فایل پاورپوینت کامل جایگاه تفسیر قرآن با قرآن در روایات اهل بیت علیهم السلام

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل جایگاه تفسیر قرآن با قرآن در روایات اهل بیت علیهم السلام :

در روایات تفسیری اهل بیت علیهم السلام از راه های مختلفی که در عرف عقلا برای فهم کلام رایج است استفاده شده که یکی از آن راه ها توجه به قراین کلام است و از جمله قراین، سخنانی است که گوینده در جای دیگری گفته و توجه به آن در فهم بخش های دیگری از سخن وی تاثیر دارد و مراد او را روشن می سازد.قرآن کریم نیز که بر اساس اصول محاوره عقلایی سخن می گوید از این گونه قراین که همان آیه هایی است که در جای جای آن آمده، برخوردار است و بنابراین به هنگام فهم بعضی از آیه ها باید به آیه های دیگری که ممکن است است قرینه ای بر فهم مراد خدا از این آیه مورد بحث باشد توجه کرد.کاربرد این قرینه در فهم قرآن همان روش تفسیر قرآن به قرآن است اگرچه قرینه های دیگری نیز وجود دارد، اما مهم تر از همه خود قرآن است که ارزش تفسیری آن نیازی به توضیح ندارد.بر اساس سخن فوق، تفسیر قرآن با قرآن بخشی از روش تفسیری اهل بیت علیهم السلام است و نه همه آن.از سخنان مفسر و قرآن پژوه بزرگ معاصر مرحوم علامه طباطبایی چنین برمی آید که این روش، ویژه اهل بیت بوده و به جهت کارایی آن در کشف مراد خداوند تنها روش قابل اعتماد است و خود ایشان همین روش را برگزیده و در تفسیر شریف المیزان آن را به کار بسته است.ایشان درباره استناد این روش به اهل بیت علیهم السلام فرموده است: «و قد کانت طریقتهم فی التعلیم و التفسیر هذه الطریقه بعینها علی ما وصل الینا من اخبارهم فی التفسیر…هذا هوالطریق المستقیم و الصراط السوی الذی سلکه معلموا القرآن و هداته صلوات الله علیهم » . ^(۱)

و در جای دیگری فرموده است: «…در درک معانی آن ها [آیات ] روش اهل بیت علیهم السلام را باید اتخاذ نمود و هر آیه قرآنی را با آیات دیگر قرآنی توضیح داد و تفسیر کرد نه به رای و نظر خود…کسی که با نظر کنجکاوی در احادیث اهل بیت علیهم السلام و در روایاتی که از مفسرین صحابه و تابعین در دست است رسیدگی نماید تردید نمی کند که روش تفسیر قرآن به قرآن تنها روش ائمه اهل بیت علیهم السلام می باشد» . ^(۲)

و از برخی کلمات ایشان نادرستی روش های دیگر و جامع بودن این روش استفاده می شود: «تفسیر واقعی قرآن تفسیری است که از تدبر در آیات و استمداد در آیه به آیات مربوطه دیگر به دست می آید» . ^(۳)

وی معتقد است که تفسیر با مقدمات علمی و غیرعلمی قابل اعتماد نیست و در حقیقت از قبیل تفسیر به رای است، مگر در جایی که با تفسیر قرآن با قرآن توافق کند. ^(۴)

در توضیح دیدگاه مرحوم علامه طباطبایی دو نکته قابل طرح است:

۱.مراد از اختصاص تفسیر قرآن با قرآن به اهل بیت علیهم السلام، پیشگامی آنان در ارائه این روش و تبیین قرآن از این راه است و مفسران دیگر هرچه در این زمینه گفته اند وامدار اهل بیت علیهم السلام هستند; زیرا دیگران نیز هرچند اندک به آیات قرآن در تفسیر استدلال و یا استشهاد کرده اند. ^(۵)

۲.نسبت روش تفسیری قرآن با قرآن به اهل بیت علیهم السلام به معنای نفی به کارگیری قواعد دیگری که در فهم قرآن کاربرد دارد نیست و چنان که گذشت قرآن براساس اصول محاوره عقلایی سخن گفته و همه قواعدی که در اصول محاوره برای فهم سخن وجود دارد در فهم قرآن نیز جاری است و با توجه به روایاتی که در جوامع روایی از اهل بیت علیهم السلام نقل شده اقبال آنان به استفاده از آن قواعد روشن است.بنابراین، مراد علامه طباطبایی اهمیت داشتن و غلبه کاربرد این روش در روایات اهل بیت علیهم السلام است نه نفی استفاده از قواعد دیگر چه این سخن برخلاف روایات و اصول محاوره عقلایی است.افزون بر این که این قاعده در همه جا کاربرد ندارد و چه بسا آیه ای که جز با روایت معصومان – که از قراین ناپیوسته است – تفسیر نمی شود.مرحوم علامه خود در موارد متعددی در تفسیر المیزان به این مطلب تصریح فرموده است. ^(۶)

نمونه ای از روایات تفسیری قرآن با قرآن

در میان ده ها روایتی که در آن به تفسیر قرآن با قرآن ^(۷) پرداخته شده روایت های معتبری دیده می شود که از نظر دلالت هم جای ابهامی ندارد که در اینجا به بیان دو نمونه از آن ها بسنده می کنیم:

۱.حریز از امام صادق علیه السلام نقل می کند که فرمود: این آیه درباره یهود و نصارا نازل شده است که خداوند می فرماید: الذین اتیناهم الکتاب یعرفونه – یعنی پیامبر را – کما یعرفون ابنائهم; زیرا خداوند در تورات و انجیل و زبور ویژگی های حضرت محمد صلی الله علیه وآله و ویژگی یاران و محل هجرتش را بر آنان نازل فرموده بود و آن سخن خداوند است که “محمد رسول الله والذین معه” (فتح: ۲۹) این صفت رسول خدا و یاران اوست در تورات و انجیل، پس هنگامی که خداوند او را برانگیخت کتابیان او را شناختند همان گونه که خداوند فرموده است: پس زمانی که آمد آنان که او را می شناختند بدو کافر شدند. (بقره: ۸۹) ^(۸)

در این روایت، آیه شریفه «الذین آتیناهم الکتاب یعرفونه کما یعرفون ابنائهم » (بقره: ۱۴۶ و انعام: ۲۰) که درباره شناخت کتابیان نسبت به پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله است، با دو آیه دیگر تبیین و تفسیر شده; نخست آیه ای است که راه شناخت آنان را بازگو می کند و آن کتاب های آسمانی تورات و انجیل و زبور است که در میان اهل کتاب متداول و در دسترس بوده و در آن ها ویژگی های پیامبر صلی الله علیه وآله به روشنی وجود داشته است و دیگری آیه ای است که تصریح دارد کتابیان ویژگی های یادشده رادرشخص حضرت محمد صلی الله علیه وآله یافتند و او را شناختند، ولی با این همه از ایمان به او روی گردان شدند.

۲.ابن اذینه گوید از امام صادق علیه السلام درباره آیه «ما یکون من نجوی ثلاثه الا هورابعهم » (مجادله: ۷) سؤال نمودم، حضرت فرمودند: او یکتا و ذاتا یگانه است از خلق خود جدا و او “به هر چیزی احاطه دارد” (فصلت: ۵۴) به اشراف و احاطه و قدرت “هیچ ذره ای و نه کم تر و بیش تر از آن در آسمان ها و زمین از او مخفی نیست” (سبا: ۳) این به احاطه و علم اوست نه به ذات; زیرا مکان ها دارای جهت های چهارگانه اند و اگر او به ذات حاضر باشد لازمه اش جهت دار بودن اوست ^(۹) [ – که درباره خداوند محال است.] در این جا امام علیه السلام آیه ۷ مجادله را به کمک دو آیه دیگر توضیح و تفسیر نموده و چگونگی حضور خداوند تعالی را در همه جا بیان کرده اند.

استفاده تفسیری از آیه های یادشده در دو روایت فوق قابل انکار نیست و در استناد آن ها به اهل بیت علیهم السلام – چنان که پیش تر یاد کردیم – تردیدی وجود ندارد.بر این پایه، روایت های دیگری که بیانگر تفسیر قرآن با قرآن بوده و دارای سند صحیحی نیست نیز تقویت می شود.با این همه ممکن است برخی با استناد به روایات بازدارنده از زدن آیات قرآن به یکدیگر، در درستی این روش تردید روا دارند بنابراین نسبت سنجی این روایات با روش تفسیر قرآن با قرآن ضروری است.

نسبت تفسیر قرآن با قرآن با ضرب القرآن

مهم ترین شبهه ای که در باب استفاده تفسیری از آیات قرآن مطرح شده یکی دانستن آن با «ضرب القرآن بعضه ببعض » است که در سخن پیشوایان دین از آن نکوهش شده و عامل کفر و گمراهی معرفی شده است.اینک به بررسی روایات یادشده می پردازیم:

۱.محمد بن یعقوب کل