فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه شامل 105 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل درآمدی بر جوهره چیستی و چرایی مهدویت در زیدیه :

مقدمه

موعود باوری یا اندیشه منجی موعود، که گاه با عناوینی همچون سوشیانت، مسیانیزم، فیوچریزم، هزاره گرایی و غیره مطرح می شود، آموزه ای است که بسیاری از ادیان و در تمام ادیان توحیدی مورد توجه قرار گرفته است. هر چند گستردگی و نوع این موعودباوری در این ادیان، یکسان نیست. در دین اسلام، «مهدویت» عنوان شناخته شده ای برای موعودباوری است. باور به این آموزه بنا به شواهد تاریخی از همان دهه های نخست میان شیعیان مطرح بوده است. اولین گزارش های تاریخی از بازتاب این باور در جامعه اسلامی به نیم دوم قرن اول باز می گردد که عده ای از شیعیان و طرفداران فرقه کیسانیه، مرگ محمد بن حنفیه _ فرزند حضرت علی (ع) _ را انکار کردند و معتقد گشتند: وی مهدی موعود است که غیبت کرده و روزی باز خواهد گشت (اشعری، ۱۳۷۱: ج۱، ۹۰-۹۱).

در سیر تاریخ فِرق و مذاهب شیعی، پس از کیسانیه، زیدیه به عنوان فرقه ای جدید مطرح گشتند و از همان آغاز شکل گیری به آموزه مهدویت توجه نشان دادند. نتیجه این توجه، ظهور مدعیانی در این فرقه بوده است. از این رو ترسیم نقش مهدویت میان شیعیان زیدی که از آغاز تا امروز میان آنان مطرح شده، ضرورت و اهمیت پیدا می نماید. در این پژوهش، سعی شده تا با توصیف و تحلیل گزارش های کوتاه از مهدی گری میان زیدیان و بر اساس شواهد و داده ها، به این پرسش پاسخ داده شود که زیدیان چه برداشتی از این آموزه داشته و چرا آن را مطرح کرده اند؟ فرضیه نویسنده آن است که مهدی گری در میان زیدیان امری اعتقادی نبوده و زیدیان آن را با نگاه و کارکردی سیاسی در طول تاریخ زیدیه مطرح کرده و مورد توجه قرار داده اند.

برای رسیدن به این فرض به بسیاری از منابع گوناگون مراجعه شده است تا تصویری روشن از کارکرد و نگرش به مهدویت میان زیدیان ارائه شود. در مورد موضوع مقاله اثر خاصی تالیف نشده است. گرچه به عنوان پیشینه موضوع و غیر از منابع اصلی مانند منابع روایی که داده های خام را در خود جای داده اند؛ می توان به مطالعاتی پرداخت که تا حدی به این موضوع نزدیک بوده اند. عمده این نوشته ها با نگاه و روش جزئی نگر و نگاه تاریخی به اشخاصی توجه کرده اند که مهدویت در مورد آنها مطرح شده است. مانند مقالاتی که در باب باورداشت مهدویت زید بن علی (موسوی نژاد و موسوی آقداش، ۱۳۹۴: ش۴۸)، نفس زکیه (برادران و گل پور سوته، ۱۳۹۶: ش۲۶) یا حسین بن قاسم عِیانی (موسوی نژاد، ۱۳۸۴: ش۲۷) نوشته شده اند.

مفهوم شناسی

لازم است تا در این پژوهش، پیش از ورود به بحث اصلی و منطبق بر ساختار تحقیقاتی این چنینی به توضیح و تبیین برخی واژگان کلیدی پرداخته شود. برخی موارد دیگر طی فرایند مقاله و طرح بحث محتوایی توضیح داده خواهند شد.

مَهدی، واژه ای عربی، به معنی هدایت شده صفت مفعولی از ریشه «ه. د. ی» می باشد. اولین بار توسط «ابن سعید حِمیری» (د. ۵۷۳ ق) و ذیل واژه «ه. د. ی» مورد بررسی قرار گرفته است. (حمیری، ج۱۰، ۶۸۹۶) گفته شده معنای آن در مقابل ضلالت است که به راهنمایی معنوی اشاره دارد. (قرشی، ۱۳۷۱: ج۷، ۱۴۵). مراد از آن «موعود» توصیف شده در گزارش های و روایات اسلامی است که بنابر دیدگاه های هر مذهب، نوعی برداشت خاص از آن ارائه شده است. (ابن اثیر، ج۵، ۲۵۴) اهل سنت آن را به صیغه جمع برای چهار خلیفه اول و با عبارت «خلفاء الراشدون المهدیّون» به کار برده اند (جاسم حسین، ۱۳۸۵: ۳۴؛ ابن منظور: ۱۴۱۴: ج۱۵، ۳۵۴). «مَهدَویت» نیز از ریشه «مهدی» است که با اضافه شدن «ت» به «مَهدَوی» ساخته شده و مهدوی به معنای مربوط بودن به مهدی است. (الویری، ۱۳۹۴: ۳۴) این واژه در قرآن به کار نرفته و استفاده از آن در معنای منجی و نجات بخش، غالباً بر اساس روایات مطرح شده است. مانند روایت دلائل الامامه از پیامبر (ص): الْمَهْدِیُّ مِنْ وُلْدِی، وَجْهُهُ کالْکوْکبِ الدُّرِّی، وَ اللَّوْنُ لَوْنٌ عَرَبِی، وَ الْجِسْمُ جِسْمٌ إِسْرَائِیلِی، یمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا کمَا مُلِئَتْ جَوْراً، یرْضَی بِخِلَافَتِهِ أَهْلُ السَّمَاءِ وَ الطَّیرُ فِی الْجَو؛ مهدی از فرزندان من است، چون ستاره تابناکی می درخشد، رنگ بدنش، رنگ نژاد عرب است و اندامش مانند اندام بنی اسرائیل است، زمین را پر از عدل کند چنان که پر از ظلم شده، ساکنان زمین و آسمان و پرندگان هوا به خلافت وی راضی خواهند شد. (طبری، : )

زیدیه، از دیگر واژگان اصلی این پژوهش است. زیدیه در لفظ، منسوبین به صاحب این مذهب _ زید بن علی بن حسین بن علی بن أبی طالب _ را گویند (ابن خلدون، ج۱، ۲۴۸). سمعانی در انساب خود زیدیه را این گونه تعریف کرده است: «زیدی نسبتی است به زید بن علی بن حسین بن علی بن أبی طالب (ع) و گروهی از زیدیه که منسوب به زید بن علی هستند نسباً یا مذهباً» (سمعانی، ۱۹۶۲: ج۶، ۳۶۵) و در اصطلاح دانش فرقه شناسی زیدیه به شاخه ای از مذهب تشیع گفته می شود که پیروان آن معتقد به امامت زید بن علی بن حسین (ع) هستند. (نوبختی زیدیه را اینگونه تعریف کرده است: «… فرقهٌ قالت ان الامامهَ صارت بعدَ مُضی الحسین فی وُلد الحسن و الحسین فهی فیهم خاصهً دونَ سائر وُلدِ علیِّ بن أبی طالب و هم کلُّهم فیها شرعٌ سِواءٌ مَن قامَ منهم و دَعا إلی نَفسهِ فهُوَ الإمامُ المفروضُ الطّاعهُ» (نوبختی، ۱۹۳۱: ۴۸). پس این گروه را نباید تنها شامل فرقه های ذیل زیدیه و مطرح شده در کتب فرقه نگاری محسوب کرد. بلکه تمام طرفداران زید _ فرزند امام سجاد (ع) _ که بعدها در شاخه حسنی (مانند نفس زکیه) مطرح شدند را نیز شامل می شود. (یزدانی، ۱۳۸۹: ۴۷)

چیستی موعودگرایی در منظومه فکری _ فرهنگی زیدیه

۱- مهدویت

مسئله مهدویت و وجود موعود جهانی با چالش های متعدّدی، هم از حیث برداشت و تلقی نسبت به آن و هم از حیث تحقق و ظهور روبه روست. بسیاری از این چالش ها به دلیل عدم توجه محققین این عرصه نسبت به مبانی بحث و چگونگی برداشت مذاهب مختلف نسبت به آن، به وجود آمده است. از این رو با شناخت و دسته بندی آن چه در مورد مفهوم مهدویت قابل فرض است، ضمن منضبط کردن این بحث، می توان به نحوه برداشت و استفاده از این آموزه و چیستی آن نزد فرقه های مختلف ازجمله زیدیه آگاه شد.

الف) مهدویت شخصی

مهدویت شخصی گونه ای از مهدویت است که در آن یک فرد مشخص، مصداق خصوصیات و ویژگی هایی قلمداد می شود که توصیف آنها در روایات آمده باشد. مانند اعتقاد به مهدی بودن امام دوازدهم (عج) در شیعه اثنی عشریه. مهدویت شخصی مبتنی بر دو ویژگی است. یکی آن که، شخص معین و معرفی شده باشد و دوم آن که ویژگیها و صفاتی که در روایات آمده تنها بر او صادق باشد. از این رو، به او «مهدی موعود» اطلاق می شود.

در تاریخ سیاسی و کلامی فرقه زیدیه و با این تعریف از مهدویت شخصیه، تنها یک شخص یعنی محمد بن عبدالله بن الحسن بن الحسن بن علی بن أبی طالب معروف به نفس زکیه است که مصداق این گونه از مهدویت قرار گرفته است. گرچه برخی اعتقاد به مهدویت نفس زکیه را به حساب زیدیه نگذاشته و آن را در جریان سادات حسنی دنبال کرده اند (الهی زاده، ۲۳۱ _ ۲۲۶) اما نویسندگان متقدم فرقه شناسی و خود زیدیان این گونه عمل نکرده و او را جزء جریان زیدی و زیدیان او را از امامان خود قرار داده اند (اشعری، ۱۴۴۰: ۶۷؛ بغدادی، ۲۳؛ نوبختی، ۵۹ _ ۵۸؛ ابوطالب هارونی، ۲۰۱۴: ۵۲ _ ۴۷؛ حسنی، ۴۲۴ _ ۴۴۴). از این رو صحیح نخواهد بود تا با ادعایی پسینی و خلاف سنت تاریخی، وی را جزء زیدیان قلمداد نکنیم و اجتهاد در مقابل نص داشته باشیم.

آن چه در مورد او و بر اساس روایات ادعا شده مرتبط با نام و نسب او، ویژگی های ظاهری و نشانه های ظهور می باشد. (برادران، ۱۳۹۶: ۱۲۲ _ ۱۲۹) در دوره وی روایاتی که مهدی و پدرش را مشابه، و موافق و همنام پیامبر (ص) و پدرش (عبدالله) می دانند بسیار مورد توجه و تاکید بود. تا آن جا که طبق پاره ای از روایات، نام مهدی صراحتاً «محمد بن عبدالله» گفته شد. (ابن حماد، ۲۶۰؛ حاکم نیشابوری، ج۸، ۲۹۷۲ _ ۲۹۹۷؛ ابوالفرج اصفهانی، ۲۱۴) این هم توجه به روایات نسب و نام مهدی باعث شده تا برخی دانشمندان امامیه آنها را ساخته زیدیان و عباسیان بدانند. (برادران، ۱۳۹۶: ۱۲۳ )

در کنار ویژگی های اسمی؛ ویژگی های جسمی همچون خال روی کتف محمد (ابوالفرج، ۲۱۱ _ ۲۱۴) که همانند خال پیامبر (ص) دانسته می شد (ابن سعد، ج۱، ۱۲۳، ۱۲۸، ۲۷۲، ۳۱۵، ۳۱۹) یا لکنت زبان نفس زکیه (طبری، ج۷، ۵۶۳) و تطبیق آن بر روایات و گزارش هایی که موعود را دارای سنگینی در زبان می دانست (ابوالفرج، ۲۱۳ _ ۲۱۵)؛ به مهدی پنداشتن او دامن زد. روایاتی که ویژگی های خاص همچون اتفاقات ویژه در ماه رجب یا تعداد یاران مهدی و… در پنداشت موعود بودن نفس زکیه نیز تأثیر داشته اند (برادران، ۱۳۹۶: ۱۲۷ _ ۱۲۸) این تأثیر تا آن جا بود که فقها و محدثین مدینه با این که برخی از آن ها شیعه نبودند مانند مالک بن انس، پیشوای مالکیان، و ابوحنیفه، امام حنفیان، به حمایت از قیام سال ۱۴۵ه. ق محمد پرداخته و تخلف از او را جایز ندانستند. (ابوالفرج، ۲۳۸ _ ۲۳۹ و ۲۵۱؛ جعفریان، ۷۸)

ب) مهدویت نوعی

در این نوع از مهدویت، وجود فردی خاص با نام «مهدی موعود» پذیرفته نشده و مورد انکار قرار گرفته است. اما از سوی دیگر مهدویت مقامی دانسته شده که در هر زمان و دوره ای در یک انسان کامل (این انسان طبق معارف همان مذهب معرفی می شود) ظهور پیدا کرده و می تواند هریک از افراد بشر را شامل گردد. از بهترین نمونه ها که به تبیین این مفهوم روی آورده، شعر مولوی است. وی در دفتر دوم مثنوی، براین باور است که در هر دوره از تاریخ ولیی خواهد بود که موجب آزمایش مردم است و این آزمایش تا روز رستاخیز ادامه خواهد داشت.

پس بهر دوری ولیی قایمست – تا قیامت آزمایش دایمست

هر که را خوی نکو باشد برست – هر کسی کو شیشه دل باشد شکست

پس امام حی قایم آن ولیست – خواه از نسل عمر خواه از علی ست (مولوی، ۱۳۷۸: ۸۱۸)

به عبارت دیگر، در این نوع از مهدویت، «مهدی» فردی مبهم است که از پیش تعیین و مشخص نگشته و ظرف ظهور مهدی قلمداد گشته است. این فرد با پذیرش مهدویت خویش به برترین مصداق انسان کامل در هر دوره تبدیل می گردد. به خلاف مهدویت شخصیه، در این نوع از مهدویت تعیین وقت ظهور؛ علم به زمان ظهور، اهمیت و موضوعیت پیشینی ندارد[۱]زیرا مهدی منوط و مشروط به انسان کاملی است که در هر دوره از تاریخ وجود و ظهور خواهد داشت (اسفندیاری، ۱۴۲۸: ۵۶ ) و گاهی ممکن است برخی از مضامین روایات نیز شامل او شود. از نمونه های این گونه مدعیان در فرق گوناگون می توان به ادعای مهدویت محمد بن عبدالله بن تومرت العلوی الحسنی(د. ۵۲۴ق)، مؤسس دولت موحّدون در مغرب (عنان، خ: ۱۷۳ _ ۱۷۴؛ عمرموسی، خ: ۴۰ _ ۴۱)؛ ادعای مهدویت خلفاء فاطمی و تدریجی دانستن آن در این سلسله اشاره کرد. (فرمانیان، ۱۳۹۳: ۱۵۸). در میان زیدیان نیز می توان به ادعای ابوعبداللّه محمد بن قاسم بن حسن مشهور به ابن داعی(د. ۳۶۰ق) اشاره کرد. ابن داعی خود را مهدی می دانست و لقب مهدی داشت. با این همه کمتر منبع زیدی و غیر زیدیه، به ادعای مهدویت توسط او و پیروانش توجه کرده اند (هارونی، ۱۴۱۷: ۱۳۷ _ ۱۵۰ ). علاوه بر وی و در دوره های متأخر می توان به مهدی تهامی در یمن اشاره کرد که سال ۱۱۵۹ق در تهامه یمن ظهور کرد و توانست دولت حمدانی ها در صنعا و دولت نجاحی ها در زبید را مغلوب کند. (بروکلمات، م: ۳۲۴ _ ۳۲۶ ) از آخرین مدعیان زیدی یمن می توان به ادعای مهدویت محمود بن عبدالله المفلحی در سال ۲۰۰۴ اشاره کرد که توفیق چندانی نداشت و با شکست مواجه شد. (مجل الیمام عدد ۱۸۳۱، السبت ۲۳ رمضان ۱۴۲۵ه، الموافق ۶ نوفمبر ۲۰۰۴م)

آن چه در مهدویت نوعی حائز اهمیت است: ظهور انسان کامل و ادعای مهدی بودن از سوی او است. بدین ترتیب، این گونه از مهدویت با معنای لغوی مهدی یعنی «کسی که هدایت شده و هدایت هم می کنند» بیشتر با جنبه و کارکرد سیاسی فِرق گوناگون از جمله زیدیه هم طراز و سازگار است. حال آن که در مهدویت شخصیه، مهدویت بیشتر دارای بار معنایی اعتقادی _ کلامی است که به عنوان یکی از اصول مذهب _ چه ظهور امام و چه التزام به اندیشه مهدویت _ موجب رستگاری و نجات انسان ها تلقی می شود.

به نظر، ادعای مهدویت در این بخش، بیشتر با کارکرد تبلیغاتی طرح شده است و به این دلیل به تطبیق ویژگی ها و صلاحیت های آمده در روایات بر فرد مورد ادعا، اهمیت چندانی داده نشده است. می توان برتری جویی سیاسی، مقابله با رقبایی که در موردشان ادعای مهدویت مطرح شده و کم اثرکردن تأثیر اجتماعی _ معنوی آنها را از انگیزه های اصلی در ادعای این مهدویت دانست. از این منظر که در این گونه مهدویت روایات مهدوی چندان مورد توجه قرار نداشته اند؛ می توان به ادعای مهدویت خالد بن یزید بن معاویه در دوران مروان حمار (د. ۱۳۲ق) اشاره کرد که برای بازپس گیری خلافت از مروانیان مدعی مهدویت شد. برخی معتقدند در پی همین رقابت، وی اسطوره سفیانی منتظَر را مطرح کرد تا خلافت را به آل ابوسفیان بازگرداند (ابن تغری، بی تا: ج۱، ۲۲۱؛ دیوه جی، ۲۰۰۳: ۳۵) وی با جعل حدیث به حرکت خود و اسطوره سفیانی وجهه دینی داد (ابن تغری، بی تا: ج۱، ۲۲۱؛ فرمانیان، ۱۳۹۳: ۱۵۱).

برخی ظهور و پیدایش مهدویت نوعیه را معلول فلسفه ظهور دانسته اند. در فلسفه ظهور، ظهور را عامل رهایی مردم از مشکلات و فساد معرفی کرده اند. از این رو و در شرایطی که مردم آماده شورش و قیام بودند، ادعای مهدویت، نوعی امید به بهبودی اوضاع بود؛ به همین دلیل، قشرهای ضعیف و کم اطلاع، به راحتی جذب مدعیان این نوع از مهدویت می شدند. (موسوی نژاد، ۱۳۹۴: ۱۰۶) این نکته حائز اهمیت است که در بررسی فرقه زیدیه برخی (موسوی نژاد، ۱۳۹۴: ۱۰۳) به اشتباه آن چه در مورد زید مطرح شده را جزء این نوع از مهدویت قرار داده اند. حال آن طور که در مهدویت نِسبی خواهد آمد، این ادعایی بود که دیگران در شعار «یا منصور امت» به زید نسبت داده اند و خود زید هیچ گاه چنین ادعایی نداشته است.

ج) مهدویت نِسبی (انتسابی )

این نوع مهدویت با مفهوم «منجی» به معنی نجات بخش، همخوانی دارد. به خلاف دو مورد پیشین در این گونه از مهدویت، شخص هیچ گونه ادعایی در مورد مهدی بودن خویش ندارد. وی بعنوان رهبر یک قیام، صرفا با کارکرد سیاسی و به عنوان منجی جامعه از ظلم و ستم طبقه حاکمه که با اعمال قدرت موجب فساد و ظلم را بوجود آورده اند؛ به پا خواسته است اما طرفداران و یاران، وی را مهدی یا مترادف با آن قلمداد کرده و به وی نسبت «مهدی» داده اند. جاسم حسن این عنوان را لقب عرفی این مدعیان معرفی کرده که از جانب جامعه مطرح می شده است. (شبر، ۱۳۹۲: 59_ ۶۰)

از اولین نمونه های مهدویت در زیدیه باید به ادعای مطرح شده در مورد مهدی بودن مؤسس این فرقه یعنی زید توجه کرد. در بررسی تاریخیِ این فرقه، گرچه زید مؤسس این فرقه بود اما از بُعد گفتمان مهدویت، وی اولین منجی و اولین مروّج توجه به مهدی پنداری در میان این فرقه نیز بوده است. دارمستر مستشرق فرانسوی (موحدیان عطار و… ۱۳۸۹: ۲۹۷) و نوایی یکی از پژوهش گران معاصر و در حاشیه تاریخ گزیده (مستوفی، ۱۳۶۴: ۲۰۲) بدون دلیل و به اشتباه مدعی شده اند که خود زید ادعای مهدویت کرده است در حالی که این ادعا توسط مورخین و پژوهشگران این عرصه نه تنها مردود دانسته شده است بلکه توسط مورخین و نویسندگان منابع تاریخی، شواهد کافی در رد و نفی این ادعا آورده شده است (خزاز قمی، ۱۴۰۱: ۳۱۰).

ضبط های تاریخی نشان می دهد گرچه شخص زید، خود مدعی مهدویت نبوده است اما انتساب مهدویت به او از باب منجی مسلمانان بودن، توسط طرفداران وی تبلیغ شده است. یاران او هنگام قیام وی را «منصور» یا «منصورُ أَمِت» دانسته اند. (طبری، ۱۳۷۵: ج۱۰، ۴۲۵ _ ۴۲۵۷؛ اصفهانی، ۱۳۳۹: ج۱، ۲۰۸ _ ۲۲۲؛ حسنی، ۱۴۲۳: ۳۹۲) ریشه ظهور این پدیده با دو عامل مرتبط بوده است. یک دسته روایات منسوب به پیامبر (ص) که افزایش فتنه ها و ظلم را از نشانه های منجی و مهدی دانسته اند و بر این اساس طرفداران زید او را « منصورُ أَمِت » معرفی کرده اند. مانند این روایت از پیامبر (ص): قال رسول الله: یَکونُ عندَ انقطاعٍ مِنَ الزّمان و ظهورُ الفِتَنِ رَجُلٌ یُقالُ لَهُ المَهدیُّ… (مجلسی، ۱۴۰۳: ج۵۱، ۹۲ و ۳۰) و دسته دیگر زمینه و بستر فکری _ سیاسی بود که پیش از زید بوجود آمده و محمد ب