فایل پاورپوینت کامل تفسیر مباحث قرآنی از دیدگاه امام باقر (ع)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل تفسیر مباحث قرآنی از دیدگاه امام باقر (ع) :

فضیلت قرائت قرآن

امام ابوجعفر(ع) به تلاوت قرآن عزیز تشویق میکرد چون سرچشم جوشان هدایت و راستی مردمان است و جزء عواملی می باشد که دل ها را زنده نگه داشته، با پرتوهای نورانی و آگاهی بخش خود قلب ها را یاری رسانده، مطالبی را که جدش رسول خدا(ص)دربار فضیلت تلاوت قرآن فرمود، نقل کرده:

قال رسول الله: من قرأ عشر آیات…؛ هرکه شب ده آیه بخواند، جزء غافلان نوشته نمی شود. هرکه پنجاه آیه بخواند، جزء ذاکران نوشته می شود. هرکه صد آیه بخواند، جزء قانتان (یقین داران) نوشته میگردد. هرکه دویست آیه بخواند، جزء خاشعان (فروتنان) نوشته می شود. هرکه سیصد آیه بخواند، جزء رستگاران نوشته می شود. هرکه پانصد آیه بخواند، جزء شب زنده داران نوشته می شود و هرکه هزار آیه بخواند، قنطاری[۱] از طلا برایش نوشته می شود».

احادیثی مشابه با این روایت، از امامان اهل بیت: آمده، مسلمانان را به تلاوت قرآن برانگیخته، تشویق میکند به درنگ در آیات و ژرف اندیشی در اسرار آن بپردازند، که بدون تردید عقل ها را رشد می دهد، جان ها را می پالاید، از کجروی نگه می دارد و به راه درست هدایت میکند.

ترجیع در قرائت قرآن

ترجیع در قرائت قرآن وتلاوتش با صدای خوش باعث میشود به عمق دل ها و درون جان آدمی نفوذ کرده، احساسات و مشاعر را تحت تأثیر قرار دهد، چون دربردارند حکمت ها و معارفی است که در زندگی از آنها گریزی نیست. امامان اهل بیت: به تلاوت قرآن کریم همت گماشته، امام ابوجعفر(ع) از خوش صداترین افراد هنگام قرائت قرآن بود.[۲] ابوبصیر میگوید: به ابوجعفر(ع) عرض کردم: وقتی قرآن می خوانم و صدایم را بلند میکنم، شیطان وسوسه ام میکند با این کارت برای خانواده ات و مردم ریا میکنی.

فرمود: قرائتی بین دو قرائت [بلند و آهسته] داشته باش که خانواده ات بشنوند. قرآن را با ترجیع بخوان که خدا صدای خوش را که با ترجیع خوانده شود دوست دارد.[۳] پیرایش قرآن از باطل قرآن کریم معجزه بزرگ اسلام است: «کتابی است که آیات آن استحکام یافته، سپس از جانب حکیمی آگاه به روشنی بیان شده است».[۴]

«این است کتابی که در [حقانیت] آن هیچ تردیدی نیست [و] مایه هدایت تقواپیشگان است».[۵]

در قرآن تناقض و دوگانگی در احکامش نبوده، آیاتش با هم منافات ندارد: «آیا در [معانی] قرآن نمی اندیشند؟ اگر از جانب غیر خدا بود، قطعا در آن اختلاف بسیاری می یافتند»،[۶] «قطعا این قرآن به [آیینی] که خود پایدارتر است راه می نماید»،[۷] «از پیش روی آن و از پشت سرش باطل به سویش نمی آید. وحی [نامه]ای است از حکیمی ستوده [صفات]».[۸]

امام ابوجعفر(ع) این آیه را چنین تفسیر فرموده:

«هیچ گونه باطلی نه از پیش رو» یعنی قبل از تورات و انجیل و زبور و «نه از پشت سر» یعنی پس از قرآن کتاب آسمانی نمی آید که آن را باطل کند».

در روایت از صادقین [امام باقر و امام صادق] آمده:

«لیس فی إخباره…؛ در گزارشات قرآن از گذشته، مطلب باطلی نیست و در گزارشاتش از آینده نیز مطلب باطلی نیست».

سرزنش تحریف گران قرآن

امام ابوجعفر(ع) تحریف کنندگان کتاب خدا را سرزنش کرده، یعنی کسانی که آیاتش را برحسب هوی و هوسشان تأویل میکنند. در نامه اش به سعدالخیر مرقوم فرمود:

«و کان من نبذهم…؛[۹] از جمله مواردی که قرآن را کنار انداختند، این است که ظاهر و حروفش را پابرجا نگه داشته، اما حدود و مرزهایش را تحریف کرده، قرآن در اختیارشان بود اما بدان عمل نمیکردند. نادانان خوشحال اند که روایت را حفظ کرده اند اما عالمان ناراحت اند بدان عمل و رسیدگی نکرده اند».

استعمالات مجازی در قرآن

استعمال مجازی در زبان عرب رواج داشته، در بسیاری از شیوه ها استعمال مجاز شیوع دارد مانند اسناد مجازی و مجاز در کلمه، که از آن جمله باب کنایه است (که گفته شده از تصریح رساتر می باشد). مجاز از لطائف و محسنات زبان عربی است. در بسیاری از آیات قرآن کریم استعمال مجازی وجود دارد، از جمله: «ای ابلیس! چه چیز مانعت شد بر مخلوقی که با دستانم آفریدم سجده کنی».[۱۰]

در آیه واژه «ید=دست» آمده، عضو بدن به ذهن می آید، اما داشتن اعضا برای خدا محال است چون مستلزم جسم بودن خداست که بر خدا عقلا ممتنع می باشد. محمد بن مسلم از امام ابوجعفر در این باره پرسید که پاسخ فرمود: «ید» در کلام عرب به معنی قوت (نیرو و قدرت) و نعمت است. خدا می فرماید: «به خاطر بیاور بند ما داوود را که صاحب دست (یعنی قدرتمند) بود»[۱۱] نیز: «آسمان را با دست (یعنی قدرت) بنا کردیم»[۱۲] و: «خدا با روحی یعنی قدرتی از ناحی خودش آنها را تقویت فرمود».[۱۳] امام افزود: در زبان عرب میگویند: فلانی نزدم «ایاد کثیر=دستان بسیار» دارد، یعنی نیکی و احسان ها به من کرده است یا فلانی نزدم ید بیضا دارد، یعنی نعمت و منت دارد.[۱۴] معنای فرمایشات امام این است که «ید» در معنای شایع و رایج (دست) به کار گرفته نشده، بلکه در غیر آن به گون مجاز یا حقیقت استعمال شده، که در این معانی که امام فرموده، مشترک لفظی است.

بسم الله جزء سوره

امام ابوجعفر(ع) و دیگر امامان اهل بیت علیهم السلام معتقدند بسم الله جزئی از هر سور قرآن کریم است. شمار بسیاری از عالمان و قاریان مسلمانان در این مطلب از ائمه پیروی کرده،[۱۵] یحیی بن ابی عمران همدانی نامه ای به امام نوشت و پرسید: «فدایت شوم! کسی در نماز به نیت قرائت سوره ام الکتاب (حمد) بسم الله گفته، اما به سراغ سوره ای دیگر غیر از ام الکتاب رفته، عباسی میگوید که اشکال ندارد [و لازم نیست دوباره بسم الله بگوید] حضرت در نامه بدو پاسخ فرمود: به رغم گفت عباسی باید بسم الله را دوباره اعاده کند».[۱۶]

احادیث سنی و شیعی میگوید که بسم الله جزء هر سوره می باشد. کمتر کسی منکر این مطلب شده است.

نزول قرآن بر هفت حرف

بین مفسران رواج دارد که قرآن بر هفت حرف نازل شده، این مطلب را به روایتی از ابوجعفر(ع) مستند کرده اند که فرمود: «قرآن بر هفت حرف نازل گشت».[۱۷] گفته ها در این باره فراوان است حتی ابوحاتم میگوید که ۳۵ شاهد در این باره هست.[۱۸] باید درنگی کوتاه داشته، در معانی حروف هفتگانه نظر افکنده، ببینیم انتساب این سخن به امام باقر چقدر صحت دارد.

حروف هفتگانه

در این که مقصود از حروف هفتگانه چیست، گفته ها گوناگون است. اینک بعض آن:

۱. حروف اینهاست: وعده و وعید (بشارت و بیم) امر و نهی، قصه ها و مجادله و مثل ها، اما این معنا را «ابن عطیه» ضعیف دانسته و گفته: اینها را حرف نمی نامند.[۱۹]

۲. مقصود معانی نزدیک به هم است که با واژه های گوناگون گفته می شود مثل «اقبل و هلم» (یعنی آمد و روی آورد) یا «عجل و اسرع» (یعنی بشتاب) این وجه را «طبری» برگزیده[۲۰] اما باید گفت: هیچ گونه مبنای محققانه ندارد چون اگر این سخن را بپذیریم آدمی می تواند قرآن را به صورت های گوناگون قرائت کند [بدین توجیه که معنا یکی است] و این به اختلاف زیادی می فرجامد و آیاتی حذف یا اضافه خواهد شد زیرا چنانکه قرطبی میگوید، اختلاف در واژه ها اختلاف در جمله ها را در پی دارد.[۲۱]

۳. مراد ابواب هفتگانه ای است که قرآن بدان نازل شده یعنی: زجر (بازداشتن)، امر، حلال، حرام، آیات محکم، آیات متشابه و امثال.[۲۲] اما باید گفت : اینها حروف نامیده نمی شود، افزون بر این که زجر و حرام یکی است، پس هفت تا نمی شود.

۴. مقصود لغات فصیح زبان عربی است که در قرآن پراکنده است که بعضی به لهج قبایل قریش، برخی به لهجه هذیل یا هوازن یا یمن یا کنانه یا تمیم و یا ثقیف می باشد. این گفته منسوب به بیهقی، ابهری و صاحب قاموس قرآن (علی اکبر قرشی) است اما این وجه با سخن «عمر» منافات دارد که میگوید: قرآن به لهجه قبیل «مضر» نازل شده است.[۲۳]

۵. مقصود قرائات هفتگانه می باشد اما استاد آیه الله خوئی اشکال کرده : اگر مقصود قرائات هفتگان مشهور است، بنا بر تحقیقی که ایشان دربار تواتر قرائات کرده این سخن ثابت نیست اما اگر مقصود هفت قرائت به گون مطلق است، روشن می باشد که شمار قرائات بیش از اینهاست.[۲۴]

این بعضی گفته ها دربار «هفت حروف» بود. استاد ما آیه الله خوئی ده قول آورده اما آنها را سست دانسته، ثابت کرده به نتیجه ای نمی رسد. «ابوشامه» کتابی در این باره نوشته، بیشتر احتمالات را باطل کرده است.

انکار هفت حروف توسط امام

امام ابوجعفر(ع) حروف هفتگانه را منکر شده، پس روایت منسوب به ایشان صحیح نیست بلکه در حدیثی صحیح از حضرت، زراره آورده: «قرآن یکی است. از نزد یکتایی فرود آمده اما اختلاف توسط راویان پدید می آید».[۲۵] نیز امام صادق حروف هفتگانه را منکر شده، فضیل بن یسار به امام عرض کرد: مردم میگویند قرآن بر هفت حرف نازل شده، فرمود: «دروغ گفته اند – دشمنان خدا – بلکه بر یک حرف از طرف خدای یکتا نازل شده است».[۲۶] راه های تفسیر رویکردهای مفسران قرآن کریم گوناگون است و بدین منظور راه های مختلفی پیموده اند، از جمله:

تفسیر طبق حدیث

یعنی طبق احادیثی که از پیامبر(ص) و امامان هدایتگر به جا مانده، قرآن را تفسیر کنیم. بیشتر مفسران شیعه چنین کرده اند مانند تفسیر قمی، تفسیر عسکری، البرهان و… دلی شل ان این است که علم واقع و حققیت قرآن مختص اهل بیت: میباشد و دیگران در این باره سهمی ندارند. بدین مطلب امام ابوجعفر(ع) چنین اشاره دارد:

«هیچ کس نمی تواند ادعا کند تمامی دانش قرآن، ظاهر و باطن آن نزد اوست مگر اوصیا».[۲۷] پس اوصیا [=جانشینان پیامبر] تنها کسانی اند که دانش قرآن – ظاهر و باطن آن – نزدشان هست. ادل شرعی بسیاری وجود دارد که برای تفسیر قرآن کریم باید به ایشان رجوع کرد. شیخ طوسی می نویسد: «تفسیر قرآن جایز نیست مگر طبق حدیث صحیح پیامبر و امامان که فرمایش اینان مانند فرمود پیامبر حجت است».[۲۸] تفسیر به رأی مقصود قبول اعتبارات عقلی ظنی است که خاستگاه آن استحسان می باشد.[۲۹]

مفسران معتزلی و باطنیه چنین روشی در پی گرفته، به فرمایشات تفسیری که از جانشینان پیغمبر به جا مانده، اعتنا نکرده، هرچه را میگویند، به استحسانات عقلی مستند نموده اما امام ا