---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل دوازده نکته اخلاقی در حج :

۱) توجّه:

زائران گرامی که به سفر حجّ تمتّع یا عمره مفرده مشرّف می شوند، قبل از هر چیز باید به عظمت و معنویت این سفر روحانی، توجّه داشته باشند. توجّه به اینکه به چه سفری می روند و این سفر عرفانی چه برکات و فوائدی را می تواند برای آنان به همراه داشته باشد، ضروری است. «توجّه داشتن و غافل نبودن»، اوّلین گام در سیر و سلوک است. بدین ترتیب زائر خانه خدا باید با هوشیاری و توجّه کامل، از فریضه انسان ساز حج، کمال بهره برداری را بنماید تا علاوه بر اینکه عبادت او مورد پذیرش حضرت حق «تبارک وتعالی» واقع شود، پیشرفت قابل ملاحظه ای نیز در سیر و سلوک داشته باشد.

۲) تفکر:

تفکر، در آموزه های دینی از اهمیت والایی برخوردار است. سفر معنوی حج، فرصت بسیار مناسبی برای تفکر است. خداوند تعالی، در آیات متعدّدی از قرآن کریم، فلسفه نزول قرآن را، تفکر برمی شمارد:

کذلِک یبَینُ اللَّهُ لَکمُ الْآیاتِ لَعَلَّکمْ تَتَفَکرُون[۱]

چنانکه در آیات متعدّدی، انسان را به سبب بی توجّهی و عدم تفکر مؤاخذه می کند:

قُلْ هَلْ یسْتَوِی الْأَعْمی وَ الْبَصیرُ أفَلا تَتَفَکرُون[۲]

هم چنانکه در آیات متعدّدی، تفکر را ویژه انسان های خردمند و خردپیشه می داند:

وَ ما یذَّکرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ[۳]

انسان باید با سلاح تفکر به مبارزه با شیطان بپردازد. خصوصاً کسی که به حج مشرّف می شود باید بیش از دیگران خود را به سلاح تفکر مجهّز نماید. گاهی اوقات عدم تفکر موجب می شود حج گزار از ناحیه عباداتی که انجام می دهد، فریب شیطان را بخورد. اساساً کسی که اهل تفکر نباشد، نمی تواند توجّه و آگاهی پیدا کند و به ورطه غفلت کشانده می شود. بنابراین زائر خانه خدا باید در شبانه روز، ساعتی یا ساعاتی را به تفکر اختصاص دهد و با خود بیندیشد که هدف از خلقت او چیست؟ برای چه در این دنیا آمده است؟ و به کجا خواهد رفت؟ باید در مورد حرکتی که به سوی خدا دارد فکر کند. به زاد و توشه ای که در این راه پر مشقّت لازم دارد، بیندیشد. در مورد اسرار و رازهای شگفت نهفته در فریضه انسان ساز حج تفکر کند تا اعمالی که به جا می آورد علاوه بر صحّت فقهی، از حقیقت و کمال معنوی نیز برخوردار شود و دارای صحّت اخلاقی نیز باشد و مقبول درگاه پروردگار متعال گردد.

۳) محاسبه نفس:

کسی که می خواهد به حج یا عمره مشرّف شود، باید قبل از سفر به محاسبه نفس بپردازد. یعنی از اعمال و احوال خود، بازرسی دقیقی به عمل آورد و بنگرد که آیا عباداتی نظیر نماز، روزه، خمس، صله رحم، نیکی به دیگران و سایر عبادات را به نحو صحیح انجام داده است؟ آیا اموال و دارایی او حلال است؟ آیا دیگران به ویژه نزدیکان و وابستگان او از وی راضی هستند؟ و بدین صورت قبل از سفر به سوی خداوند متعال، متوجّه اعمال خویش گردد و ضمن محاسبه آن اعمال، با خود بیندیشد که اگر به جای سفر حج، به عالم برزخ وارد می شد، وضع او چگونه بود؟

یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ ماقَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبیرٌ بِما تَعْمَلُون[۴]

ای کسانی که ایمان آورده اید، تقوای الهی پیشه کنید و هرکس باید بنگرد که برای فردا، چه عملی پیش فرستاده است. تقوای الهی پیشه کنید که خداوند به اعمال شما آگاه است.

بنابر این آیه شریفه، هر انسانی باید بنگرد که آیا در محضر خداوند قادر می تواند پاسخگوی رفتار، گفتار و کردار خویش باشد؟ و سپس بر این اساس به اصلاح اعمال خود بپردازد و سعی کند خداوند متعال و بندگان خداوند را از خود راضی نموده و آنگاه آماده سفر حج یا عمره شود و به تعبیر زیبای امیرمؤمنان(ع):

«حَاسِبُوا أَنْفُسَکمْ بِأَعْمَالِهَا وَطَالِبُوهَا بِأَدَاءِ الْمَفْرُوضِ عَلَیهَا وَ الْأَخْذِ مِنْ فَنَائِهَا لِبَقَائِهَا و تَزَوّدوا وَ تأهبُوا قَبلَ أن تبعَثُوا»[۵]

به حساب اعمال نفس خود رسیدگی کنید و از آن بخواهید که وظایف و مسئولیت های خود را انجام دهد و از آنچه رفتنی و تمام شدنی است برای آنچه ماندنی و جاودان است بهره برگیرد و پیش از آنکه برانگیخته شوید، توشه راه و سفر را بردارید و خود را آماد و مهیا سازید.

۴) توبه:

کسی که می خواهد عازم مکه شود، نباید در نامه اعمال خود، هیچ گناهی را باقی گذارد.

یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَی اللَّهِ تَوْبَهً نَصُوحاً[۶]

ای کسانی که ایمان آورده اید! به درگاه خداوند توبه کنید؛ توبه ای نصوح و خالصانه.

اگر زائر خانه خدا قبلًا از شیطان و هواهای نفسانی پیروی کرده و مرتکب گناه شده است، قبل از تشرّف به حج شایسته است که از معاصی گذشته توبه نماید و در برابر رحمت خداوند رحمان و رحیم، شرمسار و خجالت زده باشد. و مطمئن باشد که اگر واقعاً توبه نماید، خداوند گناهان او را می آمرزد و پرونده سیاه و پر از گناه او را به پرونده ای روشن و درخشان- که صفحه اوّل آن مزین به توبه است- مبدّل می سازد:

إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صالِحاً فَأُوْلئِک یبَدِّلُ اللَّهُ سَیئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً[۷]

کسانی که توبه کنند و ایمان آورند و کارهای شایسته انجام دهند، خداوند بدی هایشان را به نیکی ها تبدیل می کند و خداوند آمرزنده و مهربان است.

و انجام حج یا عمره با چنین پرونده درخشانی بهتر و بیشتر مورد قبول خداوند واقع می شود، چراکه بنابر فرموده رسول خدا(ص):

«لَیس شَی ءٌ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ مِنْ مُؤْمِنٍ تَائِبٍ أَوْ مُؤْمِنَهٍ تَائِبَهٍ»[۸]

نزد خداوند هیچ چیز محبوب تر از مرد یا زن توبه کننده نیست.

۵) اجتناب از گناه:

پس از آنکه زائر خانه خدا از گناهان گذشته خود توبه کرد و مشرّف به سفر حج یا عمره شد، باید مراقبت و مواظبت کامل از اعمال و رفتار خود داشته باشد. از هرگونه گناه و معصیتی اجتناب نماید و خداوند سبحان را ناظر بر اعمال خود ببیند:

إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلَیکمْ رَقیبا[۹]

به درستی خداوند مراقب شما است.

نکته مهمّی که باید توجّه داشت این است که اگر کسی متّقی شود و تقوا را در عمق جان خود رسوخ دهد، حالتی در او به وجود می آید که ناخود آگاه بین حق و باطل تمیز می دهد و الهامات رحمانی را از وسوسه های شیطانی تشخیص می دهد و به این ترتیب می تواند وظیفه و مسئولیت «مراقبه» را به خوبی انجام دهد:

یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ یجْعَلْ لَکمْ فُرْقاناً وَ یکفِّرْ عَنْکمْ سَیئاتِکمْ وَ یغْفِرْ لَکمْ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ[۱۰]

ای کسانی که ایمان آورده اید! اگر تقوای الهی پیشه کنید، خداوند برای شما نورانیت درون و وسیله تشخیص حق از باطل قرار می دهد و گناهانتان را می پوشاند و شما را می آمرزد؛ و خداوند دارای فضل عظیم است.

چنین کسی وقتی در مراسم حج و عمره، لبّیک می گوید، می تواند پاسخ دلنشین خداوند متعال را با گوش دل و جانِ خویش بشنود. بنابراین زائر خانه خدا باید متّقی شود و توجّه داشته باشد که گناه موجب سقوط و ظلمت است و این ظلمت، مانع رسیدن رحمت خداوند متعال به او می شود. و از این رو از همه گناهان مخصوصاً گناهانی نظیر سوءظن، بداخلاقی، غیبت، تهمت، استهزاء، سخن چینی، اهانت و. .. پرهیز کند و اگر خدای نخواسته گناهی برای او پیش آمد، باید فوراً به فکر جبران و تدارک آن باشد، یعنی از رحمت خداوند مأیوس نشود و مجدداً توبه نماید و با حفظ توبه خود، مراقبت کند که در سراشیبی گناه واقع نشود. گناه متعدّد و گناه روی گناه و خصوصاً توجیه گناه، آدمی را سیاه بخت و حج و عمره او و بلکه همه اعمال او را ضایع خواهد کرد:

فَأَهْلَکناهُمْ بِذُنُوبِهِم[۱۱]

پس گناهکاران را به خاطر گناهشان هلاک و نابود ساختیم.

۶) ذکر:

دوام ذکر و استمرار ارتباط با خداوند متعال و قطع ارتباط با غیر خداوند، در این سفر معنوی از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ چرا که باعث می شود انسان مورد توجّه خداوند واقع شود:

فَاذْکرُونی أَذْکرْکم[۱۲]

مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم.

کسی که به حج یا عمره مشرّف می شود، باید دنیا و تعلّقات دنیوی و مادّی مربوط به آن را رها کند و دائماً در حالت ذکر و به یاد خداوند سبحان باشد و او را تحمید و تسبیح نماید و به این وسیله، آمادگی و آرامش لازم برای درک معنویت حج و عمره را به دست آورد و از اضطراب ها و تشویش های مادیت و دنیاگرایی رهایی پیدا کند:

أَلَّذینَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکرِ اللَّهِ أَلا بِذِکرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب[۱۳]

آنان که ایمان آورده اند و دل هایشان با ذکر و یاد خداوند آرامش می یابد، آگاه باشید که دل ها با یاد و ذکر خداوند آرام می شود.

نماز و دعا و تلاوت قرآن در ایجاد و استمرار این ارتباط و حالت ذکر، نقش برجسته ای دارد. بنابراین حج گزار نباید از خواندن نماز اوّل وقت و نماز شب و سایر نمازهای مستحب غافل شود:

فَاعْبُدْنی وَ أَقِمِ الصَّلاهَ لِذِکری[۱۴]

مرا عبودیت کنید و برای ذکر و یاد من نماز بگزارید.

و نیز نباید از تلاوت قرآن غ