فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم

دانلود و استفاده از فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم – تجربه‌ای بی‌نظیر در ارائه!

پاورپوینتی شیک و استاندارد:

فایل فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم شامل 120 اسلاید طراحی‌شده با دقت بالا است که کاملاً آماده برای ارائه یا چاپ در PowerPoint می‌باشد.

چرا فایل فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم گزینه‌ای عالی است؟

• گرافیک حرفه‌ای و جذاب: اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم با طراحی مدرن و چشم‌نواز، پیام شما را به بهترین شکل منتقل می‌کنند.
• کاربری آسان: ساختار این پاورپوینت به‌گونه‌ای است که استفاده از آن بدون نیاز به تغییرات پیچیده ممکن باشد.
• آماده استفاده: تمامی اسلایدهای فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم از قبل تنظیم‌شده و بدون نیاز به ویرایش، قابل استفاده هستند.

تضمین کیفیت و دقت بالا:

این مجموعه بر اساس بالاترین استانداردهای طراحی ساخته شده است و کاملاً منسجم و بدون اشکال، مناسب برای ارائه‌های حرفه‌ای می‌باشد.

نکته قابل توجه:

برخی نسخه‌های غیررسمی ممکن است تغییراتی داشته باشند. این نسخه اصلی فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم با دقت و کیفیت بالا طراحی شده است.

همین حالا فایل فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم را دریافت کنید و یک ارائه بی‌نظیر داشته باشید!

---

بخشی از متن فایل پاورپوینت کامل رابطه مسجد با امور مالی و اقتصادی در آیات قرآن کریم :

مقدمه

مسجد به عنوان اصلی ترین پایگاه برای عبادت خداوند و اقامه نماز محسوب می شود؛ درعین حال آموزه های اسلامی و تاریخ جوامع اسلامی از صدر اسلام تاکنون نشان می دهد که مسجد تنها یک «نمازخانه» نیست؛ بلکه به عنوان اصلی ترین محل اجتماع مسلمانان دارای کارکردهای متنوعی ازجمله کارکردهای عبادی، تبلیغی، فرهنگی و هنری، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، اخلاقی، ارزشی، تربیتی، علمی، آموزشی، گفتمان و مشاوره، قضایی، بهداشتی، درمانی، نظامی، حکومتی و… است. به نظر می رسد یکی از اصلی ترین کارکردهای مسجد که در عصر جدید با گسترش نهادهای مالی و اقتصادی متعارف مورد بی توجهی و فراموشی قرار گرفته است، کارکرد اقتصادی آن است.

مقول مسجد در اسلام ارتباط وثیقی با دو مفهوم نماز و ذکر الهی دارد. نماز عالی ترین جلوه ذکر الهی در بین اعمال عبادی انسان و مسجد به عنوان اصلی ترین نماد تمدنی برای برپایی نماز و ذکر الهی است. قرآن کریم در آیه ۱۱۴ سور «بقره»، ظالم ترین انسان ها را آنهایی می داند که مانع از برپایی ذکر الهی در مسجد می شوند: «وَ مَنْ أَظْلَمُ ممَّن منَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَن یذْکرَ فِیهَا اسْمُهُ…». همچنین در آیه چهلم سور «حج» خداوند حکیم در توصیف مسجد و به عنوان اصلی ترین کارکرد آن «یذْکرُ فِیهَا اسْمُ اللَّهِ کثِیراً» را به کار می برد.

همچنین قرآن کریم در مورد ارتباط نماز و ذکر الهی در آیه چهاردهم سور «طه»، ذکر الهی را به عنوان اصلی ترین هدف اقامه نماز به تعبیری کارویژ آن معرفی می کند: «… وَ أَقمِ الصَّلَوهَ لِذِکرِی». در تأیید همین مفهوم، خداوند حکیم در آیه ۴۰ سور «عنکبوت»، پس از بیان اثر بازدارندگی نماز از فحشا و منکر، به اثر بزرگ تر و اصلی تر آن که ذکر قلبی است، اشاره کرده و می فرماید: «وَ لَذِکرُ اللَّهِ أَکبر». در آیه نهم سور «جمعه» نیز خطاب به اهل ایمان می فرماید: «ای مؤمنان، چون برای نماز روز جمعه ندا دهند، به سوی ذکر خدا بشتابید». منظور از ذکر الهی در این آیه همان نماز است که به دلیل ارتباط وثیق این دو مفهوم، ذکر الهی به جای نماز به کار رفته است.

بنابراین با توجه به ارتباط وثیق بین مسجد، نماز و ذکر الهی، جهت تبیین نسبت مسجد و امور مالی و اقتصادی بر مبنای آیات قرآن کریم ناگزیر هستیم که نسبت دو مفهوم نماز و ذکر الهی با امور مالی و اقتصادی را نیز بررسی کنیم؛ زیرا در نظر گرفتن نسبت این دو مقوله با امور مالی و اقتصادی کمک شایانی به روشن تر شدن ارتباط بین مسجد و امور مالی و اقتصادی خواهد کرد.

حال این سؤال مطرح می شود که کارکرد مالی و اقتصادی مسجد به عنوان پایگاه اصلی برپاداشتن ذکر الهی چه میزان مورد تأیید دین اسلام است؟ آیا اساساً اسلام رابطه ای بین مسجد، نماز و ذکر الهی و امور مالی و اقتصادی قائل است یا این دو مقوله، اموری منفک و جدای از یکدیگر هستند و ربط و نسبت و تأثیری بر یکدیگر ندارند؟ یکی از روش های پاسخ گویی به پرسش های فوق رجوع به قرآن کریم و تدبر در آیات مربوط به این موضوع است. در ادامه به توضیح روش تحقیق تدبر در قرآن کریم و نحوه کاربست آن خواهیم پرداخت و سپس نتایج به دست آمده در تحقیق آورده خواهد شد.

پیشینه بحث

پژوهش های انجام گرفته در این حوزه، در سه دست کلی قابل طبقه بندی هستند: دست اول صرفاً به بررسی اقتصاد از نگاه قرآن و یا بررسی یک موضوع اقتصادی براساس قرآن پرداخته شده است؛ دست دوم از پژوهش ها، به بررسی دیدگاه قرآن در مورد مسجد، نماز و یا ذکر الهی پرداخته اند؛ دست سوم از پژوهش ها، از جنبه های اخلاقی و معنوی به موضوعات اقتصادی از دیدگاه قرآن کریم پرداخته اند. در دست اول از پژوهش ها، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

انصاری (۱۳۸۲) در پژوهشی با عنوان «مبانی اقتصاد از دیدگاه قرآن کریم» اشاره می کند که اصول اقتصاد سالم و رشد یابنده از دیدگاه قرآن کریم شامل شناخت و تدبیر امور اقتصادی از راه نفقه، تعقل، اعتقاد به توحید، اعتقاد به معاد، اعتقاد به مظهری از عبودیت بودن عملیات اقتصادی، دخالت دولت در اقتصاد، عدالت در عملیات اقتصادی و تزکیه است.

غضنفری و محمدی نبی کندی (۱۳۹۰) در مقاله ای با عنوان «بررسی توسعه اقتصادی از منظر قرآن کریم»، راهکارهای توسعه اقتصادی را در دو دسته معنوی (انفاق، تأثیر تقوا در توسعه اقتصادی، نفی سبیل کفار بر مسلمین) و مادی (تشویق به تولید، فراوانی منابع دنیا، توسعه اقتصادی، تشویق به صنعت و تکنولوژی) مورد شرح و بررسی قرار داده اند.

کهنوجی (۱۳۹۰) در مقاله ای با عنوان «اقتصاد در قرآن» مطرح می کند که نظام اقتصادی اسلام در قرآن دارای چهار اصل ایجابی: فعالیت اقتصادی، توزیع مجدد ثروت، قرض الحسنه و مدیریت لایق اقتصادی و چهار اصل سلبی: ربا، بیماری های اقتصادی، اکل مال به باطل و افراط و تفریط است.

هادوی نیا (۱۳۹۱) در مقاله ای با عنوان «رفتارشناسی اقتصادی انسان مادی گرا از دیدگاه قرآن کریم» به این نتیجه می رسد که در حوز تولید، مسئل ربا با توجه به فراگرد انگیزشی، شاخص ترین تفاوت است. دربار مصرف نیز، تجمل گرایی یکی از ویژگی هایی است که قرآن کریم دربار رفتار مصرفی انسان مادی گرا مطرح می کند.

عسکرزاده (۱۳۹۲) در پژوهشی با عنوان «رفتارهای اقتصادی در آموزه های قرآن کریم» به تأثیر و نقشی که آموزه های قرآن در اصلاح رفتارهای نادرست اقتصادی و نیز تثبیت رفتارهای درست دارند، اشاره می کند.

عربشاهی کریزی (۱۳۹۴) در مقاله ای با عنوان «تحلیلی بر اقتصاد اسلامی و مؤلفه های آن در قرآن کریم» به این نتیجه می رسد که گزاره های حاکی از سنت های حاکم بر اقتصاد عبارت اند از: نقش انسان در سنت خوشبختی و بدبختی، گوارایی زندگی بدون هوای نفس، تفاوت انسان ازنظر استعداد، توکل عامل کفایت الهی، نقش انسان در یاری رسانی الهی، رویگردانی از یاد خدا عامل سختی و تنگی معیشت، تکامل و پیشرفت در گرو تحمل سختی ها، همراهی سختی با آسانی، ریزش نعمت ها عامل عذاب برای جامعه ناصالح، نیاز انسان به آبادانی و عمران و اصل عدم اطمینان از پیامدهای فعالیت های کنونی.

رجایی و محمدیان (۱۳۹۶) در مقاله ای با عنوان «مبانی توزیع ثروت و درآمد در قرآن کریم: نگاه مقایسه ای؛ مقدمه ای بر الگوی توزیع اقتصاد مقاومتی» مطرح می کنند که انسان مکلف است در هر فعالیت اقتصادی از امکانات استفاده بهینه کرده؛ در برابر خداوند، همنوعان خویش و طبیعت مسئول است و زمین کمال و سعادت خویش را از طریق انجام درست این مسئولیت فراهم می کند.

در دست دوم از پژوهش ها که به بررسی دیدگاه قرآن در مورد مسجد، نماز و یا ذکر الهی پرداخته اند، می توان به موارد زیر اشاره کرد:

خادمی (۱۳۸۵) در یادداشتی با عنوان «مسجد آرمانی از منظر قرآن کریم» به تعدادی از اوصاف ثبوتی و سلبی مسجد براساس آیات قرآن کریم پرداخته است.

رحیمی (۱۳۸۷) در مقاله ای با عنوان «نماز در قرآن و سیره معصومین(» مطرح می کند که نماز بدون شک یکی از مهم‎ترین فرایضی است که اسلام بدان سفارش کرده و بر آن تأکید می کند؛ تا جایی که می گویند قیامت اولین مسئله ای که از انسان سؤال می شود، نماز است. بی گمان، نماز بهترین وسیله برای سازندگی و سیر و سلوک به سوی خداوند متعال و هست بنیادین حرکت تکاملی به سوی والاترین هدف انسانیت و جامع نمون بشری است.

مروتی و ساکی (۱۳۹۲) در مقاله ای با عنوان «معناشناسی واژ ذکر در قرآن کریم» به این نتیجه می رسند که واژ کانونی «ذکر» در قرآن با واژگان بسیاری همچون اهل کتاب، تورات، قرآن و صلاه بر محور جانشینی در یک حوز معنایی و بر محور همنشینی با واژه هایی مانند تقوا، رسول، کتاب و صلاه در یک حوز معنایی قرار می گیرد. در این میان، یکی از مهم ترین واژه هایی که با ذکر، هم رابط جانشینی و هم رابط همنشینی دارد، صلاه است.

موسوی مقدم و محمدی (۱۳۹۵) در پژوهش خود با عنوان «بررسی نقش مسجد در افزایش سرمایه اجتماعی براساس نماگرهای اصلی آن در قرآن و حدیث» بیان می دارند که نهاد مسجد بیان کنند کارکردهایی به مراتب فراتر از صرف محل عبادت بودن آن (به معنای خاص عبادت فردی) است. این نهاد، از طریق اثرگذاری مستقیم بر عناصر هنجارهای مشترک، اعتماد و مشارکت، سبب تولید و توزیع سرمایه اجتماعی می شود.

توکلی و سجادی (۱۳۹۷) در پژوهشی با عنوان «آثار تربیتی فردی و اجتماعی نماز در قرآن کریم» مطرح می کنند که آثار تربیتی قرآن در بعد فردی شامل آرامش و بهداشت روان، پیش گیری از افسردگی، پیش گیری از بیماری های اخلاقی، غفلت زدایی، پرورش فضائل اخلاقی و تکامل معنوی و در بعد اجتماعی شامل گسترش روحی جمعی، ایجادکنند تصویر ایمانی، تنبیه کنند منافقان و متمایزکننده منافق از مؤمن می شود.

شریفی (۱۳۹۷) در مقاله ای با عنوان «نقش محوری نماز در تعالی فرهنگی از دیدگاه قرآن کریم» به این نتیجه می رسد که نماز با ملاحظه آداب و شرایط آن، نقش محوری در فرهنگ سازی و تعالی فرهنگی در بین انسان ها و بخصوص جوامع اسلامی دارد و در دین اسلام، هم اهداف فرهنگی از قبیل اخلاص و یک رنگی؛ تعاون و همکاری؛ ایثار و انفاق؛ جهاد و شهادت؛ امر به معروف و نهی از منکر؛ عفاف و حجاب؛ نظم و انضباط اجتماعی، برابری و برادری و همچنین فرهنگ تربیت دینی بر پای نماز بنا نهاده شده است.

دست سوم از پژوهش ها که به جنبه های اخلاقی و معنوی موضوعات اقتصادی از دیدگاه قرآن کریم پرداخته اند، عبارت اند از:

ایروانی (۱۳۸۳) در پژوهشی با عنوان «اخلاق اقتصادی از دیدگاه قرآن و حدیث» پس از اثبات رابط اخلاق با اقتصاد و نقد مبانی جدایی آن دو، مهم ترین عناصر اخلاق اقتصادی را در سه بخش تولید، توزیع و مصرف را مورد بررسی قرار می دهد.

ملک افضلی و یزدان شناس (۱۳۹۳) در پژوهش خود با عنوان «سودگرایی و معنویت در اقتصاد اسلامی با رویکرد آیات الاحکامی قرآن کریم» به این نتیجه می رسند که اقتصاد اسلامی از اخلاق و معنویت جدا نیست.

غفورزاده (۱۳۹۴) در مقاله ای با عنوان «معیار اخلاقی فعالیت های اقتصادی از دید آیه های اقتصادی قرآن کریم» مطرح می کند که روح حاکم بر فعالیت های اقتصادی باید فضیلت گرایی به معنای داشتن حسن فاعلی و رعایت اعتدال در امور اقتصادی قرار گیرد و باید وظیفه گرایی نتیجه گرا به معنای ملتزم بودن به دستورهای الهی در زمین اقتصادی و درعین حال توجه داشتن به نتیجه های سنت های اقتصادی قرآنی مدنظر فعالان اقتصادی قرار گیرد.

خوشحال دستجردی و کاظمی (۱۳۸۹) در پژوهشی با عنوان «تحلیل جایگاه رزق در قرآن و بازتاب آن در عرفان اسلامی» به این نتیجه می رسند که ذکر و یاد خداوند به عنوان یکی از مهم ترین عبادات اسلامی، نقش مهمی در تکامل معنوی انسان به عهده دارد و به همین علت، خداوند در قرآن، آیات متعددی را دربار آن نازل کرده است. جایگاه رفیع ذکر در عرفان اسلامی نیز تا حد بسیاری تحت تأثیر آیات و احادیثی است که عظمت و ارزش این عمل عبادی را بیان می کند. بسیاری از عرفا، اهمیت و ارزش ذکر و آثار و برکات آن را برای سالکان طریق حق، تبیین کرده، آنها را بر مداومت بر آن فرامی خوانند.

خادم علیزاده و غفورزاده (۱۳۹۵) در مقاله ای با عنوان «پژوهشی در زمین چارچوب های اقتصاد اثباتی در قرآن کریم (مطالع موردی: چارچوب گزاره های اثباتی پیشرفت مادی و معنوی» را مطرح می کنند که با توجه به تفاوت مبانی معرفت شناسی اقتصاد متعارف و اقتصاد اسلامی، برخی از گزاره های اثباتی براساس کارکرد علل مجرد قابل توجیه است و با نگرش صرفاً مادی نمی توان آن را توجیه کرد.

خاکپور و همکاران (۱۳۹۵) در پژوهشی با عنوان «نقش انفاق در سلامت معنوی از دیدگاه قرآن و روایات» به این نتیجه می رسند که انفاق با تقویت وجدان اجتماعی و روحی همدلی با ایفای نقش تقویتی، در کنار ایجاد الفت و گسترش تعاملات انسانی که به نقش تکاملی نام بردار است و نیز با درمان بیماری های بخل و مال دوستی و سایر نقش های دیگر، تأثیر بالایی در ارتقای سلامت معنوی فرد و جامعه دارد.

فتحعلیانی و حسینی (۱۳۹۷) در مقاله ای با عنوان «اقتصاد اسلامی (شاخص های زمینه ساز در اخلاق اقتصادی برمبنای قرآن و نهج البلاغه)» مطرح می کنند که شاخص های زمینه ساز جهاد اقتصادی شامل ایمان و رعایت تقوای الهی، وجود اخلاق اقتصادی، توجه دقیق توأم با ایمان به قاعده نفی سبیل، تعاون و همکاری سازنده، پرهیز از کسب درآمدهای حرام، انفاق اموال و شکر گذاری، قرض الحسنه، عدالت، توجه به عبادت بودن کار، توجه به قراردادها و معاملات، پیشگیری از اسراف و مصرف گرایی و استفاده بهینه از منابع موجود برای مصرف است.

بررسی کامل پیشین پژوهش نشان می دهد، در هیچ یک از پژوهش های انجام شده به این سؤال که «آیا ارتباطی بین مسجد، نماز و ذکر الهی و امور مالی و اقتصادی وجود دارد؟» پرداخته نشده است. همچنین در اغلب پژوهش های صورت گرفته از روش پژوهش قرآنی منسجمی که با راهبرد مسئله محور به دنبال یافتن پاسخ مشخصی از قرآن باشد، استفاده نشده است. نوآوری مقاله حاضر این است که از طرفی سؤال مشخص فوق محضر قرآن عرضه شده و هم از روش تحقیق قرآن به قرآن و با راهبرد مسئله محور بهره گرفته شده است.

در این پژوهش از روش تحقیق تدبر در قرآن با رویکرد قرآن به قرآن و با راهبرد مسئله محور استفاده شده است. درروش تدبر در قرآن با رویکرد قرآن به قرآن، تلاش می شود که آیات قرآن با کمک قرآن فهم شوند و با قرار دادن آیات در کنار هم، برداشتی صحیح از آنها صورت گیرد (طباطبائی، ۱۳۷۸، مقدمه، ص ۱۸). مبنای روش تدبر این است که زبان قرآن، شناختاری و عقلایی است؛ اما قرآن در کنار رعایت عرف عقلا، ساختار و عرف ویژه ای نیز تأسیس کرده که برای فهم آن بیش از همه باید به خود قرآن رجوع کرد (قربانی و نجارزادگان، ۱۳۹۰).

با وجود جایگاه قابل توجه حدیث در دین شناسی، در روش قرآن به قرآن، براساس نظری «اصالت قرآن و حجیت حدیث» عمل می شود. این نظریه قائل است به اینکه قرآن به صورت مستقیم قابل فهم و تفسیر است و از این جهت وابسته و نیازمند حدیث نیست (مهریزی، ۱۳۸۲). در نهایت پیوند معنایی آیات قرآن است که ناشی از انسجام متن قرآن و تأکیدی بر وثاقت متن قرآن است و یکی از وجوه اعجاز قرآن را آشکار می سازد (قربانی و نجارزادگان، ۱۳۹۰).

در راهبرد مسئله محور در تدبر قرآن کریم، پژوهشگر با یک سؤال به قرآن کریم مراجعه کرده و با استفاده از کل آیات قرآن سعی در پاسخ دادن به آن مسئله دارد. در این روش محقق ممکن است از کلیدواژه های قرآنی، آیات، سیاق ها، سوره ها و حتی داستان های قرآنی بهره بگیرد؛ ولی به هیچ کدام محدود نبوده و به صورت جامع باید از همه آنها استفاده کند (لطیفی، ۱۳۹۰).

در پژوهش حاضر، یک مسئله و پرسش مشخص به قرآن عرضه گردیده است: «آیا ارتباطی بین مسجد و امور مالی و اقتصادی وجود دارد؟» برای پاسخ به این پرسش، ابتدا از کلیدواژه های قرآنی استفاده شده است. به دلیل تعدد آیات مرتبط با امور مالی و اقتصادی در قرآن کریم در شروع کار از ریش واژه های مرتبط با مسجد بهره گرفته شد. ابتدا با استفاده از ریش کلمات صلو (دعا کردن، نمازخواندن)، سجد (سجده کردن) و رکع (رکوع کردن)، در آیات قرآن جست وجو شد. در این مرحله ۱۶۸ آیه قرآن کریم احصاء شد. در حین جست وجوی اولیه، این نتیجه حاصل شد که دو کلیدواژه ذکر (یاد کردن) و عبد (پرستش کردن) نیز می تواند به مجموعه کلیدواژه های قبلی اضافه شود؛ البته با این دقت که آیات به دست آمده با این کلیدواژه نزدیک به مفهوم مسجد و نماز باشد. در این مرحله تعداد آیات به ۲۳۶ آیه رسید. در ادامه با تدبر در آیات مذکور ۶۳ آیه که در آنها مباحث اقتصادی و مالی در کنار امور مربوط به مسجد، نماز و ذکر الهی مطرح شده بود، انتخاب شده و با تدبر در آنها و سپس رجوع به تفاسیر برای آوردن مؤید برای تدبرهای صورت گرفته، پژوهش حاضر ادامه یافت. درنهایت نیز با رجوع به کل آیات قرآن کریم، دقت شد تا مفهومی در مورد این مسئله جا نیفتاده باشد که در این مرور آیه ای به مجموعه آیات اضافه نشد. در رجوع به تفاسیر برای بررسی مؤیدات از سه اثر گران بهای ترجم تفسیر المیزان، تفسیر نمونه و تفسیر نور بهره گرفته شده است.

۱. تدبر و تحلیل آیات قرآن کریم

با بررسی و تدبر در آیات قرآن کریم و با دسته بندی آیات مشخص شد که قرآن کریم از یازده وجه قائل به ارتباط بین مسجد، نماز، ذکر الهی و امور اقتصادی و مالی است. با دسته بندی این وجوه، چهار گزاره اصلی به دست می آید. گزاره های اصلی که نتیج تدبر و تحلیل آیات قرآن کریم است، عبارت اند از:

۱-۱. عدم مغایرت پرداختن به امور مالی و اقتصادی با مسجد، نماز و ذکر الهی

الف) هم‎سنخ و هم طراز بودن امور مالی و اقتصادی غیرانتفاعی و امور مربوط به مسجد و نماز

در آیات متعددی از قرآن کریم در کنار مطرح شدن اموری که مربوط به نماز، عبادت و مسجد است، مسائل مالی و اقتصادی مطرح شده است. در اغلب این آیات، «برپاداشتن نماز»، «عبادت کردن»، «سجده کردن»، «رکوع به جا آوردن» و «دعا کردن» در کنار «انفاق کردن از روزی»، «پرداختن زکات»، «احسان کردن»، «بخشیدن مال»، «قرض دادن»، «کار خیر انجام دادن»، «اطعام کردن» و «قربانی کردن» به کار رفته است. در قرآن ۳۲ بار از زکات یاد شده که ۲۸ بار آن در کنار نماز بیان شده است.

براساس آیات فوق مشخص می شود که در دین اسلام، رابط نزدیکی بین امور معنوی و مادی وجود دارد و خداوند حکیم در آیات متعددی بلافاصله پس از مطرح کردن مسائل عبادی، مانند نماز و دعا، به مسائل مادی پرداخته است و آنها را به نحوی بارها در کنار هم مطرح می کند؛ که به نظر می رسد، قصد دارد هم تراز بودن این دو مقوله (عبادت خداوند و پرداختن به فرایض و مستحبات مالی) و جداناپذیر بودن آنها را بیان کند. به عبارت دیگر، خداوند حکیم با بیان این دو مقوله در کنار هم، قصد دارد تا اهمیت پرداختن به واجبات و مستحبات مالی را ثابت کرده و به مردم بفهماند عبادت و یاد خداوند بدون توجه به واجبات و مستحبات مالی و بدون در نظر گرفتن مسائل مالی و اقتصادی دینی بی نتیجه بوده و مورد رضایت الهی نیست.

در تفاسیر، مؤیدات زیادی در مورد نکات فوق وجود دارد. در تفسیر آیه ۸۳ سور «بقره» آمده است: «نماز و رابطه با خداوند، از زکات و رابطه با فقرا جدا نیست. «أَقِیمُوا الصَّلاهَ وَ آتُوا الزَّکاهَ». اعتقاد به توحید، احسان به والدین و ایتام و مساکین، همراه با دستور پرداخت زکات و برخورد نیکو با مردم، و بپاداشتن نماز، نشان جامعیت اسلام است». یا در ذیل آیه ۱۷۷ سور «بقره» مطرح شده است که «ارتباط با خدا در کنار ارتباط با مردم و تعاون اجتماعی در حوادث و گرفتاری ها مطرح است: «آمنَ باللَّهِ وَ الْیوْم الْآخِرِ… وَ آتَی الْمالَ عَلی حُبِّهِ» (قرائتی، ۱۳۷۴، ج ۱، ص ۱۵۰).

در تفسیر آیه سوم سور «انفال» در توصیف رابط تنگاتنگ نماز و انفاق به عنوان دو رکن از ارکان دین مطرح می شود که «آنها در پرتو احساس مسئولیت و درک عظمت پروردگار و همچنین ایمان فزاینده و بلندنگری توکل، از نظر عمل دارای دو پیوند محکم اند؛ پیوند و رابط نیرومندی با خدا و پیوند و رابط نیرومندی با بندگان خدا «آنها کسانی هستند که نماز را (که مظهر رابطه با خداست) برپا می دارند و از آنچه به آنها روزی داده ایم در راه بندگان خدا انفاق می کنند» «الَّذِین یقیمُونَ الصَّلاهَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ ینْفِقُونَ» (مکارم شیرازی و دیگران، ۱۳۸۰، ج ۷، ص ۸۸).

وقتی ایمان به حد کاملش در دل مستقر گردید، قهراً انسان به سوی عبودیت معطوف گشته و پروردگار خود را به خلوص و خضوع عبادت می کند و این عبادت همان نماز است. به علاوه، به سوی اجتماع نیز معطوف گشته حوائج اجتماع خود را برآورده می کند و نواقص و کمبود ها را جبران می کند، و از آنچه خدا ارزانی اش داشته از مال و علم و غیر آن انفاق می کند؛ و آی «الَّذِین یقِیمُونَ الصَّلاهَ وَ ممَّا رَزَقناهُمْ ینْفِقُونَ» همین معنا را می رساند (طباطبائی، ۱۳۷۸، ج ۹، ص ۱۱).

مطرح شدن دو رکن اساسی دین، یعنی «برپاداشتن نماز» و «انفاق کردن و پرداختن زکات» در آیات متعددی در کنار هم، نه تنها نشان‎دهند عدم مغایرت و تضاد نماز و امور مالی و اقتصادی است؛ بلکه از ارتباط وثیق و غیرقابل انکار این دو حکایت دارد.

ب) انفاق کردن امیرمؤمنان(ع) در نماز

یکی از آیات ویژه ای که در آن مسئل برپاداشتن نماز و پرداختن زکات در کنار هم مطرح شده است، آیه ولایت است. در آیه ۵۵ سور «مائده»، خداوند حکیم در تبیین اینکه چه کسی حق ولایت بر مردم دارد، می فرماید: «إِنَّما وَلِیکمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یقیمُونَ الصَّلاهَ وَ یؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکعُون»؛ سرپرست و ولی شما تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده اند؛ همان ها که نماز را برپا می دارند، و در حال رکوع، زکات می دهند.

در کتاب تفسیر برهان و کتاب غایه المرام از شیخ صدوق روایت می کند که او در ذیل آی «إِنَّما وَلِیکمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا» از ابی الجارود از حضرت ابی جعفر(ع) روایت می کند که فرمود: طایفه ای از یهود مسلمان شدند از آن جمله عبداللّه بن سلام، اسد، ثعلبه، ابن یامین و ابن صوریا بودند که همگی خدمت رسول خدا (ص) عرض کردند: یا نبی الله، حضرت موسی(ع) وصیت کرد به یوشع بن نون و او را جانشین خود قرار داد؛ وصی شما کیست یا رسول الله؟ و بعد از تو ولی و سرپرست ما کیست؟

در پاسخ این سؤال این آیه نازل شد: «اِنَّما وَلِیکمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یقِیمُونَ الصَّلاهَ وَ یؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکعُونَ». آنگاه رسول خدا(ص) فرمود برخیزید، همه برخاسته و به مسجد آمدند، مرد سائل و فقیری داشت از مسجد به طرف آن جناب می آمد، حضرت فرمود: ای مرد آیا کسی به تو چیزی داده؟ عرض کرد: آری، این انگشتر را یک نفر همین اکنون به من داد، حضرت پرسید چه کسی؟ عرض کرد آن مردی که مشغول نماز است، پرسید در چه حالی به تو داد؟ عرض کرد در حال رکوع؛ حضرت تکبیر گفت. اهل مسجد همه تکبیر گفتند، حضرت رو به آن مردم کرد و فرمود: پس از من علی(ع) ولی شماست؛ آنان نیز گفتند ما به خداوندی خدای تعالی و به نبوت محمد(ص) و ولایت علی (ع) راضی و خشنودیم؛ آنگاه این آیه نازل شد: «وَ مَنْ یتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ» (طباطبائی، ۱۳۷۸، ج ۶، ص ۲۲).

بعضی از متعصبان در مورد مفهوم این آیه ایراد کرده اند که علی(ع) با آن توجه خاصی که در حال نماز داشت و غرق در مناجات پروردگار بود (تا آنجاکه معروف است پیکان تیر از پایش بیرون آوردند و توجه پیدا نکرد)، چگونه ممکن است صدای سائلی را شنیده و به او توجه پیدا کند؟ و در پاسخ باید گفته شود که آنها که این ایراد را مطرح می کنند، از این نکته غفلت دارند که شنیدن صدای سائل و به کمک او پرداختن، توجه به خویشتن نیست؛ بلکه عین توجه به خداست. علی(ع) در حال نماز از خود بیگانه بود، نه از خدا؛ و می دانیم بیگانگی از خلق خدا بیگانگی از خداست و به تعبیر روشن تر، پرداختن زکات در نماز، انجام عبادت در ضمن عبادت است؛ نه انجام یک عمل مباح در ضمن عبادت؛ و باز به تعبیر دیگر آنچه با روح عبادت سازگار نیست، توجه به مسائل مربوط به زندگی مادی و شخصی است و اما توجه به آنچه در مسیر رضای خداست، کاملاً با روح عبادت سازگار است و آن را تأکید می کند (مکارم شیرازی و دیگران، ۱۳۸۰، ج ۴، ص ۴۲۸).

در تفسیر این آیه آمده است که در قرآن معمولاً نماز و زکات در کنار هم مطرح شده است؛ ولی در این آیه، هر دو به هم آمیخته اند (دادن زکات در حال نماز): «الَّذِینَ یقِیمُونَ الصَّلاهَ وَ یؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکعُونَ». برای توجه به محرومان، نماز هم مانع نیست: «یؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکعُونَ» (آری، فقیر نباید از جمع مسلمانان دست خالی برگردد). توجه به خلق برای خدا در حال نماز، با اقام نماز منافات ندارد: «یؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکعُونَ» (قرائتی، ۱۳۷۴، ج ۲، ص ۳۲۰).

انفاق کردن امیرمؤمنان علی(ع) در رکوع نشان می دهد که امور مالی و اقتصادی اگر در راه خدا و برای رضای او باشد، هیچ تضاد و تعارضی با مسجد و نماز ندارد و همان گونه که نماز جلو ذکر الهی است؛ اگر انفاق برای رضای خداوند و در راه او باشد، امری معنوی به حساب می آید و می تواند در بین نماز و در خان خدا محقق شود.

۲-۱. تأکید بر عدم غفلت از نماز و ذکر الهی در امور مالی و اقتصادی

الف) امور اقتصادی نباید باعث غفلت از یاد خدا شود

خداوند حکیم در آیه ۳۷ سور «نور» حکایت از کسانی می کند که تجارت و خرید و فروش باعث غفلت آنها از یاد الهی و از نماز نمی شود و می فرماید: «رجال لا تلْهیهِمْ تِجارَهٌ وَ لا بَیعٌ عَنْ ذِکرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاهِ وَ إیتاءِ الزَّکاهِ یخافُونَ یوْماً تَتَقَلَّبُ فیهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ»؛ مردانی که نه تجارت و نه معامله ای آنان را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و ادای زکات غافل نمی کند. آنها از روزی می ترسند که در آن، دل ها و چشم ها زیرورو می شود. توجه به این امر ضروری است که نمی فرماید آنها مردانی هستند که به سوی تجارت و بیع نمی روند؛ بلکه می گوید تجارت و بیع آنها را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و ادای زکات غافل نمی کند (مکارم شیرازی و دیگران، ۱۳۸۰، ج ۱۴، ص ۴۸۳). بنابراین ترک تجارت، ارزش نیست، بلکه تجارت همراه با یاد خدا و نماز و زکات ارزش است (مردان خدا برای زندگی دنیوی تلاش می کنند، ولی از آخرت غافل نیستند) (قرائتی، ۱۳۷۴، ج ۶، ص ۱۹۲).

همچنین آیه ۹ سوره «منافقون» خطاب به اهل ایمان می فرماید: «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تُلْهِکمْ أَموالُکمْ وَ لا أَوْلادُکم عنْ ذِکرِ اللَّهِ وَ مَنْ یفْعَلْ ذلِک فَأُولئِک هُمُ الْخاسِرُون»؛ ای کسانی که ایمان آورده اید، اموال و فرزندانتان شما را از یاد خدا غافل نکند و کسانی که چنین کنند، زیانکاران اند. ازآنجاکه یکی از عوامل مهم نفاق، حب دنیا و علاق افراطی به اموال و فرزندان است؛ در این آیات که آخرین آیات سور «منافقین» است، مؤمنان را از چنین علاقه افراطی بازمی دارد. درست است که اموال و اولاد از مواهب الهی هستند؛ ولی تاآنجاکه از آنها در راه خدا و برای نیل به سعادت کمک گرفته شود؛ اما اگر علاقه افراطی به آنها سدی در میان انسان و خدا ایجاد کند، بزرگ ترین بلا محسوب می شوند (مکارم شیرازی و دیگران، ۱۳۸۰، ج ۲۴، ص ۱۷۲). «ذِکرِ الله» شامل همه گونه ذکر و یاد خدا می شود؛ اما بارزترین ذکر خدا نماز است که باید مراقب بود رسیدگی به اموال و اولاد، انسان را از نماز بازندارد (قرائتی، ۱۳۷۴، ج ۱۰، ص۶۲).

بنابراین این دو آیه بیانگر این است که امور مالی و اقتصادی نباید مانع ذکر الهی و نماز باشند و باید به گونه ای تنظیم شوند که نه تنها باعث غفلت انسان ها نمی شوند؛ بلکه زمین مناسب را برای استمرار ذکر الهی در درون انسان و برپاداشتن نماز در جامعه فراهم کنند.

ب) بازداشتن از یاد خدا و نماز؛ دلیل حرمت قمار

خداوند حکیم در آیه ۹۰ سور «مائده» خطاب به مؤمنان به تبیین پلیدی و حرمت شراب و قمار پرداخته و در جهت رستگاری مؤمنان، از آن برحذر می دارد. در ادامه در آیه ۹۱ برای مشخص کردن علت پلیدی شراب و قمار می فرماید: «إِنَّما یریدُ الشیطانُ أَن یوقِعَ بَینَکمُ الْعَداوَهَ وَ الْبَغْضاءَ فِی الْخَمْرِ وَ الْمیسِرِ وَ یصدَّکمْ عنْ ذِکرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاهِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُون»؛ شیطان می خواهد به وسیل شراب و قمار، در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند، و شما را از یاد خدا و از نماز بازدارد. آیا (با این همه زیان و فساد، و با این نهی اکید) خودداری خواهید کرد؟

قمار به عنوان یک رابطه و قرارداد مالی محسوب می شود که در آن طرفین معامله با راحت طلبی به دنبال کسب سود هستند و در نتیجه این قرارداد یا همه یا هیچ، نصیب یکی از طرفین می شود. قرآن کریم در بیان یکی از علت های حرمت قمار به بازداشتن آن از ذکر الهی و از نماز اشاره می کند. لذا در هر قرارداد مالی بازنماندن از یاد الهی و نماز یک اصل اساسی است و اگر روح حاکم بر یک قرارداد یا رابطه مالی به گونه ای باشد که مانند قمار، انسان را غافل کند، مورد نهی قرار می‎گیرد.

۳-۱. مؤثر بودن نماز و ذکر الهی در امور مالی و اقتصاد