فایل پاورپوینت کامل توکل در کلام امام جواد (ع)

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل توکل در کلام امام جواد (ع) :

مقدمه

یکی از مهم ترین فضایل انسانی که زایید توحید افعالی است، مقام توکل می باشد. آیات و روایات، بزرگی این مقام را برای ما به خوبی روشن می کنند. بحث از توکل از چند نظر حائز اهمیت است؛ اول اینکه حقیقت توکل را بشناسیم و فرق آن را با اعتماد به دیگران تشخیص دهیم. دوم، مقام متوکلین در قرآن و روایات را بشناسیم. سوم، معلوم شود چرا باید توکل داشته باشیم؟چهارم، آثار مترتب بر این مقام را، با عنایت به آیات قرآن و کلمات اهل بیت علیهم السّلام بشناسیم.

با توجه به اینکه پرداختن به تمامی این موارد در یک مقاله میسر نیست، از این رو در این نوشتار سعی شده است پس از شرح و تعریف توکل، آثار آن و عاقبت اعتماد به غیر خدا از منظر قرآن و امام جواد علیه السّلام مورد بررسی قرار گیرد.

معنای توکل

صاحب«منازل السائرین»می فرماید: «توکل؛ واگذار نمودن تمام امور است به صاحب آن و اعتماد نمودن بر وکالت او. و بعضی گفته اند: «التّوکّل علی اللّه انقطاع العبد فی جمیع ما یأمله من المخلوقین؛ توکل بر خدا، بریدن بنده است تمام آرزوهای خود را از مخلوقات.»[۱]

به بیانی دیگر: توکل، اعتماد و اطمینان قلبی انسان به خداوند در تمام امور خویش و بیزاری از هر قدرتی غیر از اوست، و نتیجه کارها را به او واگذار کردن است. تحقق این حالت در انسان، متوقف بر تحقق چند حالت است؛ ۱- ایمان به اینکه خداوند بر سختی ها، مصائب و دشواری های بنده آگاه است و به تمام آنها علم دارد. ۲- ایمان به اینکه خداوند در برآوردن حاجات بنده، قادر بوده و محتاج به غیر خود نیست. ۳- ایمان به اینکه هیچ قدرت و قوّتی غیر از قدرت خداوند، در کار عالم و آدم اثر گذار نیست و همه علل و اسباب، مقهور قدرت الهی اند و تحت اراد او عمل می کنند، که خود در واقع مرتبه ای از مراتب توحید است. ۴- اعتقاد به اینکه خداوند هر وقت خود صلاح بداند، در رفع مشکل و برآوردن حاجات بنده اراده خواهد فرمود.

پس اساس و ریشه توکل، «توحید» است و جز با حصول آن شکل نمی گیرد.

با احتساب این امور، هرگاه انسان متوکل و مؤمن قصد انجام کاری را نمود و اسباب و ابزار عادی آن را نیز فراهم کرد، می داند که تنها سبب مستقل در تدبیر امور، خداوند است و هیچ گونه اصالت و استقلالی برای خود و اسباب و عللی که به کار می گیرد، قائل نیست؛ پس بر خدواند توکل می کند. بنابراین توکل در این مقام، عبارت است از: نفی انتساب امور به انسان یا اسباب و علل طبیعی، و ارجاع اصالت و استقلال به خداوند.[۲]

آثار توکل در قرآن

چون توکل از منازل رفیع و مقامات سالکان و مؤمنان است، خداوند در قرآن کریم نیز به آن توجه خاصی مبذول داشته و برای مؤمنان متوکل ویژگی هایی برشمرده است که برخی از این خصوصیات تنها مخصوص به این گروه است؛ که به سه اثر توکل از دیدگاه قرآن اشاره می شود:

الف. خداوند، متوکل را دوست داشته و به او عشق می ورزد و به عبارت دیگر، متوکل محبوب خداست:

(إن اللّه یحبّ المتوکّلین)[۳]

و این مهم ترین اثر معنوی مترتب بر توکل است.

ب. بر طبق نصّ قرآن. شیطان بر کسانی که بر خدا توکل کرده و به ایمان دارند؛ هیچ تسلطی نداشته و در آنها راهی برای نفوذ ندارد؛ زیرا متوکل به لحاظ آنکه در هر کاری به حقتعالی امید دارد، پس در همه حال به یاد خداست و نیز شیطان بر کسی که دائم الذکر است، راه نفوذی ندارد:

(إنّه لیس له سلطان علی الّذین آمنوا و علی ربّهم یتوکلون)[۴]؛

«و(شیطان)بر کسانی که ایمان آوردند و بر خدا توکل نمودند، هیچ سلطه ای ندارد.»

این نتیجه، مهم ترین اثر معنوی حاصل از توکل خالصانه به درگاه حق است.

ج. طبق فرمایش حضرت حق در قرآن، (و البته در گفتار خداوند هیچ کذب و دروغ و خلف وعده ای نیست )هرکس در هر کاری بر خدا توکل کند و امور خود را به او واگذارد، خداوند او را کفایت می فرماید؛ یعنی هر مهمی را برای او سهل و آسان نموده و مشکلاتش را حل می کند:

(و من یتوکّل علی اللّه فهو حسبه إن اللّه بالغ أمره)[۵]؛

«هرکس بر خدا توکل کند، خداوند او را کافی است. به درستی که خدا، رساننده و بر آورند امرش است.» این اثر، مهم ترین اثر مادی و معنوی مترتب بر توکل است.

مقام توکل حضرت ابراهیم علیه السلام

معمولا سلطه گران زورگو برای تحریک توده های ناآگاه، از نقطه های ضعف روانی آنان استفاده می کنند؛ همان گونه که در ماجرای حضرت ابراهیم علیه السّلام شعارهایی دادند که به اصطلاح به رگ غیرت مردم برخورد. گفتند: «اینها خدایان شما هستند، مقدساتتان به خطر افتاده و سنت نیاکانتان زیر پا گذاشته شده است؛ پس غیرت و حمیّت شما کجاست؟چرا این قدر ضعیف و زبون هستید؟چرا خدایانتان را یاری نمی دهید؟ابراهیم را بسوزانید و خدایانتان را یاری بدهید، اگر کاری از شما ساخته است و می توانی در تن و قدرتی در جان دارید».

و مردم را بر ضدّ ابراهیم شوراندند، آنچنان که به جای چند بار هیزم که برای سوزاندن چندین نفر کافی است، هزاران بار روی هم ریختند و کوهی از هیزم، و به دنبال آن دریایی از آتش به وجود آوردند، تا با این عمل، هم انتقام خود را بهتر گرفته باشند و هم ابهت و عظمت پنداری بت ها که سخت با برنامه های ابراهیم علیه السّلام آسیب دیده بود تا حدی تأمین شود. هنگامی که از جوانب مختلف در هیزم ها آتش افکندند، شعله اش به اندازه ای عظیم بود که پرندگان قادر نبودند از آن منطقه بگذرند. بدیهی است به چنین آتش گسترده ای نمی توان نزدیک شد، تا چه رسد به اینکه بخواهند ابراهیم علیه السّلام را در آن بیفکنند؛ ناچار از«منجنیق» استفاده کردند. ابراهیم علیه السّلام را بر آن نهاده و با یک حرکت سریع، به درون آتش پرتاب نمودند.

در روایاتی که از طرق شیعه و اهل سنّت نقل شده است، می خوانیم: «هنگامی که ابراهیم علیه السّلام را بالای منجنیق گذاشتند و می خواستند در آتش بیفکنند، آسمان و زمین و فرشتگان فریاد کشیدند، و از پیشگاه خداوند تقاضا کردند که این قهرمان توحید و رهبر آزاد مردان را حفظ کند.»

و نیز نقل کرده اند: جبرئیل به ملاقات ابراهیم علیه السّلام آمد و به او گفت: «ألک حاجه؛ آیا نیازی داری؟[تا به تو کمک کنم ]؟» ابراهیم علیه السلام در عبارتی کوتاه گفت: «امّا الیک فلا؛ اما به تو، نه (به آن کسی نیاز دارم که از همگان بی نیاز و بر همه مشفق است).» در این هنگام جبرئیل به او پیشنهاد کرد و گفت: «فاسئل ربّک؛ پس نیازت را از خدا بخواه.»و او در پاسخ گفت: «حسبی من سؤالی علمه بحالی؛ همین اندازه که او از حال من آگاه می باشد، کافی است.»[۶]

آن حضرت چون بر خدا چنین توکل نمود و کار خود را کاملا به او واگذاشت، خداوند نیز کفایت امر او را نموده و به آتش دستور داد که: «بر ابراهیم علیه السّلام سرد و سلامت باش».[۷]

آثار توکل در کلام امام جواد علیه السّلام

امام جواد علیه السّلام در کلامی گهر بار فرمود: «من وثّق باللّه اراه السرور، و من توکّل علی اللّه کفاه الامور، و الثقه باللّه حصن لا یتحصّن فیه إلاّ المؤمن، و التّوکّل علی اللّه نجاه من کلّ سوء و حرز من کلّ عدوّ؛[۸] هرکس به خداوند اعتماد کند، خدا شادمانی را به او بنمایاند و هرکس به خدا توکل کند، خدا امورش را کفایت می کند. اعتماد به خدا، دژی است که تنها مؤمن در آن محافظت می شود و توکل به خدا، نجات یافتن از هر بدی و در امان ماندن از هر دشمنی می باشد.»

۱- کفایت امور

یکی از آثار که امام جواد علیه السلام نام می برد، این است که: هرکسی که بر خدا توکل کند، خداوند امور او را کفایت می کند. این کلام، برگرفته از آیه ۳ سور طلاق است که خداوند در آن می فرماید:

(و من یتوکّل اللّه فهو حسبه إنّ اللّه بالغ أمره قد جعل اللّه لکلّ شی ء قدرا)؛

«و هر که بر خدا توکل کند، خدا او را کفایت خواهد کرد؛ که خدا امرش را نافذ و روان می سازد و بر هر چیز، قدر و اندازه ای مقرر داشته است.»و دلیل آن، این است که فرد امورش را به خدا واگذاشته و او را وکیل خود قرار داده است و وکیل، کار موکل خود را به سامان می رساند.

حقیقت توکل این است که انسان تلاشگر، کار خود را به خدا واگذارد و حل مشکلات خویش را از او بخواهد؛ خدایی که از تمام نیازهای او آگاه و نسبت به او، رحیم و مهربان است، و قدرت حلّ هر مشکلی را دارد. کسی که دارای روح توکل است، هرگز یأس و نومیدی را به خود راه نمی دهد، در برابر مشکلات احساس ضعف و زبونی نمی کند، در برابر حوادث سخت، مقاوم است، و همین فرهنگ و عقیده چنان به او قدرت روانی می دهد که می تواند بر مشکلات پیروز شود. و از سوی دیگر، امدادهای غیبی که به متوکلان نوید داده شده، به یاری او می آید، و او را از شکست و ناتوانی رهایی می بخشد.

۲- پناهگاه محکم برای مؤمن

امام جواد علیه السّلام در مورد بعد، می فرماید