فایل پاورپوینت کامل رابطه بین استاد و شاگرد در امور تربیتی

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رابطه بین استاد و شاگرد در امور تربیتی :

رُوِیَ عَن رَسولِ الله صلی الله علیه و آله و سلم قال: «إِنَّ الغَیرَهَ مِنَ الایمانِ؛[۱] غیرت از نشانه های ایمان است. بحث راجع به تربیت بود که تربیت، از غیرت نشأت گرفته و به معنای روش دادن است؛ روش رفتاری و گفتاری. عرض کردم انسان غالباً در چهار محیط ساخته می شود؛ محیط خانوادگی، آموزشی، شغلی و رفاقتی و فضای پنجمی هم هست که حاکم بر آنها است و در آینده به آن اشاره خواهم کرد. بحث ما به محیط آموزشی رسید و گفتیم در باب محیط آموزشی آیات و روایات متعدّدی وجود دارد که تعلیم را در کنار تربیت مطرح کرده است و هیچ گاه نمی شود تعلیم بدون تربیت باشد. تفکیک بین این دو مورد یعنی بین تعلیم و تربیت ممکن نیست. یعنی هر تعلیمی، یک نوع تربیت را همراه دارد. در جلسه گذشته آیات و روایات را مطرح کردم و دیگر تکرار نمی کنم.

به این جا رسیدیم که مقطع زمانی تعلّم و آموزش، یعنی از هفت سالگی تا بیست و یک سالگی، که مسأله آموزش و یادگیری در آن دوره مطرح است، مقطعی است که اثرگذاری تربیتی اش بر روی انسان بیش از مقاطع دیگر عمر او است. در روایت هم این مطلب بود و گفتیم که از طرفی هم اگر رابطه بین «استاد و شاگرد» و «معلّم و دانش آموز»، همراه با چاشنی محبّت باشد که غالباً هم این طور هست، وقتی با احساس تفوّق و برتری علمی آمیخته می شود، اثر تربیتی استاد بر روی شاگرد تشدید می شود.

گام اوّل: دقّت در معلّم

در این جلسه وارد مسأله رابطه بین «استاد و شاگرد» و «معلّم و متعلّم» می شوم که همین روند در معارف نیز هست. این مطلب را با یک روش خاص و به صورت فهرست وار عرض می کنم. در معارفمان روی «معلّم» خیلی تکیّه شده است، که انسان باید در انتخاب معلّم مراقب باشد. این نیست مگر برای اینکه همیشه تعلّم همراه با تربیت است. در ذیل این آیه شریفه «فَلْینْظُرِ الْإِنْسانُ إِلی طَعامِهِ»[۲]روایتی از امام باقر علیه السلام نقل شده است که حضرت فرمودند: «عِلْمُهُ الَّذِی یأْخُذُهُ عَمَّنْ یأْخُذُهُ»[۳]مُراد از این که انسان در خوراکش دقّت کند، این نیست که انسان به لقمه ای که بر می دارد، نگاه کند که دارد چه می خورد! مثلاً ببیند موادّش چیست، چه ویتامین هایی در آن هست و امثال اینها؛ بحث شکم مطرح نیست! بحث این است که: «عِلْمُهُ الَّذِی یأْخُذُهُ عَمَّنْ یأْخُذُهُ»؛ یعنی به علمی که دارد می آموزد نگاه کند که از چه کسی دارد می آموزد.

شخص معلّم موضوعیت دارد

در روایات داریم که روح انسان همان طور که جسم انسان احتیاج به غذا دارد تا نیرو بگیرد و پرورش پیدا کند، آن هم نیاز به غذای متناسب با خودش دارد. نگاه کن ببین آشپز کیست و دست پخت چه کسی را داری می خوری! به کسی که می خواهی غذای روحت را از او بگیری نگاه کن! ببین کیست! نقطه ثقل و تأکید این روایت بر روی «شخص» است. اینها را دقت کنید! یک وقت می گوید به آنچه که او می گوید توجه کن، یک وقت می گوید خودش مهم است و «شخص معلّم» موضوعیت دارد. «عِلْمُهُ الَّذِی یأْخُذُهُ» این غذای روح را که می گیری، «عَمَّنْ یأْخُذُهُ»؛ ببین این آشپز چگونه آدمی است؟ این معلّم و استاد چگونه آدمی است؟ ببین دانشت را از چه کسی می گیری؟ در روایتی از پیغمبر اکرم صلّی الله علیه وآله و سلّم آمده است: «فَانظُرُوا عَن مَن تَأخُذُونَ هَذَا العِلمَ»[۴] نگاه کنید که این علم را از چه کسی می گیرید! اینجا حضرت به نوع علم کاری ندارد، بلکه به شخص کار دارد. می فرماید دقّت کنید که علم را، هر چند علم دین را، از چه کسی می گیرید؟ این شخصِ معلّم را بررسی کن!

عالم ربانی، تنها استادِ «تربیت شده»

یک روایت از امام هفتم علیه السلام داریم که حضرت در آنجا مسأله را برای ما روشن می کند. ایشان می فرماید: «لَا عِلْمَ إِلَّا مِنْ عَالِمٍ رَبَّانِی»[۵] دانش و علم وجود ندارد مگر نزد عالم ربّانی. خوب، این روایت مطلب را روشن کرد. حضرت به صورت بسیار واضح، عنوانِ «علم بودن» را، از غیرِ «عالم تربیت شده» نفی می کند. اصلاً علمیّت ندارد و خبری از دانش نیست، مگر اینکه دانش را از یک دانشمند تربیت شده بگیری. نمی توانی از هر کسی علم بیاموزی! استادی که تربیت شده است، عالم است. بحث این نیست که چه چیزی به تو تحویل می دهد؛ باید خودش را بررسی کنی!

استادِ بی تربیت، دزدِ با چراغ!

به سیر بحث دقّت کنید! اوّل فرمود به استادت نگاه کن؛ چون او است که غذای روح تو را می دهد. بعد در روایت نبوی هم این معنا تکرار شد و در روایت سوم فرمود استاد باید مؤدّب باشد، ولی در چه رابطه ای باید تربیت شده باشد؟ باید چه نوع تربیتی داشته باشد؟ باید مؤدّب به آداب انسانی و الهی باشد یا نه؟ حضرت مسأله را خیلی روشن بیان کردند که معلّم باید ربّانی باشد و تربیت الهی شده باشد. تربیت هم این است که به ادب الهی و انسانی آراسته باشد. یک چنین آدمی، به درد استاد شدن می خورد و نزد چنین آدمی باید تعلّم کرد.

استادِ بی تربیت، دزدِ با چراغ!

اگر این طور نباشد و تو نزد یک انسان بی تربیت درس بخوانی، بدان که آن دانشی که او به تو می آموزد، برای تو دانش نیست. این کار تو را به جایی نمی رساند. گاهی هم ممکن است که چه بسا مضرّ باشد. دانش است اما دانشی است مضرّ. وقتی او تربیت نشده تو را بد تربیت می کند و دانشی که به تو می دهد مانند چراغی است که به دست دزد می دهد. چو دزدی با چراغ آید، گزیده تر بَرَد کالا!

«مرز استادی» این است که «مرز شکن» نباشد!

لذا یک دسته دیگر از روایات ما تحت این عنوان مطرح می شود که چه معلّمی را باید پیدا کرد و از او علم آموخت. می گویند وقتی می خواهی معلّم انتخاب کنی، استادی را انتخاب کن که مرزشکن نباشد؛ پرده دَر نباشد. من همین طور گام به گام پیش آمدم. اینها از ائمه ما رسیده است. این روایات مرز انسانی و الهی را مطرح کرده است. روایتش معروف است که علی علیه السلام فرمودند: «قَصَمَ ظَهْرِی عَالِمٌ مُتَهَتِّک»[۶]کمر مرا عالِم بی حیا شکسته است! دانشمند است، امّا پرده دَر است. حالا من خواهم گفت که این یعنی چه. امام صادق علیه السلام نیز فرمودند: «قَطَعَ ظَهْرِی اثْنَانِ عَالِمٌ مُتَهَتِّک»[۷]دو گروه کمر مرا شکستند؛ یکی از آنها دانای مرزشکن است.

۱.مرزهای دیداری

این پرده دَری و مرزشکنی که می گوییم، چگونه است و در چه رابطه ای مطرح است؟ در چند رابطه مطرح است؛ یک دیداری، دو گفتاری، سه رفتاری. شاید آنچه که برجسته تر به ذهن می آید «رابطه گفتاری» باشد، امّا در هر سه رابطه مسأله پرده داری مطرح است. یعنی وقتی من به معلّم نگاه می کنم، نباید ببینم که او مرز شرع را رعایت نکرده است. هیکل او را که می بینم، باید رنگ شرع داشته باشد. در بحث عفاف گفتم که پوشش و شکل و قیافه حرف می زند و تأثیرگذار است. اگر استادی را که انتخاب کرد ه ام، وقتی به او نگاه می کنم از قیافه اش پیدا است که اصلاً مرز شرع سَرِ او نمی شود، معلوم است که او «عالمِ متهتّک» است؛ او مرزشکن است. پرده شریعت را دریده است. گاهی هم از ظاهر و قیافه پیدا است که او حتّی انسانیّت هم نمی فهمد و جنبه های انسانی را هم رعایت نمی کند. همه این ها ممکن است که از ظاهر، پوشش، هیکل و قیافه معلّم فهمیده شود.

۲.مرزهای گفتاری و رفتاری

گاهی که رفتار معلّم متشرّعانه نیست و حتّی ممکن است اصلاً انسانی هم نباشد، گفتارش هم همین طور است! یعنی می بینم که معلّم در حرکاتش و حرف زدن هایش به هیچ وجه مسائل شرعی را رعایت نمی کند. او دانشمند است، عالم است، امّا «عالم متهتّک» است. پرده دَر است. مرزشکن است. پیش او نرو! چون او تو را فاسد می کند. این را بدان! او دین و انسانیت سَرَش نمی شود. گفتم که گفتار خیلی برجسته و مهم است. کسی که نه غیبت سَرَش می شود، نه دروغ، نه تهمت، نه ناسزا و هیچ حدّ و مرزی سَرَش نمی شود، پیش او نرو که خرابت می کند! نه این که آبادت نمی کند، نه! تو را «خراب» می کند. یعنی حتّی آنچه که خداوند درون تو به ودیعه نهاده بود را نیز زیر و رو خواهد کرد. انسانیت درونی و فطری تو را هم از نظر عقلی، قلبی و نفسی تخریب می کند؛ حتی از نظر جوارحی که مربوط به عمل است هم برای