فطری که در درون همه انسان ها وجود دارد و از آن به گرایش های فطری تعبیر می کنند، گرایش به وحدت و وحدت طلبی حول دین حق است؛ یعنی انسان براساس وجدان خدادادی علاوه بر اینکه گرایش به دین راستین و حق دارد، علاقه دارد در جامعه وحدت اعتقادی نیز حاصل شود و همه مردم در اطراف دین حق با اتحاد و انسجام حلقه زنند. از دیرباز این موضوع جزو آرزوهای بشر بوده و تا به حال نیز بشر به این آرزوی فطری خویش نرسیده است. در دوران نظام مقدس مهدوی که یک نظام جهانی و فراگیر است، بشر به این خواسته فطری خود می رسد؛ ازاین رو برای همه باورمندان ادیان ابراهیمی در این راستا پرسش هایی مطرح است که کدامین دین ابراهیمی شایستگی این را دارد که خاستگاه نظام جهانی موعود باشد؟ آیا می توان چنین ادعا کرد که همه ادیان ابراهیمی با مشارکت و تعامل ساختار نظام موعود را تدوین می کنند؟

شاید در ابتدا پاسخ این پرسش ها نزد باورمندان ادیان ابراهیمی متنوع باشد؛ یعنی یهودیان دین یهود را شایسته این امر بدانند و نیز مسیحیان دین مسیحیت را و مسلمانان دین اسلام را خاستگاه نظام جهانی منجی تلقی کنند.

بی شک قبل از ورود به پاسخ تفصیلی نیاز به پاسخ اجمالی است و آن اینکه در سلسله ارسال ادیان آسمانی، همیشه آخرین دین، کامل ترین و جامع ترین دین است و نیز بدیهی و روشن است که کامل ترین و جامع ترین دین، بهترین برنامه و قانون را برای زندگی بشر ارائه می دهد؛ پس با توجه به این نکته روشن می گردد که همه ادیان ابراهیمی به صورت جمعی در تدوین قانون نظام جهانی منجی نقش ندارند، بلکه آخرین و کامل ترین و جامع ترین دین آسمانی که اسلام باشد، عهده دار سعادت و رستگاری جامعه انسانی در فرجام تاریخ بشریت است و همواره همو بهترین و برترین گزینه برای تدوین قانون و برنامه برای حکومت جهانی منجی دانسته می شود.

بر این اساس در فصل حاضر با کمک گرفتن از آیات و روایات به اثبات فراگیری اسلام و ازبین رفتن ادیان غیراسلام نظیر یهودیت و مسیحیت در دوران حکومت جهانی منجی خواهیم پرداخت.

۳-۲- . غلبه ظاهری و منطقی اسلام بر ادیان

«هُوَ الَّذی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی وَ دینِ الْحَقِّ لِیظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُون؛ او کسی است که پیامبرش را با هدایت و دین درست، فرستاد تا آن را بر هرچه دین است، پیروز گرداند، هرچند مشرکان خوش نداشته باشند» (توبه، ۳۳؛ فتح، ۲۸؛ صف، ۹).

در اینکه اسلام چگونه بر همه ادیان پیروز می گردد و این پیروزی به چه شکلی خواهد بود، در میان مفسران گفت وگو است. بعضی این پیروزی را منطقی و استدلالی دانسته اند و می گویند این موضوع حاصل شده است؛ زیرا اسلام از نظر منطق و استدلال قابل مقایسه با آیین های موجود نیست. برخی دیگر برخلاف نظریه قبل، غلبه را غلبه جسمانی و قدرت ظاهری می دانند (عیاشی، ۱۳۸۰، ج۳، ص ۸۷؛ طوسی؛ ۱۴۰۹ق، ج۵، ص ۲۰۹)؛ زی