فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره)

فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره)؛ انتخابی مطمئن برای ارائه‌ای حرفه‌ای

اسلایدهایی آماده برای استفاده:

فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره) شامل 120 اسلاید با طراحی دقیق و ساختاری استاندارد است که برای ارائه‌های رسمی یا چاپ، کاملاً مناسب و آماده استفاده می‌باشد.

ویژگی‌هایی که فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره) را متمایز می‌کند:

• طراحی بصری حرفه‌ای:فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره) با بهره‌گیری از رنگ‌بندی هوشمندانه و چیدمان اصولی جهت انتقال بهتر مفاهیم ارائه.
• سهولت در اجرا: تمامی اسلایدها از پیش تنظیم شده‌اند و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.
• وضوح بالا و نظم ساختاری: کیفیت بالای عناصر گرافیکی و هماهنگی کامل در نمایش، تجربه‌ای بدون نقص را فراهم می‌سازد.

استاندارد بالا در تولید محتوا:

فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره) با رعایت اصول حرفه‌ای طراحی شده و عاری از هرگونه ایراد گرافیکی یا ناهماهنگی در نمایش می‌باشد.

نکته مهم:

در صورت مشاهده نسخه‌هایی با کیفیت پایین‌تر، توجه داشته باشید که ممکن است نسخه‌های غیررسمی باشند. نسخه اصلی فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره) تنها از طریق منبع معتبر در دسترس است.

هم‌اکنون فایل فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره) را دریافت کرده و ارائه‌ای حرفه‌ای و متمایز تجربه نمایید

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تحلیل فقهی حقوق کارگر در جامعه اسلامی با رویکردی بر آرای امام خمینی (ره) :

بیان مسئله

یکی از اساسیترین بنیانهای اجتماعی و اقتصادی هر جامعه کارگران هستنند. کار کارگر به گردش چرخهای توسعه ملت کمک شایانی میکند و هرگاه درباره علتهای ترقی و انحطاط ملتها مطالعه و بررسی کنیم، درخواهیم یافت که کار کارگران در پیشرفت و عمران کشورها تأثیر بسزایی ایفا میکند. حقوق کار (Labour Law) یکی از رشته های مهم حقوق در تمام دانشگاه های معتبر جهان به شمار میرود و در قانون کار همه کشورهای متمدن، تمهیداتی برای حمایت از کارگر اندیشیده شده است.

هدف قانون کار، صیانت از کار و حقوق کارگر، رونق تولید و جلوگیری از بیکاری است.

کارگر از نظر قانون کار، کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی(اعم از مزد، حقوق، سهم، سود و سایر مزایا) به درخواست کارفرما کار میکند (ن. ک: ماده ۲ قانون کار)؛ شایان ذکر است برخی از حقوقدانان بر این تعریف از کارگر ایراداتی وارد کرده اند که در اینجا مجال بحث در مورد آن نیست. (ر.ک: عراقی، ۱۳۸۷: ۱۲۴ و۱۲۳).

گرچه بعید به نظر میرسد که در طول تاریخ بشر، هیچ مکتب و آیینی که ریشه الهی داشته یا بر پایه فکری سلیم تشکیل شده باشد به نوعی تشویق به کار و کوشش نکرده، و یا از بیکاری و تن پروری تمجید کرده باشد. با اندکی تأمل و تعمق در تشویق و ترغیبهایی که اسلام نسبت به کوشش و کار به عمل آورده و ستایشهایی که از آن نموده است و هم چنین انتقادها و حتی مبارزاتی که علیه بیکاری و تن پروری در متون اسلامی دیده میشود، این واقعیت اثبات میشود که ارزش و تقدس کار و کوشش در هیچ مکتب و آیینی به پایه مکتب توحیدی اسلام نمی رسد.

شایان ذکر است که در حقوق امروز ریشه های پیدایش حقوق کارگر به مکاتب غربی نسبت داده شده است و چنین وانمود میشود که برای اول بار این حقوق توسط متفکران غربی مطرح شده است. این نوشتار با عدم التزام به ادعای یاد شده درصدد اثبات این است که دین مترقی اسلام قرنها پیش از به وجود آمدن مفهوم حقوق کار در غرب با شناخت ارزش و اهمیت این امر، حقوق کار و کارگر را به رسمیت شناخته است. البته برخلاف دیدگاه مادی در غرب، که کارگر را فقط ابزار میداند، اسلام کارگر را مجاهد فی سبیل الله میداند و برای کار و تلاش او علاوه بر ارزش مادی، پاداش الهی نیز قائل است. از آنجا که شکوفایی اقتصاد از اهداف مهم اسلام به شمار میرود و نیروی کار، یکی از ارکان اصلی تولید است در دین اسلام به کارفرمایان و صاحبان کار درباره حفظ و رعایت حقوق کارگران سفارش فراوانی شده است. کارگر در دیدگاه اسلام بسیار محترم و ارزشمند است به طوری که رسول گرامی اسلام و امامان معصوم (علیهم السلام) از کار و کارگر تجلیل کرده و خود نیز کار میکرده اند (ن. ک: حرعاملی، ۱۴۰۹، ج۱۷: ۶۲؛ کلینی، ۱۴۰۷، ج۵: ۸۶؛ صدوق قمی، ۱۴۱۳، ج۳: ۱۵۶).

اهمیت و ضرورت تحقیق

از آنجا که تلقی رایج در مباحث مربوط به حقوق کار، غربی بودن این پدیده است و به زعم عده ای اصولا نمیتوان ریشه حقوق کار را در قوانین و متون اسلامی و دینی سراغ گرفت ، ضرورت تتبع و استقصایی همه جانبه درباره ریشه ها و دلائل حقوق کار در منابع و متون شرعی و فقهی از اهمیتی دوچندان برخوردار است.

سؤالات تحقیق

نوشتار فرارو در پی یافتن پاسخی مستدل برای یک پرسش اساسی است که به تبع آن، دو سؤال فرعی مهم نیز رخ مینماید:

الف) سؤال اصلی

آیا مطابق دیدگاه مرسوم باید ریشه های حقوق کار را در فرهنگ مغرب زمین جستجو کرد یا در منابع و دلائل اسلامی و فقهی نیز میتوان مستنداتی برای حقوق کار در مکتب اسلام و تعیین مزایایی برای کارگران در فقه امامیه ارائه کرد؟

ب) سؤالات فرعی

۱ در فرض وجود پیشینه برای حقوق کارگر در متون دینی ، گونه ها و انواع حقوق کارگر در منابع اسلامی و فقه امامیه کدام است؟

۲ با توجه به رهبری جامعه اسلامی توسط حضرت امام و با التفات به اهمیت دیدگاه های ایشان در شناخت رویکرد حکومت اسلامی به حقوق کارگر، آیا ایشان نیز با به رسمیت شناختن حقوق کارگر، تمهیداتی برای احقاق حقوق آنان درنظر گرفته بودند؟

روش تحقیق

روش تحقیق در نگارش این مقاله توصیفی تحلیلی و به شیوه کتابخانه ای است که همراه با شناسایی منابع و مأخذ معتبر فقهی و روایی، مطالعه و بررسی آنها، تطبیق و فیش برداری، طبقه بندی و رتبه بندی منابع و سپس نگارش مطالب است هم چنین در تدوین داده های این تحقیق از تجهیزات و نرم افزارهای الکترونیکی بویژه نرم افزار جامع فقه اهل بیت نسخه ۲ (متعلق به مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی) بسیار استفاده شده است.

در ابتدای بحث لازم است ارزشمند بودن کار و درجه اهمیت و تأثیر عمل کارگر از جهات مادی و معنوی با تکیه بر دو رکن ثقیل اسلامی یعنی کتاب و سنت اثبات شود تا تبیین صحیحی از موقعیت کار و کارگر در مکتب مترقی اسلام ارائه گردد.

اهمیت کار و شأن کارگر در اسلام

همانطور که گفته شد، اسلام درضمن قوانین و دستورالعملهایی که برای تأمین و برقراری تعادل همه جانبه در زندگی مردم آورده برای کار و کوشش نیز اهمیت فراوانی قائل شده است. اسلام هیچ گاه مانند بعضی از مذاهب تحریف شده مردم را به تن پروری و بیکاری و خانه به دوشی وادار نکرده؛ بلکه معتقد است که باید هر فردی در زندگی کمر همت ببندد و شروع به کار و فعالیت کند در اینجا با شواهدی از آیات و روایات این مطلب اثبات خواهد شد.

۱ آیات قرآن کریم

در قرآن کریم آیات زیادی هست که انسانها را به کار و عمل تشویق، و به آنها توصیه می کند که برای کسب روزی حلال به کار بپردازند. در اینجا به دو نمونه از این آیات اشاره میشود:

الف) آیه ۱۰ سوره جمعه: «فإذا قضیت الصلاه فانتشروا فی الأرض و ابتغوا من فضل الله و اذکروا الله کثیرا لعلکم تفلحون»: هنگامی که نماز پایان گرفت در زمین پراکنده شوید و از فضل خدا روزی بطلبید و خدا را بسیار یاد کنید؛ شاید رستگار شوید.

از این آیه استفاده میشود که در پی رزق و روزی رفتن و از فضل خدا روزی طلبیدن از جمله کارهایی است که موجب رضایت پروردگار میشود. شخصی که در جهت امرار معاش خود و خانواده اش گام بر میدارد، علاوه بر نفع مادی، رضایت خداوند را نیز به دست میآورد.

ب) آیه ۳۹ سوره نجم : «و أن لیس للإنسان إلا ما سعی»: برای انسان بهره ای جز سعی و کوشش او نیست. یکی از مصداقهای «سعی»، که در آیه مبارکه بدان اشاره شده، کار و کوشش مادی است. خداوند با ذکر جمله «لیس للانسان الا ما سعی» مزیت اشخاص را بر اساس کار و درجه فعالیت آنها استوار نموده و با همین عبارت کوتاه ارزش و موقعیت کار در اسلام را روشن ساخته است.

در تفسیر نمونه آمده است: «مختصر آشنایی به قرآن و احادیث اسلامی برای پی بردن به این حقیقت کافی است که اسلام پایه هرگونه بهرهگیری مادی و معنوی انسان را سعی و کوشش و تلاش می شمرد تا آنجا که در جمله شعارگونه قرآنی «لیس للإنسان إلا ما سعی»، بهره انسان را منحصرا در کوشش و کارش قرار می دهد. پیشوایان اسلامی برای اینکه سر مشقی به دیگران بدهند در بسیاری از مواقع کار می کردند، کارهایی سخت و توانفرسا. پیامبران پیشین نیز از این قانون مستثنی نبودند؛ از چوپانی گرفته تا خیاطی و زره بافی و کشاورزی. اگر مفهوم تضمین روزی از طرف خدا، نشستن در خانه و انتظار رسیدن روزی باشد، نباید پیامبران و امامان که از همه آشناتر به مفاهیم دینی هستند این همه برای روزی تلاش کنند» (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴، ج۹: ۲۱).

۲ روایات

روش پیشوایان اسلام بهترین سرمشق و دستورالعمل برای پیروان آنها است. وقتی به سیره پیامبر اسلام و امامان معصوم (علیهم السلام) رجوع میکنیم در مییابیم که آنان با اینکه سرتاسر حیاتشان با مبارزه و شکنجه آمیخته بود در عین حال کار و داشتن حرفه های مخصوص در زندگی آنها جلب توجه میکند. اسلام با بیکاری و تن پروری شدیدا مبارزه میکند و آن را علت بسیاری از مفاسد و بدبختیها میداند. رهبران اسلام از دو راه با این فاجعه خطرناک مبارزه کرده اند: اول اینکه خود با جدیت و علاقه بسیار و در شدیدترین حالتها کار میکرده اند تا بدین وسیله به مردم بیاموزند که کار کردن نه تنها ننگ و عار به شمار نمیرود؛ بلکه برای انسان از بزرگترین افتخارات است. ثانیا در سخنان و پیامهای خویش از کار و کوشش تمجید فراوان کرده اند. در اینجا به پاره ای از این روایات اشاره میشود:

۱ در روایتی از امیرالمؤمنین علی (ع) وارد شده است که خداوند به حضرت داود (ع) وحی نمود: «ای داود تو بنده خوبی هستی، اگر از بیت المال ارتزاق نمیکردی و برای اداره زندگی به کار و کوشش دست میزدی!». حضرت در ادامه میفرمایند: «پس از نزول وحی حضرت داود بدین دلیل که تاکنون رفتارش مورد پسند خدا نبوده است، سخت افسرده و ناراحت گردید و چهل روز گریه کرد تا خداوند آهن را برایش نرم گردانید. از آن پس حضرت داود از آهن زره میبافت و دیگر از بیت المال ارتزاق نمیکرد»(کلینی، ۱۴۰۷، ج ۵: ۷۴؛ صدوق قمی، ۱۴۱۳، ج۳: ۱۶۲؛ فیض کاشانی، بیتا، ج۳: ۵).

خداوند در قرآن کریم نیز داستان حضرت داود را بیان کرده است که: «و لقد آتینا داود منا فضلا یا جبال أوبی معه و الطیر و ألنا له الحدید -أن اعمل سابغات و قدر فی السرد»: ما به داود از سوی خود فضیلتی بزرگ بخشیدیم ؛ (ما به کوه ها و پرندگان گفتیم) ای کوه ها و ای پرندگان! با او هم آواز شوید و همراه او تسبیح خدا گویید! و آهن را برای او نرم کردیم و به او گفتیم زره های کامل و فراخ بساز و حلقه ها را به اندازه و متناسب کن» (سبا/۱۰ و۱۱).

۲ در بعضی از کتابهای روایی شیعه حدیثی از امام جعفر صادق (ع) و در بعضی دیگر از قول پیامبر اسلام(ص) نقل شده است که: «الکاد علی عیاله کالمجاهد فی سبیل الله» (کلینی، ۱۴۰۷، ج ۵: ۸۸؛ حرعاملی، ۱۴۰۹، ج ۱۷: ۶۷؛ مجلسی، ۱۴۱۰، ج۹۳: ۳۲۴): کسی که برای امرار معاش زن و فرزند تلاش می کند، همانند مجاهد در راه خدا است.

همانگونه که ملاحظه میشود در این روایت چنان مقامی برای کار و کارگر در نظر گرفته شده است که مقام آن کسی که در راه اداره خانواده خود زحمت می کشد، همانند مجاهد فی سبیل الله شمرده شده است.

۳ محمد بن منکدر نقل میکند که از مناطق اطراف مدینه عبور میکردم در حالی که هوا به شدت گرم بود؛ در این حال امام محمدباقر(ع) را دیدم که مشغول کار و زراعت بودند؛ با خود گفتم باید بروم و او را موعظه کنم که چرا باید یکی از بزرگان قریش در این هوای گرم و با این وضعیت برای دنیا خود را به زحمت طاقت فرسایی دچار کرده باشد. پس به محضر او رسیدم و سلام کردم وگفتم «چه میکنید! اگر در این حالت مرگ شما فرا رسد؟ حضرت در جواب فرمودند «اگر در این موقع مرگ من فرا رسد بسی شادمانم که من در اطاعت و عبادت خدا هستم که به وسیله کار و کوشش زندگی خود و خانواده ام را اداره میکنم و به تو و دیگر مردم نیازی ندارم» (حرعاملی، ۱۴۰۹، ج۱۷: ۱۹؛ کلینی، ۱۴۰۷، ج ۵: ۷۳؛ شیخ طوسی، ۱۴۰۷الف ، ج۶: ۳۲۵).

۴ علی بن عبدالعزیز نقل می کند که: «قال أبو عبد الله (ع) ما فعل عمر بن مسلم؟ قلت : جعلت فداک، أقبل علی العباده و ترک التجاره. فقال ویحه! أ ما علم أن تارک الطلب لایستجاب له! إن قوما من أصحاب رسول الله (ص) لما نزلت: «و من یتق الله یجعل له مخرجا و یرزقه من حیث لا یحتسب» أغلقوا الأبواب و أقبلوا علی العباده و قالوا: قد کفینا! فبلغ ذلک النبی (ص) فأرسل إلیهم فقال: ما حملکم علی ما صنعتم؟ فقالوا: یا رسول الله تکفل لنا بأرزاقنا فأقبلنا علی العباده فقال: إنه من فعل ذلکلم یستجب له علیکم بالطلب»: حضرت امام صادق (ع) از من سؤال کردند که محمد بن مسلم به چه کاری مشغول است. عرض کردم دست از تجارت برداشته و مشغول عبادت و تهجد شده است. امام با شنیدن این حرف (به خشم آمده) فرمودند «وای به حالش! آیا نمیداند که عبادت و دعای کسی که از کار و کوشش دست بکشد پذیرفته نمیشود و سپس حضرت اضافه نمودند گروهی از اصحاب پیغمبر(ص) پس از نزول آیه «ومن یتق الله یجعل له مخرجا و یرزقه من حیث لا یحتسب» درهای خانه هایشان را به روی خود بستند و به عبادت پرداختند؛ این جریان به اطلاع پیامبر رسید، حضرت برای آنان پیغام فرستاد که چه باعث شده است که این روش را پیشه خود کرده اید.

در جواب گفتند بدین علت که خداوند کفالت رزق ما را کرده است. حضرت در پاسخ آنان فرمودند کسی که بدین طریق عبادت کند، عبادتش پذیرفته نمیشود؛ بر شما باد کوشش و تلاش (کلینی، ۱۴۰۷، ج ۵: ۸۴؛ حرعاملی، ۱۴۰۹، ج ۱۷: ۲۷؛ صدوق قمی، ۱۴۱۳، ج ۳: ۱۹۲).

۵ امام باقر علیه السلام فرمودند: «من طلب [الرزق فی] الدنیا استعفافا عن الناس و توسیعا علی أهله و تعطفا علی جاره لقی الله عز و جل یوم القیام و وجهه مثل القمر لیل البدر»: کسی که در دنیا برای اینکه از مردم بینیاز باشد و رفاه و آسایش خانواده اش را فراهم سازد و نسبت به همسایه اش لطف و احسان کند، طلب روزی نماید، روز قیامت در حالی خدا را ملاقات خواهد کرد که چهره اش مانند ماه شب چهارده درخشنده است (کلینی، ۱۴۰۷، ج ۵: ۷۸؛ حرعاملی ، ۱۴۰۹، ج ۱۷: ۲۱؛ محدث نوری، ۱۴۰۸، ج ۱۳: ۱۷).

۶ جمیل بن صالح نقل می کند که «امام صادق (ع) را ملاقات نمودم در حالی که در زمینی کار میکردند و از شدت گرما پیوسته عرق میریختند. عرض کردم فدایت شوم بیل را به من بدهید تا این کار را انجام دهم. حضرت فرمودند دوست دارم در طلب رزق و روزی، گرمای خورشید مرا آزار دهد و من اجر و پاداش ببرم» (کلینی، ۱۴۰۷، ج ۵: ۷۶؛ حرعاملی، ۱۴۰۹، ج ۱۷: ۳۹).

به گونه ای که ملاحظه شد، پیشوایان دین با نیکوترین بیان، اهمیت کار و کوشش و مفاسد بیکاری و تن پروری را توضیح داده و روشن ساخته اند. علاوه بر این به گفتار تنها نیز اکتفا نکرده، درس کار کردن را عملا نیز به مردم آموزش داده اند. البته در زندگانی پیشوایان دین نظایر این گونه شواهد تاریخی زیاد دیده میشود که در کتابهای روایی امامیه مفصل ذکر شده است.

اهمیت کار و شأن کارگر از دیدگاه امام خمینی (ره)

آرای امام خمینی (ره) در این زمینه بیشتر در سخنرانیهای ایشان مطرح شده است. بنابراین باید به صحیفه ایشان که حاوی سخنان معظم له است، رجوع نمود. به طور کلی سخنان ایشان درباره کار و کارگر را میتوان به گونه زیر تقسیم بندی کرد:

الف) سریان کار در همه موجودات عالم و کارگر بودن همه موجودات

۱ «کار مثل جلوه حق تعالی می ماند که در تمام موجودات سرایت کرده است. همه موجودات، کار در آنها هست و با کار درست شده اند. همه ذرات وجود کارگرند؛ حتی ذرات اتمی که در این عالم طبیعت هست ، اینها کارگر هستند با هوشیاری. همه ذرات عالم فعالند و هوشیارند؛ لکن ما گمان می کنیم که هوشیار نیستند: «و ان من شیء الا یسبح بحمده ولکن لاتفقهون تسبیحهم»؛ همه مسبح حقند. همه کارگران حق هستند؛ همه مطیع حق تعالی» (امام خمینی، ۱۳۸۶، ج ۷: ۱۷۲).

۲ «عالم موجود شده است از فعالیت خدا. اجزای عالم موجود شده است از فعالیتهایی که بعض موجودات دارند. هیچ موجودی را شما نمی توانید سراغ کنید الا اینکه کارگر و کار در او موجود است و خودش کار است. کارگرها هم کارند؛ از کار پیدا شده اند… ذرات موجودات در عالم فعال هستند برای ایجاد همه موجوداتی که در این عالم است؛ حتی جمادات، حتی اشجار، همه زنده اند، همه کارگرند. کار احاطه دارد بر همه عوالم. از اول با کار عالم موجود شده است و کارگر مبدأ همه موجودات است» (امام خمینی، ۱۳۸۶: ۱۷۱).

ب) نقش مهم کارگران در پیشرفت ملتها و جلوگیری از وابستگی

۱ «کارگران از ارزشمندترین طبقه ها و سودمندترین گروه ها در جامعه هستند. چرخ عظیم جوامع بشری با دست توانای کارگران در حرکت و چرخش است. حیات یک ملت، مرهون کار و کارگر است» (امام خمینی، ۱۳۸۶، ج ۱۲: ۲۶۴).

۲ «اگر کشوری رو به رشد برود با دست شما کارگران عزیز رو به رشد می رود و اگر کشوری رو به انحطاط برود، باز هم با شماست که رو به انحطاط می رود؛ با کار نکردن یا کم کار کردن یا علاقه به کار نداشتن است که رو به انحطاط می رود. کشور امروز از شماست؛ از کارگران است؛ کشور مال شماست» (امام خمینی، ۱۳۸۶، ج ۷: ۱۷۴).

۳ «امروز ارزش کار شما به همان اندازه است که دنیا پیشرفت کرده. امروز شما با کار خودتان می توانید که این وابستگیهایی که در طول تاریخ [بوده ] از آن وقتی که شرق و غرب به اینجا راه پیدا کردند و در طول سلطنت منحوس پهلوی پیدا کرده این کشور [از بین ببرید] که می دانید همه چیزهایش وابسته شده است و همه افرادش را اینها وابسته کرده بودند و همه گروه ها را وابسته کرده بودند. امروز اگر شما کار بکنید و فعال در کار کردن باشید، ارزش [کار شما کارگران ] این است که علاوه بر آن ارزشهای معنوی و مادی که برای شخص خود شما دارد، علاوه بر این، کشور را شما نجات می دهید از وابستگی» (امام خمینی، ۱۳۸۶، ج ۱۶: ۲۳۶).

ج) اشارات ایشان به دیدگاه اسلام درباره کارگر

۱ «رسول الله در آن محیط، دست کارگر را آن طور که نقل می کنند، کف دست کارگر و محل کار را بوسیده تا ارزش کار را در تاریخ عرضه کنند. ما مفتخریم و شما و همه مفتخرند به اینکه یک همچو نشانی پیغمبر اکرم (ص) به شما داده… یا در بعض روایات فرموده اند که قطره عرقی که از بدن کارگر می آید مثل قطره خونی است که از شهدای در راه خدا بیاید. چقدر این ارزش دارد» (امام خمینی، ۱۳۸۶، جلد۱۶: ۲۳۶).

۲ «اسلام برای کارگر ارزش قائل است؛ برای کارگر و کار ارج قائل است و ارزش قائل است و احترام قائل است ؛ یعنی همان طوری که یک شخص عالم، یک شخص مجاهد را توصیف میکند، شخص کارگر، زارع، هر کارگری را [توصیف میکند] میگوید همه شان مثل همند؛ مثل شانه ای که این رده هایی که دارد، همه هم قد هستند، مثل هم هستند آن شانه های آن وقت این طور بودند اینها همین طور همه برابر هستند. در قرآن کریم هم خداوند تصریح میکند که امتیازها به این مسائلی که سرمایه داشتن، قدرت داشتن نمیدانم و امثال اینها نیست، ارزشها و بزرگی ها به تقواست؛ به ارزش انسانی است» (امام خمینی، ۱۳۸۶، ج ۱۶: ۲۳۹).

گونه های حقوق کارگران از دید فقه امامیه

۱ آزادی در انتخاب شغل

اصل آزادی انسان و رعایت اختیار و آزادی وی در انتخاب شغل، شیوه های تحمیل و اجبار و بیگاری را محکوم می کند. اسلام رضایت فرد را در روابط اقتصادی لازم می شمارد: «یا أیها الذین آمنوا لا تأکلوا أموالکم بینکم بالباطل إلا أن تکون تجاره عن تراض منکم»: ای کسانی که ایمان آورده اید، اموال یکدیگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخورید؛ مگر اینکه تجارتی با رضایت شما انجام گیرد.

درست است که هر انسانی باید کار کند، انتخاب نوع کار بنابر اصل آزادی انسان به رأی و اختیار او مربوط است. رسول خدا (ص) در نامه به عبدالله بن جحش تأکید کردند که کسی را با اکراه به کار وادار مکن (سبحانی ۱۳۶۳: ۳۸۸). در زمان خلافت علی علیه السلام، مردم یکی از مناطق اسلامی خدمت آن حضرت شرفیاب شدند و چنین عرضه داشتند در سرزمین ما نهری است که گذشت زمان و حوادث روزگار آن را پر کرده و ما را از فوائد آن محروم نموده است. هرگاه دوباره آن نهر کنده شود در آبادی سرزمین و رونق زندگی ما تأثیر بسزائی خواهد داشت. آن گاه از حضرت تقاضا کردند که به حاکم خود، که در آن ناحیه فرمانروایی داشت، فرمان دهد تا از راه بیگاری گرفتن مردم و تحمیل به کار اجباری به حفر دوباره آن نهر خراب شده اقدام بنماید. امیر مؤمنان علیه السلام چون درخواست ایشان را شنید،کمی فکر کرد و سپس نسبت به تجدید حفر نهر ابراز علاقه نمود؛ ولی با موضوع بیگاری و کار اجباری با اینکه مورد علاقه درخواست کنندگان بود، موافقت نفرمود و نامه ای به این مضمون برای «قرطبه بن کعب» حاکم آن ناحیه نوشت:

«گروهی از حوزه مأموریت تو نزد من آمدند و گفتند که ایشان را نهری است که متروک شده و اگر آن را حفر و استخراج کنند، سرزمینهایشان آباد خواهد شد و به پرداخت تمام مالیات و خراجشان قدرت خواهند یافت و درآمد بیت المال مسلمانها از ناحیه ایشان فزونی خواهد گرفت.

آنها از من درخواست کردند که نامه ای برای تو بنویسم تا آنان را به کار بگماری و به کندن نهر و تأمین هزینه آن مجبور سازی؛ لیکن «لست اری ان اجبر احدا علی عمل یکرهه»: من صحیح نمیدانم کسی را به کاری که دوست ندارد وادارم و به بیگاری و کار اجباری تحمیل نمایم (جورداق، ۱۴۲۶، ج ۱: ۲۰۸؛ محمودی، ۱۳۷۶، ج ۵: ۳۵۹).

در حدیث معروف نبوی: «رفع عن أمتی تسع أشیاء الخطأ و النسیان و ما أکرهوا علیه…» (حر عاملی، ۱۴۰۹، ج ۱۵: ۳۶۹؛ فیض کاشانی، بی تا، ج۲: ۲۷؛ مجلسی، ۱۴۰۴، ج۱۱: ۳۹۴) نیز هرگونه عملی که بر اکراه و اجبار مبتنی باشد، فاقد اثر حقوقی و قانونی دانسته شده است.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به طور صریح به حقوق و آزادیهای مربوط به کار توجه نشان داده است. در اصل ۲۸ این قانون تصریح شده است که: «هرکس حق دارد شغلی را که بدان مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی نیست برگزیند. دولت موظف است با رعایت نیاز جامعه به مشاغل گوناگون برای همه افراد امکان اشتغال به کار و شرایط مساوی را برای احراز مشاغل ایجاد نماید». در بند ۴ اصل ۴۳ همین قانون «رعایت آزادی انتخاب شغل و عدم اجبار افراد به کاری معین و جلوگیری از بهرهکشی از کار دیگری» از ملاکها و پایه های اقتصادی جمهوری اسلامی دانسته شده است.

در ماده ۶ قانون کار تصریح شده است که: «اجبار افراد به کار معین و بهره کشی از دیگری ممنوع و مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود و همه افراد اعم از زن و مرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و هر کس حق دارد شغلی را که به آن مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست برگزیند».

با مطالعه آرای امام خمینی نیز درمییابیم که ایشان نه تنها قائل به آزادی افراد در انتخاب شغل بوده و این امر را جزو بدیهیات تلقی میکرده اند؛ بلکه حتی فراتر از این، حقوق صنفی قشر کارگر را نیز به رسمیت شناخته و چنین بیان کرده اند: «کارگران محروم و متدین ایران… در جمهوری اسلامی به آنها حق داده می شود که به هر شکل ممکن به دور هم جمع شوند و مسائل و مشکلات خود را بررسی کنند و در نتیجه دولت را در جریان مسائل خود قرار دهند و نیز از حقوق صنفی خود دفاع کنند» (امام خمینی، ۱۳۸۶، ج ۵: ۱۳۹). پر واضح است کسی که برای کارگر چنین حقوقی قائل است به طریق اولویت وی را در انتخاب شغل نیز محق میداند.

۲ دریافت مزد متناسب با کار

ماده ۳۵ قانون کار در تعریف مزد مقرر میدارد: «مزد عبارت است از وجوه نقدی یا غیرنقدی و یا مجموع آنها که در مقابل انجام کار به کارگر پرداخت می شود». از دیدگاه فقه اسلامی بر صاحب کار واجب است دستمزد عاد