فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره)

تحولی در ارائه‌ها با فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره)!

اگر به دنبال یک روش ساده اما حرفه‌ای برای ارائه‌ی مطالب خود هستید، فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) بهترین انتخاب شما خواهد بود. فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) از پایه بر اساس اصول طراحی مدرن ساخته شده و تضمین می‌کند که اسلایدهای شما جذاب، منظم و آماده‌ی استفاده باشند.

فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) شامل 120 اسلاید است که با ترکیب بصری زیبا و چیدمانی حرفه‌ای، ارائه‌ی شما را به سطحی بالاتر می‌برد.

چرا باید از فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) استفاده کنید؟

✔ طراحی حرفه‌ای: هر اسلاید فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) با دقت بالا تنظیم شده تا بیشترین تأثیر را روی مخاطبان بگذارد.

✔ صرفه‌جویی در زمان: نیازی نیست ساعت‌ها وقت خود را برای طراحی پاورپوینت بگذارید، همه چیز آماده است.

✔ استفاده‌ی آسان: بدون نیاز به ویرایش‌های پیچیده، کافی است فایل را باز کنید و ارائه دهید.

✔ فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) قابل استفاده در هر محیطی: چه در دانشگاه، چه در جلسات کاری، فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) حرفه‌ای نیاز شما را کاملاً برآورده خواهد کرد.

متمایز باشید!

دیگر نگران بهم‌ریختگی یا طراحی‌های غیرحرفه‌ای نباشید. فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) به شما این امکان را می‌دهد که بدون دغدغه روی محتوای خود تمرکز کنید و ارائه‌ای تأثیرگذار داشته باشید.

همین حالا دریافت کنید و تجربه‌ای متفاوت از ارائه‌های حرفه‌ای را داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل حج مطلوب از منظر امام خمینی(ره) :

مقدمه

حج، چشمه خروشان معارف اسلامی است که جامعه اسلامی را از سراسر جهان، برای بازتولید عملی توحید، جمع می کند تا شکوهی دوباره از اسلام را به جهانیان نشان دهد. حضرت امام خمینی به حج، به عنوان ظرفیتی عظیم می نگریست. از نظر ایشان، قدرت و وحدت، تعامل و همدلی و آگاهی از اوضاع سرزمین های اسلامی، در موسم حج به وقوع می پیوندد و دیگر ابعاد ظاهری و باطنی، در این مراسم باشکوه نمایان می شود.

احادیث متعددی به حکمت تشریع حج و آثار آن پرداخته اند. امام علی(ع) در موارد گوناگون، شماری از این حکمت ها را یاد کرده است؛ از جمله تواضع مسلمانان در برابر عظمت و عزت خداوند، رهایی از تکبر، آزمایشی بزرگ برای تحمل سختی ها، نزدیکی مسلمانان به یکدیگر، فراهم شدن اسباب تقرب به خداوند و رحمت الهی (ر.ک: نهج البلاغه، ۱۹۶۷ م، خطبه ۱، ۱۱۰، ۱۹۲، حکمت ۲۵۲) حضرت فاطمه(ع) حج را عامل استوار ساختن دین شمرده است (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج ۲۹، ص ۲۲۳). امام صادق(ع) گرد آمدن مسلمانان از نقاط مختلف جهان، آشنا شدن آنان با یکدیگر، بهره بردن از منافع گوناگون تجاری و فراگیری معارفو احادیث رسول اکرم (ص) را از حکمت های حج خوانده است (حر عاملی، ۱۳۷۲ش، ج ۱۱، ص۱۴). امام رضا(ع) نیز برخی حکمت های تشریع حج را چنین برشمرده است: وارد شدن به مهمانسرای خداوند و توبه از گناهان گذشته، بازداشتن بدن از پیروی خواست ها و لذایذ نفسانی، دور شدن از سنگدلی و ناامیدی، برآورده شدن نیازهای مردم، بهره مندی انسان ها از منافع اقتصادی حج، تفقه و آشنایی مردم با دین (ر.ک: ابن بابویه، بی تا، ج ۲، ص۹۰).

آثار بسیاری درباره حج و مسائل مربوط به آن نگاشته شده است و دیدگاه امام درباره این منسک نیز بسیار واکاوی شده است. اما سوال اصلی این است که حج مطلوب و درست از منظر حاکم دینی چیست؟ معیارها و ویژگی های حج مطلوب برای حاجیان چه می تواند باشد؟ رابط حج با ارزش های دینی چیست؟ تفکر راجع به رهایی مسلمانان و رابط حج با لزوم قدرت یافتن مسلمانان به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی چیست؟ و حج چه ویژگی هایی در انسان سازی دارد؟

پویایی شریعت و انطباق آن با متغیرات زمان را نباید به گونه ای توجیه و تفسیر کرد که سبب از بین رفتن احکام اسلام شود و نباید پنداشت که هم تعلیمات و معارف اسلام در اصول اعتقادی، همچون توحید، نبوت و معاد و احکامِ عبادی، مثل نماز، روزه، حج و… خلاصه می شوند. این فکر، باطل است که دین، فقط آن دسته از معارفی است که به اصول اعتقادی و احکام عبادی مربوط می شود و هیچ پیوند حقیقی با قوانین اجتماعی و احکامی که مربوط به زندگی اجتماعی انسان می شود، ندارد و از آن نتیجه گرفت که تغییر احکام و قوانین اجتماعی به حسب مقتضیات زمان، موجب تغییر در حقیقت دین و تحول شریعت اسلامی نمی شود. بر اساس این تفکر، دین مجموعه ای از معارف مربوط به توحید، عبادت و آخرت است و با دنیا و مسائل جدی زندگی، قوانین اجتماعی و سیاست رابطه ای ندارد. چنین تفکری به معنای پذیرفتن قسمتی از شریعتو نپذیرفتن بقی آن است و اثر اجتماعی آن، این است که اسلام به کلی از صحنه های مختلف زندگی بیرون رود و در مساجد محصور بماند و قوانین اجتماعی، بدون توجه به دستورات اسلامی شکل گیرد و در رویکرد امام، معنویت مدخل و محمل سیاست است (گروهی از نویسندگان، ۱۳۷۴ش، ص ۱۷).

معیارهای حج مطلوب

حج مطلوب، دارای معیارهای بسیاری است. معیارهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی از جمله ملاک های بررسی یک حج مطلوب است. امام زمین مشترکی را که روی آن امت می توانست استوار گردد تعریف کرده، به ویژه در تقلای جهانی علیه نیروها و عوامل کفر بسیاری از سخنرانی ها و پیا م هایش برای حجاج برای رسیدن به این مقصود طراحی شده بود. حج را به عنوان زمین روشن برای افشای نفاق در امت می دید. برای او حج به عنوان «عبادت» کافی نبود؛ حج بیان غایی قدرت اسلام بود. بر این اساس مهم ترین چارچوب های مطالعاتی حج مطلوب، بر اساس معیارهای ذیل قابل طرح است:

۱. معیار سیاسی

دین مقدس اسلام، آئینی جهانی و جاودانی است. به این جهت برنامه های آن بر اساس ادار جهانی تدوین شده است. از سوی دیگر، ادار جهان نیازمند مدیریت جهانی، اعمال سیاست های مناسب برای پیشرفت اسلام و مسلمانان و ستیز دفاعی در برابر تهاجم بدخواهان و دشمنان اسلام است (بابازاده، ۱۳۷۸ش، ص۹)؛ ازاین رو حضرت امام صادق(ع) می فرمایند: «زمانی فرا رسد که مردم به اوصاف گرگ در می آیند! چنانچه در برابر آنان گرگ نباشید، آنان شما را می خورند»! (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج ۷۷، ص۱۵۹).

مسلمانان در دریای معنوی حج غوطه ور می شوند؛ اما باید بدانند که «جهات سیاسی زیادی در اجتماعات، جماعات و جمعات و خصوصاً اجتماع گرانبهای حج می باشد که از آن جمله اطلاع بر گرفتاری های اساسی و سیاسی اسلام و مسلمین است. در رویکرد امام، معنویت مدخل و محمل سیاست است» (معاونت پژوهشی موسسه تنظیم و نشرآثار امام خمینی، ۱۳۹۲ش، ص۶۱). از این جهت امام، حج، بلکه تمام آموزه های اسلام را سیاسی می داند:

– حج، سیاستی نیست که ما درست کرده باشیم، حج سیاست اسلامی است. (خمینی، ۱۳۷۸ش، ج۱۹، ص۳۲۰).

– والله اسلام تمامش سیاست است (همان، ج۱، ص۲۷۰)

رویکرد ایشان به فقه نیز کاملاً سیاسی است. ایشان حکومت را فلسف عملی فقه می داند:

حکومت در نظر مجتهد واقعی، فلسفه عملی تمامی فقه در تمامی زوایای زندگی بشریت است. حکومت نشان دهنده جنبه عملی فقه در برخورد با تمامی معضلات اجتماعی و سیاسی و نظامی و فرهنگی است (همو، ج۲۱، ص۲۸۹).

بر این اساس حج مطلوب، عملی است که حاجیان سیاست واقعی را بفهمند و عمل کنند و آن را از ماهیت حج جدا ندانند.

۲. معیارهای دینی و فرهنگی

حج، عبادتی بزرگ است که افزون بر آثار معنوی، در هویت بخشی به مسلمانان نیز تأثیر مهمی دارد. تأثیرگذاری حج بر هویت مسلمانان، عمدتاً از دو جنبه است: هویت دینی و هویت فرهنگی. در زمینه هویت دینی، حضور در مناسک حج، پرسش های بنیادینی را برای افراد مطرح می کند و آنان را به پاسخ دادن یا یادآوری و توجه به پاسخ های آنها وامی دارد و از خواب غفلت بیدارشان می کند و بدین طریق، هویت دینی آنان را بازیابی و تثبیت می نماید. همچنین انجام دادن مناسک حج، برخورداری از هویت اسلامی را به فردفرد زائران خانه خدا القا می کند و آنان را از غیر مسلمانان متمایز می سازد و بدین طریق، مسلمانان را از هویتی غیر از سایر مؤمنان به خداوند، برخوردار می کند.

در زمینه هویت فرهنگی، مسلمانان با انجام دادن مناسک حج، مؤلفه های مهم هویت فرهنگی – از قبیل دین، زبان، تاریخ و عامل روان شناختی – را در وجود خود تحکیم و تثبیت می کنند و از این طریق هویت فرهنگی خود را تقویت می نمایند. تقویت هویت فرهنگی مسلمانان، تحکیم و گسترش هویت فرهنگی جامعه اسلامی را به دنبال می آورد (حیدری، ۱۳۹۷ ش، ص۱۲۷).

۳. معیار اقتصادی

از آثار حج، افزایش تعاملات اقتصادی و بهره وری در این حوزه است. بی گمان درآمد اقتصادی از راه گردشگری و جابه جایی انسانی به همراه زاد و توشه و کالا موجب شکوفایی و بهره وری بیش تر می شود. از آن جایی که انسان ها از مکان ها و سرزمین های مختلف با تنوع تمدنی و آب وهوایی و رشد و توسعه اقتصادی به سرزمین مکه وارد می شوند، افزون بر تبادل اطلاعات فرهنگی و صنعتی و مهندسی و کشاورزی، تبادلات کالا و دانش نیز صورت می گیرد که برای همگان مفید خواهد بود.

درگذشته بر این باور بوده اند که منافع اقتصادی بیشتر به اهل مکه می رسد تا به دیگر کسانی که از راه های دور به این سرزمین می آیند؛ ولی با توجه به کارکردهای گردشگری و تأثیرات آن در حوزه های فرهنگی، اجتماعی، علمی، صنعتی و اقتصادی می توان به این مسئله یقین کرد که عنصر گردشگری در حج، منافع مادی و معنوی زیادی برای همگان (توده مردم) خواهد داشت. ازاین رو هر کس در هر مقام و علمو کاری باشد. به نحوی از منافع حج در این دنیا بهره مند خواهد شد.

اقتصاد به دنبال یافتن راهکارهای مناسب برای تخصیص بهینه منابع محدود، برای رفع نیازهای نامحدود بشری، و در نتیجه از بین بردن فقر و نابرابری است. ازاین رو مکاتب اقتصادی با توجه به نگرش خود به جهان هستی، برنامه های متفاوتی را برای رسیدن به رفاه مادی و افزایش درآمد ملی ارائه می دهند. آنچه با نظر به جهان بینی اسلامی به دست می آید، تأثیرگذار بودن امور معنوی و غیر مادی در حل مشکلات اقتصادی، به خصوص رفع فقرو افزایش درآمد فردی و ملی، است (طباطبایی نژاد، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۴).

۴. معیارهای اجتماعی

مناسک حج را نیز باید همچون سایر عبادات، دارای بعد فردی و اجتماعی دانست. فرایند اعمال حج با حضور دسته های بسیار بزرگ از اجتماعات انسانی شکل می گیرند. از آنجا که در اسلام، مبنای ساخت جامعه صالحین، «افراد» است، لذا تربیت یک اجتماع کارآمد منطبق با موازین و آرمان های اسلامی در گرو تربیت افرادی ملتزم به آداب و رفتار اجتماعی است. از همین روست که اسلام مبنای بسیاری از اعمال عبادی را اهداف و زیربنای اجتماعی قرار داده است.

در حوزه اجتماعی، طواف دسته جمعی مسلمانان دور کعبه، علاوه بر تربیت فردیو خودسازی، به جمعیت مسلمانان نیز جهت دهی واحد و توحیدی می بخشد؛ چراکه طواف افراد ناهمگون و با رنگ و قومیت های مختلف حول خانه خدا، صریحاً به یکرنگیو یکدستگی جامعه توحیدی اشاره دارد که به رغم همه تفاوت ها، اجتماعی برادرانه را تشکیل می دهد. هدف آن نیز از یکسو قدرت نمایی جامعه اسلامی و نمایش عظمت آن به دشمن، و از سوی دیگر حل مشکلات این اجتماع و همدل نمودن مردمان ظاهراً غیر هم فرهنگ، زیر پرچم واحد است. حتی همان بُعد فردی حج، که پیام رهایی از قید شیطان را به بندگان نوید می دهد، خودْ متضمن پیام هایی به غایت اجتماعی و سیاسی است. حاجی باید پس از حج از همه منابع ظاهری قدرت و مظاهر استکبار شیطانی دل ببرد و از مظاهر شرک و سرپرستی شیطان، دوری گزیند. سپس با درک ربوبیت و قدرت الهی، شیاطین را از عرصه مناسبات تمدنی کنار می زند و قدرت جامعه اسلامی را در برابر دشمنان شیطانی به رخ می کشاند.

ویژگی های حج مطلوب

بر اساس معیارهای بررسی شده در بخش قبل، مهم ترین ویژگی های حج مطلوب از منظر امام خمینی را می توان چنین برشمرد:

۱. ویژگی های دینی و فرهنگی مطلوب در حج

الف) توحیدگرایی: در دیدگاه امام، حجْ تمرین و تنظیم و تشکّل یک زندگی توحیدی است. با چنین بینشی از حج، البته بیدار نمودن مسلمانان جهان با هدف خارج کردن آنان از سلطه بیگانگان، بازگشت به هویت خویشتن و اعلان برائت از مشرکانو ملحدان و حاکمان ستمگر از لوازم اجتناب ناپذیر حج است:

باید مسلمانان، فضای سراسر عالم را از محبت و عشق نسبت به ذات حق، و نفرت و بغض عملی نسبت به دشمنان خدا لبریز کنند و به وسوسه خناسان و شبهات تردیدآفرینانو متحجرین و منحرفین گوش فرا ندهند و لحظه ای از این آهنگ مقدس توحیدیو جهان شمولی اسلام غفلت نکنند (خمینی، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۳۱۵).

امام، حج اجتماعی و برائت از مشرکان را به یک روش خاص محدود نکرد؛ بلکه دغدغه اصلی او بر محتوای عمیق حج و استفاده از آن با اتکا بر توحید ناب و اجتناب از تمامی مظاهر شرک و تعلق و توکل به غیر خدا بود که می تواند منشأ حرکات و برکات بسیاری در جوامع اسلامی، و همسویی و تلاش آنان برای احیای میراث و تمدن اسلامی شود (پویا، ۱۳۸۷ش، ج۶۶، ص۴۷).

ب) اخلاص و خودسازی: دین اسلام دین وحدانیت خالص و یکتاپرستی است. دینی است که اعتقادی به وساطت در ارتباط بین بندگان با خدایشان ندارد. مؤمنانو مسلمانان، خدایی را عبادت می کنند که از دایره ادراک و ابصار بالاتر است. تنها کسانی می توانند به این معبود یکتا برسند که دارای تفکری بلند، نیت و اراده ای قوی، اخلاص در عمل و انقطاع از اغیار باشند.حج، عبادت خالص برای خدای یگانه استو باید در این موسم ابلیس را طردکنیم:

«از مهمات در عبادات، از جمله در حج، اخلاص در عمل است. اگر خدای نخواسته، کسی عملی را برای خودنمایی انجام دهد، باطل است. حجاج محترم بدانند که خودبینی و خودخواهی، با خداخواهی مخالف است و با هجرت الی الله و سیر الی الله نمی سازد.» (خمینی، ۱۳۸۹ش، ج۱۹، ص۳۳۷).

ج) ایجاد و تقویت وحدت: از عوامل وحدت مسلمانان، کعبه و مراسم حج است که مرکز عبادت و اجتماع اسلامی است هر ساله این مراسم، پرشکوه برگزار می شود و عد زیادی از مسلمانان از سراسر جهان در این مراسم مذهبی، سیاسی و اجتماعی شرکت می کنند. این مراسم، تجلّی وحدت و انسجام مسلمانان است که در مکانی واحد جمع می شوند و اعمال مشترکی را انجام می دهند. مسلمانان در این مراسم معنوی و در این اجتماع بزرگ، فریاد برائت از مشرکین را سر می دهند که این مسئله بر وحدت بین آنها می افزاید (استیری، ۱۳۸۶ش، ش۶۳، ص۱۵۲).

یک مسلمان باید در حج ابراهیمی با ارتباط منسجم با دیگر مسلمانان جهان، وحدت و یکدلی که رمز همه موفقیت هاست را ایجاد کند و در راستای تقویت آن بکوشد. حج، یک عمل فردمحور نیست؛ بلکه مطلوبیت آن، بسته به ایجاد وحدت میان خود و دیگران است:

مسلماً حج بی روح و بی تحرک و قیام، حج بی برائت، حج بی وحدت و حجی که از آن هَدم کفر و شرک برنیاید، حج نیست. حج کانون معارف الهی است که از آن، محتوای سیاست اسلام را در تمام زوایای زندگی باید جست وجو نمود (خمینی(ره) ۳۸۹ ش، ج۲۱، ص۷۸).

یکی از دغدغه های امام خمینی نسبت به حجاج این بود که آنها نسبت به مسلمانان دیگر ملت ها، بی تفاوت نباشند و حج را به سوی وحدت و عدم اختلاف پیش ببرند و در این راه، حج خود را به نحو مطلوب انجام دهند:

و از جمله وظایف در این اجتماع عظیم، دعوت مردم و جوامع اسلامی به وحدت کلمه و رفع اختلافات بین طبقات مسلمین است که خطبا و گویندگان و نویسندگان، در این امر حیاتی اقدام نمایند و کوشش کنند در به وجود آوردن جبه مستضعفین که با وحدت جبهه و وحدت کلمه و شعار لااله اله الله از تحت اسارت قدرت های شیطانی، اجانب و استعمارگران و استثمارگران بیرون آیند و با اخوت اسلامی بر مشکلات غلبه پیدا کنند… ای مسلمانان جهان و ای پیروان مکتب توحید! رمز تمام گرفتاری های کشورهای اسلامی، اختلاف کلمه و عدم هماهنگی است و رمز پیروزی، وحدت کلمه و ایجاد هماهنگی است… اعتصام به حبل الله بیان هماهنگی جمیع مسلمین است (خمینی، ۱۳۸۹ش، ج۱۰، ص۱۵۹).

د) رشد فکری و فرهنگی: در اندیش اسلامی، بسیاری از احکام عبادی وسیله ای است برای تجمع و بر قراری ارتباط مسلمانان با هم و آگاه شدن نسبت به مسائل دین به مفهوم عام کلمه است (مجموعه مقالات، ۱۳۷۵ش، ص۲۴۵). امام در این زمینه معتقدند که حج مطلوب آن است که مسلمانان علاوه بر انجام اعمال دینی خود، در کنار یکدیگر به رشد فکری که مطلوب دین است، نیز برسند:

بسیاری از احکام عبادی اسلام، منشأ خدمات اجتماعی و سیاسی است. عبادت های اسلامی اصو لاً توأم با سیاست و تدبیر جامعه است؛ مثلاً نماز جماعت و اجتماع حج و جمعه، در عین معنویت و آثار اخلاقی و اعتقادی، حائز آثار سیاسی است. اسلام، این گونه اجتماعات را فراهم کرده تا از آنها استفاده دینی بشود، عواطف برادر ی و همکاری افراد تقویت شود، رشد فکری بیشتری پیدا کنند. اسلام ترتیباتی داده که هر کس خودش آرزو می کند به حج برود و راه می افتد به حج می رود. خودش با اشتیاق به نماز جماعت می رود. باید از این اجتماعات به منظور تبلیغات و تعلیمات دینی و توسع نهضت اعتقادی و سیاسی اسلامی استفاده کنیم. بعضی به این فکرها نیستند و بیش از اینکه «ولا الضالین» را خوب ادا کنند، فکری ندارند. حج که می روند، به جای اینکه با برادران مسلمان خود تفاهم کنند، عقاید و احکام اسلام را نشر دهند و برای مصایب و مشکلات عمومی مسلمانان چاره ای بیندیشند و مثلاً برای آزاد کردن فلسطین، که وطن اسلام است، اشتراک مساعی کنند (خمینی، ۱۳۹۴ش، صص۱۳۲ ۱۳۱).

ه) منتظر واقعی ظهور شدن: حجاج بیت الله الحرام باید در عرفات و منا به دنبال تعجیل ظهور حضرت ولی عصر باشند. حجاج باید چنین نیتی در دل داشته باشند و حج را عاملی برای در هم شکستن موانع ظهور بدانند. حج مطلوب این است که حجاج به چنان درجه ای از ایمان برسند تا به دیدار امام زمان خود نائل آیند:

اما در عرفات از آن ازدحام خلق و بلند کردن صداهای خودشان به انواع تضرع و زاری و التماس به اختلاف زبان ها و افتادن هر گروهی پی ائمه خودشان و نظر به شفاعت او داشتن، باید حکایت محشر را یادآورد. اینجا کمال تضرع و الحاح را بنماید تا آنجا مبتلا نشود و ظن بسیار قوی داشته باشد بر حصول مرادات. دست های اولیا و غیرهم به سوی او جل شأنه بلند شده و گردن ها به سوی او کشیده و چشم ها از خوف او گریان و بندها از ترس او لرزان و روز، روز عطیه و احسان است و ابدال و اوتاد در محضر حاضرند و بنای حتمی سلطان بر بخشش و انعام است و همچنین روز خلعت پوشی صدر اعظم دولت علیّه ولی امر عجل اللّه تعالی فرجه و سهل مخرجه است (انصاریان، ۱۳۸۶ش، ص۱۳۲).

امام خمینی تجمع در حج و رمی شیاطین انس و جنّ را عامل و زمینه ظهور می دانند و معتقد است که در حج می توان تبعیت از امام زمان را تمرین کرد:

…و مهدی منتظر، در لسان ادیان و به اتفاق مسلمین، از کعبه ندا سر می دهد و بشریت را به توحید می خواند. هم فریادها را از کعبه و مکه سر می دهند و ما باید از آنها تبعیت کنیم و ندای توحید کلمه و کلم توحید را از آن مکان مقدس سر دهیم و با فریادها و دعوت ها و تظلم ها و افشاگری ها و اجتماعات زنده و کوبنده در مجمع مسلمین در مک مکرمه، بت ها را بشکنیم؛ و شیاطین را، که در رأس آنها شیطان بزرگ است، در عَقَبات «رَمی» کنیم و طرد نماییم تا حج خلیل الله و حبیب الله و ولی الله، مهدی عزیز، را به جا آورده باشیم و الاّ در حق ما گفته می شود: (خمینی، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۸۷). «مَا أَکثَرَ الضَجِیجَ وَ أَقَلَّ الحَجِیج» (ابن شهرآشوب، بی تا، ج۴، ص۱۸۷).

و) فراگیری اعمال فقهی حج: حج، فرصتی است تا امور دینی را به طور کامل فراگرفت و نواقص عملی دینی را برطرف کرد. امام(ره)، حج را زمینه ای برای رشد فرهنگی و دینی می داند.

از امور مهمه ای که لازم است حجاج محترم و علمای کاروان ها وقت شریفشان را صرف آن کنند، یاد دادن و یاد گرفتن مسائل حج است که کوتاهی از آن ممکن است موجب زحمت های فراوان شود؛ از قبیل بطلان حج یا باقی ماندن به اِحرام. علمای اعلام کاروان ها از زوّار کاروان خویش دعوت نمایند و برای آنان مجلس درس مناسک قرار دهند و حجاج واجب است برای یاد گرفتن، لحظه ای را کوتاهی نکنند و با تمام توان مسائل را یاد بگیرند و با علم به مسائل، مناسک را عمل کنند (خمینی، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۸۸).

۲. ویژگی های اجتماعی مطلوب در حج

الف) تقویت روحیه ایثار و از خود گذشتگی: از خود گذشتگی و فداکاری یکی از ارزش های انسانی مطلوب جوامع بشری است. هرچند در مقام عمل، انسان به راحتی نمی تواند از آمال و آرزوهای خود و از رفاه و آسایش خود و عزیزان خود برای دیگران بگذرد، اما همه جوامع بشری برای اشخاصی که چنین حرکتی را انجام دهند و برای اهداف متعالی انسانی و الهی، از خودگذشتگی و فداکاری کنند، احترام و ارج و منزلت ویژه ای قائل اند که برای دیگران چنین ارزشی قائل نیستند.

حج به عنوان یک برنامه انسان ساز، حجاج را با قله از خود گذشتگی و فداکاری آشنا می کند و به آنها روحیه فداکاری تزریق می کند. حاجی با گذشتن از مال و وقت خود در طریق بندگی، تمرین می کند و می آموزد که در مراحل بعدی زندگی خود، باید از اسماعیل ها بگذرد؛ باید از آمال و آرزوهای خود برای تحقق اهداف انبیا بگذرد. امام(ره) به این وجه مهم معنوی حج توجه، و آن را به عنوان آموزگار از خودگذشتگی و جهاد و فداکاری معرفی می کند و این سبب به دست آمدن حج مطلوب است.

حج باید انسان را فداکار سازد. این فداکاری، از عید قربان بر می خیزد. شخصیت بارز این فداکاری و معلم و تعلیم دهنده این امر، ابراهیم خلیل الله است. حضرت ابراهیم تمام داشته خود را فدای خداوند کرد. ازاین رو امام خمینی فرموده است:

فرا رسیدن عید بزرگ اسلامی قربان را به هم مسلمین تبریک عرض می کنم. عیدی که انسان های آگاه را به یاد قربانگاه ابراهیمی می اندازد؛ قربانگاهی که درس فداکاری و جهاد را در راه خدای بزرگ به فرزندان آدم و اصفیا و اولیای خدا می دهد. عمق جنبه های توحیدی و سیاسی این عمل را جز انبیای عظام و اولیای کرام – علیهم الصلاه و السلام – و خاصّهَ عبادالله، کس دیگری نمی تواند ادراک کند. این پدرِ توحید و بت شکنِ جهان به ما و هم انسان ها آموخت که عزیزترین ثمر حیات خود را در راه خدا بدهید و عید بگیرید. خود و عزیزان خود را فدا کنید و دین خدا را و عدل الهی را برپا نمایید (خمینی، ۱۳۸۹ ش، ج۱۸، ص۸۶).

ب) آگاهی از جامعه اسلامی: در اسلام توجه و اهتمام به امور مسلمانان، یکی از ارکان مهم مسلمانی است. اینکه فرمود هرکس روزگار بگذراند درحالی که توجه و اهتمام به امور مسلمانان ندارد، مسلمان نیست، یک تذکر جدی و تکان دهنده برای عنایت به امور مسلمانان است. درحقیقت در هر جامعه ای اگر مردم نسبت به امور آن جامعه، بی تفاوت باشند، آن جامعهْ محکوم به نابودی است.

مسلمانان باید دائماً از وضعیت جامعه اسلامی اطلاعات کافی داشته باشند. تهدیدها و فرصت ها را بشناسند و با یکدیگر هم افزایی کنند. تلاش کنند مشکلات یکدیگر را برطرف سازند و در کمک به یکدیگر بکوشند.حج به عنوان یک فریضه استثنایی در جامعه اسلامی که به عنوان یک رزمایش عمومی در جهت توجه به مشکلات مسلمانان از یک طرف و ظرفیت های امت اسلامی از طرف دیگر و بی تفاوت نبودن نسبت به امور مسلمانان می تواند به عنوان فرصت آگاهی بخش نسبت به جامعه اسلامی تلقی شود. مسلمانان از اقصا نقاط عالم با یکدیگر ملاقات می کنند و اوضاع محل خود را برای یکدیگر شرح می دهند. این وجه از حج، به عنوان یک بُعد دیگر معنوی، مورد توجه امام(ره) قرار گرفته است:

باید اوضاع مسلمین در هر سال بررسی شود و حج برای همین امور است، حج برای این است که مشکلات یک سال مسلمین را بررسی کنند و در صدد رفع مشکلات برآیند (خمینی، ۱۳۸۹ش، ج۱۸، ص۵۱).

عبادت فقط وظیفه ای روحانی نیست؛ بلکه عبادی سیاسی است و بر مسلمانان واجب است که آن را اجرا کنند. مراسم سالیان حج، در حقیقت همایش بزرگی برای اطلاع از اوضاع تمامی سرزمین های اسلامی است. تمامی آنچه که افراد مغرض تحت عنوان فلسف حج بیان می کنند، بیانگر تصویر واقعی حج نیست؛ مانند اینکه حج عبادتی گروهی و زیارت و سیاحت است (داستانی بیرکی، ۱۳۷۹ش، ص۴۵۸).

ج) پرهیز از قوم گرایی و اختلاف:یکی از دستورات مترقی اسلام، تکریم دیگر انسان ها، به ویژه مسلمانان دیگ