فایل پاورپوینت کامل تربیت در محیط خانوادگی/ بقاء انسان به تربیت صحیح فرزند

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تربیت در محیط خانوادگی/ بقاء انسان به تربیت صحیح فرزند :

رُوِیَ عَن رَسولِ الله صلّی اللهُ عَلیه و آلِه و سلّم: «إِنَّ الغَیرَهَ مِنَ الایمانِ»[۱]

کم رنگ شدن غیرت؛ منشاء بسیاری از مفاسد جامعه

این بحثی است که شدیداً مورد احتیاج است، خصوصاً برای جامعه متدیّنین و نقشی اساسی دارد که می­ توان گفت بسیاری از مفاسد بر محور کم­ رنگ شدن همین غیرت است. در باب غیرت عرض کردم، غیرت حالتی است مربوط به روح که نشأت گرفته از حبّ به شیء است و این موجب می­ شود که انسان کوشش کند، آن شیء را که حفظ او عقلاً و شرعاً لازم است، حفظ کند. این تعریف علمای اخلاق از غیرت بود.

انواع غیرت ­ها از نظر ریشه حبّ

حبّ حیوانی

از نظر حبّ که امری است درونی، می­ توانیم سه تصویر کنیم:

۱-حبّ حیوانی، که بسیاری از حیوانات هم این را دارند و از این هم غیرت نشأت می­ گیرد، که می ­شود غیرت حیوانی. حبّ، حیوانی است، غیرت هم غیرت حیوانی می­ شود. دیده­اید که حیوانات نسبت به حفظ و حراست از فرزندان خودشان، چه می­ کنند. البته برای اینها مقطعی است. بعضی از آنها، تا یک مقطعی هست بعد از هم دیگر بیگانه می­ شوند. ما حتی در بعضی روایات مان هم داریم که وقتی می­ خواهند ما را نکوهش کنند، می­ گویند بروید از خروس غیرت را یاد بگیرید. خروس نسبت به همسرداری­اش غیرتمند است، حالا بی­ غیرت­ ها را نسبت به آن در جامعه می­ شناسید. حتی بی ­غیرت حیوانی. دیگر تطبیق با شماست، کار ما اینها نیست؛ کار ما کلّیات گفتن است، تطبیق مصادیق با شما.

حبّ انسانی

۲-حبّ انسانی. که حبّ انسانی در ارتباط با عقل عملی است. یعنی انسان یک سنخ اموری در درون او هست که آمیخته به وجود او است و من از آن تعبیر کردم به عقل عملی. حُسن و قبح ­ها نسبت به یک سنخ از اعمال که ربطی به دین هم ندارد. مثل اینکه ظلم بد است، عدل خوب است. که اینها در ارتباط با آن حبّ انسانی است که انسان عدل را دوست می­ دارد، امانت داری را دوست می ­دارد و… از آن طرف، یک سنخ مسائل قبیح است. آنهایی را که حَسَن است دوست می­ دارد، و از آنهایی که قبیح است بد­ش می­ آید. در اینجا هم غیرت انسانی مطرح می ­شود. نسبت به آن اموری که دوست می­ دارد و حَسَن است، باید غیور باشد. یعنی آن را حفظ کند. این از امور فطری انسان است. نزد عقل من حَسَن است و حفظ آن هم لازم است؛ کاری نکنم که این امور آمیخته به وجود من از بین برود. مثلاً عفّت، یک چیز تحمیلی نیست، اکتسابی است و مربوط به انسان است و حَسَن است. لذا حفظ این هم عقلاً لازم است. در ارتباط با تعریف غیرت علمای اخلاق گفته­ اند: حفظ و حراست از امری که حفظ آن عقلاً لازم است. این مربوط به این­جاست که می­رویم سراغ این سنخ از مسائل.

حب مربوط به بعُد معنوی انسان

۳-حبّی که در ارتباط با بُعد دیگری از وجود انسان است. بحث همه ابعاد انسان نیست؛ دایره و مدار آن در اینجا یک مقدار تنگ می­شود، و آن بُعد معنوی انسان است که مربوط به معتقدات دینی و ایمان است. یعنی دلبستگی به ماوراء طبیعت و دلبستگی به خداوند. اینجا هم حبّ است که از این حبّ هم غیرت نشأت می­ گیرد؛ غیرتی که اسم آن را می­ گذاریم غیرت دینی؛ حفظ دین. یعنی دین خودم را حفظ کنم. ما این سه گونه حبّ را داریم، سه گونه هم غیرت داریم چون غیرت نشأت گرفته از حبّ است. آنچه را که علمای اخلاق مطرح می­ کنند در ارتباط با بُعد انسانی است، غیرت انسانی و غیرت دینی و ایمانی است؛ «انَّ الغِیرَهَ مِنَ الایمان؛ غیرت از ایمان است.» این مطالب مختصری بود در باب تقسیم­ بندی غیرت به اعتبار منشأ غیرت که عبارت از حبّ است که این معنی را اقتضا می ­کند.

خانواده؛ کانون قوی ­ترین پیوندها

در گذشته این را مطرح کردم که پیوندهای انسان با دیگران را تقسیم­ بندی می­ کنیم به نسبی، سببی، آموزشی، شغلی، رفاقتی و… تا رسید به معنوی که عبارت بود از پیوند دینی. همین که قرآن می ­فرماید:« إِنَّمَا المُؤمنونَ إِخوَه»[۲] هر کدام از این پیوندها محبّت ­هایی را در پی دارد و هر محبتی از اینها که به وجود می­ آید، باید غیرت را داشته باشد. این بحثی بود که گذشت. در اینجا من به سراغ اولین محیط که قوی­ ترین پیوند است و قوی­ ترین حب در آنجا هست رفتم، و گذشت که آن عبارت از پیوند خانوادگی است. پیوند و محبّت میان فرزند و پدر و مادر، برادر و خواهر و… قهراً شدید ترین محبت­ ها در اینجاست.

فرزند دنباله­ وجودی انسان است

انسان از این عالم که می­ رود، انقطاع کلّی ندارد. فرزند دنباله وجودی و به منزله ادامه وجود پدر و مادر است. اما این به چه لحاظ است؟ به این است که فرزند برای والدین مفید است. با وجود فرزند انگار که هنوز از این نشئه نرفته است و چه بسا بتواند با همین ادامه وجود­ش، از او بهره بگیرد. روایتی را هم مطرح کردم. این در ارتباط با آن تربیتی است که نسبت به فرزندش داشته. ما تعبیرات مختلفی راجع به اولاد داریم. یک تعبیر در روایات این بود که اولاد میراث الهی است. دوم اینکه اولاد، در دست ابوین امانتی است الهی. یک تعبیری هم من کردم که اولاد، ادامه هستی پدر و مادر در این نشئه است.

بقاء انسان به تربیت صحیح فرزند است

انسان نباید ادامه وجودش را منقطع کند و از بین ببرد. هیچ کسی نمی­ خواهد از بین برود. آدم بقا می­ خواهد نه فنا. از آن طرف هم انسان هیچ­گاه نباید در امانت خیانت کند. اینها چیزهایی است که جزء مفطورات ما است، فطرت می­ گوید که خیانت قبیح است. یا این تعبیر که فرزند میراث الهی است، نباید انسان ارثیّه را به هدر بدهد. این تعبیرها را انسان خیلی خوب ادراک می­ کند. راه عدم انقطاع و راه اینکه انسان خیانت نکند، راه اینکه میراث را به هدر ندهد چیست؟ راه آن ادب و تربیت است. من از اینجا وارد این بحث می ­شوم، در روایات آمده است. مثلاً از علی علیه السلام نقل شده که حضرت فرمود: «خَیرُ ما ورَّثَ الآباءُ اَلأَبناء اَلأَدَب»[۳] بهترین چیزی که پدر برای فرزند به ارث می­ گذارد، از خودش باقی می­ گذارد، همان تربیت اوست. ارثیّه در مال نیست، چرا؟ چون رابطه آن با انسان اعتباری است. تو که رفتی دیگر تو مالک نیستی! وقتی مُردی، دیگر تمام شد، برو آنجا هرچه می ­خواهی دست و پا بزن.

اشتغال اصلی والدین باید تربیت فرزند باشد نه تأمین مادّی او!

ما درمعارف اسلامی داریم که شما در ارتباط با خانواده­ و خاندانتان به طور کلّی، بیش­ترین سعی و کوششتان را برای مسائل مادی او نگذارید! بلکه از این طرف بیش­ترین هَمِّ تو، تربیت او باشد. چون او ادامه­ وجود تو است، بقاء تو به بقاء انسانیّت و معنویّت اوست نه حیوانیّت او. اگر او از بُعد انسانی­ تربیت بشود، از نظر بُعد معنوی­ تربیت شود، این ادامه حیات انسانی توست، ادامه حیات معنوی تو است. نه اینکه هَمَّت را نگذار برای اداره مادی او. نه! بیشتر روی مسأله­ تربیتی تکیه داشته باش. علی علیه السلام در نهج­ البلاغه می­فرماید: «لَا تَجْعَلَنَّ أَکثَرَ شُغْلِک بِأَهْلِک وَ وَلَدِک، فَإن یَکُن أهلُکَ و وَلَدُکَ أولیاءَ الله فَإنَّ اللهَ لا یُضیع أولیائَه؛[۴] بیشتر مشغولیّات خویش را نسبت به خانواده و فرزندت قرار مده، چرا که اگر خانواده و فرزندت اولیاء خدا باشند، خدا آنها را فرو گذار نمی­ کند.» بیش­ترین مشغولیّات خودت را که در این عالم می ­خواهی کار کنی برای آنها، از نظر مادّیشان قرار نده. بعد خیلی زیبا توضیح می­ دهد که این قبلی را روشن می­ کند که تو اگر بیایی کار کنی، بیش­ترین هَمِّ خودت را بگذاری برای اینکه اینها از دوستان خدا شوند، روی بُعد معنوی اینها کار کنی، پیوند اینها را با خدا محکم کنی، اگر این کار را بکنی، این را بدان خدا دوستانش را هیچ وقت وا نمی­گذارد، رهایشان نمی­ کند. چقدر زیبا تفهیم می­ کند. برو این فرزند و خانواده­ات را ولی­ الله­ بکن، وقتی این رابطه­ اش با خدا درست شد، غصّه این را نخور، هیچ وقت مولا عبد را رها نمی­ کند. گاهی اوقات پیش من صحبت­ هایی می­ کنند. به آن­ها می­ گویم چطور شد؟ تو خدا داشتی و نسبت به تو رازق بود آن وقت نسبت به این رازق نیست؟! بله؟! تو که هستی که خیال کردی رازق اینها هستی؟ تو که رازق او نیستی که! خیال کردی اگر